كتب
ك - ت - ب
KÖK- 319 geçiş
- 279 ayet
- 57 sîga
- 13 sözlük
Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir. Deriyi deri ile dikiş demektir. Sözleşmelerin yazılmasına kitap denmiştir. Yani kitap sözleşme değeri taşıyan yazıdır. ”Hat“tan farlıdır. “Ehli Kitap” sözleşmeleri olan topluluktur. “Kitab verilenler” ise Yahudiler ve Hristiyanlardır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir. Deriyi deri ile dikiş demektir. Sözleşmelerin yazılmasına kitap denmiştir. Yani kitap sözleşme değeri taşıyan yazıdır. ”Hat“tan farlıdır. “Ehli Kitap” sözleşmeleri olan topluluktur. “Kitab verilenler” ise Yahudiler ve Hristiyanlardır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.172 harfالكاف والتاء والباء معهما
ك ت ب، ك ب ت، ب ك ت، ت ب ك، ب ت ك مستعملات كتب: الكَتْبُ: خرز الشيء بسير، والكُتْبةُ: الخرزة التي ضم السير كلا وجهيها.
والناقة إذا ظئرت على ولد غيرها كُتِبَ منخراها بخيط لئلا تشم البول والرأم. قال ذو الرمة.
وفراء غرفيةٍ أثأى خوارزُها مشلشلٌ ضيعته بينها الكُتَبُ
والكَتْبُ: الخرزُ بسيرين، قال:
لا تأمننَّ فزاريا خلوت بـه على قلوصك واكْتُبْها بأسيار
والكِتابُ الكتابة:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.409 harfالكتاب معروف، والجمع كُتُبٌ وكُتْبٌ. وقد كتبْتُ كَتْباً وكِتاباً وكِتابَةً. والكتاب: الفَرْضُ والحُكْمُ والقَدَر. قال الجعديّ:
يا ابنة عَمِّي كتابُ الله أخرجَنيعنكمْ وهل أمنعنَّ الله ما فَعَلا
قال ابن الأعرابي: الكاتب عندهم: العالِم. قال الله تعالى: "أمْ عندهم الغيْبُ فهم يَكتُبونَ". والكَتْبُ: الجمع، تقول منه: كتبْتُ البغلَة، إذا جمعتَ بين شُفريها بحَلْقةٍ أو سيرٍ، أكْتِبُ وأكْتُبُ كَتْباً.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.717 harfك ت ب
كتب ، كبت ، بتك ، بكت ، تبك : مُستعملةٌ .
كتب : قال الله جلّ وعزّ : ( وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمُتُمْ فِيهِمْ خَيْراً ) ( النور : 33 ) معنى الكتاب والمكاتبة أن يكاتب الرجل عبده أو أمته على مال ينجمه عليه ، ويكتبَ عليه أَنّه إِذا أدَّى نجومه وكل نجم كذا وكذا فهو حُرٌّ فإذا وَفَّرَ على مولاه جميع نجومه التي كاتبه عليه عَتَقَ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.848 harf(باب الكاف والتاء وما يثلثهما)
(كتد) الكاف والتاء والدال حرفٌ واحد، وهو الكَتَد: ما بين الكاهل إلى الظَّهر. والكَتَد: نجمٌ.
(كتر) الكاف والتاء والراء. يقولون: الكَتْر. وسط كلِّ شيء. وقال: الكَِتْر: السَّنام نفسُه. قال:
* كِتْرٌ كحافَة كِير القَيْنِ ملمومُ([1]) *
قال الأصمعيّ: لم أسمع بالكِتْر إلاَّ في هذا البيت. ويقولون: الكَتْر: الحَسَب والقَدْر.
(كتع) الكاف والتاء والعين كلماتٌ غير موضوعةٍ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR7.070 harf- الكتب: ضم أديم إلى أديم بالخياطة، يقال: كتبت السقاء، وكتبت البغلة: جمعت بين شفريها بحلقة، وفي التعارف ضم الحروف بعضها إلى بعض بالخط، وقد يقال ذلك للمضموم بعضها إلى بعض باللفظ، فالأصل في الكتابة: النظم بالخط لكن يستعار كل واحد للآخر، ولهذا سمي كلام الله - وإن لم يكتب - كتابا كقوله: ﴿آلم * ذلك الكتاب﴾ [البقرة/1 - 2]، وقوله: ﴿قال إني عبد الله آتاني الكتاب﴾ [مريم/30].
والكتاب في الأصل مصدر، ثم سمي
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.294 harfك ت ب
كتب الكتاب يكتبه كتبةً وكتاباً وكتابةً وكتباً واكتتبه لنفسه: انتسخه واكتتب فلان ضمناً وفلان مكتبٌ وكتّبٌ: يكتّب الناس يعلمهم الكتابة أو عنده كتبٌ يكتّبها الناس ينسخهم ويقال: كتّبت الغلام وأكتبته وأكتبني هذه القصيدة: أملها عليّ.
وأكتبت فلاناً: وجدته كاتباً واستكتبته شيأ فكتبه لي.
وسلم ولده في المكتب والكتّاب وذهب الصبيان إلى المكاتب والكتاتيب وقيل: الكتّاب: الصبيان لا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.489 harfالكِتابُ: معروف، والجمع كُتُبٌ وكُتْبٌ. كَتَبَ الشيءَ يَكْتُبه كَتْباً وكِتاباً وكِتابةً، وكَتَّبَه: خَطَّه؛ قال أَبو النجم: أَقْبَلْتُ من عِنْدِ زيادٍ كالخَرِفْ،
تَخُطُّ رِجْلايَ بخَطٍّ مُخْتَلِفْ،
تُكَتِّبانِ في الطَّريقِ لامَ أَلِفْ
قال: ورأَيت في بعض النسخِ تِكِتِّبانِ، بكسر التاء، وهي لغة بَهْرَاءَ، يَكْسِرون التاء، فيقولون: تِعْلَمُونَ، ثم أَتْبَعَ الكافَ كسرةَ التاء.والكِتابُ أَيضاً:
الكِتابُ: معروف، والجمع كُتُبٌ وكُتْبٌ. كَتَبَ الشيءَ يَكْتُبه كَتْباً وكِتاباً وكِتابةً، وكَتَّبَه: خَطَّه؛ قال أَبو النجم: أَقْبَلْتُ من عِنْدِ زيادٍ كالخَرِفْ، تَخُطُّ رِجْلايَ بخَطٍّ مُخْتَلِفْ، تُكَتِّبانِ في الطَّريقِ لامَ أَلِفْ قال: ورأَيت في بعض النسخِ تِكِتِّبانِ، بكسر التاء، وهي لغة بَهْرَاءَ، يَكْسِرون التاء، فيقولون: تِعْلَمُونَ، ثم أَتْبَعَ الكافَ كسرةَ التاء.والكِتابُ أَيضاً: الاسمُ، عن اللحياني. الأَزهري: الكِتابُ اسم لما كُتب مَجْمُوعاً؛ والكِتابُ مصدر؛ والكِتابةُ لِـمَنْ تكونُ له صِناعةً، مثل الصِّياغةِ والخِـياطةِ. والكِتْبةُ: اكْتِتابُك كِتاباً تنسخه. ويقال: اكْتَتَبَ فلانٌ فلاناً أَي سأَله أَن يَكْتُبَ له كِتاباً في حاجة. واسْتَكْتَبه الشيءَ أَي سأَله أَن يَكْتُبَه له. ابن سيده: اكْتَتَبَه ككَتَبَه. وقيل: كَتَبَه خَطَّه؛ واكْتَتَبَه: اسْتَمْلاه، وكذلك اسْتَكْتَبَه. واكْتَتَبه: كَتَبه، واكْتَتَبْته: كَتَبْتُه. وفي التنزيل العزيز: اكْتَتَبَها فهي تُمْلى عليه بُكْرةً وأَصِـيلاً؛ أَي اسْتَكْتَبَها. ويقال: اكْتَتَبَ الرجلُ إِذا كَتَبَ نفسَه في دِيوانِ السُّلْطان. وفي الحديث: قال له رجلٌ إِنَّ امرأَتي خَرَجَتْ حاجَّةً، وإِني اكْتُتِبْت في غزوة كذا وكذا؛ أَي كَتَبْتُ اسْمِي في جملة الغُزاة. وتقول: أَكْتِبْنِي هذه القصيدةَ أَي أَمْلِها عليَّ. والكِتابُ: ما كُتِبَ فيه. وفي الحديث: مَن نَظَرَ في كِتابِ أَخيه بغير إِذنه، فكأَنما يَنْظُرُ في النار؛ قال ابن الأَثير: هذا تمثيل، أَي كما يَحْذر النارَ، فَلْـيَحْذَرْ هذا الصنيعَ، قال: وقيل معناه كأَنما يَنْظُر إِلى ما يوجِبُ عليه النار؛ قال: ويحتمل أَنه أَرادَ عُقوبةَ البَصرِ لأَن الجناية منه، كما يُعاقَبُ السمعُ إِذا اسْتَمع إِلى قوم، وهم له كارهُونَ؛ قال: وهذا الحديث محمولٌ على الكِتابِ الذي فيه سِرٌّ وأَمانة، يَكْرَه صاحبُه أَن يُطَّلَع عليه؛ وقيل: هو عامٌّ في كل كتاب. وفي الحديث: لا تَكْتُبوا عني غير القرآن. قال ابن الأَثير: وَجْهُ الجَمْعِ بين هذا الحديث، وبين اذنه في كتابة الحديث عنه، فإِنه قد ثبت إِذنه فيها، أَن الإِذْنَ، في الكتابة، ناسخ للمنع منها بالحديث الثابت، وبـإِجماع الأُمة على جوازها؛ وقيل: إِنما نَهى أَن يُكْتَبَ الحديث مع القرآن في صحيفة واحدة، والأَوَّل الوجه. وحكى الأَصمعي عن أَبي عمرو بن العَلاء: أَنه سمع بعضَ العَرَب يقول، وذَكَر إِنساناً فقال: فلانٌ لَغُوبٌ، جاءَتْهُ كتَابي فاحْتَقَرَها، فقلتُ له: أَتَقُولُ جاءَته كِتابي؟ فقال: نَعَمْ؛ أَليس بصحيفة! فقلتُ له: ما اللَّغُوبُ؟ فقال: الأَحْمَقُ؛ والجمع كُتُبٌ. قال سيبويه: هو مما اسْتَغْنَوْا فيه ببناءِ أَكثرِ العَدَدِ عن بناء أَدْناه، فقالوا: ثلاثةُ كُتُبٍ. والـمُكاتَبَة والتَّكاتُبُ، بمعنى. والكِتابُ، مُطْلَقٌ: التوراةُ؛ وبه فسر الزجاج قولَه تعالى: نَبَذَ فَريقٌ من الذين أُوتُوا الكِتابَ. وقوله: كتابَ اللّه؛ جائز أَن يكون القرآنَ، وأَن يكون التوراةَ، لأَنَّ الذين كفروا بالنبي، صلى اللّه عليه وسلم، قد نَبَذُوا التوراةَ. وقولُه تعالى: والطُّورِ وكتابٍ مَسْطور. قيل: الكِتابُ ما أُثْبِتَ على بني آدم من أَعْمالهم. والكِتابُ: الصحيفة والدَّواةُ، عن اللحياني. قال: وقد قرئ ولم تَجدوا كِتاباً وكُتَّاباً وكاتِـباً؛ فالكِتابُ ما يُكْتَبُ فيه؛ وقيل الصّحيفة والدَّواةُ، وأما الكاتِبُ والكُتَّاب فمعروفانِ. وكَتَّبَ الرجلَ وأَكْتَبَه إِكْتاباً: عَلَّمَه الكِتابَ. ورجل مُكْتِبٌ: له أَجْزاءٌ تُكْتَبُ من عنده. والـمُكْتِبُ: الـمُعَلِّمُ؛ وقال اللحياني: هو الـمُكَتِّبُ الذي يُعَلِّم الكتابَة. قال الحسن: كان الحجاج مُكْتِـباً بالطائف، يعني مُعَلِّماً؛ ومنه قيل: عُبَيْدٌ الـمُكْتِبُ، لأَنه كان مُعَلِّماً. والـمَكْتَبُ: موضع الكُتَّابِ. والـمَكْتَبُ والكُتَّابُ: موضع تَعْلِـيم الكُتَّابِ، والجمع الكَتَاتِـيبُ والـمَكاتِبُ. الـمُبَرِّدُ: الـمَكْتَبُ موضع التعليم، والـمُكْتِبُ الـمُعَلِّم، والكُتَّابُ الصِّبيان؛ قال: ومن جعل الموضعَ الكُتَّابَ، فقد أَخْطأَ. ابن الأَعرابي: يقال لصبيان الـمَكْتَبِ الفُرْقانُ أَيضاً. ورجلٌ كاتِبٌ، والجمع كُتَّابٌ وكَتَبة، وحِرْفَتُه الكِتابَةُ. والكُتَّابُ: الكَتَبة. ابن الأَعرابي: الكاتِبُ عِنْدَهم العالم. قال اللّه تعالى: أَم عِنْدَهُم الغيبُ فَهُمْ يَكْتُبونَ؟ وفي كتابه إِلى أَهل اليمن: قد بَعَثْتُ إِليكم كاتِـباً من أَصحابي؛ أَراد عالماً، سُمِّي به لأَن الغالبَ على من كان يَعْرِفُ الكتابةَ، أَن عنده العلم والمعرفة، وكان الكاتِبُ عندهم عزيزاً، وفيهم قليلاً. والكِتابُ: الفَرْضُ والـحُكْمُ والقَدَرُ؛ قال الجعدي: يا ابْنَةَ عَمِّي ! كِتابُ اللّهِ أَخْرَجَني * عَنْكُمْ، وهل أَمْنَعَنَّ اللّهَ ما فَعَلا؟ والكِتْبة: الحالةُ. والكِتْبةُ: الاكْتِتابُ في الفَرْضِ والرِّزْقِ. ويقال: اكْتَتَبَ فلانٌ أَي كَتَبَ اسمَه في الفَرْض. وفي حديث ابن عمر: من اكْتَتَبَ ضَمِناً، بعَثَه اللّه ضَمِناً يوم القيامة، أَي من كَتَبَ اسْمَه في دِيوانِ الزَّمْنَى ولم يكن زَمِناً، يعني الرجل من أَهلِ الفَيْءِ فُرِضَ له في الدِّيوانِ فَرْضٌ، فلما نُدِبَ للخُروجِ مع المجاهدين، سأَل أَن يُكْتَبَ في الضَّمْنَى، وهم الزَّمْنَى، وهو صحيح. والكِتابُ يُوضَع موضع الفَرْض. قال اللّه تعالى: كُتِبَ عليكم القِصاصُ في القَتْلى. وقال عز وجل: كُتِبَ عليكم الصيامُ؛ معناه: فُرِضَ. وقال: وكَتَبْنا عليهم فيها أَي فَرَضْنا. ومن هذا قولُ النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لرجلين احتَكما إِليه: لأَقْضِـيَنَّ بينكما بكِتابِ اللّه أَي بحُكْم اللّهِ الذي أُنْزِلَ في كِتابه، أَو كَتَبَه على عِـبادِه، ولم يُرِدِ القُرْآنَ، لأَنَّ النَّفْيَ والرَّجْمَ لا ذِكْر لَـهُما فيه؛ وقيل: معناه أَي بفَرْضِ اللّه تَنْزيلاً أَو أَمْراً، بَيَّنه على لسانِ رسوله، صلى اللّه عليه وسلم. وقولُه تعالى: كِتابَ اللّهِ عليكم؛ مصْدَرٌ أُريدَ به الفِعل أَي كَتَبَ اللّهُ عليكم؛ قال: وهو قَوْلُ حُذَّاقِ النحويين (1) (1 قوله «وهو قول حذاق النحويين» هذه عبارة الأزهري في تهذيبه ونقلها الصاغاني في تكملته، ثم قال: وقال الكوفيون هو منصوب على الاغراء بعليكم وهو بعيد، لأن ما انتصب بالاغراء لا يتقدم على ما قام مقام الفعل وهو عليكم وقد تقدم في هذا الموضع. ولو كان النص عليكم كتاب اللّه لكان نصبه على الاغراء أحسن من المصدر.) . وفي حديث أَنَسِ بن النَّضْر، قال له: كِتابُ اللّه القصاصُ أَي فَرْضُ اللّه على لسانِ نبيه، صلى اللّه عليه وسلم؛ وقيل: هو إِشارة إِلى قول اللّه، عز وجل: والسِّنُّ بالسِّنِّ، وقوله تعالى: وإِنْ عاقَبْتُمْ فعاقِـبوا بمثل ما عُوقِـبْتُمْ به. وفي حديث بَريرَةَ: من اشْتَرَطَ شَرْطاً ليس في كتاب اللّه أَي ليس في حكمه، ولا على مُوجِبِ قَضاءِ كتابِه، لأَنَّ كتابَ اللّه أَمَرَ بطاعة الرسول، وأَعْلَم أَنَّ سُنَّته بيانٌ له، وقد جعل الرسولُ الوَلاءَ لمن أَعْتَقَ، لا أَنَّ الوَلاءَ مَذْكور في القرآن نصّاً. والكِتْبَةُ: اكْتِتابُكَ كِتاباً تَنْسَخُه. واسْتَكْتَبه: أَمَرَه أَن يَكْتُبَ له، أَو اتَّخَذه كاتِـباً. والـمُكاتَبُ: العَبْدُ يُكاتَبُ على نَفْسه بثمنه، فإِذا سَعَى وأَدَّاهُ عَتَقَ. وفي حديث بَريرَة: أَنها جاءَتْ تَسْتَعِـينُ بعائشة، رضي اللّه عنها، في كتابتها. قال ابن الأَثير: الكِتابةُ أَن يُكاتِبَ الرجلُ عبدَه على مالٍ يُؤَدِّيه إِليه مُنَجَّماً، فإِذا أَدَّاه صار حُرّاً. قال: وسميت كتابةً، بمصدر كَتَبَ، لأَنه يَكْتُبُ على نفسه لمولاه ثَمَنه، ويَكْتُبُ مولاه له عليه العِتْقَ. وقد كاتَبه مُكاتَبةً، والعبدُ مُكاتَبٌ. قال: وإِنما خُصَّ العبدُ بالمفعول، لأَن أَصلَ الـمُكاتَبة من الـمَوْلى، وهو الذي يُكاتِبُ عبده. ابن سيده: كاتَبْتُ العبدَ: أَعْطاني ثَمَنَه على أَن أُعْتِقَه. وفي التنزيل العزيز: والذينَ يَبْتَغُون الكِتاب مما مَلَكَتْ أَيمانُكم فكاتِـبُوهم إِنْ عَلِمْتم فيهم خَيْراً. معنى الكِتابِ والـمُكاتَبةِ: أَن يُكاتِبَ الرجلُ عبدَه أَو أَمَتَه على مالٍ يُنَجِّمُه عليه، ويَكْتُبَ عليه أَنه إِذا أَدَّى نُجُومَه، في كلِّ نَجْمٍ كذا وكذا، فهو حُرٌّ، فإِذا أَدَّى جميع ما كاتَبه عليه، فقد عَتَقَ، وولاؤُه لمولاه الذي كاتَبهُ. وذلك أَن مولاه سَوَّغَه كَسْبَه الذي هو في الأَصْل لمولاه، فالسيد مُكاتِب، والعَبدُ مُكاتَبٌ إِذا عَقَدَ عليه ما فارَقَه عليه من أَداءِ المال؛ سُمِّيت مُكاتَبة لِـما يُكْتَبُ للعبد على السيد من العِتْق إِذا أَدَّى ما فُورِقَ عليه، ولِـما يُكتَبُ للسيد على العبد من النُّجُوم التي يُؤَدِّيها في مَحِلِّها، وأَنَّ له تَعْجِـيزَه إِذا عَجَزَ عن أَداءِ نَجْمٍ يَحِلُّ عليه. الليث: الكُتْبةُ الخُرزَةُ المضْمومة بالسَّيْرِ، وجمعها كُتَبٌ. ابن سيده: الكُتْبَةُ، بالضم، الخُرْزَة التي ضَمَّ السيرُ كِلا وَجْهَيْها. وقال اللحياني: الكُتْبة السَّيْر الذي تُخْرَزُ به الـمَزادة والقِرْبةُ، والجمع كُتَبٌ، بفتح التاءِ؛ قال ذو الرمة: وَفْراءَ غَرْفِـيَّةٍ أَثْـأَى خَوارِزَها * مُشَلْشَلٌ، ضَيَّعَتْه بينها الكُتَبُ الوَفْراءُ: الوافرةُ. والغَرْفيةُ: الـمَدْبُوغة بالغَرْف، وهو شجرٌ يُدبغ به. وأَثْـأَى: أَفْسَدَ. والخَوارِزُ: جمع خارِزَة. وكَتَبَ السِّقاءَ والـمَزادة والقِرْبة، يَكْتُبه كَتْباً: خَرَزَه بِسَيرين، فهي كَتِـيبٌ. وقيل: هو أَن يَشُدَّ فمَه حتى لا يَقْطُرَ منه شيء.وأَكْتَبْتُ القِرْبة: شَدَدْتُها بالوِكاءِ، وكذلك كَتَبْتُها كَتْباً، فهي مُكْتَبٌ وكَتِـيبٌ. ابن الأَعرابي: سمعت أَعرابياً يقول: أَكْتَبْتُ فمَ السِّقاءِ فلم يَسْتَكْتِبْ أَي لم يَسْتَوْكِ لجَفائه وغِلَظِه. وفي حديث المغيرة: وقد تَكَتَّبَ يُزَفُّ في قومه أَي تَحَزَّمَ وجَمَعَ عليه ثيابَه، من كَتَبْتُ السقاءَ إِذا خَرَزْتَه. وقال اللحياني: اكْتُبْ قِرْبَتَك اخْرُزْها، وأَكْتِـبْها: أَوكِها، يعني: شُدَّ رأْسَها. والكَتْبُ: الجمع، تقول منه: كَتَبْتُ البَغْلة إِذا جمَعْتَ بين شُفْرَيْها بحَلْقَةٍ أَو سَيْرٍ. والكُتْبَةُ: ما شُدَّ به حياءُ البغلة، أَو الناقة، لئلا يُنْزَى عليها. والجمع كالجمع. وكَتَبَ الدابةَ والبغلة والناقةَ يَكْتُبها، ويَكْتِـبُها كَتْباً، وكَتَبَ عليها: خَزَمَ حَياءَها بحَلْقةِ حديدٍ أَو صُفْرٍ تَضُمُّ شُفْرَيْ حيائِها، لئلا يُنْزَى عليها؛ قال: لا تَـأْمَنَنَّ فَزارِيّاً، خَلَوْتَ به، * على بَعِـيرِك واكْتُبْها بأَسْيارِ وذلك لأَنَّ بني فزارة كانوا يُرْمَوْنَ بغِشْيانِ الإِبل. والبعيرُ هنا: الناقةُ. ويُرْوَى: على قَلُوصِك. وأَسْيار: جمع سَيْر، وهو الشَّرَكَةُ. أَبو زيد: كَتَّبْتُ الناقةَ تَكْتيباً إِذا صَرَرْتَها. والناقةُ إِذا ظَئِرَتْ على غير ولدها، كُتِبَ مَنْخُراها بخَيْطٍ، قبلَ حَلِّ الدُّرْجَة عنها، ليكونَ أَرْأَم لها. ابن سيده: وكَتَبَ الناقة يَكْتُبُها كَتْباً: ظَـأَرها، فَخَزَمَ مَنْخَرَيْها بشيءٍ، لئلا تَشُمَّ البَوَّ، فلا تَرْأَمَه. وكَتَّبَها تَكْتيباً، وكَتَّبَ عليها: صَرَّرها. والكَتِـيبةُ: ما جُمِعَ فلم يَنْتَشِرْ؛ وقيل: هي الجماعة الـمُسْتَحِـيزَةُ من الخَيْل أَي في حَيِّزٍ على حِدَةٍ. وقيل: الكَتيبةُ جماعة الخَيْل إِذا أَغارت، من المائة إِلى الأَلف. والكَتيبة: الجيش. وفي حديث السَّقيفة: نحن أَنصارُ اللّه وكَتيبة الإِسلام. الكَتيبةُ: القِطْعة العظيمةُ من الجَيْش، والجمع الكَتائِبُ. وكَتَّبَ الكَتائِبَ: هَيَّـأَها كَتِـيبةً كتيبةً؛ قال طُفَيْل: فأَلْوَتْ بغاياهم بنا، وتَباشَرَتْ * إِلى عُرْضِ جَيْشٍ، غيرَ أَنْ لم يُكَتَّبِ وتَكَتَّبَتِ الخيلُ أَي تَجَمَّعَتْ. قال شَمِرٌ: كل ما ذُكِرَ في الكَتْبِ قريبٌ بعضُه من بعضٍ، وإِنما هو جَمْعُكَ بين الشيئين. يقال: اكْتُبْ بَغْلَتَك، وهو أَنْ تَضُمَّ بين شُفْرَيْها بحَلْقةٍ، ومن ذلك سميت الكَتِـيبَةُ لأَنها تَكَتَّبَتْ فاجْتَمَعَتْ؛ ومنه قيل: كَتَبْتُ الكِتابَ لأَنه يَجْمَع حَرْفاً إِلى حرف؛ وقول ساعدة بن جُؤَيَّة: لا يُكْتَبُون ولا يُكَتُّ عَدِيدُهم، * جَفَلَتْ بساحتِهم كَتائِبُ أَوعَبُوا قيل: معناه لا يَكْتُبُهم كاتبٌ من كثرتهم، وقد قيل: معناه لا يُهَيَّؤُونَ. وتَكَتَّبُوا: تَجَمَّعُوا. والكُتَّابُ: سَهْمٌ صغير، مُدَوَّرُ الرأْس، يَتَعَلَّم به الصبيُّ الرَّمْيَ، وبالثاءِ أَيضاً؛ والتاء في هذا الحرف أَعلى من الثاءِ. وفي حديث الزهري: الكُتَيْبةُ أَكْثَرُها عَنْوةٌ، وفيها صُلْحٌ. الكُتَيْبةُ، مُصَغَّرةً: اسم لبعض قُرى خَيْبَر؛ يعني أَنه فتَحَها قَهْراً، لا عن صلح. وبَنُو كَتْبٍ: بَطْنٌ، واللّه أَعلم.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR674 harf* ك ت ب * * الكَثيبُ * من الرمل المجتمع
* ك ت ب * * كَتَبَ * من باب نصر و * كِتَّاباً * أيضاو * كِتَّابةً * و * الكِتابُ * أيضا الفرض والحكم والقدر و * الكاتِبُ * عند العرب العالم ومنه قوله تعالى ﴿أم عندهم الغيب فهم يكتبون﴾ و * الكُتَّاب * بالضم والتشديد * الكَتَبةُ * و * الكَتَّابُ * أيضا و * المَكْتَبُ * واحد والجمع * الكَتَّاتِيبُ * و * المَكَاتِبُ * و * الكَتِيبةُ * الجيس و * اكْتَتَب * أي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.164 harfكتبه، يكتب، كتبا بالفتح المصدر المقيس، وكتابا بالكسر على خلاف القياس. وقيل: اسم كاللباس، عن اللحياني. وقيل: أصله المصدر، ثم استعمل فيما سيأتي من معانيه. قاله شيخنا. وكذا: كتابة، وكتبة، بالكسر فيهما: خطه، قال أبو النجم:
أقبلت من عن زياد كالخرف تخط رجلاي بخط مختلف
تكتبان في الطريق لام الف وفي لسان العرب، قال: ورأيت في بعض النسخ تكتبان بكسر التاء،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.857 harfكَتَبَهُ
1 كَتَبَهُ ذ , aor. كَتُبَ , inf. n. كَتْبٌ and كِتَابٌ and كِتَابَةٌ (S, K) and كِتْبَةٌ; (Msb;) the first of these inf. ns. agreeable with analogy; the second, anomalous; (TA;) or the latter of these two is a subst., like لِبَاسٌ; (Lh;) or originally an inf. n., and afterwards used in the senses given below; (MF;) as also كِتَابَةٌ, and كِتْبَةٌ: (TA:) and ↓ كتّبهُ (K) and ↓ اكتتبهُ;
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.604 harfكَتَبَ
كَتَبَ U ( n. ac. كَتْب 1 , كِتْبَة 2t , كِتَاْب 23 , كِتَاْبَة 23t ),
a. Wrote.
b. Was a writer, scribe.
c. [ 'An ], Wrote down what he had heard from; wrote at the dictation of.
d. [ Ila & Bi ], Wrote to .... about.
e. ( n. ac. كِتَاْب 23 ), Prescribed, ordained, instituted; ordered.
f. [ acc. & 'Ala ], Prescribed, ordained for, enjoined upon; ordered to do.
g. [ pass.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR114.115 harfكتب
1.BAB
كَتَبَ - يَكْتُبُ - كِتَاب - كُتُب - كَاتِب - مَكْتُوْب - كَاتَبَ - يَكَاتِبُ - اكْتَتَبَ - يَكْتَتِبُ
كَتَبَ - يَكْتُبُ + كائن + شيئاً + في وسيلة تسجيل (+ لـ ِ كائن): يسجل معلومات على وسيلة تسجيل بشكل رمزي: يبني ويؤلف ويصيغ معلومات، عن شيء موجود، أو عن برنامج عمل، زماني مكاني، تم أو سيتم فعله (تنفيذه) في المستقبل، وذلك بشكل مادي
Mücavir kökler278 mücavir (595 toplam)
- نزل
63 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir
- أتي
78 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- أهل
33 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir
- بين
57 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- حكم
31 ortak ayet · Gem demektir
- تلو
16 ortak ayet · Tilvi toklu demektir
- أمم
21 ortak ayet · Emam ön demektir
- حقق
34 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- درس
6 ortak ayet · Ders (sin) : “Deris” eskilerden yapılmış elbise demektir
- أمن
63 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- نجل
7 ortak ayet · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
- أله
123 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(279)
أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
KitapSiz; insanlara iyiliği emreder de, kendinizi unutur musunuz? Halbuki kitabı da okuyorsunuz, hiç aklınızı başınıza almayacak mısınız?
وَإِذْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
KitapHani, Musa’ya; hidayete eresiniz diye kitab ve furkan vermiştik.
وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ
KitapOnlardan bir kısmı ümmidirler, kitabı anlamazlar. Bir takım batıl şeyleri onlar sadece zanneder dururlar.
فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا …
KitapVay, kitabı elleriyle yazıp da sonra az bir paha ile satabilmek için; bu, Allah katındandır, diyenlerin, ellerinin yazdıklarından dolayı vay onlara! Vay onlara. O kazanmış oldukları yüzünden.
وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَقَفَّيْنَا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ …
KitapAndolsun ki, biz Musa’ya kitab verdik. Ondan sonra da birbiri ardınca peygamberler gönderdik. Meryem oğlu İsa’ya da beyyineler verdik. Ve onu ruh’ül-Kudüs ile destekledik. Demek, bir peygamber size ne zaman gönüllerinizin hoşlanmadığı bir şeyi getirirse, kibirlenmek isteyeceksiniz de; kimini yalanlayarak, kimini de öldüreceksiniz öyle mi?
وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
KitapOnlara, ne zaman Allah tarafından yanlarındaki kitabı tasdik edici bir peygamber geldiyse, kendilerine kitab verilenlerden bir güruh, sanki bilmiyormuş gibi, Allah’ın kitabını arkalarına atıverdi.
… وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ …
KitapYahudiler: Hristiyanlar hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Hristiyanlar da yahudiler hiç bir şeye sahip değildir, dedi. Halbuki hepsi de kitabı okuyorlar. Bilmeyen kimseler de onların dedikleri gibi dedi. İhtilafa düşer oldukları şeyde kıyamet günü Allah aralarında hükmünü verecektir.
الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
KitapKendilerine kitab verdiğimiz kimseler onu hakkıyla tilavet ederler. İşte buna onlar inanırlar. Kim ona küfrederse, hüsrana uğrayanlar da işte onlardır.
رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
KitapRabbımız, onların arasından, senin ayetlerin onlara okuyacak, kitabı, hikmeti öğretecek ve onları tezkiye edecek bir peygember gönder. Şüphesiz ki Aziz, Hakim Sensin Sen.
… مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ …
KitapDoğrusu biz, yüzünün semaya doğru çevrilip durduğunu görüyoruz. Şimdi seni hoşnud olacağın bir kıbleye çevireceğiz. Yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Nerede bulunursanız bulunun, yüzlerinizi o tarafa çevirin. Şüphesiz ki, kendilerine kitab verilenler bunun Rablarından gelen bir gerçek olduğunu bilirler. Allah, onların yaptıklarından gafil değildir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كتب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سطر, رقم, خطط, سفر |
| Zıt Kök | محو |
| Çekirdek Özet 1 | İki parçayı veya deriyi sırım ile birbirine dikip bağlamak, parçaları birleştirip bir araya getirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Dağınık hükümleri ve iradeleri bağlayıcı biçimde tescil etmek, farz kılmak ve yasalaştırmak |
| Çekirdek Özet 3 | Bozulamaz, bağlayıcı ve iki tarafı birbirine rapteden anayasal sözleşme ve kayıt nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kitap kelimesini yalnızca kâğıt ve ciltten ibaret fiziksel nesneye indirgeyip dikiş, bağlayıcı sözleşme ve farz boyutunu yok saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كت | Sıkıştırmak, bir araya toplamak, kapalı tutarak dışarı sızmasını engellemek; bu çekirdeği paylaşan كتم kökünde olduğu gibi içte hapsetmek | ب | Toplanan ve sıkıştırılan parçaları bir sınır, hazne ve sabit kap içine alarak dikiş yoluyla ayrılmaz bir bütünlük ve tescil haline getirmek |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Dağınık nesneleri veya parçaları avuç içine alıp bir arada tutma ve kavramlaştırma |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | İki parça arasındaki temas hattı, dikiş delikleri, tescil işareti ve bağlayıcı sınır |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Birleşen parçaların oluşturduğu kapalı hazne, korunaklı bütünlük ve sabit mekân |
| كتب | Parçaların kavranarak (avuç içi) belirli bir hat üzerinde dikiş ve tescil bağıyla (işaret/antlaşma) birleştirilip korunaklı ve bozulmaz bir yapı (ev/kap) meydana getirilmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Su kırbasının veya iki deri parçasının delikler açılarak deri sırımla birbirine dikilmesi; devenin veya katırın cinsel organının halka ya da iple dikilerek kapatılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’r-Rumme su kırbasının dikiş yerlerini ve dikiş deliklerinden sızan damlaları şu beytinde bu kökle anmıştır: وفراء غرفيةٍ أثأى خوارزُها / مشلشلٌ ضيعته بينها الكُتَبُ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Ebü’n-Necm el-İclî sarhoşluktan yalpalayan ayaklarının kum üzerinde yazı yazmasını kökün türeviyle tarif etmiştir: أقبلت من عند زياد كالخرف / تخط رجلاي بخط مختلف / تكتبان في الطريق لام ألف |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde كتب kökü, fiziksel parçaları bağlamak, bitiştirmek ve kayıt altına almak semantik çekirdeğinden türeyerek yazı ve sözleşme kavramının ortak taşıyıcısı olmuştur. İbranicede kātab (כָּתַב) "yazmak, kaydetmek, kanun koymak", Aramicede ve Süryanicede kəṯaḇ (ܟܬܒ) "yazmak, derlemek, kitap haline getirmek", Ge'ez (Etiyopya) dilinde kataba "kaydetmek, işaretlemek" biçimleriyle fonetik ve semantik denklik sergiler. Akadca yazılı kültürde bu alan šaṭāru köküyle karşılansa da Batı ve Güney Sami havzasında كتب kökünün asıl yönelimi, dağınık sözleşmeleri, antlaşma maddelerini ve parçaları bir araya getirip dikerek çözülmez bir hukuki bağ haline getirmektir. Arapçada kök, hem su kırbasının deri sırımla dikilmesi gibi en somut zanaat eylemini hem de ilahi iradenin kullar üzerine farz kıldığı değişmez yasayı (farziyet) tek bir semantik eksende muhafaza etmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Lexicon, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Deriyi deri ile sırım vasıtasıyla dikmekten harfleri birbirine bağlamaya ve ilahi hükümleri farz kılmaya uzanan somut-soyut genişleme | İki parçanın birbirine raptedilmesi hareketi, soyut düzlemde iki tarafın hak ve yükümlülüklerle birbirine bağlanması anlamına evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice kātab, Süryanice kəṯaḇ ve Ge'ez kataba formlarıyla ortak Sami tescil ve kayıt mirası | Yazma, kaydetme ve metin oluşturma eylemi Batı ve Güney Sami kollarında aynı kökten türemiştir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Bazı Çadik dillerinde bağlama ve bir araya getirme kökleriyle morfolojik yakınlıklar | Afro-Asyatik ölçekte geniş semantik örtüşme sınırlı olup ortaklık Sami kolunda belirgindir | Muhtemel |
Kaynak HALOT, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كتب | Anlamlı | Dikmek, birleştirmek, tescil etmek, yazmak | İki deriyi sırım ile dikmek, sözleşme yapmak, farz kılmak | Hedef kök; Kur'an'da 319 kez geçer |
| كبت | Anlamlı | Yüzüstü devirmek, kahretmek, zelil etmek | Bir nesneyi veya hasmı yüzüstü yere çalmak, etkisizleştirmek | Kur'an'da geçer; parçaları bağlamanın karşıtı olarak yapıyı şiddetle devirme hareketi |
| تكب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydında mühmel kabul edilir |
| تبك | Anlamlı | Karıştırmak, birbirine sokmak | Nesneleri birbirinin içine gelişi güzel tıkmak ve karıştırmak | Kur'an'da kök fiil olarak geçmez; Tebük bölge adıyla ilişkilendirilir |
| بكت | Anlamlı | Azarlamak, delille susturmak | Kişinin yüzüne hatasını vurarak onu delil ile ilzam etmek | Kur'an'da geçmez; sözle bağlama ve mahkûm etme boyutu taşır |
| بتك | Anlamlı | Kesmek, kökünden koparmak | Kulağı veya uzvu bir defada kesip bütünden ayırmak | Kur'an'da geçer; hedef kökün dikişle birleştirme anlamına tam zıt olarak kesip ayırma bildirir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كتب | Merkez | Bağlayıcı dikiş, sözleşme ve tescil | Parçaları birbirine dikerek bağlamak ve bozulamaz bir yükümlülük haline getirmek | Hem fiziksel birleşimi hem hukuki ve kaderi farziyeti içerir |
| سطر | Komşu | Satır çizme, sıralama, nizama sokma | Düzenli çizgiler ve harf dizileri oluşturma yönüyle benzer; ancak كتب dikiş ve bağlayıcı hüküm içerirken سطر geometrik sıra ve çizgiye odaklanır | Çizgisel dizilim ve sıralama ön plandadır |
| رقم | Komşu | Belirgin işaret, mühür, nakış vurma | Ayırt edici kalın iz ve silinmez mühür vurma bakımından yakındır; كتب ise iki tarafı birbirine bağlayan sözleşme niteliğini taşır | İşaretin görsel belirginliği ve tescili esastır |
| خطط | Komşu | Çizgi çekme, zemin taksim etme | Yüzey üzerine hat çekme ve planlama yönüyle komşudur; خطط tek yönlü çizim iken كتب parçaları birbirine tutturan dikiştir | Sınır çizme ve taslak çıkarma nüansı taşır |
| سفر | Komşu | Açığa çıkarma, hakikati beyan etme | Kalın ve hacimli metinleri ifade eder; سفر kapalılığı açıp aydınlatmayı vurgularken كتب bağlayıcı hüküm ve kaydı vurgular | Keşfetme, aydınlatma ve hacimli kayıt nüansı taşır |
| محو | Zıt | Silme, izini yok etme, geçersiz kılma | كتب kökünün dikişle sabitleme ve tescil etme eylemini bütünüyle hükümsüz bırakıp izini ortadan kaldırır | Sabitlenen yapıyı bozar ve varlığını tamamen siler |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كتب | Dikmek, toplamak, yazmak, farz kılmak | Fiziksel deri dikişinden hukuki sözleşmeye ve ilahi kader tesciline uzanan bütüncül anlam alanı | Kesin |
| Latince | conscribere, decernere, ligare | Bir araya yazmak, hükme bağlamak, dikerek bağlamak | Conscribere yazılı tescil boyutunu, decernere farz kılma hükmünü, ligare dikiş ve bağ yönünü karşılar; tek bir Latince kelime tüm alanı kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | write, prescribe, bind, covenant | Yazmak, farz kılmak/kural koymak, bağlamak, sözleşme yapmak | Write sadece mekanik harf kaydını karşılarken prescribe kökün farziyetini, bind ise dikiş ve sözleşme bağını karşılar | Güçlü |
| Almanca | schreiben, vorschreiben, festschreiben | Yazmak, farz kılmak/emretmek, sabitleyip tescil etmek | Vorschreiben ve festschreiben bağlayıcı yasa boyutunu tam verirken deriyi sırım ile dikme fiziksel somutluğunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | écrire, prescrire, consigner | Yazmak, emretmek/hükme bağlamak, kaydetmek | Écrire yazı eylemine daraltır; prescrire kökün hukuki yükümlülük ve farz boyutunu taşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كُتِبَ عَلَيْكُمُ | Farz kılınma, bağlayıcı ilahi yasa olma | İbadet, kısas, vasiyet ve savunma savaşı gibi kesin emirlerin yükümlülük bağlamı (Bakara 2:178, Bakara 2:183, Bakara 2:216, Nisâ 4:77) |
| الْكِتَابُ | İlahi vahiy, indirilen şeriat ve peygamberi sözleşme | Peygamberlere verilen, hükümleri bir araya getirilmiş bağlayıcı vahiy metinleri (Bakara 2:2, Âl-i İmrân 3:3, Nisâ 4:54, Meryem 19:30) |
| كِتَابٌ | Levh-i Mahfuz, evrensel yasa ve ezelî takdir | Evrendeki tüm varlıkların ve ecellerin tescil edildiği ilahi kader kütüğü (En'âm 6:59, Yûnus 10:61, Hûd 11:6, Fâtır 35:11) |
| كِتَابَهُ / كِتَابَنَا | Amel defteri, eylem kaydı ve hesap tutanağı | Kıyamet gününde her insanın önüne açılacak olan sorumlu eylemler tutanağı (İsrâ 17:13, Kehf 18:49, Câsiye 45:29, Hâkka 69:19, İnşikâk 84:7) |
| يَكْتُبُونَ / كَاتِبٌ | Fiziksel olarak yazı yazma, not etme ve kayda geçirme | İnsanların elleriyle metin üretmesi veya borçlanma akitlerini tescil eden kâtip bağlamı (Bakara 2:79, Bakara 2:282, Tûr 52:41) |
| كَاتِبُوهُمْ | Mükâtebe sözleşmesi, özgürlük akdi | Kölenin bedelini ödeyerek hürriyetine kavuşması için efendisiyle yaptığı iki taraflı bağlayıcı yazılı anlaşma (Nûr 24:33) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ezelî kader, kaza ve Levh-i Mahfuz doktrini | Allah'ın ezelde her şeyi yazmış (tescil etmiş) olmasının insanın irade hürriyeti ve sorumluluğu ile çelişip çelişmediği | Hükmün ve kaderin geri dönülemez kesinliği |
| Fıkıh | Hükümlerin sübutu, vücup delaleti ve mükâtebe | كتب kipiyle gelen emirlerin istisnasız farziyet (vücup) ifade edip etmediği ve borçlanma akitlerinin yazılı tescil şartı | Hukuki bağlayıcılık, borçlandırma ve sözleşme zorunluluğu |
| Tefsir | Vahyin mahiyeti, Ehl-i Kitap nitelemesi ve i'câz | Kitap isminin dağınık sayfalar için mi yoksa bir araya getirilmiş ilahi hükümler bütünü için mi kullanıldığı | Dağınık emirlerin nizam içinde birbirine dikilerek ciltlenmesi |
| Hadis | Ezelî takdir rivayetleri ve idari yazışmalar | Kalemin ilk olarak yaratılıp kaderi yazması ve Hz. Peygamber’in devlet başkanlarına gönderdiği bağlayıcı mektuplar | Tescilin hukuki ve ontolojik kesinlik kazanması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve ilahi teklif düzeni | İlahi anayasa ve bağlayıcı ahit | İnsan ile yaratıcı arasındaki ontolojik sözleşmeyi sabitler | Vahiy, keyfi hevesleri engelleyen yazılı ve bağlayıcı bir ilahi dikiştir | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve bilgi aktarımı | Külliyat, teori ve yazılı koruma | Dağınık verileri birleştirip sistematik külliyat haline getirir | Sözün unutulmasını önleyerek bilginin denetlenebilir ortak zeminde birikmesini sağlar | Güçlü |
| Siyasi | Kamu hukuku ve devlet yönetimi | Anayasa, kanunname ve tescil | İktidar ilişkilerini ve kamu düzenini keyfilikten çıkarıp yazılı kurala bağlar | Kabilevi keyfiliğin yerine kurumsal ve hukuki bağlayıcılığı ikame eder | Güçlü |
| İktisadi | Borçlar ve mülkiyet hukuku | Senet, sözleşme, tapu ve mükâtebe | Taraflar arasındaki mali taahhütleri ve borç ilişkilerini tescil eder | Şahitli ve yazılı kayıt yoluyla ihtilafları ve haksız kazancı önler | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kovalent bağ, veri bloklama ve şifreli dosyalama | Serbest haldeki bağımsız atomların elektron paylaşarak kararlı bir molekül oluşturması veya dağınık veri bitlerinin bloklar halinde birbirine bağlanıp değiştirilemez bir kütük meydana getirmesi gibi, kök de bağımsız unsurları dikişle birleştirip kararlı bir yapıya ulaştırır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Pozitif anayasa, akdi yükümlülük ve kurumsal sözleşme | Toplumdaki bireysel ve dağınık iradelerin ortak bir metin ve norm altında toplanarak iki tarafı da bağlayan hukuki bir statüye kavuşturulması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kitap kelimesini sadece ciltlenmiş matbu kâğıtlara veya okuma kitabına indirgemek; kökü yalnızca harf çizmekten ibaret mekanik bir iş saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İki derinin sırım ile dikilmesi gibi, iki veya daha fazla tarafı, iradeyi ve hükmü birbirine kopmayacak şekilde bağlayan anayasal bir sözleşme, ezelî bir takdir ve kesin bir yükümlülük nizamı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ehl-i Kitap kavramının derinliğini kavrayamayıp onları sadece kitap okuru topluluklar sanmak; oysa onlar ilahi sözleşmeyle bağlanmış topluluklardır; ayrıca "kütibe aleykum" kalıbıyla gelen farzları tavsiye düzeyine indirgemek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kendi mahiyetini (el-Kitâb), insan-Tanrı ilişkisinin sözleşmesel temelini, farzların bağlayıcılığını ve evrendeki kader yasasını tek bir tutarlı semantik omurga üzerinde açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şer'î sorumlulukları yükleyen ahkâm ayetlerinde (Bakara 2:178, 183), borçlanma ve akit hukukunda (Bakara 2:282), vahyin mahiyetini açıklayan giriş ayetlerinde (Bakara 2:2, Nisâ 4:136) ve amel defteri bağlamındaki ahiret sahnelerinde (İsrâ 17:13, Hâkka 69:19). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyin soyut bir ilham veya sadece sözlü bir nasihat olduğu zannını yıkar; ilahi bildirimin iki tarafı birbirine bağlayan hukuki bir akit, bozulamaz bir dikiş ve kesin bir tescil olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki deri parçasını delikler açıp sırım vasıtasıyla dikmek, parçaları dağılmayacak şekilde birbirine raptederek kapalı ve korunaklı bir kap haline getirmek.
- Soyut anlamDağınık iradeleri, kuralları ve hakikatleri bir araya toplayıp tescil ederek iki tarafı bağlayan bozulamaz bir sözleşme, kader ve farz düzeni tesis etmek.
- Sistematik karşılıkDağınık parçalar kümesini bağlayıcı bir operatör aracılığıyla değişmez, denetlenebilir ve iki tarafı birbirine bağlayan anayasal bir nizam yapısına dönüştüren kurumsal-hukuki tescil mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bağımsız ve dağınık unsurları, hükümleri veya parçaları temsil eder; bu unsurların bir araya toplanmasını simgeler. operatörü sırım ile dikme, birleştirme ve tescil etme eylemini gösterir. ortaya çıkan yekpare sözleşmeyi, kitabı ve bağlayıcı nizamı ifade eder. ise bu tescilin keyfi değişimlere kapalı olduğunu, farziyetini ve iki taraf üzerindeki bozulamaz bağlayıcılığını simgeler.