قمح

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-م-ح1 sîga, 4 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قمحذقنمُقْمَحُونَعنقجعل

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 4

▶ Ağı aç (3B)

قمح

ق - م - ح

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Ense ile kafa arasındaki çukurdur. Suya doymuş ve su içmek istemediği için başını diken at demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ense ile kafa arasındaki çukurdur. Suya doymuş ve su içmek istemediği için başını diken at demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.598 harf
باب الحاء والقاف والميم معهما ق ح م، ق م ح، ح م ق، م ح ق مستعملات قحم: قَحَمَ الرجُلُ يَقْحَم قُحوماً في الشِعْر، ويقال في الكلام العام: اقتَحَمَ وهو رَمْيُه بنفسَه في نَهْر أو وَهْدةٍ أو في أمْرٍ من غير رَوِيّة. ويقال: قَحَمَ قُحُوماً: إذا كَبِرَ. قال زائدة: قَحَمَ وأقحَمَ تجاوَزَ، واقتَحَم هو. والقَحْم: الشّيْخ الخَرِف، والقَحْمةُ: الشَّيْخةُ، قال الراجز: إنّي وإنْ قالوا كبير قَحْمُ عندي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR828 harf
القمح: البُرُّ. والقمح: مصدر قَمِحْتُ السَويقَ وغيره، إذا اسْتَفَفْتَهُ. وكذلك الاقتماح. والقَميحَةُ: اسمٌ لما يُقْتَمَحُ من الجَوارش وغيره، كأنه فعيلةٌ من القمح، وهو البُرُّ. والقُمْحَةُ بالضم: ملءُ الفم منه. والقُمّحانُ بالتشديد: الوَرس. والقُمّحانُ أيضاً: شيء يعلو الخمر كالذَريرَةَ. وقمَحَ البعيرُ قَموحاً، إذا رفع رأسَه عند الحوض وامتنع عن الشرب، فهو بعير قامحٌ، والجمع قمَّح بالتشديد. يقال:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.777 harf
باب الحاء والقاف والميم حمق ، قحم ، قمح ، محق : مستعملة . قحم : قال الليث : قَحَمَ الرّجلُ يَقْحَمُ قُحُوماً . وفي الكلام العامِّ : اقْتَحَم وهو رَمْيُه بنفسه في نَهرٍ أو وهْدَة أو في أمر من غير دُرْبَة . وقال الله جلّ وعزّ : ( ? لنَّجْدَينِ فَلاَ ? قتَحَمَ ) ( البَلَد : 11 ) ثم فسر اقْتِحَامَها فقال : ( فَكَّ رَقَبة أو أَطْعَمَ ) . وقرىء : ( ? لْعَقَبَةُ فَكُّ رَقَبَةٍ أَوْ إِطْعَامٌ فِى يَوْمٍ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.254 harf
(باب القاف والميم وما يثلثهما) (قمن) القاف والميم والنون كلمةٌ واحدة. يقال: هو قَمَنٌ أنْ يفعَل كذا، لا يثنى* ولا يُجمَع إذا فتحتَ ميمه، فإن كَسَرتَ أو قُلْت قَمينٌ ثنَّيت وجَمعت. ومعنى قَمِينٍ: خَليقٌ. (قمه) القاف والميم والهاء فيه كلماتٌ ليست بأصليَّة. يقولون: قَمَه الشّيء، إذا انْغَمَس في الماء فارتفعَ حيناً وغابَ حيناً. وقِفاف قُمَّه. تَغيبُ في السَّرابِ وتظهر. وهذا في الإبدال، وأصله
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR519 harf
- قال الخليل (العين 3/55، وعبارته: القمح: البر، وأقمح البر: جرى الدقيق في السنبل) : القمح: البر إذا جرى في السنبل من لدن الإنضاج إلى حين الاكتناز، ويسمى السويق المتخذ منه قميحة، والقمح: رفع الراس لسف الشيء، ثم يقال لرفع الرأس كيفما كان: قمح، وقمح البعير: رفع رأسه، وأقمحت البعير: شددت رأسه إلى خلف. وقوله: ﴿مقمحون﴾ [يس/8] تشبيه بذلك، ومثل لهم، وقصد إلى وصفهم بالتأبي عن الانقياد للحق، وعن الإذعان
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.001 harf
ق م ح قمحت السويق وغيره واقتمحته إذا أخذته في راحتك إلى فيك واقتمحت قمحةً من سويق وغيره كقولك‏:‏ التقمت لقمةً من طعام ومنه قولهم‏:‏ قمح البعير عن الماء وقامح إذا رفع رأسه عنه لا يشرب لعيافه أو لبرد الماء أو للريّ أو لبعض العلل وبعير قامح ومقامح ومن ذلك قالوا لشيبان وملحان وهما من أشدّ أشهر الشتاء برداً‏:‏ شهرا قماحٍ‏:‏ لمقامحة الإبل فيهما عن برد الماء‏.‏ قال الهذليّ‏:‏ فتًى ما ابن الأغرّ إذا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.782 harf
القَمْحُ: البُرُّ حين يجري الدقيقُ في السُّنْبُل؛ وقيل: من لَدُنِ الإِنضاج إِلى الاكتناز؛ وقد أَقمَح السُّنْبُل. الأَزهري: إِذا جرى الدقيق في السُّنْبُل تقول قد جرى القَمْحُ في السنبل، وقد أَقْمَح البُرُّ. قال الأَزهري: وقد أَنْضَجَ ونَضِج. والقَمْحُ: لغة شامية، وأَهل الحجاز قد تكلموا بها. وفي الحديث: فَرَضَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، زكاةَ الفطر صاعاً من بُرّ أَو صاعاً من قَمْحٍ؛ البُرُّ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR115 harf
* ق م ح * * القَمْحُ * البر و * الإقمْاحُ * رفع الرأس وغض البصر يقال * أقْمَحَهُ * الغل إذا ترك رأسه مرفوعا من ضيقه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.897 harf
القمح: البر حين يجرى الدقيق في السنبل، وقيل: من لدن الإنضاج إلى الاكتناز، وهي لغة شامية، وأهل الحجاز قد تكلموا بها، وقد تكرر ذكره في الحديث، وقيل لغة قبطية، نقله شيخنا، والصواب الأول، كما في المصباح وغيره. والقمح مصدر قمحه، كسمعه، أي السويق، استفه، كاقتمحه واقتمحه أيضا: أخذه في راحته فلطعه، كذا في الأساس واللسان. والقميحة: الجوارش، بضم الجيم، هكذا في النسخ، وفي بعضها بزيادة النون في آخره.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.167 harf
قَمِحَهُ 1 قَمِحَهُ ذ , (S, A, L, K,) aor. قَمَحَ , (K,) inf. n. قَمْحٌ; (S;) and ↓ اقتمحهُ; (S, A, L, K;) He ate it, or took it into his mouth, (S, K,) namely, meal of parched barley or wheat, &c., (S, A, L,) not bread nor dates nor the like, but only what is eaten in the manner termed سَفٌّ, (L,) without moistening it, or kneading it with water &c.; syn. اِسْتَفَّهُ; (S, K;) he took it in the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.393 harf
قَمَحَ قَمَحَ A ( n. ac. قُمُوْح 27 ), a. Refused to drink; raised his head ( camel ). b. Became languid ( camel ). قَمِحَ قَمِحَ A ( n. ac. قَمْح 1 ), a. Ate dry, licked up ( food & c. ). قَمَّحَ قَمَّحَ II , a. Sent away with little; wronged, cheated. قَاْمَحَ قَاْمَحَ III , a. see I (a) . أَقْمَحَ أَقْمَحَ IV , a. Raised the head & lowered the eyes. b. Made to raise the head. c.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.018 harf
قمح قَمَحَ - يَقْمَحُ - أَقْمَحَ - يُقْمِحُ- مُقْمَح - مُقْمَحُوْن قَمَحَ - يَقْمَحُ + الكائن (وخاصة رأسُه) أو الشيء: يعلق في مكان ضيق فتصعب عليه الحركة أَقْمَحَ - يُقْمِحُ + كائن + كائناً أو شيئاً: على وزن " أفعل " من " قَمَحَ - يَقْمَحُ ": جعله " يَقْمَحُ ": أجبره على البقاء بوضع قيه ضيق وصعوبة حركة: وهو في الرأاس تثبيته برفعه وشدِّه لأقصى
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler4 mücavir (9 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ذقن

    1 ortak ayet · Zekane (kaf) çene altı demektir

  2. عنق

    1 ortak ayet · Onların boyunları

  3. غلل

    1 ortak ayet · Ğille, İç gömlek demektir

  4. جعل

    1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

Geçtiği ayetler(1)

  1. إِنَّا جَعَلْنَا فِي أَعْنَاقِهِمْ أَغْلَالًا فَهِيَ إِلَى الْأَذْقَانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ

    Başları yukarı kaldırılanlarDoğrusu Biz; onların boyunlarına, çenelerine kadar varan demir halkaları geçirdik. Bunun için artık başları yukarı kalkıktır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقمح
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerشمخ, صعر, عتو
Zıt Kökخضع
Çekirdek Özet 1Devenin suya doyması, suyun aşırı soğukluğu veya tiksinme sebebiyle başını yukarı dikip sudan kaçınması; bir şeyi ağza atmak için başın arkaya kaldırılması
Çekirdek Özet 2Boyna vurulan bukağı ve tasmaların çeneye dayanması neticesinde başın zorunlu olarak yukarı dikilmesi, bakışın donması ve iradenin hakka boyun eğemez hale gelmesi
Çekirdek Özet 3Kendini yeterli ve doymuş görerek (müstağnileşerek) hakikate karşı dikleşme; bu psikolojik kibrin ahirette veya manevi alemde başı kaldıran bir zincirle somut bir azaba dönüşmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir baş kaldırma veya basit bir buğday ismi olarak görüp, doymuşluk veya bukağı baskısıyla ortaya çıkan mecburi çene-baş kilitlenmesini ve hakka boyun eğmeme semantiğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قمToplanma, kabarma, tepeye doğru yükselme, biriktirilip doldurulma ve sınırlandırma; قمر kökünde ışığın toplanıp dolunaya ermesi, قمص kökünde bedeni toplayıp örten gömlek, قمطر kökünde toplanıp bağlanma, قمع kökünde tepeyi bastırıp sınırlandırma, قمل kökünde küçük varlıkların bir araya yığılmasıحÇitin, duvarın ve sınırlayıcı engelin devreye girmesiyle toplanıp dolan hacmin yukarı doğru dikilmesi, boğaz ve çene hizasında tıkanarak başın zorunlu bir açıyla geriye kilitlenmesi sağlanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırEnerjinin ve yönelimin odaklanması, yoğunlaşıp bir noktada toplanması ve sınır çizgisine dayanması
مSu; akış, çokluk, derinlikDoygunluğu sağlayan sıvı, boğaza dolan kütle, beslenme ve içsel hacmin tamamlanması
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaGirişi engelleyen, dışarıdan gelen unsuru durduran, geçit vermez bir sınır çizen engel
قمحİçe dolan su veya takılan engelin tesiriyle sınırda toplanıp geriye çekilmeDoyma, tıkanma veya boyna takılan bir engelle karşılaşma anında bedenin dışa kapanarak başı yukarı ve geriye doğru kilitlenmiş bir vaziyette tutması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin suya kanıp doyması (riyy), suyun dondurucu soğukluğu veya bir hastalık sebebiyle başını su kabından yukarı kaldırıp içmeyi reddetmesi; kişinin kavrulmuş un veya ilacı (sevîk) avucundan ağzına dökmek için başını arkaya dikmesi (iktimâh).
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi En-Nâbiğa el-Ca‘dî (veya kaynaklarda anılan erken dönem şahitlerinde) devenin sudan çekinerek başını dik tutması halini şöyle tasvir eder: ونحن على جوانبها قعود / نغض الطرف كالإبل القماح (Biz onun etrafında oturmuş, suya başını dikip bakışını kıran develer gibi gözlerimizi yere indiriyorduk).
Erken Arapça kullanımKışın en şiddetli soğuklarının yaşandığı, develerin dondurucu su sebebiyle başlarını havaya dikip su içmekten çekindikleri döneme شهرا قماح (kımâh ayları) denilmiştir; ayrıca başağın içinde unun toplanıp danenin dolgunlaşması haline أقمح البر ifadesi verilmiştir.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça قمح kökü, Sami dilleri zemininde tahıl, dolgunlaşma ve başın geri çekilmesi/kaldırılması semantik ekseninde özelleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde tahıl ve un türevleriyle (İbranice קֶמַח / qemaḥ "un, öğütülmüş tahıl", Aramice ve Süryanice ܩܰܡܚܳܐ / qamḥā "öğütülmüş un, ince un") doğrudan örtüşen kök, Arapçada hem buğdayın içindeki unun olgunlaşıp dolgunlaşmasını (ecra'd-dakīk fi's-sünbül) hem de bedensel bir tepki olarak ağzın/boğazın dolması veya boyun bukağısı neticesinde başın dikilmesini korumuştur. Dil ailesi içerisinde kökün birincil çekirdeği, besin maddesinin dolgunluğa erişmesi ve avuçtan ağza atılarak yutulması esnasındaki baş hareketidir; Arapça bu somut devinimi deve biyolojisindeki su içmeme ve başı dikme tavrına da teşmil ederek zenginleştirmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقم çekirdeğinden قمح türetimiDoygunluk, toplanma ve tıkanma hissinin boğaz ve çenede bir engele çarpmasıyla başın yukarı kalkması eylemiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice qemaḥ, Süryanice qamḥāHer iki dilde de un, öğütülmüş tahıl ve besin maddesi anlamında fonetik ve anlamsal doğrudan soydaşlık mevcutturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanTahıl dolumu ve öğütme süreçlerini ifade eden eski Afro-Asyatik kök yapılarıyla paralellikMuhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قمحAnlamlıBaşı yukarı dikmek, suya doymak, buğdayBoğazın dolması, engele takılma veya suya doymuşluk sebebiyle başın yukarı kaldırılıp gözün kırılmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
قحمAnlamlıKendini düşüncesizce tehlikeye atmak, dalmakBir güçlük veya meşakkat içine düşünmeden birdenbire ve zorla girmek, sarp yokuşa atılmakOrtak toplanma ve şiddet unsuru; Kur'an'da geçer
مقحAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
محقAnlamlıEksiltmek, silip süpürmek, yok etmekBir şeyin bereketini, varlığını veya izini bütünüyle ortadan kaldırmakZıt yönlü eksilme hareketi; Kur'an'da geçer
حقمAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
حمقAnlamlıAhmaklık, zihin hafifliğiAklın yerinde durmaması, işleri gereği gibi tartamayıp gevşek ve bozuk davranmakKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قمحMerkezBaşı yukarı kalkık vaziyette kilitlenmekFiziksel bir baskı, bukağı veya doymuşluk hissiyle başın mecburen yukarı dikilmesiBoyun ve çene hizasındaki engelden ötürü bakışın aşağı düşmesi veya donması
شمخKomşuKibirlenmek, başı yukarı dikmekİradi ve ahlaki bir üstünlük taslama güdüsüyle başı ve burnu havaya kaldırmakDağların yüksekliği veya insanın kibri için kullanılır, dışsal bir boyunduruk şartı yoktur
صعرKomşuKibirle yüz çevirmekBoyundaki bir illete benzer şekilde yana doğru yüzü eğip başı çevirmekقمح kökünde hareket dikey ve geri iken صعر kökünde yatay bir eğilme ve yüz çevirme esastır
عتوKomşuAzgınlaşmak, emre itaatsizlikte dikleşmekSınırları aşarak hakka boyun eğmeyi reddetme ve buyruklara başkaldırmaEylemin içsel isyan ve sınır tanımazlık boyutunu hedefler, biçimsel baş duruşundan ziyade tavırdır
خضعZıtBaş eğmek, boyun bükmekEmre ve güce teslim olarak başı ve boynu öne, aşağıya doğru alçaltmakقمح kökünün zıddı olarak tam bir teslimiyet ve fiziksel-manevi eğilmeyi ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقمحBaşını yukarı dikmek, boynu kilitlenmekBukağının çeneye dayanmasıyla başın geriye ve yukarı kilitlenip bakışın hareketsiz kalmasıKesin
LatinceRigere, erigere, obstipescereBaşı dikilmek, kaskatı kesilmek, donup kalmakRigere mekanik kaskatı kesilmeyi verir ancak boyunduruktan doğan çene kilitlenmesini tam içermezGüçlü
İngilizceTo have one's head forced up, immobilizedBaşı zorla yukarı kalkmış olmak, kilitlenmekZoraki bir aparatla başın geriye itilmesi durumunu aktarır, devenin doymuşluk metaforunu dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaDen Kopf emporgerichtet starren, steifhaltenBaşını yukarı dikip donakalmak, kaskatı olmakMekanik olarak boynun dikleşmesini karşılar, doymuşluktan kaynaklanan yüz çevirmeyi kapsamazGüçlü
FransızcaAvoir la tête relevée de force, être bridéBaşı zorla yukarı kaldırılmak, dizginlenip kilitlenmekBoyunduruk veya dizginle başın dikilip hareket edemez kılınmasını başarılı şekilde betimlerGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مُقْمَحُونَBoyunlarındaki halkalar çenelerine dayandığı için başları mecburen yukarı dikilmiş, gözleri aşağıda donakalmış olanlarİnkarcıların kalbi katılığını, hidayete boyun eğmeyişlerini ve ahirette boyunlarına vurulan halkalarla biçimsel olarak da dikleştirilip çaresiz bırakılmalarını anlatan ceza ve temsil bağlamı (Yâsîn 36:8).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayet ve dalalet, kalplerin mühürlenmesiKafirlerin hakka boyun eğememelerinin kendi iradelerinin neticesi mi yoksa cebri bir kilitlenme mi olduğu tartışmasıHakka karşı kibir gösterenin kalbi ve manevi duyuları boyunduruk altına girerek hidayete eğilemez hale gelir
FıkıhZekât ve fıtır sadakası hükümleriHadislerde geçen بُرّ (burr) ile قَمْح (kamh) lafızlarının aynı tahıl cinsi sayılıp sayılmadığı ve nisap meselesiBuğday ve un maddesinin zekata ve fıtır sadakasına konu olan temel gıda maddesi olarak fıkhi tespiti
TefsirTemsilî ve hakiki tasvir ayrımıAyetteki bukağıların ve baş dikilmesinin dünyevi inkâr psikolojisine ait bir temsil mi yoksa cehennemdeki somut azap mı olduğuManen hakka eğilmeyen boyunların, çenelerine kadar dayanan halkalarla fiziksel olarak kaskatı dikilmesi
HadisAhiret ahvali ve zekat rivayetleriZekat miktarlarının tayininde geçen kamh lafzı ve kıyamet günü azap görenlerin boyun bükemez halleriHem temel tahıl ismi olarak gıda maddesi hem de tevazunun zıddı olarak kaskatı dikilme hali

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevazu ve teslimiyet ekseniHuşûun zıddı olan baş dikliğiHakikatin çağrısına eğilmeyi engelleyen manevi kilitKişi kendini manen doymuş ve müstağni gördüğünde boynu hakka bükülmez, kaskatı bir inkara kilitlenirKesin
İlmiEpistemolojik kapanmaBilgiye ve öğüde kapalılıkZihnin hakikat verilerini reddedip yukarı doğru sabitlenmesiKişi bildiğiyle yetinip doygunluk vehmettiğinde yeni bilgiye başını diker ve öğrenme istidadını yitirirGüçlü
SiyasiHukuk ve otoriteye uyumYasalara başkaldırı ve itaatsizlikKamusal adalete boyun eğmemek üzere boyun bükmez bir kibir takınmakKanun ve adalet nizamına karşı diklenen unsurlar, neticede devletin yaptırım bukağılarıyla hareketsiz bırakılırGüçlü
İktisadiTemel meta ve doyum mekanizmasıBuğday (tahıl) ve tokluk doyumuPiyasada temel besin maddesi ve iktisadi ihtiyaçların doyum noktasıDoygunluğa erişen veya hırsla istifleyen yapının piyasa kurallarına ve infaka boyun eğmekten kaçınmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanik serbestlik derecesinin (degrees of freedom) kısıtlanması ve rijit kilitlenmeBir eklemin veya sistemin dış bir bariyerle (çeneye dayanan halka gibi) tek bir açıya zorlanıp hareket kabiliyetini yitirmesiKesin
Beşeri bilimlerBilişsel katılık ve dogmatik körleşmeBireyin inanç ve önyargılarının bir zırh gibi boynunu sarması neticesinde alternatif hiçbir görüşe esneklik gösterememesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİlgili ayetteki tasviri yalnızca cehennemde yaşanacak mitolojik veya fiziksel bir zincir tasviri sayıp, inkarcının dünyadaki kibirli, kendini müstağni gören psikolojisini ve bu psikolojinin doğurduğu kaskatı kilitlenmeyi göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, insanın kendi kendini doymuş (müstağni) sanarak hakikate karşı boynunu eğmekten imtina etmesini ve bu tavrın ontolojik bir cezaya dönüşerek bireyi hakikat karşısında kör ve kilitlenmiş bir hale getirmesini kuşatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin muhataba sunduğu psikolojik ve ahlaki teşhisi ıskalayarak, meselenin yalnızca ahirete dair bir sahneden ibaret olduğunu düşünmek; böylece gündelik hayatta hakka boyun eğmeyen zihniyetin kilitlenmişliğini teşhis edememek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kibir, inkâr ve hidayetten yüz çevirme durumlarını nasıl bedensel ve mekanik bir kilitlenme metaforuyla (çeneye dayanan bukağılar ve yukarı dikilen başlar) anlattığını kavramak için temel bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kalplerin mühürlenmesi, basiretlerin bağlanması, inkarcıların hidayet çağrısı karşısındaki kaskatı duruşları ve ahirette suçluların boyunduruklarla sevk edilişini anlatan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnkârın sadece masum bir fikir ayrılığı olduğu zannını düzeltir; inkârın arkasında hakikate boyun bükmeyi reddeden bedensel ve ruhsal bir diklenme, doygunluk iddiası ve neticesinde gelen bir felç hali bulunduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDevenin doyması veya dondurucu soğuk sebebiyle başını yukarı dikip su içmeyi reddetmesi; boyuna takılan halkanın çeneye dayanarak başı geriye ve yukarı kilitlenmeye zorlaması hali.
  • Soyut anlamHakikate ve delillere karşı müstağniyet ve kibir taslayarak boyun eğmeyi reddetme; bu reddin neticesinde idrakin yukarı doğru kaskatı kesilerek hakikat akışına kapanması.
  • Sistematik karşılıkGirdiyi ve hidayeti kabul etmeyen sistemin dışsal bir sınırlayıcıyla kilitlenmesi, sistemin hareket esnekliğini bütünüyle kaybederek tek bir yönde donup kalması.
  • LaTeX modeliS(t)=θ0⋅[1−sgn⁡(Fext−τ)]+θmax⁡⋅sgn⁡(Fext−τ)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) boynun ve idrakin açısal konumunu, θ0 normal ve esnek baş eğme (huşû) açısını temsil eder. Fext boyna ve zihne binen bukağının veya kibrin uyguladığı dış baskıyı, τ ise serbestlik eşiğini gösterir. Bu baskı eşiği aştığında sgn⁡ fonksiyonu devreye girerek açıyı zorunlu tepe noktasına (θmax⁡) kilitler ve sistemin aşağı yönlü hareket serbestisini sıfırlar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق