لقمان

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-ق-م2 sîga, 14 mücavir kök, 2 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ظلمأتيعظمقوللقمانوعظنفسحمدحكمغنيشرككفر

KökSîga 2Ayet 2Sure 1Mücavir 14

▶ Ağı aç (3B)

لقمان

ل - ق - م

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 0 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Lokman

Notlarım

Sözlükler(0)

Bu kök için sözlük maddesi yok.

Sîgalar(2)

Mücavir kökler14 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وعظ

    1 ortak ayet · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir

  2. حمد

    1 ortak ayet · Hamd: Cümle kapısı demektir

  3. شكر

    1 ortak ayet · Sütle dolu memedir

  4. غني

    1 ortak ayet · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir

  5. عظم

    1 ortak ayet · Büyük

  6. بنو

    1 ortak ayet · Oğullar

  7. شرك

    1 ortak ayet · Tasma kayış demektir

  8. أله

    2 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  9. حكم

    1 ortak ayet · Gem demektir

  10. نفس

    1 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  11. ظلم

    1 ortak ayet · Zalimler

  12. كفر

    1 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ وَمَنْ يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ

    LokmanAndolsun ki; Biz, Allah’a şükret diye Lokman’a hikmeti verdik. Kim şükrederse; ancak kendisi için şükretmiş olur. Kim de küfrederse; muhakkak ki Allah; Gani’dir, Hamid’dir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلقمان
YapıBeşli özel ad (morfolojik olarak لقم köküne nispet edilen veya gayri munsarıf alem)
Özel DurumÖzel ad (alem), zaid elif ve nun (fa‘lān vezninde) taşıyan gayri munsarıf isim
Bağlamsal Yakın Köklerحكم, نصح, علم
Zıt Kökسفه
Çekirdek Özet 1Hızla ve kolayca yutmak, lokma etmek; hikmeti özümseyip hazmeden kişi
Çekirdek Özet 2Allah tarafından kendisine hikmet, şükür ve öğüt kabiliyeti verilen örnek muvahhid şahsiyet
Çekirdek Özet 3Pratik bilgelik, tevhid temelli ahlak ve ebeveyn-çocuk eğitiminde hikmetin aktarılması
Kritik Hata Riskiİsmi yalnızca mitolojik bir halk kahramanı veya masalsı bir hekim sayarak Kur'an'ın yüklediği tevhidî ve ahlaki hikmet muhtevasını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لقHızlıca alma, karşılaşma, ani temas ve kapma hareketini ifade eder; لقط, لقف, لقم, لقي köklerinde bir nesneye veya duruma ansızın erişme esastır.مNesneyi ağza alıp yutma, lokma haline getirme ve içine çekme boyutunu katarak çekirdeği beslenme ve hazmetme eylemine dönüştürür.
لقمBir şeyi bütünüyle ağza alıp yutmak veya yolu açıkça izlemek anlamındadır.انİsimleşme, yoğunlaşma ve sıfat-ı müşebbehe/alemlik katarak hikmeti ve doğru yolu bünyesinde toplayıp hazmeden şahsiyete işaret eder.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendireYöneltme, sevk etme, öğretme ve otorite kurma hareketi
قUfuktaki güneş, iğne deliğiToplanma, sınır, odaklanma ve yoğunlaşma hareketi
مSuAkış, içselleşme, kuşatma ve besleyici derinlik
اÖküz başıGüç, öncülük, ilksellik ve başlangıç
نFiliz, balıkSüreklilik, çoğalma, hayat ve nesilden nesle aktarım
لقمانHikmetli yönelişin içselleşerek süreklilik kazanmasıBir otorite ve yönlendirici bilgi eşliğinde toplanan hakikatin içselleştirilip hazmedilmesi ve nesillere aktarılan sürekli bir öğüde dönüşmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKlasik Arap dilcilerine göre kökün aslı olan لقم kelimesi bir şeyi bir kerede ağza alıp yutmak (lokma) ve açık ve belirgin cadde (yutulan/izlenen yol) demektir; isim olarak ise bilgiyi süratle kavrayan kişiye işaret eder.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde ve Eyyâmü'l-Arab rivayetlerinde Luḳmān b. ‘Ād uzun ömürlülüğü (yedi kartalın ömrü) ve bilgeliği ile darb-ı mesel haline gelmiş bir şahsiyet olarak anılır.
Erken Arapça kullanımCâhiliye ve erken İslâm dönemi anlatılarında iki ayrı Lokman tasavvuru bulunur: Biri Âd kavmine mensup kadim bilge (Lokman b. Âd), diğeri ise Kur'an'da anılan, kendisine hikmet verilmiş dindar ve ahlakçı bilge şahsiyettir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Tâcü’l-Arûs ve erken dönem Arap darb-ı mesel kaynakları.

Sami etimolojik katman

Arapça لقمان ismi, ya doğrudan Arapça لقم kökünden türetilmiş bir alem olarak kabul edilir ya da Güney Arabistan, Süryanice veya kadim Sami hafızasındaki efsanevi bir bilgenin isminin Arapçalaşmış biçimidir. Fonetik olarak kökteki lam, kaf ve mim dizilişi Sami dillerinde yutma, kapma ve içine alma anlamıyla sabittir (İbranice ve Aramice laqam / laqat paralellikleri). Süryanice ve İbranice metinlerde Luḳmān ismi doğrudan bir peygamber veya bilge olarak değil, hikmet edebiyatına (Ahikar anlatılarına) benzer bir gelenekle temas halinde değerlendirilir. Arapçada kelime sonundaki elif ve nun eki büyüklük, devamlılık ve alem niteliği kazandırmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'ān).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönلقم kökünden fa‘lān vezninde türetilmiş özel isimYutmak, içine çekmek, yolu tutmak anlamından hareketle hikmeti hazmeden veya hikmeti lokma lokma sunan bilge anlamıGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAhikar veya kadim Güney Sami bilgelik geleneği ile temasıOrtadoğu ve Sami hikmet edebiyatındaki bilge figürlerin Arap dil muhitine aktarılmış ismiMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin Sami dışı köken kaydı bulunmamaktadırVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Arthur Jeffery, TDV İslam Ansiklopedisi.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لقمانAnlamlıÖzel isim, bilge kişiKendisine hikmet verilen, oğluna öğütleriyle tanınan tarihi/kur'anî şahsiyetKur'an'da geçer (hedef kök)

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لقمانMerkezHikmet ve pratik öğütİsme dönüşmüş şahsiyet üzerinden somutlaşan ahlaki ve tevhidî bilgelikVahiy doğrultusunda şükür ve nasihat
حكمKomşuHüküm, bilgelik, hikmetVarlığın hakikatini kavrama ve doğru eylemde bulunma yetisiSoyut ve genel bilgelik sıfatı
نصحKomşuSamimiyet, öğüt vermeBir kimsenin hayrını isteyerek ona doğru yolu gösterme eylemiLokman'ın oğluna yaptığı eylemin biçimi
علمKomşuBilgi, idrakNesnelerin ve ilkelerin zihinsel olarak kavranmasıTeorik ve bilişsel içerik
سفهZıtAkılsızlık, hafiflik, cehaletHakikatin tersine hareket etme, nefsani savrulma ve beyinsizlikHikmetin ve vakur öğüdün zıddı

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلقمانBilge şahsiyet adıKendisine hikmet bahşedilmiş Kur'anî şahsiyetKesin
LatinceLuqman, sapiensLokman, bilgeÖzel isim olarak doğrudan aktarılır; anlamca antik bilgelere denk tutulurGüçlü
İngilizceLuqman, the WiseLokman, Bilge kişiÖzel isim olarak korunur; Aesop veya Ahikar geleneğiyle karşılaştırılırGüçlü
AlmancaLuqman, der WeiseLokman, Bilge adamHikmet sahibi Kur'anî şahsiyetin adıGüçlü
FransızcaLuqman, le SageLokman, HakîmTevhidî ahlak ve atasözleri geleneğindeki bilgeGüçlü

Kaynak Oxford Arabic-English Dictionary, TDV İA "Lokmân" maddesi.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
لُقْمَانَ (Hikmet verilen şahsiyet)Allah'ın şükretmesi için doğrudan hikmet bahşettiği seçkin kulNimetin kaynağını bilme ve şükretme bağlamı (Lokmân 31:12)
لُقْمَانُ (Oğluna öğüt veren baba)Tevhid, şirkten kaçınma, ahlak ve edep ilkelerini talim eden eğiticiAile içi terbiye ve nasihat bağlamı (Lokmân 31:13)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlik vs. velayet / hikmetLokman'ın bir nebi mi yoksa hikmet verilmiş salih bir veli/hakîm mi olduğuNübüvvet şartları ve beşere hikmet verilmesi
FıkıhÇocuk terbiyesi ve vasiyetBabanın çocuğuna itikadi ve ahlaki sorumlulukları öğretme yükümlülüğüEğitim ve velayet hukuku
TefsirLokmân Suresi tefsiriHikmetin mahiyeti, şirk ile zulüm arasındaki ilişki ve nasihat adabıPratik ahlak ve akide sentezi
HadisŞirkin büyüklüğü ve amelî ahlakŞirkin "en büyük zulüm" olduğunu bildiren ayetin tefsirinde Lokman kıssasına yapılan atıflarŞirkten arınmış saf tevhid bilinci

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid inancı ve şirk reddiHakîm muvahhidİtikadı zulümden (şirkten) arındırmaDinin temelini şirksiz bir Allah inancı olarak kurarKesin
İlmiHikmet ve marifet aktarımıBilgelik yöntemiBilgiyi ahlaka ve amele dönüştürmeTeorik bilginin pratik edeple bütünleşmesini sağlarGüçlü
SiyasiToplumsal adalet ve alçakgönüllülükAhlaki otoriteKibri ve böbürlenmeyi yasaklamaYöneticiler ve toplum için adaleti ve tevazuyu ilke kılarGüçlü
İktisadiÖlçülü yürüyüş ve tasarrufDenge ve itidalİktisadi ve beşeri davranışta aşırılığı önlemeHayat tarzında şımarıklık ve israfı engelleyen itidalMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeri besleme ve optimizasyon döngüsü (Control loop / Optimization)Girdilerin (bilgi, nimet) sistemde değerlendirilip (hikmet/şükür) en doğru çıktıya (doğru amel/denge) dönüştürülmesiMuhtemel
Beşeri bilimlerPedagojik ahlak ve şahsiyet inşası (Pedagogical ethics)Bilişsel bilginin ebeveyn-çocuk ilişkisinde pratik bir yaşam tarzına ve karaktere dönüştürülmesi modeliGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiLokman'ı yalnızca eski çağlarda yaşamış bir halk hekimi, mitolojik bir kahraman veya basit nasihatler veren bir masal anlatıcısı olarak görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamLokman, Allah'ın kendisine doğrudan "hikmet" bahşettiği, tevhidin en derin ilkelerini (şirkin en büyük zulüm oluşunu) idrak etmiş ve bunu hayat nizamına dönüştürmüş evrensel bir ahlak önderidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHikmeti dinden bağımsız dünyevi bir zanaat veya kurnazlık seviyesine indirmek; ebeveyn-çocuk ilişkisini yalnızca biyolojik/maddi bakımla sınırlayıp manevi ve ahlaki terbiyeyi dışlamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın "hikmet" kavramını peygamber olmayan bir şahsiyet üzerinden nasıl somutlaştırdığını ve tevhid ile ahlakın kopmaz bütünlüğünü gösterir.
Hangi ayet groupsunda belirleyicidir?Lokmân Suresi 31:12-19 ayetleri başta olmak üzere hikmet, şükür, tevhid, anne-baba hakkı ve toplumsal edep ilkelerini ele alan ayetlerde.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hikmetin salt felsefi spekülasyondan ibaret olduğu zannını yıkarak hikmetin şükür, tevhid, namaz, emr-i bi'l-ma'ruf ve tevazu ile gerçekleştiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğza alınıp kolayca yutulan ve hazmedilen lokma; açıkça takip edilen ana yol.
  • Soyut anlamİlahi nimeti kavrayıp şükre dönüştüren, doğruyu yanlıştan ayıran pratik bilgelik (hikmet) ve ahlak.
  • Sistematik karşılıkİtikadi arılık (şirkten uzaklık) ile ameli terbiyeyi (edep ve itidali) birleştiren ahlak ve eğitim modeli.
  • LaTeX modeliH=f(N)⋅(1−S)  ⟹  ∑i=1nAi
  • LaTeX açıklamasıModelde H hikmeti (Lokman'ın temsil ettiği pratik bilgeliği), N Allah'ın kuluna bahşettiği ilahi nimeti ve idraki, S şirki (zulmü) temsil eder. (1−S) terimi tevhidin mutlak arılığını ve şirkin sıfırlanmasını simgeler; şirkten arınmış nimet hikmete dönüşür. Sağ taraftaki ∑Ai ise bu hikmetin meyvesi olan ahlaki eylemleri, tevazuyu, namazı ve öğütleri ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل