قمل
ق - م - ل
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ve haşerat
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.654 harfالقاف واللام والميم معهما
ل ق م، ل م ق، ق م ل، ق ل م، م ق ل، م ل ق كلهن مستعملات لمق: اللَّمَقُ: الطريق، قال رؤبة:
ساوى بأيديهن من قصد اللَّمَقْ
وهو اللَّقم، مقلوب.
لقم: لَقَمُ الطريق: مستقيمه ومنفرجه، تقول: عليك بلَقَم الطريق فالزمه.
ولقِمَ يَلْقَمُ لَقْماً، واللُّقْمةُ الاسم، واللُّقْمةُ: أكلها بمرة، وتقول: أكلت لُقمةً بلقمتين، وأكلت لُقْمَتَيْنِ بِلَقْمةٍ.
وأَلْقَمْتُه فسكت كأنه لقم حجراً.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR480 harfالقَملُ معروف، الواحدة قملَةٌ. وقد قَمِلَ رأسُهُ بالكسر قملاً. وقملَ بطنُهُ أيضاً، أي ضَخُمَ. وأما قول الشاعر:
حَتى إذا قَمِلَتْ بُطونُكُم ورَأيْتُم أبْناءَكُم شَبُّـوا
فإنما يعني به كَثُرَت قبائلكم. والقَمَليُّ، بالتحريك: الرجل الحقير. والقُمَّلُ: دُوَيبَّةٌ من جنس القردان، إلا أنها أصغر منها يركب البعير عند الهُزال. وأما قملةُ الزرع فَدُوَيبَّةٌ أخرى تطير كالجراد في خِلْقَةِ الحَلَمِ؛ وجمعها
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.086 harfق ل م
قلم ، قمل ، لمق ، لقم ، ملق ، مقل : مستعملات .
لمق : قال الليث : اللَّمَقُ : لَمَقُ الطريق ، وهو قلب لَقَّم . وقال رؤبة :
ساوَى بأيديهنّ مِن قَصْد اللَّمَقْ
اللِّحيانيّ : خَلِّ عن لَمَقِ الطريق ولَقَمه .
أبو عبيد عن أبي زيد : نمقته أنمِقه نمقاً ، ولمقته ألمقه لمقاً : كتبته .
شمر : لمقت من الأضداد ، بنو عقيل يقولون : لمقت كتبت .
وسائر قيس يقولون : لمقت : محوت .
الفراء : لمقتُ عينَ الرجل
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.254 harf(باب القاف والميم وما يثلثهما)
(قمن) القاف والميم والنون كلمةٌ واحدة. يقال: هو قَمَنٌ أنْ يفعَل كذا، لا يثنى* ولا يُجمَع إذا فتحتَ ميمه، فإن كَسَرتَ أو قُلْت قَمينٌ ثنَّيت وجَمعت. ومعنى قَمِينٍ: خَليقٌ.
(قمه) القاف والميم والهاء فيه كلماتٌ ليست بأصليَّة. يقولون: قَمَه الشّيء، إذا انْغَمَس في الماء فارتفعَ حيناً وغابَ حيناً. وقِفاف قُمَّه. تَغيبُ في السَّرابِ وتظهر. وهذا في الإبدال، وأصله
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR175 harf- القمل: صغار الذباب. قال تعالى: ﴿والقمل والضفادع والدم﴾ [الأعراف/ 133]. والقمل معروف، ورجل قمل: وقع فيه القمل، ومنه قيل: رجل قمل، وامرأة قملة: صغيرة قبيحة كأنها قملة أو قملة.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR327 harfق م ل
قمل رأسه وإنسان قمل.
" وأضرّ من قملة النسر ".
وهم في كثرة القمّل.
ومن المجاز: قمل العرفج قملاً وأقمل إذا بدت له غب المطر ما يشبه القمل.
وامرأة قملة: صغيرة جداً.
ورجل قمليّ: حقير.
وأنشد الأصمعي: أفي قمليّ من كليب هجوته أبو جهضم تغلي عليّ مراجله وقمل القوم: تكاثروا وتوافر عددهم من القمل.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.455 harfالقَمْل: معروف، واحدته قَمْلة؛ قال ابن بري: أَوله الصُّؤابُ وهي بَيْض القَمْل، الواحدة صُؤابة، وبعدها اللَّزِقة
(* قوله «وبعدها
اللزقة» وقوله «ثم الفنضج» كل منهما في الأصل بهذا الضبط) ثم الفَرْعة ثم الهِرْنِعة ثم الحِنْبِجُ ثم الفِنْضِجُ ثم الحَنْدَلِسُ؛ وقوله: وصاحِبٍ، لا خير في شَبابه،
أَصْبَحَ شُؤْمُ العَيْشِ قد رَمَى به
حُوتاً إِذا ما زادُنا جِئْنا به،
وقَمْلةً إِنْ نحنُ باطَشْنا به
إِنما
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR156 harf* ق م ل * * القَمْلُ * معروف الواحدة * قَمْلةٌ * و * قَمِلَ * رأسه من باب طرب و * القُمَّلُ * دويبة من جنس القردان الا أنها أصغر منها تركب البعير عند الهزال
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.554 harfالقمل: م: معروف، والمراد به عند الإطلاق: ما يولد على الإنسان، ويكون عند قوة البدن ودفعه العفونات إلى خارج، وقال ابن بري: أوله الصؤاب، وهي بيض القمل، وبعدها اللزقة ثم الفرعة، ثم الهرنعة، ثم الحنبج، ثم الفنضج، ثم الحندليس، من خواصه أنه يهرب من الإنسان إذا قرب موته، وإذا وضعت قملة رأس في ثقب فولة وسقيت صاحب حمى الربع نفعت، مجرب، وإذا وضعت منه واحدة في كف امرأة وحلبت عليها اللبن فإن مشت فالحمل ذكر
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR204 harfقَمِلَ
1 قَمِلَ ذ : see تِينٌ.
أَقْمَلَ
4 أَقْمَلَ ذ , said of the رِمْث: see حَنَطَ.
قُمَّلٌ
قُمَّلٌ ذ i. q. سُوسٌ: or a kind of قُرَاد. (Jel, vii. 130.) See سَاسَ.
مُقْمِلٌ
مُقْمِلٌ ذ : see تِينٌ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR675 harfقَمِلَ
قَمِلَ A ( n. ac. قَمَل 4 ),
a. Swarmed with vermin, was lousy.
b. Was covered with black spots ( plant ).
c. Multiplied.
d. see V .
قَمَّلَ
قَمَّلَ II ,
a. see I (a) , ( b ), ( c ).
أَقْمَلَ
أَقْمَلَ IV ,
a. Budded, sprouted.
تَقَمَّلَ
تَقَمَّلَ V ,
a. Became fat.
قَمْل
قَمْل 1 ,
a. Louse, flea; vermin.
قَمْلَة
قَمْلَة 1t ,
a. see 1 .
قَمِل
قَمِل 5 ,
a. Lousy.
b. III-
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR10.482 harfقمل
قَمِلَ - يَقْمَلُ - قَمْلَة - قُمَّل
قَمِلَ - يَقْمَلُ + الكائن: يصغر ويحقر ويكون قميئاً لا يكترث له
قَمْلَة: الدابة الحشرة المعروفة
قُمَّل: جمع " قَمْلَة "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدلالة على القلة والنقص في المقدار والعدد والأبعاد بشكل ذاتي ( وليس الإنقاص)"، وهي:
قَمِلَ - يَقْمَلُ، نَقَصَ - يَنْقُصُ (اللازم)، قََلَّ - يَقِلُّ،
Sîgalar(1)
Mücavir kökler11 mücavir (12 toplam)
- ضفدع
1 ortak ayet · Ve kurbağalar
- جرد
1 ortak ayet · Çekirge demektir
- دمم
1 ortak ayet · Ve kan
- طوف
1 ortak ayet · Çeper demektir
- فصل
1 ortak ayet · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
- جرم
1 ortak ayet · Cürame hurma döküntüsü demektir
- كبر
1 ortak ayet · Yaşlı adamdır
- رسل
1 ortak ayet · Saçak demektir
- أيي
1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- قوم
1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- كون
1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
Geçtiği ayetler(1)
فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفَادِعَ وَالدَّمَ آيَاتٍ مُفَصَّلَاتٍ فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُجْرِمِينَ
Ve haşeratBunun üzerine, biz de birbirinden ayrı mucizeler olarak başlarına tufan, çekirge, haşerat, kurbağalar ve kan gönderdik. Yine de büyüklük taslayıp suçlular güruhu oldular.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قمل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جرد, ذرر, دبب |
| Zıt Kök | عزز |
| Çekirdek Özet 1 | Küçüklük, zayıflık ve değersizlik içinde hızla çoğalarak bedene veya mahsule musallat olan asalak haşere |
| Çekirdek Özet 2 | Kibirli ve zâlim bir toplumu helak etmeden önce küçük düşüren, asalak ve mikroskobik ölçekli ilahi ceza ayeti |
| Çekirdek Özet 3 | Maddi gücün ve kibrin, gözle zor seçilen zayıf ve asalak unsurların istilasıyla acziyete mahkûm edilmesi |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki kelimeyi yalnızca bilinen saç biti olarak anlayıp tarımsal ve biyolojik istilayı ve zillet boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قم | Toplanma, yığılma, birikme, kabarma ve nesnenin yüzeyini örtme; nitekim قمح buğdayın başak bağlayıp dolgunlaşmasını, قمص bedeni saran örtüyü, قمع ise bastırıp tepeden örtmeyi ve kontrol altına almayı ifade eder | ل | Çekirdekteki toplu halde sarma ve örtme hareketini, doğrudan canlı bünyelere ve mahsule musallat olan, yapışıp kan emen veya kemiren asalak bir yayılmaya ve zillet veren bir küçüklüğe dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Küçük bir noktada yoğunlaşma, çevrilme ve dar bir odak etrafında kümelenme hareketini temsil eder |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sayıca dalga dalga artışı, kesintisiz yayılmayı ve durdurulamaz bir akış halini ifade eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir hedefe doğru güdülmeyi, yönelmeyi, yapışıp bağlanmayı ve ayrılmamayı simgeler |
| قمل | Bir noktada yoğunlaşıp çokluk halinde hedefe yapışma | Gözle zor fark edilen küçük varlıkların bir araya gelerek dalga dalga bir hedefe yönelmesi ve ona yapışarak onu kuşatması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsan ve hayvan bedenine veya bitkilere yapışarak kan emen ya da bitkiyi kemiren küçük asalak böcek; esirin boynuna bağlanan ve nemden ya da kirden kurtlanan deri pranga |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Ru‘be veya Asmaî’nin naklettiği kabile hicviyesinde hakaret ve cılızlık anlamında kullanımı: أفي قملي من كليب هجوته / أبو جهضم تغلي علي مراجله |
| Erken Arapça kullanım | Esirlerin boyunlarına takılan deri bağların kirlenip bitlenmesini anlatan eski kullanım: غل قمل |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça قمل kökü, Sami dil ailesinde asalak böcekleri, biti ve genel anlamda mikroskobik veya küçük haşeratı ifade eden ortak miras köklerindendir. İbranicede kinnīm / qinnām biçiminde görülen ve Mısır belalarında Tevrat metinlerinde anılan haşerat tasviriyle semantik bir örtüşme taşır; Aramice ve Süryanicede qalmā veya qelmā biçimleri benzer şekilde bit ve asalak böcek için kullanılır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki temel izleği, ezilmeye müsait, küçük, değersiz fakat bir araya geldiğinde karşı konulamaz bir eziyete dönüşen sürü hareketidir. Arapçada bu kök hem biyolojik haşereyi hem de zayıflık, cılızlık ve aşağılanma bildiren mecazları kuşatacak şekilde genişlemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Brockelmann.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قمل kökünden türeyen kelimeler | Bit, güve, küçük çekirge sürüsü, ekin kurdu ve mecazen cılız, hakir insan anlamlarını içerir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice qalmā ve İbranice qinnīm ile semantik paralellik | Ortak Sami zemininde parazit, bit ve sürü halinde saldıran küçük böcek semantiğini taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik genel parazit kökleri | Doğu Afrika ve Berberi dillerinde küçük parazitleri niteleyen köklerle uzak ses ve anlam benzerlikleri | Muhtemel |
Kaynak Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قمل | Anlamlı | Asalak böcek, cılızlık, hakaret | Küçük haşeratın yayılması ve küçüklük | Hedef kök; Kur’an’da geçer |
| قلم | Anlamlı | Kesmek, yontmak, yazmak | Kamışın ucunu incelterek yazmaya elverişli kılmak | Kur’an’da geçer; inceltme yönüyle ilişkilidir |
| مقل | Anlamlı | Göz bebeği, bakmak, suya daldırmak | Göz bebeği veya bir şeyi sıvıya batırıp çıkarma | Kur’an’da geçmez |
| ملق | Anlamlı | Yaltaklanmak, silinmek, tükenmek | Müdahane etmek, düzleşmek, aşırı yoksulluk | Kur’an’da geçer; zayıflık ve zilletle temastadır |
| لقم | Anlamlı | Bir lokmada yutmak | Lokma almak, hızlıca yutmak | Kur’an’da geçer |
| لمق | Anlamlı | Yazıyı silmek, tokat atmak, yol | Bir yazıyı tamamen kazımak veya silmek | Kur’an’da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قمل | Merkez | Asalak haşere ve zillet | Doğrudan bedene, mahsule veya elbiseye yapışan, kan emen veya ekin kemiren küçük parazitler | Doğrudan beden ve çevre üzerinde zillet verici istila |
| جرد | Komşu | Çekirge istilası | Bitki örtüsünü ve tarlaları soyup soğana çeviren iri, uçucu istilacı | Mahsulü sıyırıp yok etme odaklıdır |
| ذرر | Komşu | Karınca ve zerre | Boyutça çok küçük, toz zerresi veya küçük karınca sürüsü | Dağılma ve zerrelere ayrılma boyutu öne çıkar |
| دبب | Komşu | Kımıldayan haşere | Yeryüzünde yavaşça yürüyen ve hareket eden tüm canlılar | Genel devinim ve yürüyüşü bildirir, asalaklık şart değildir |
| عزز | Zıt | İzzet ve yenilmezlik | Güçlü, üstün, zedelenemez ve boyun eğdirilemez oluş | قمل kökünün içerdiği hakaret, zillet ve istila ile tam zıtlık içindedir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قمل | Asalak böcek, bit, ekin kurdu | Canlı bünyesine veya mahsule musallat olan küçük parazit sürü | Kesin |
| Latince | pediculus, vermis | Bit, küçük kurtçuk | Parazit ve asalak böcekleri karşılar; Kur’an’daki zillet boyutu bağlamdan çıkar | Güçlü |
| İngilizce | lice, vermin, blight | Bit, ekin paraziti, haşerat | Biyolojik türü ve zararlı sürüyü karşılar; ahlaki zillet boyutunu doğrudan içermez | Güçlü |
| Almanca | Läuse, Ungeziefer | Bit, parazit haşere | Paraziter canlıları tam karşılar; ilahi ceza vasfı metne bağlıdır | Güçlü |
| Fransızca | poux, vermine | Bit, asalak böcek | Biyolojik haşere anlamını eksiksiz taşır | Güçlü |
Kaynak Oxford English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَالْقُمَّلَ | Firavun kavmine gönderilen küçük parazit, güve veya ekin kurdu istilası | Firavun ve kavmine musallat kılınan, kibri kırmaya yönelik açık mucizeler ve belalar bağlamı; A'râf 7:133 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ceza ve ayetler | Helak öncesinde inkârcılara verilen tedricî ve zillet verici mucizelerin niteliği | Kibrin en zayıf canlılarla kırılması |
| Fıkıh | İhram yasakları ve necaset | İhramlının vücudundaki biti öldürmesi veya temizlemesi durumundaki kefaret hükümleri | Beden temizliği ve ibadet disiplini |
| Tefsir | A'râf 7:133 tefsiri | Kelimenin bilinen insan biti mi, güve mi, ekin kurdu mu yoksa kanatsız küçük çekirge mi olduğu | Toplu eziyet ve iktisadi yıkım unsuru |
| Hadis | Esaret ve temizlik rivayetleri | Kötü huylu kadının veya ağır esaretin bitlenen deri bağa benzetilmesi | Kaçınılması gereken eziyet ve zillet tasviri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahî kudretin tecellisi | Asalak istilası | Kibri kırma | En zayıf mahluk ile en kibirli iktidarı çaresiz bırakma işlevi görür | Kesin |
| İlmi | Biyolojik ve entomolojik döngü | Parazit ekolojisi | Dengeyi bozma | Aşırı çoğalan parazitlerin biyolojik çevreyi ve insan sağlığını tahrip etmesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite krizi | Zillet ve acziyet | Meşruiyeti sarsma | Kendini tanrılaştıran bir yönetimin basit haşereleri bile engelleyememesi | Güçlü |
| İktisadi | Tarımsal ve gıda güvenliği | Mahsul zararlısı | Kaynak tüketimi | Depolanmış tahılı ve yeşil ekinleri kemirerek kıtlığa yol açma | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dağıtık asalak ağlar ve paraziter yayılım modelleri | Sayıca çok, tek tek güçsüz fakat topluca ana sistemin kaynaklarını sömürerek sistemi çökerten mikroskobik ajanlar | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal kokuşma ve görünmez yıpranma faktörleri | Büyük kurumların dış saldırılardan ziyade içeride çoğalan küçük, asalak ve fark edilmez klikler eliyle çökmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca saçta yaşayan parazit böceğe indirgeyerek olayın geniş çaplı ekolojik ve zirai boyutunu yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bedeni, elbiseyi, gıda ambarlarını ve bitki örtüsünü aynı anda saran, kontrol edilemez mikro istila dalgası |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Firavun ve kavmine gelen uyarının büyüklüğünü basit bir kişisel hijyen sorununa indirgemek ve siyasi-iktisadi çöküş boyutunu kavramamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Allah'ın kibirli toplumları devasa ordularla değil, en küçük ve aciz varlıklarla mağlup edebileceğini ve kibrin panzehirinin zillet olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Firavun kıssasında geçen dokuz ayet ve mühlet verme bağlamındaki musibet ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Gücün ve ilahi cezanın daima gök gürültüsü, deprem gibi makro felaketlerle sınırlı olduğu algısını yıkar; mikroskobik unsurların yıkıcı gücünü hatırlatır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlıların bedenine veya ürünlerine musallat olan, yapışkan, kemirgen ve kan emici küçük asalak haşere.
- Soyut anlamMaddi ve siyasi kibrin, gözle zor fark edilen zayıf unsurların karşı konulamaz çoğalmasıyla zelil kılınması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin devasa savunma mekanizmalarının, dağıtık ve çok küçük ölçekli paraziter tehditler karşısında işlevsiz kalması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , hedef alınan yapının (Firavun iktidarı veya canlı bünyesi) güç ve dayanıklılık kapasitesini; , her bir haşerenin veya asalak unsurun tekil olarak sıfıra yakın küçük etkisini; , parazitin sisteme yapışma ve kaynak tüketme katsayısını; ise bu unsurların sınırsızca çoğalan toplam sayısını ifade eder. Tek başına ihmal edilebilir büyüklükteki mikro zararların toplamı, devasa bir sistemin çöküşüne ve tükenişine yol açar.