لقم
ل - ق - م
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Hemen onu lokmaladı
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.654 harfالقاف واللام والميم معهما
ل ق م، ل م ق، ق م ل، ق ل م، م ق ل، م ل ق كلهن مستعملات لمق: اللَّمَقُ: الطريق، قال رؤبة:
ساوى بأيديهن من قصد اللَّمَقْ
وهو اللَّقم، مقلوب.
لقم: لَقَمُ الطريق: مستقيمه ومنفرجه، تقول: عليك بلَقَم الطريق فالزمه.
ولقِمَ يَلْقَمُ لَقْماً، واللُّقْمةُ الاسم، واللُّقْمةُ: أكلها بمرة، وتقول: أكلت لُقمةً بلقمتين، وأكلت لُقْمَتَيْنِ بِلَقْمةٍ.
وأَلْقَمْتُه فسكت كأنه لقم حجراً.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR298 harfاللَقَمُ بالتحريك: وسط الطريق. واللَقْمُ بالتسكين: مصدر قولك لَقَمْتُ بالفتح الطريقَ وغيره ألْقُمُهُ بالضم، إذا سددتَ فمه. والتَقمْتُ اللُقْمَةَ، إذا ابتلعتها. ولَقِمْتُها لَقْماً وتَلَقَّمْتُها، إذا ابتلعتَها في مُهلة. ولقمْتُ غيري تَلْقيماً. وألْقَمْتُهُ حجراً. ورجلٌ تِلْقامَةٌ، أي كثير اللُقَم.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.086 harfق ل م
قلم ، قمل ، لمق ، لقم ، ملق ، مقل : مستعملات .
لمق : قال الليث : اللَّمَقُ : لَمَقُ الطريق ، وهو قلب لَقَّم . وقال رؤبة :
ساوَى بأيديهنّ مِن قَصْد اللَّمَقْ
اللِّحيانيّ : خَلِّ عن لَمَقِ الطريق ولَقَمه .
أبو عبيد عن أبي زيد : نمقته أنمِقه نمقاً ، ولمقته ألمقه لمقاً : كتبته .
شمر : لمقت من الأضداد ، بنو عقيل يقولون : لمقت كتبت .
وسائر قيس يقولون : لمقت : محوت .
الفراء : لمقتُ عينَ الرجل
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.253 harf(باب اللام والقاف وما يثلثهما)
(لقم) اللام والقاف والميم أصلٌ صحيح، يدلُّ على تناوُلِ طعامٍ باليد للفَم، ثم يقاس عليه. ولَقِمْتُ الطّعامَ ألقَمُه، وتلقّمته والتقَمته. ورجلٌ تِلْقَامةٌ: كثير اللَّقْم([1]). ومن الباب اللَّقَم: مَنْهَج الطَّريق، على التشبيه، كأنَّه لَقِم من مرَّ فيه، كما ذكرناه في السِّراط، وقد مضَى.
(لقن) اللام والقاف والنون كلمةٌ صحيحة تدلُّ على أخْذِ علمٍ وفَهْمِه. ولَقِن
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR152 harf- لقمان: اسم الحكيم المعروف، واشتقاقه يجوز أن يكون من: لقمت الطعام ألقمه وتلقمته، ورجل تلقام: كثير اللقم، واللقم أصله الملتقم، ويقال لطرف الطريق: اللقم.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR345 harfل ق م
لقم الطعام والتقمه وتلقمه وألقمته لقّمته.
ورجل تلقامة.
وخذ هذا اللقم وهو المنهج.
قال زهير: له لقم لباغي الخير سهل وكيد حين تبلوه متين ومن المجاز: ألقم فم البكرة عوداً ليضيق.
والتقم أذنه: سارّه.
وألقمته أذني فصبّ فيها كلاماً.
وألقم إصبعه مرارة.
ورجل لهمٌ لقمٌ: يعلو الخصوم.
وركيّة متلقّمةٌ: كثيرة الماء.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.033 harfاللَّقْمُ: سُرعة الأَكل والمُبادرةُ إِليه. لَقِمَه لَقْماً والْتَقَمه وأَلْقَمه إِياه، ولَقِمْت اللُّقْمةَ أَلْقَمُها لَقْماً إِذا أَخَذْتَها بِفِيك، وأَلْقَمْتُ غيري لُقْمةً فلَقِمَها. والْتَقَمْت اللُّقْمةَ أَلْتَقِمُها الْتِقاماً إِذا ابْتَلَعْتها في مُهْلة، ولَقَّمْتها غيري تَلْقِيماً. وفي المثل: سَبَّه فكأَنما أَلْقَم فاه حَجَراً. وفي الحديث: أَن رجلاً أَلْقَمَ عينَه خَصاصةَ الباب أَي جعل
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR156 harf* ل ق م * * لَقِمَ اللُّقْمَةُ * ابتلعها وبابه فهِم و * الْتَقَمَها * مثله و * تَلَقَّمَها * ابتلعها في مُهلة و * لَقَمَّها * غيره * تَلْقِيما * وألقمه حجرا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.821 harf| | ( اللَّقَمُ ، مُحَرَّكَةً ، وكَصُرَدٍ : مُعْظَمُ | الطَّرِيقِ أَوْ وَسَطُه ) وَمتْنَه ، الثَّانِيَةُ عن | كُرَاعٍ ، واقْتَصَر الجَوْهَرِيُّ على | التَّحْرِيك ، وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّيٍّ للكُمَيْتِ : | % ( وعَبدُ الرَّحِيمِ جِماعُ الأُمورِ % | إليهِ انْتَهَى اللَّقَمُ المُعْمَلُ ) % |
| | وقال آخَرُ يَصِفُ الأَسدَ : | % ( غابَتْ حَلِيلَتُه وأَخْطَأَ صَيْدَه % | | | فَلَه على لَقَمٍ الطَّرِيق
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.967 harfلَقِمَ لُقْمَةً
1 لَقِمَ لُقْمَةً ذ , [aor. لَقَمَ ,] inf. n. لَقْمٌ, (JK, MS,) [He gobbled a gobbet, or morsel, or mouthful, or] he swallowed the gobbet; and so ↓ اِلْتَقَمَهَا. (S.) لَقِمَهُ, aor. لَقَمَ , (Msb, K, &c.,) inf. n. لَقْمٌ, (JK, MA, K, MS, JM,) or لَقَمٌ (Msb, [app. a mistake,]) He gobbled it; i. e., ate it quickly, (Msb, K, TA,) as also ↓ اِلْتَقَمَهُ, (Msb, [see above,]) and
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR842 harfلَقَمَ
لَقَمَ U ( n. ac. لَقْم 1 ),
a. Blocked, intercepted ( way ). _ast;
لَقِمَ
لَقِمَ A ( n. ac. لَقَم 4 ),
a. Ate, mouthed, swallowed ( food ).
لَقَّمَ
لَقَّمَ II ,
a. Made to swallow; fed ( bird ).
b. [ coll. ], Broke, crumbled ( bread ).
c. [ coll. ], Made, boiled ( coffee ).
أَلْقَمَ
أَلْقَمَ IV ,
a. see II (a) .
b. Trotted ( camel ).
تَلَقَّمَ
تَلَقَّمَ V ,
a. see ( لَقِمَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR9.152 harfلقم
لَقِمَ - يَلْقَمُ - الْتَقَمَ - يَلْتَقِمُ - لُقْمَان
لَقِمَ - يَلْقَمُ + كائن + شيئاً أو طعاماً: يدخله في فتحة أو في فرجة في شيء وخاصة طعاماً في فيه (فمه)، ثم يغلقه عليه
الْتَقَمَ - يَلْتَقِمُ : على وزن " افتعل " من " لَقِمَ - يَلْقَمُ ": يقوم بفعل " لَقِمَ - يَلْقَمُ " بشكل ذاتي: يدخل شيئاً أو طعاماً في فيه (فمه) بحرص وإرادة ذاتية ثم
Geçtiği ayetler(1)
فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَهُوَ مُلِيمٌ
Hemen onu lokmaladıYenilgiye uğramışken, bir balık yutmuştu onu.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لقم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لقف, بلع, أكل, زرط |
| Zıt Kök | لفظ |
| Çekirdek Özet 1 | Ağza bir lokmayı tek hamlede almak, çiğnemeden hızla yutmak veya bütünüyle içine çekmek |
| Çekirdek Özet 2 | Büyük ve kuşatıcı bir varlığın hedef nesneyi parçalamadan, tek hamlede bütünüyle içine alıp hapsetmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin dışarıdaki bir unsuru yapısal bütünlüğünü bozmadan sınırları dahiline katması ve dış dünyadan tecrit etmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün helak edici bir parçalama veya sindirme zannedilerek, Kur'an'daki koruyucu ve tecrit edici yutma boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لق | Hızla karşılaşma, yakalama, ansızın tutma ve temas etme (لقي, لقط, لقف, لقح) | م | Kuşatma, toplama ve içe alma niteliği taşıyan mim harfinin eklenmesiyle eylem, bir nesneyi dar bir açıklıktan tek hamlede ağız boşluğuna alıp bütünüyle yutma yönünde özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Nesneyi belirli bir doğrultuda hedefe sevk etme ve yönlendirme hareketi |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Dar bir açıklıkta toplanma, odaklanma ve sınırlandırma hareketi |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Sarıp kuşatma, derinliğine çekme ve bütünüyle içine alma |
| لقم | Bir nesneyi belirlenmiş bir açıklığa doğru sevk ederek dar bir geçitten tek hamlede bütünüyle içine çekip hapsetme hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yiyeceği el ile alıp tek seferde ağza götürmek, lokma halinde hızla yutmak; devenin önündeki yemi tek hamlede kavraması; ana yolun (لقم الطريق) yolcuyu içine çekercesine uzanması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ meşhur beytinde yolu ve açıklığı ifade etmek üzere şöyle demiştir: له لقم لباغي الخير سهل / وكيد حين تبلوه متين |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer'in bir sözünde yılanın avını tek hamlede yutmasını nitelemek üzere فهو كالأرقم إن يترك يلقم şeklinde yer almış; klasik darbımeselde hasmı kesin delille susturmayı anlatmak için ألقم فاه حجراً tabiri kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça لقم kökü, yutma, ağza alma ve lokma matrisi üzerinden Sami dillerinin ortak ses yansımalı ve fizyolojik eylem çekirdekleriyle bağlantılıdır. İbranicede doğrudan l-q-m kökü yerine l-q-ṭ (toplamak, devşirmek) ve l-ʿ-ṭ (lokma halinde yutmak, oburca yemek) kökleri baskındır; Süryanicede ise l-q-m kökü lokma, ağza tıkıştırma ve bütünüyle içine alma anlamlarıyla geç dönem temaslarda veya ortak Sami katmanında izlenir. Kökün ana karakteri, çiğneme ameliyesine dayanmaksızın nesnenin tek bir hamlede kavranıp ağız boşluğuna massedilmesidir. Arapçada kök hem somut lokma ismini hem de yolun yolcuyu içine çekmesi gibi mekânsal metaforları içerecek biçimde gelişmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لق çekirdeğinden türeyen somut yutma eylemi | Ağza tek seferde alınan nesne (lokma) ve içine çeken açık yol (lakam) | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami ve Aramice ses yansımalı yutma/kapma kökleri | İbranicedeki kapma/yutma (لقط ve l-ʿ-ṭ) ve Süryanicedeki lokma formlarıyla morfo-semantik paralellik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir Afro-Asyatik dışı bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لقم | Anlamlı | Bir şeyi tek hamlede ağza alıp yutmak | Lokma almak, parçalamadan bütünüyle içine çekmek | Hedef kök, Kur'an'da geçer |
| لمق | Anlamlı | Silmek, vurmak, düz yol | Yazıyı silmek veya yolu süratle adımlamak | Kur'an'da geçmez |
| قلم | Anlamlı | Kesmek, budamak, yontmak | Tırnak kesmek veya kamış kalemin ucunu yazmak için düzeltmek | Kur'an'da geçer |
| قمل | Anlamlı | Küçük bit, haşere, zayıflık | Küçük asalak böcek veya topluluğun zaaf ve cılızlığı | Kur'an'da geçer |
| ملق | Anlamlı | Yumuşaklık, yaltaklanma, aşırı nezaket | Sevdirmek için yapmacık davranmak veya fakirlikten ötürü boş kalmak | Kur'an'da geçer |
| مقل | Anlamlı | Gözbebeği, bakmak, suya daldırmak | Göz yuvarlağı veya bir şeyi ıslanması için suya batırıp çıkarmak | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لقم | Merkez | Ağza tek hamlede alma ve bütünüyle yutma | Çiğnemeksizin doğrudan tek bir kütle halinde içine hapsetme | Hedef kök |
| لقف | Komşu | Hızla kapıp silip süpürme | Havadaki veya yerdeki nesneyi hamleyle yakalayıp ortadan kaldırma | لقم ağız içi lokmaya, لقف ise çevik kapışa odaklanır |
| بلع | Komşu | Boğazdan aşağı geçirme | Sıvı veya katı nesneyi yemek borusundan aşağı indirme | بلع boğaz kanalına ve yok oluşa, لقم ağızdaki lokma kütlesine odaklanır |
| أكل | Komşu | Besin tüketme, çiğneme | Gıdanın çiğnenerek, parçalanarak ve hazmedilerek yenmesi | أكل parçalamayı ve sindirmeyi içerirken, لقم parçalamadan tek parça almayı bildirir |
| زرط | Komşu | Boğaza tıkıştırıp yutma | Büyük bir lokmayı zorlanarak alelacele boğazdan aşağı itme | زرط tıkınma ve zorlanma vurgusu taşırken, لقم doğal lokma hareketidir |
| لفظ | Zıt | Ağızdan dışarı atma | Ağızdaki veya içerideki nesneyi çiğnemeden dışarı püskürtme | Yutmanın ve içine almanın tam karşıtı olarak dışarı çıkarma eylemidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لقم | Bir şeyi tek seferde ağza alıp yutmak | Ağız açıklığının nesneyi tek hamlede bir kütle olarak içine çekmesi | Kesin |
| Latince | deglutire, sorbere | Yutmak, içine çekmek | deglutire boğazdan aşağı indirmeyi, sorbere ise emerek içine almayı karşılar; lokma nüansı eksiktir | Güçlü |
| İngilizce | to engulf, to swallow whole | Bütünüyle içine çekmek, tek lokmada yutmak | to swallow genel yutmadır; engulf veya swallow whole ifadeleri parçalamadan bütünüyle yutma nüansını tam verir | Güçlü |
| Almanca | verschlingen, einverleiben | Tek hamlede yutmak, bünyesine katmak | verschlingen çiğnemeksizin bir çırpıda yutma yönünü çok güçlü biçimde karşılar | Güçlü |
| Fransızca | engloutir, gober | Bir çırpıda yutmak, içine çekmek | engloutir girdap gibi içine çekip kaybetmeyi, gober tek hamlede yutmayı ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَالْتَقَمَهُ (İfti'âl sîgası) | Bir canlıyı parçalamadan, çiğnemeden bütünüyle içine alıp hapsetme | Hz. Yûnus kıssasında balığın onu öldürücü ve parçalayıcı bir yırtıcılıkla değil, tek bir lokma gibi bütün olarak yutması bağlamı (Sâffât 37:142) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mucize ve ilahi koruma | Hz. Yûnus'un balığın karnında sindirilmeden ve parçalanmadan canlı kalması; tabiat kanunlarının ilahi kudretle askıya alınışı | İlahi muhafaza ve tedip |
| Fıkıh | Oruç ve yeme hükümleri | Ağza tek seferde alınan lokmanın (لقمة) veya yabancı cismin kasten ya da sehven yutulmasının ibadete tesiri | Maddi kütlenin içeri intikali |
| Tefsir | التقم lafzının semantik tercihi | Kur'an'ın "yedi" veya "helak etti" demeyip bu fiili seçmesi; balığın bir lokma gibi onu tek parça halinde yuttuğunu göstermesi | Çiğnemeksizin koruyucu hapis |
| Hadis | Hasmı susturma ve doyumsuzluk | Hasmı susturmayı anlatan "ألقم فاه حجراً" tabiri ve fitnecilerin doymak bilmezliğini niteleyen "إن يترك يلقم" ibareleri | Ani ve kesin müdahale ile ağzı kapama |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi terbiye ve te'dib | Koruyucu mahfaza hücresi | Aktörü dış dünyadan yalıtarak iç muhasebeye sevk etme | Balığın karnı bir helak kuyusu değil, tevbe ve arınma mescidi işlevi görmüştür | Güçlü |
| İlmi | Biyolojik absorpsiyon | Parçalamadan içine alma (engulfment) | Sistemin dış unsuru mekanik yıkıma uğratmadan sınırları dahiline katması | Hücresel fagositoz veya endositoz mekanizmasının morfolojik karşılığıdır | Güçlü |
| Siyasi | Siyasi tecrit ve nötralizasyon | Sistematik yalıtım | Kriz üreten figürün imha edilmeksizin alan dışına çekilip bekletilmesi | Fiziksel yok etme yerine fonksiyonel tecrit mekanizması | Muhtemel |
| İktisadi | Şirket birleşmesi ve devralma | Bütünüyle bünyeye katma (absorption) | Büyük bir aktörün küçük bir teşebbüsü dağıtmadan tek işlemde devralması | Parçalamadan doğrudan entegrasyon sağlama işlevi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fagositoz ve olay ufku (event horizon) yutumu | Biyolojide hücrenin katı partikülü parçalamadan kılıf içine alması veya astrofizikte bir kütlenin olay ufkunu geçerek tek parça halinde tekilliğe çekilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tam tecrit ve ıslah kurumu (total institution) | Bireyin dış etkenlerden bütünüyle koparılarak korunaklı bir kapalı alanda derin bir iç dönüşüm sürecine alınması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca alelade bir yeme eylemine ya da balığın Yûnus'u canavarca "yiyip parçalamasına" indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an bu kökü ifti'âl kalıbıyla seçerek, muhatabın parçalanmadan, çiğnenmeden, adeta özel bir koruma kılıfına alınır gibi tek hamlede bütünüyle yutulmasını ifade eden ilahi bir te'dib formu olarak kullanır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hadisenin bir yok oluş veya helak zannedilmesi; Yûnus aleyhisselamın balığın midesinde tek parça ve diri kalışının dilbilimsel hikmetinin ıskalanması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kelime seçimindeki dakikliği gösterir; "onu yedi" (أكل) veya "yok etti" demeyip التقم diyerek, balığın onu çiğnemeden bir lokma gibi doğrudan içine aldığını tek bir lafızla bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssalarında ilahi terbiye, mucizevi korunma ve tabiatın ilahi emre boyun eğişini anlatan kıssa ayetlerinde belirleyicidir (Sâffât 37:142). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yûnus peygamberin balık tarafından parçalanarak telef edildiği veya balığın bir canavar gibi hareket ettiği yönündeki kaba ve mitolojik anlatımları düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYiyeceği tek seferde ağza alıp çiğnemeksizin doğrudan yutmak, lokma yapmak; geniş yolun yolcuyu içine alması.
- Soyut anlamBir sistemin veya sınırın, hedef nesneyi yapısal bütünlüğünü bozmadan, tek bir işlem adımıyla sınırları dahiline katması ve dış dünyadan tecrit etmesi.
- Sistematik karşılıkParçalamaksızın absorbe etme, koruyucu tecrit ve kapsülleme operatörü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıBurada hedef nesneyi (yutulan aktör), kuşatıcı sistemi (yutan varlık) temsil eder. İlk ifade 'nın tarafından içerilmesini, ikinci ifade anından anına geçişte tek hamlelik birleşimle sisteme dahil edilmesini, ise bu yutulma sürecinde nesnesinin yapısal bozulmaya veya parçalanmaya uğramaksızın bütünlüğünü koruduğunu simgeler.