كند
ك - ن - د
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Anud sürüden ayrılan ve tek başına otlayan hayvandır. “Kenud” “anud”dan dönüşmüştür. İcmaa karşı görüşünde direnen kimse demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Anud sürüden ayrılan ve tek başına otlayan hayvandır. “Kenud” “anud”dan dönüşmüştür. İcmaa karşı görüşünde direnen kimse demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.225 harfالكاف والدال والنون معهما
ك د ن، ك ن د، د ك ن، ن ك د مستعملات كدن: الكَوْدَنُ والكَوْدَنيّ أيضاً: البغل والفيل، قال:
خليلي عوجا من صدور الكوادِن إلى قصعة فيها عيون الضياون
شبه الثريدة الزريقاء بعيون السنانير لما فيها من الزيت.
والكِدْيَوْنُ: دقاق التراب على وجه الأرض ودقاق السرجين يجلى به الدروع ونحوها. ويقال: يخلط به الزيت فيسمى كديون. قال الضرير: الكديون: دردي الزيت.
وكَدِنَت مشافر الإبل
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR134 harfكَنَدَ كُنوداً، أي كَفَرَ النِعمة، فهو كَنودٌ. وامرأةٌ كَنودٌ أيضاً، وكُنُدٌ مثله. وأرضٌ كَنودٌ: لا تُنبِتُ شيئاً. وكَنَدَهُ، أي قطعه.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.131 harfك د ن
كدن ، كند ، نكد ، دكن ، دنك : مستعملة :
دنك : أما دنك فلم أجد فيه غير الدَّوْنَك ، وهو موضع ذكره ابن مقبل :
يَكادَانِ بين الدَّوْنَكَيْنِ وأَلْوَةٍ
وذاتِ القَتَادِ السُّمْرِ ينسلخان
وقال الحطيئة :
أَدَارَ سُلَيْمَى بالدَّوَانِكِ فالعُرف
كدن : ( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : الكُدُونُ : التي تُوَطِّىُء به المرأَةُ لِنفسها في الهوْدَجِ .
قال الأحمر : هي الثيابُ التي تكونُ على الخُدورِ ، وَاحِدها :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.735 harf(باب الكاف والنون وما يثلثهما)
(كنه) الكاف والنون والهاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على غايةِ الشَّيء ونهايةِ وقتِه. يقال: بلغْتُ كُنْهَ هذا الأمرِ، أي غايتَه وحِينَه الذي هُوَ له.
(كنو) الكاف والنون والحرف المعتل يدلُّ على توريةٍ عن اسمٍ بغيره. يقال: كنيت عن كذا. إذا تكلَّمت بغيره مما يُستَدَلُّ به عليه. وكَنَوْتُ أيضاً. ومِمَّا يوضِّح هذا قول القائل:
وإنِّي لأكنو عن قَذُورَ بغيرِها *** وأُعرِبُ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR238 harfك ن د
رجل كنودٌ وامرأة كنود وكندٌ.
وكند النعمة: كفرها ومنه: كندة: لأنه كند أباه ففارقه وتقول: فلان إن سألته نكد وإن أعطيته كند.
ووقع البازي على كندرته وهو مجثم مهيأ له من خشب أو غيره.
ومن المجاز: أرض: كنود لا تنبت.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR839 harfكَنَدَ يَكْنُدُ كُنوداً: كَفَرَ النِّعْمَة؛ ورجل كنَّادٌ وكَنُودٌ. وقوله تعالى: إِن الإِنسان لِرَبِّه لَكَنُود؛ قيل: هو الجَحُود وهو أَحسن، وقيل: هو الذي يأْكُل وحْدَه ويمْنَعُ رِفْدَه ويَضْرِب عَبْده. قال ابن سيده: ولا أَعرف له في اللغة أَصلاً ولا يسوغ أَيضاً مع قوله لربه. وقال الكلبي: لَكَنود، لَكَفور بالنعمة؛ وقال الحسن: لَوَّام لربه يَعُدُّ المصيباتِ ويَنْسى النِّعَم؛ وقال الزجاج: لكنود،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR74 harf* ك ن د * * كَنَدَ * كفر النعمة وبابه دخل فهو * كَنُودٌ * وامرأة كنود أيضا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.046 harfالكنود، بالضم: كفران النعمة مصدر كندها يكندها، كدخل، كما في الأساس، وضبطه في البصائر بالكسر، من حد ضرب، وتقول: فلان إن سألته نكد، وإن أعطيته كند، وإنه لكنود وكناد. قال الله تعالى في كتابه العزيز إن الإنسان لربه لكنود هو بالفتح، أي لجحود، قال ابن منظور: وهو أحسن، وقال الكلبي: معناه الكفور بالنعمة كالكناد، وقال الزجاج، لكنود، معناه: لكفور، يعني بذلك، الكافر، وقال الحسن: هو اللوام لربه تعالى تعد
الكنود، بالضم: كفران النعمة مصدر كندها يكندها، كدخل، كما في الأساس، وضبطه في البصائر بالكسر، من حد ضرب، وتقول: فلان إن سألته نكد، وإن أعطيته كند، وإنه لكنود وكناد. قال الله تعالى في كتابه العزيز إن الإنسان لربه لكنود هو بالفتح، أي لجحود، قال ابن منظور: وهو أحسن، وقال الكلبي: معناه الكفور بالنعمة كالكناد، وقال الزجاج، لكنود، معناه: لكفور، يعني بذلك، الكافر، وقال الحسن: هو اللوام لربه تعالى تعد المصيبات وينسى النعم. في لغة بني مالك هو البخيل، وفي لغة كندة هو العاصي، كما نقله البيضاوي وغيره من المفسرين. من المجاز: الكنود: الأرض لا تنبت شيئا، وقال الخليل الكنود في الآية: الذي يأكل وحده، ويمنع رفده، ويضرب عبده كما عزاه في البصائر، قال ابن سيده: ولا أعرف له في اللغة أصلا، ولا يسوغ أيضا مع قوله لربه. الكنود: المرأة الكفور للمودة والمواصلة، كالكند، بضمتين، قاله الأصمعي، قال النمر بن تولب يصف امرأته: فقلت وكيف صادتني سليمى ولما أرمها حتى رمتنـي كنود لا تمـن ولا تـفـادي إذا علقت حبائلها بـرهـن
كنود: علم وكذلك كناد وكنادة. وكندة، بالضم: بسمرقند منها، أبو المجاهد محمد بن عبد الخالق بن عبد الوهاب الكندي، فقيه فاضل، روى عنه أبو سعد السمعاني. كندة بالفتح: ناحية بخجند من فرغانة توصف نساؤها بالحسن والجمال، وإليها نسب أبو إبراهيم إسماعيل بن إسحاق بن إبراهيم بن يحيى الكندي الفرغاني روى له الماليني عن أنس. والكندة بالكسر: القطعة من الجبل. كناد ككتان: ابن أودع الغافقي، وفد على النبي صلى الله عليه وسلم، هكذا في سائر النسخ، ومثله في التكملة. والصواب على ما في كتب الأنساب أن الذي وفد على النبي صلى الله عليه وسلم حفيده مالك بن عبادة بن كناد، ويقال فيه مالك بن عبد الله، كنيته أبو موسى، وهو من بني الجمد بطن من العتاقة من غافق، له صحبة، ويقال فيه: عبد الله بن مالك أيضا، مصري، ويقال: شامي، شهد فتح مصر، وحديثه عند المصريين، مات سنة ثمان وخمسين. وقال الذهبي، وابن فهدك مالك بن عبادة بن كناد بن أودع الغافقي، مصري له صحبة، روى عنه وداعة ابن حميد الجمدي، وثعلبة بن أبي الكنود، ويحيى بن ميمون. وكندة، بالكسر، هذا هو المشهور المتداول، وعليه أقتصر الجمهور، قال شيخنا: ورأيت من ضبطه بالفتح أيضا في كتب الأنساب. قلت: وسمعت أهل عمان والبحرين والكنديين يقولون: كندة، بالضم ويقال: كندي أيضا، أي بياء النسبة، وهو لقب ثور بن عفير بن عدي بن الحارث بن مرة بن أدد أبو حي من اليمن، كذا لابن الكلبي والرشاطي، وقال الهمداني: وهو ثور ابن مرتع بن معاوية، وقيل: ثور بن عبيد بن الحارث بن مرة، وفي شرح الشفاء للخافجي نقلا عن العباب: ثور بن عنبس بن عدي، وفي روض السهيلي أن كندة بنو ثور بن مرة بن أدد بن زيد، ويقال إنهم بنو مرتع بن ثور، وقد قيل إن ثورا هو مرتع، وكندة أبوه، وقال ابن خلكان إن مرتعا، كمحدث، هو والد ثور، وإن ثور بن مرتع هو كندة، وفي الصحاح: هو كندة بن ثور، قال شيخنا: والذي جزم به أكر شراح الحماسة وديوان امرىء القيس أن ثورا ولد كندة لا لقبه، والله أعلم. قال ابن دريد: سمي به لأنه كند أباه النعمة أي كفرها ولحق بأخواله. وقال أبو جعفر: أصله من قولهم أرض كنود، أي لا تنبت شيئا، وقيل: لكونه كان بخيلا، وقيل: لأنه كند أباه، أي عقه. والكند: القطع، وقد كنده. ومما يستدرك عليه: قال الأعشى: أميطي تميطي بصلب الفؤاد وصول حبال وكـنـادهـا أي قطاعها. وثعلبة بن أبي الكنود محدث. وقال الليث: كندد البازي، كقنفذ: مجثم يهيأ له من خشب أبو مدر، وهو دخيل ليس بعربي، نقله الصاغاني.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.740 harfكَنَدَ
1 كَنَدَ ذ , (S, &c.), aor. كَنُدَ , (A, MS,) or كَنِدَ , (ElBasلïr,) or كَنَدَ نِعْمَةً, (TA,) inf. n. كُنُودٌ, (S. K, &c.) He was ungrateful; he disacknowledged a benefit. (S, A, K.) ― -b2- اِنْ سَأَلْتَهُ نَكَدَ وَاِنْ أَعْطَيْتَهُ كَنَدَ If thou ask of him, he refuseth; and if thou give him. he is ungrateful. (A.) ― -b3- كَنَدَ أَبَاهُ النِّعْمَة (K) He disacknowleged his father's
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR885 harfكَنَدَ
كَنَدَ I , U ( n. ac. كُنُوْد 27 ),
a. Was ungrateful, thankless.
b. ( n. ac. كَنْد 1 ), Cut, severed.
كِنْدَة
كِنْدَة 2t ,
a. Portion of a mountain.
كُنُد
كُنُد 10 ,
a. Ungrateful, thankless, unthankful.
كَنُوْد
كَنُوْد 26 ,
a. see 10 .
b. Rebellious; impious.
c. Unnatural.
d. Barren, unfruitful, unproductive ( soil ).
كُنُوْد
كُنُوْد 27 ,
a. Ingratitude,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR6.847 harfكند
كَنَدَ - يَكْنُدُ - كَنُود
كَنَد - يَكْنُد + كائن + لكائن: يعامل الآخر بلؤم: ينكر ولا يعترف بإحسانه وفضله: يقابل إحسانه بقطيعة أو إساءة ونكران وجحود
كَنُود: اسم فاعل مبالغة على وزن " فََعول " من " كَنَدَ - يَكْنُدُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم التعرف على معلومة وعدم قبول صوابها، وذلك لجهل أو نسيان أو هوى أو غرض" وهي:
جَحَدَ -
Sîgalar(1)
Mücavir kökler2 mücavir (3 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
إِنَّ الْإِنْسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ
NankörGerçekten insan; Rabbına karşı çok nankördür.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كند |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كفر, جحد, عند |
| Zıt Kök | شكر |
| Çekirdek Özet 1 | İpi veya bağı kesip koparmak, ürün vermeyip bereketi kesmek |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın Rabbine karşı iyilik bağını kesmesi, nimetleri unutup yalnızca musibetleri sayması |
| Çekirdek Özet 3 | Nimeti içe kapatıp akışını ve şükrünü durduran nankörlük ve toplumsal dayanışmayı kesen cimrilik hali |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca teorik veya zihinsel bir inkâr sayıp nimeti tek başına tüketme, bağı koparma ve paylaşıma kapatma boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كن | İçe çekme, örtme, saklama, depolama ve dışa kapatma (örneğin hazineyi gizleyip yığmak كنز, yuvasına çekilip gizlenmek كنس, örtüp korumak ve gizlemek كنن) | د | د harfinin getirdiği sert sınır ve kesinti hareketiyle, içe kapanma eylemi dış dünya ve kaynakla olan bağı fiilen koparma, nimeti kendi içine hapsedip akışını ve teşekkürünü kesme anlamına daralmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Elde tutulanı avuç içine alıp kavrama, dışarıya karşı kapatma ve kendine saklama eğilimi |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Nimetin, bağın veya can damarının süregelen akışı ve ardışıklığı |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır | Akışı kesen nihai engel, geçişi kapatan kesin sınır ve irtibatı koparan kapı |
| كند | Avuç içindeki nimeti/bağı sert bir engelle kesip dışa kapatmak | Süregelen iyilik ve nimet akışını (ن) kavrayıp kendine mal ederek (ك) sert bir duvar veya kapıyla dışa karşı kesip koparma (د) hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İpi kesip koparmak (كَنَدَ الحَبْلَ: ipi kesti); su veya ürün vermeyen, bereketi kesilmiş çorak arazi (أَرْضٌ كَنُودٌ: hiçbir şey bitirmeyen çorak toprak). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ kasidesinde dostluk bağlarını kuran ve kesen kimseyi tanımlarken şöyle der: أَمِيطِي تُمِيطي بصُلْبِ الفُؤادِ / وَصُولِ حِبالٍ وكنَّادِها (Gönlü metin, dostluk bağlarını kimi zaman birleştiren kimi zaman da kesip koparan kimseden uzak dur). Nimr b. Tevleb ise sevgi ve bağlılığı kesen kadını nitelerken şu ifadeyi kullanır: كَنُودٌ لا تَمُنُّ ولا تُفادِي (Gönül bağını kesip atan, ne lütufta bulunan ne de fidye kabul eden kadın). |
| Erken Arapça kullanım | Güney Arabistan kökenli Kindî (Kinde) kabilesinin atasına babasından ayrılıp dayılarına katıldığı ve baba ocağıyla bağını kestiği için «كَنَدْتَ» (bağını kopardın) denilmiş ve bu adla anılmıştır; ayrıca erken dönem bedevi kullanımında «tek başına yiyen, kölesini döven ve ikramı engelleyen» bencil karakter için kullanılmıştır. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça كند kökü, kök yapısı itibarıyla merkezî Sami dillerinde dar bir alanda korunmuş, özellikle Kuzey ve Güney Arapça sahasında «kesmek, ayırmak, bağları koparmak ve çoraklaşmak» ana semantik matrisi etrafında gelişmiştir. Doğu Sami (Akadca) ve Kuzeybatı Sami (İbranice, Aramice) kollarında doğrudan k-n-d üçlüsü olarak birincil bir fiil kökü biçiminde yaygın değildir; ancak «örtmek, gizlemek, içine toplamak» anlamındaki ortak Sami *k-n-n / *k-n-z çekirdeği ile bağı koparma ve sonlandırma ifade eden *d kök geni arasındaki birleşimden türemiş sekonder bir Arapça gelişme olarak değerlendirilir. Arapçada kök, nimeti verene karşı minnet bağını koparmayı ve verimsiz, taşlık, bitki bitirmeyen çorak toprağı nitelemekte özelleşerek ahlaki ve fiziksel bir yalıtılmışlığı ifade eder hale gelmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كند (koparmak, nimeti kesmek) | İpi kesmek ve çorak arazinin ürün vermemesi kök anlamından hareketle şükrü ve minnet bağını kesme anlamına evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | *k-n çekirdeği ile ilişkili türeme | Ortak Sami içe saklama ve biriktirme tabanının Arapça bünyede kesme/ayırma yönünde daralmasıdır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan örtüşen bir Afro-Asyatik eşdeğer tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كند | Anlamlı | Kesmek, nimeti inkâr etmek, çorak olmak | İpi kesmek, şükrü kesip nimeti nankörlükle karşılamak, çorak arazi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كدن | Anlamlı | Ağırlaşmak, kalınlaşmak, binek hayvanı | Ağır yürüyen katır ve yük hayvanı için kullanılır; kaba ve hantal yapı | Kur'an'da geçmez |
| نكد | Anlamlı | Azlık, güçlük, meşakkat, uğursuzluk | Suyun veya malın güçlükle, az ve faydasız biçimde çıkması; verimsizlik | Kur'an'da geçer (نكدا) |
| ندك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanım dışı (mühmel) sayılmıştır | Kur'an'da geçmez |
| دكن | Anlamlı | Karartı, dükkân, yığmak | Tozla karışık koyu siyahımsı renk; malların yığıldığı yükselti ve dükkân | Kur'an'da geçmez |
| دنك | Anlamlı | Zayıflık, kıtlık, alçaklık | Aklın veya bedenin zayıflığı, geçim darlığı ve sefalet hali | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كند | Merkez | Nankörlük ve bağı koparma | İyilik akışını kesmek, nimeti tek başına tüketip şükrü ve paylaşımı dışa kapatmak | Nimetin bağını kesen ve musibetleri sayıp iyilikleri unutan bencil nankörlük |
| كفر | Komşu | Örtme ve yok sayma | Gerçeğin veya nimetin üstünü örtüp hiç yokmuş gibi davranmak | En genel inkâr ve nankörlük köküdür; ontolojik ve zihinsel örtmeyi de içerir |
| جحد | Komşu | Bilerek inkâr etme | Kalben doğru olduğunu bildiği halde diliyle reddetmek ve teslim olmamak | Zihinsel bilginin aksine inatla yalanlama yönü baskındır |
| عند | Komşu | Haktan sapma ve inat | Ana yoldan, sürüden veya haktan bile bile ayrılarak karşı tarafta durmak | Birlik ve hakikate karşı bireysel kibirle diretme boyutu öne çıkar |
| شكر | Zıt | Nimeti açığa vurma ve yayma | Nimeti itiraf etmek, yaymak, gereğini yaparak bereketi dolaşıma sokmak | كند kökünün kesip kapattığı nimet bağını şükür tam tersine besler ve çoğaltır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كند | Kesmek, nimeti inkâr etmek | İyilik bağını keserek nimeti verene karşı nankörlük etmek ve bencilce kapanmak | Kesin |
| Latince | ingratus, infructuosus | Nankör, verimsiz/çorak | ingratus minnet bağını koparmayı, infructuosus ise çorak toprak gibi ürün vermemeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | ungrateful, barren, withholding | Nankör, çorak, esirgeyen | Kökün hem minnetsizlik hem de nimeti başkasına kapatıp tek başına yeme nüansını kapsar | Güçlü |
| Almanca | undankbar, unproduktiv | Nankör, verimsiz | Teşekkür etmeyip bağı koparma ve hiçbir hayır üretmeme durumunu verir | Güçlü |
| Fransızca | ingrat, stérile | Nankör, kısır/verimsiz | İyiliği inkâr eden kişi ve ürün vermeyen çorak zemin anlamlarını bir arada taşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Wehr, Dictionary of Modern Written Arabic.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَنُودٌ (mübalağalı ism-i fâil) | Nankör, Rabbine karşı bağını kesen, nimetleri unutup musibetleri sayan | İnsanın yaratılışındaki nankörlük, mala aşırı düşkünlük ve fedakârlıktan kaçınma bağlamında tekil kullanım: Âdiyât 100:6 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsan tabiatı ve küfür psikolojisi | İnsanın varoluşsal olarak hidayet ve vahiy terbiyesi olmadan nimete karşı sergilediği fıtri zaaf ve nankörlük tutumu | Nimeti inkâr etmenin itikadi küfürden ziyade ameli ve ahlaki nankörlük tabiatı olarak tahlili |
| Fıkıh | Nafaka ve infak mükellefiyeti | Malın şükrü olan zekât ve infakı terk edip tek başına biriktirmenin mali mesuliyeti | Toplumsal dayanışma bağını kesip refahı tekelleştirmenin kınanması |
| Tefsir | Âdiyât Suresi 6. ayetin tefsiri | Hasan-ı Basrî'nin «musibetleri sayıp nimetleri unutan», İbn Abbas'ın «tek başına yiyip kölesini döven ve yardımını esirgeyen» tanımları | Bencillik, nankörlük ve Allah ile olan manevi bağın kesilmesi boyutu |
| Hadis | İnsan ahlakı ve nankörlük rivayetleri | Verilen iyiliğe teşekkür etmeyip sıkıntı anında isyana yönelen karakter yapısının tasviri | İnsanlara teşekkür etmeyenin Allah'a da şükretmeyeceği ilkesiyle birleşen ahlaki uyarı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Rab irtibatı | Şükürsüzlük ve irtibatı koparma | Varlık borcunu unutma | Kulun yaratıcısından gelen sürekli ihsanı görmezden gelerek manevi bağı koparmasıdır | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik ahlak | Hakikati ketmetme ve verimsizlik | Bilgiyi üretimsiz kılma | Edinilen bilginin gereğini yapmayıp çorak toprak gibi meyvesiz ve topluma faydasız kalmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve sadakat | Dayanışmayı bozma ve ayrılıkçılık | Ortak bağı terk etme | Kinde kabilesinin kökeninde olduğu gibi kamusal birlikten bencilce ayrılıp toplumsal hukuku kesmektir | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve dolaşım | Serveti tekelleştirme (kenz zihniyeti) | İktisadi akışı tıkama | Malı tek başına tüketip infaktan kaçınarak servetin dolaşımını ve toplumsal refahı kesintiye uğratmaktır | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Açık devrede akımın kesilmesi veya yalıtkan direnç | Sisteme enerji girdisi olduğu halde çıkış vermeyen, iletim hattını kesintiye uğratıp enerjiyi toprağa veya ısıya hapseden yalıtkan blokaj modeli | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal anomi ve aşırı bireyci yabancılaşma | Bireyin toplumdan ve ortak ahlaki değerlerden beslenmesine rağmen topluma hiçbir katkı sunmaması, sosyal sermaye bağlarını koparıp kendi içine kapanması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca «nankör» veya «kâfir» diyerek soyut bir inançsızlık sıfatına indirgemek ve kelimenin taşıdığı somut eylemleri göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Âdiyât Suresi bağlamında كند, yalnızca zihinsel bir inkâr değil; mala aşırı düşkünlükle (hubbu'l-hayr) birleşen, nimeti tek başına tüketip elindekini paylaşmayan, iyilik akışını kesen pratik bir hayat tarzıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin muhatabını sadece klasik müşrikler sanarak modern dindarın veya bireyin içine düşebileceği nimet bencilliğini, musibet odaklı şikâyet psikolojisini ve infakı kesme tehlikesini teşhis edememek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın zenginlik, güç ve bolluk karşısında sergilediği en köklü psikolojik zaaflardan biri olan «nimet akışını kesme ve şikâyet üretme» mekanizmasını tek bir kelimede teşhir ettiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın nankör fıtratını, mala olan hırsını ve hesap günündeki çıplak sorumluluğunu konu edinen kısa Mekkî surelerde (özellikle Âdiyât Suresi) anahtar kavramdır. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nankörlüğün sadece diliyle Allah'ı inkâr etmekten ibaret olduğu zannını düzeltir; asıl nankörlüğün nimeti başkalarından esirgemek, tek başına yemek ve şükür bağını fiilen koparmak olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir ipi veya bağı kesip ayırmak; üzerine düşen yağmura rağmen hiçbir bitki yetiştirmeyen çorak ve bereketsiz toprak olmak.
- Soyut anlamNimeti verene karşı minnet ve kulluk bağını koparmak; üzerindeki binlerce nimeti unutup yalnızca karşılaştığı sıkıntıları sayarak sızlanmak.
- Sistematik karşılıkSisteme kesintisiz kaynak aktarılmasına rağmen sistemin bu kaynağı içe hapsedip dışa hiçbir çıktı veya paylaşım sunmaması hali; açık devre arızası ve infak tıkanıklığı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde insanın kenûd (nankörlük ve bağı kesme) derecesini; bireyin hafızasında tuttuğu ve sürekli sayıp döktüğü musibet/şikâyet miktarını; bireyin idrak edip andığı nimet miktarını temsil eder ( oranı Hasan-ı Basrî'nin belirttiği «musibetleri sayıp nimetleri unutma» meylini simgeler). İkinci çarpan olan ise sisteme giren ilahi ve toplumsal nimet girdisi () ile bireyin dışa aktardığı şükür, infak ve fayda çıktısı () arasındaki orantısızlığı ifade eder; çıktı sıfıra yaklaştıkça nimeti tek başına tüketme ve bağları kesme katsayısı () en yüksek değerine ulaşır.