لين

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-ي-ن5 sîga, 44 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.غلظقلبلِينَةٍحددلينفظظوَأَلَنَّاقشعرذكرشورتَلِينُداود

KökSîga 5Ayet 5Sure 5Mücavir 44

▶ Ağı aç (3B)

لين

ل - ي - ن

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 5 sîga
  • 10 sözlük

“Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.201 harf
باب اللام والنون و و أ ي ء معهما ل و ن، ن و ل، ن ي ل، ل ي ن، أ و ن، ن أ ل مستعملات لون: اللَّوْنُ: معروفٌ، وجَمعُه: ألوانٌ، والفِعل: التّلوين والتَّلَوُّن. واللِّينةُ: كلّ لَوْنٍ من النَّخلِ والتَّمرِ هو لينةٌ. نول: نيل: النَّوْل: اسمٌ للقُبْلة، ومنه قول امرىء القيس: إذا قلتُ هاتي نوِّليني تمـايلـت عَليَّ هضيمَ الكَشحِ رَيّا المُخَلخَلِ والنَّوالُ: العطاء. ونوّله: أعطاه، قال طرفة: إن
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR431 harf
اللينُ: ضد الخشونة. يقال: لانَ الشيء يَلينُ ليناً، وشيءٌ لَيِّنٌ ولَيْنٌ مخفَّفٌ منه، والجمع أَلْيِناءُ. واللَيانُ بالفتح: المصدر من اللين. تقول: هو في لَيانٍ من العيش، أي في نعيمٍ وخفضٍ. ولَيَّنْتُ الشيء وأَلْيَنْتُهُ، أي صيَّرته لَيِّناً. ويقال أيضاً: أَلَنْتُهُ وأَلْيَنْتُهُ، على النقصان والتمام. واللِيانُ بالكسر: المُلايَنَةُ والملاطَفَةُ. تقول: لايَنَني مُلايَنَةً ولِياناً. واسْتَلانَهُ:
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.655 harf
(باب اللام والياء وما يثلثهما) (ليا) اللام والياء والألف، يقال إنَّه شيءٌ من النَّبْت. يقولون: اللِّيَاء: شيءٌ كالحِمَّص شديدُ البياض. يقال للمرأة: كأنَّها لِيَاءة. (ليت) اللام والياء والتاء كلمتانِ لا تنقاسان([1]): إحداهما: اللِّيت: صَفْحة العُنق، وهما لِيتانِ. والأخرى اللَّيْت، وهو النَّقْص. يقال: لاتَه يَلِيتُه: نَقَصه. قال الله تعالى: ﴿لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئاً﴾ [الحجرات 14].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR299 harf
ل ي ن شيء لين ولين وليّنه وألانه واستلانه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هو في ليان من العيش ونزلوا بلين الأرض وليانها ورجل ليّن الجانب وقوم أليناء وهو ذو ملينة ولان لقومه وألان لهم جناحه ‏"‏ فبما رحمةٍ من الله لنت لهم ‏"‏‏.‏ وهو ليّن الأعطاف وطيء الأكناف‏.‏ ولاين أصحابك ولا تخاشنهم‏.‏ وتليّن له‏:‏ تملّق‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.427 harf
اللِّينُ: ضِدُّ الخُشونة. يقال في فِعْل الشيء اللَّيِّن: لانَ الشيءُ يَلِينُ لِيْناً ولَيَاناً وتَلَيَّن وشيءٌ لَيِّنٌ ولَيْنٌ، مخفف منه، والجمع أَلْيِناءُ. وفي الحديث: يَتْلُونَ كتابَ الله لَيِّناً أَي سَهْلا على أَلسنتهم، ويروى لَيْناً، بالتخفيف، لغة فيه. وأَلانه هو ولَيَّنه وأَلْيَنه: صَيَّرَه لَيِّناً. ويقال: أَلَنْتُه وأَلْيَنتُه على النقْصان والتمام مثل أَطَلْته وأَطْوَلْتُه. واستلانه:
Maddenin bağlantısı

اللِّينُ: ضِدُّ الخُشونة. يقال في فِعْل الشيء اللَّيِّن: لانَ الشيءُ يَلِينُ لِيْناً ولَيَاناً وتَلَيَّن وشيءٌ لَيِّنٌ ولَيْنٌ، مخفف منه، والجمع أَلْيِناءُ. وفي الحديث: يَتْلُونَ كتابَ الله لَيِّناً أَي سَهْلا على أَلسنتهم، ويروى لَيْناً، بالتخفيف، لغة فيه. وأَلانه هو ولَيَّنه وأَلْيَنه: صَيَّرَه لَيِّناً. ويقال: أَلَنْتُه وأَلْيَنتُه على النقْصان والتمام مثل أَطَلْته وأَطْوَلْتُه. واستلانه: عَدَّه ليِّناً، وفي المحكم: رآه ليِّناً، وقيل: وجده ليِّناً على ما يغلب عليه في هذا النحو. وفي حديث عليّ، عليه السلام، في ذكر العلماء الأَتقياء: فباشَرُوا رُوحَ اليقين، واسْتلانُوا ما اسْتَخْشنَ المُترَفُون، واستَوْحَشُوا مما أَنِسَ به الجاهلون. وتلَيَّنَ له: تملَّقَ. واللَّيانُ: نَعْمَةُ العيْشِ؛ وأَنشد الأَزهري: بيضاءُ باكرَها النَّعِيمُ، فصاغَها بلَيَانِه، فأَدَقَّها وأَجَلَّها يقول: أَدَقَّ خَصْرَها وأَجَلَّ كفَلَها أَي وَفَّرَه. واللَّيانُ، بالفتح: المصدر من اللِّين، وهو في لَيانٍ من العيش أَي رَخاء ونعيم وخفْضٍ. وإنه لذو مَلْينَةٍ أَي ليِّنُ الجانب. ورجل هَيْنٌ لَيْنٌ وهَيِّنٌ ليِّنٌ، العرب تقوله؛ وحديث عثمان بن زائدةَ قال: قالت جدّة سفيان لسفيان: بُنَيَّ، إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيِّنُ، المَفْرَشُ اللَّيِّنُ والطُّعَيِّمُ، ومَنْطِقٌ، إذا نطَقْتَ، ليِّنُ قال: يأْتون بالميم مع النون في القافية؛ وأَنشده أَبو زيد: بُنَيَّ، إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيْنُ، المَفْرَشُ اللَّيِّنُ والطُّعَيْمُ، ومَنْطِقٌ، إذا نطَقْتَ، لَْيْنُ وقال الكميت: هَيْنُونَ لَيْنُونَ في بُيوتِهم، سِنْخُ التُّقَى والفَضائلُ الرُّتَبُ وقوم لَيْنُون وأَلْيِناءُ: إنما هو جمع لَيِّن مشدداً وهو فَيْعِل لأَن فَعْلاً لا يُجْمع على أَفْعلاء. وحكى اللحياني: إنهم قوم أَلْيِناءُ، قال: وهو شاذ. واللِّيانُ، بالكسر: المُلايَنة. ولايَنَ الرجلَ مُلايَنة ولِياناً: لانَ له. وقول ابن عمر في حديثه: خيارُكم أَلايِنُكم مَناكِبَ في الصلاةِ؛ هي جمع أَلْيَنَ وهو بمعنى السُّكُون والوَقار والخُشوع. واللَّيْنَةُ: كالمِسْوَرةِ يُتَوَسَّدُ بها؛ قال ابن سيده: أَرى ذلك للِينِها ووَثارَتها. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان إذا عَرَّس بليل توَسَّدَ لَيْنةً، وإذا عَرَّسَ عند الصُّبح نصَبَ ساعدَه؛ قال: اللَّيْنة كالمِسْوَرة أَو الرِّفادة، سميت لَيْنةً للينها؛ وقول الشاعر: قطَعْتَ عَليَّ الدَّهرَ سوفَ وعَلَّهُ، ولانَ وزُرْنا وانْتَظرْنا وأَبْشِرِ غَدٌ عِلَّةٌ لليوم، واليومُ عِلَّةٌ لأَمْسِ فلا يُقْضَى، وليس بمُنْظَرِ أَراد أَلانَ، فترك الهمز. وقوله في التنزيل العزيز: ما قطَعْتُم من لِينَةٍ؛ قال: كلُّ شيء من النخل سوى العجوة فهو من اللِّينِ، واحدته لِينةٌ. وقال أَبو إسحق: هي الأَلوان، الواحدة لُونَةٌ، فقيل لِينة، بالياء، لانكسار اللام. وحروف اللِّينِ: الأَلفُ والياء والواو، كانت حركة ما قبلها منها أَو لم تكن، فالذي حركة ما قبله منه كنار ودار وفيل وقيلٍ وحُول وغُول، والذي ليس حركة ما قبله منه إنما هو في الياء والواو كبَيْتٍ وثَوْبٍ، فأَما الأَلف فلا يكون ما قبلها إلا منها. ولِينة: ماء لبني أَسد احْتَفره سليمان بن داود، عليهما السلام، وذلك أَنه كان في بعض أَسفاره فشكا جُنْدُه العَطش فنَظر إلى سِبَطْرٍ فوجده يضحك فقال: ما أَضحك؟ فقال: أَضحكني أَن العطش قد أَضَرَّ بكم والماء تحت أَقدامكم، فاحتَفَر لِينةَ؛ حكاه ثعلب عن ابن الأَعرابي، وقد يقال لها اللِّينة. قال أَبو منصور: ولِينَة موضع بالبادية عن يسار المُصْعِدِ في طريق مكة بحذاء الهَبِير؛ ذكره زهير فقال: من ماءِ لِينَةَ لا طَرْقاً ولا رَنَقا قال: وبها رَكايا عَذْبة حُفِرَت في حَجَرٍ رخْوٍ، والله أََعلم. الْفَهم. وتقول في فعل الاثنين: لَتَضْرِبانِّ زيداً يا رجلان، وفي فعل الجماعة: يا رجالُ اضْرِبُنَّ زيداً، بضم الباء، ويا امرأَةُ اضْرِبِنَّ زيداً، بكسر الباء، ويا نسوة اضْرِبنانّ زيداً، وأَصله اضربْنِنّ، بثلاث نونات، فتفصل بينهن بأَلف وتكسر النون تشبيهاً بنون التثنية؛ قال: وقد تكون نون التوكيد خفيفة كما تكون مشددة، إِلا أَن الخفيفة إِذا استقبلها ساكن سقطت، وإِذا وقفت عليها وقبلها فتحة أَبدلتها أَلفاً كما قال الأَعشى:وذا النُّصُبِ المَنْصُوبَ لا تَنْسُكَنَّه، ولا تَعْبُدَ الشَّيطانَ واللهَ فاعْبُدَا قال: وربما حذفت في الوصل كقول طَرَفة: اضْرِبَ عنك الهُمومَ طارقَها، ضَرْبَكَ بالسَّوْطِ قَوْنسَ الفَرسِ قال ابن بري: البيت مصنوع على طرفة، والمخففة تصلح في مكان المشدَّدة إِلا في موضعين: في فعل الاثنين يا رجلان اضْرِبانّ زيداً، وفي فعل جماعة المؤنث يا نسوة اضْرِبْنانِّ زيداً، فإِنه لا يصلح فيهما إِلا المشدّدة لئلا يلتبس بنون التثنية، قال: ويونس يجيز الخفيفة ههنا أَيضاً، قال: والأَول أَجود. قال ابن بري: إِنما لم يجز وقوع النون الخفيفة بعد الأَلف لأَجل اجتماع الساكنين على غير حَدِّه، وجاز ذلك في المشددة لجواز اجتماع الساكنين إِذا كان الثاني مدغماً والأَول حرف لين. والتَّنْوين والتَّنْوينة: معروف. ونوّن الاسم: أَلحقه التنوين. والتنوين: أَن تنوّن الاسم إِذا أَجريته، تقول: نونت الاسم تنويناً، والتنوين لا يكون إِلا في الأَسماء. والنُّونة: الكلمة من الصواب. والنُّونة: النُّقْبة في ذَقَن الصبي الصغير. وفي حديث عثمان: أَنه رأَى صبيّاً مليحاً فقال: دَسِّمُوا نُونتَه أَي سَوِّدوها لئلا تصيبه العين؛ قال: حكاه الهروي في الغريبين. الأَزهري: هي الخُنْعُبة والنُّونة والثُّومةُ والهَزْمة والوَهْدَة والقَلْدَة والهَرْتَمَة والعَرْتَمَة والحَثْرَمة؛ قال الليث: الخُنْعُبة مَشَقُّ ما بين الشاربينِ بحِيال الوَتَرة؛ الأَزهري: قال أَبو تراب: أَنشدني جماعة من فصحاء قيس وأَهلِ الصدْق منهم: حامِلةٌ دَلْوُك لا مَحْمُولَهْ، مَلأَى من الماء كعين النُّونَهْ فقلت لهم: رواها الأَصمعي كعَيْن المُولَه فلم يعرفوها، وقالوا: النُّونة السمكة. وقال أَبو عمرو: المُولَهُ العنكبوت. ويقال للسيف العريض المعطوف طَرَفَي الظُّبَةِ: ذو النونين؛ ومنه قوله: قَرَيْتُك في الشَّرِيط إِذا التَقَينا، وذو النُّونَيْنِ يومَ الحَرْبِ زَيْني الجوهري: والنُّونُ شَفْرةُ السَّيْفِ؛ قال الشاعر: بذِي نُونينِ فَصَّالٍ مِقَطِّ والنون: اسم سيف لبعض العرب؛ وأَنشد سأَجْعَلُه مكانَ النُّونِ مني وقال: يقول سأَجعل هذا السيف الذي استفدته مكان ذلك السيف الآخر. وذو النون: سيفٌ كان لمالك ابن زُهَيْر أَخي قَيْس بن زهير، فقتله حَمَلُ بنُ بَدْرٍ وأَخذ منه سيفَه ذا النون، فلما كان يومُ الهَباءة قَتَلَ الحرثُ بن زهير حَمَلَ بن بدر وأَخذ منه ذا النون؛ وفيه قول الحرث بن زهير: ويُخْبرُهم مكانُ النُّونِ مِنِّي، وما أُعْطِتُه عَرَقَ الخِلالِ أَي ما أُعطيته مكافأَة ولا مَوَدَّةً ولكني قتلت حَمَلاً وأَخذته منه قَسْراً. قال ابن بري النون سيف حنَشِ بن عمرو، وقيل: هو سيف مالك بن زهير، وكان حَمَلُ بن بَدْرٍ أَخذه من مالك يومَ قَتَلَه وأَخذه الحرثُ من حَمَل بن بدر يوم قتله، وهو الحرث بن زهير العَبْسِيُّ؛ وصواب إِنشاده: ويخبرهم مكانَ النون مني لأَن قبله: سَيُخْبرُ قومَه حَنَشُ بنُ عمرو بما لاقاهُمُ وابْنا بِلالِ (* قوله «حنش بن عمرو» الذي في التكملة: سيخبر قومه حسن بن وهب * إذا لاقاهم وابنا بلال). وذو النون: لقبُ يُونُسَ بن مَتَّى، على نبينا وعليه أَفضل الصلاة والسلام. وفي التنزيل العزيز: وذا النُّون إِذ ذَهَبَ مُغاضِباً؛ هو يونس النبي، صلى الله عليه وسلم، سماه الله ذا النون لأَنه حبسه في جوف الحُوت الذي التقمه، والنُّون الحوتُ. وفي حديث موسى والخضر: خُذْ نُوناً مَيّتاً أَي حوتاً. وفي حديث إِدام أَهل الجنة: هو بالامٌ ونونٌ، والله أَعلم.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR335 harf
* ل ي ن * * اللِّينُ * ضد الخُشونة وقد * لاَنَ * الشيء * يَلِينُ لِيناً * وشيء * لَيِّنٌ * و * لَيْنٌ * مُخفف منه و * لَيَّنَ * الشيء * تَلْييناً * و * ألْيًنًهُ * صيَّره لينا ويُقال * ألاَنَهُ * أيضا على النُقصان والتمام مثل أطاله وأطوله و * لايَنَهُ مُلايَنَةً * و * لِيَاناً * و * اسْتَلانَهُ * عدَّه لَيِّنا و * تَلَيَّنَ * له تملق
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.987 harf
: ( *!لانَ ) الشَّيءُ ( *!يَلِينُ *!لِيناً ) ، بالكسْرِ ( *!ولَياناً ، بالفتْحِ ) ، ضِدُّ صَعُبَ وخَشُنَ ، ( *!وتَلَيَّنَ ) مِثْلُه ، ( فهو *!لَيِّنٌ *!ولَيْنٌ ، كمَيِّتٍ ومَيْتٍ ) ؛ ) وبهما رُوِي الحدِيثُ : ( يَتْلُونَ كتابَ اللَّهِ *!لَيِّناً *!ولَيْناً ) ، أَي سَهْلاً على أَلْسِنَتِهم ؛ وأَنْشَدَ أَبو زيْدٍ : بُنَيَّ إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيِّنٌ المَفْرَشُ *!اللَّيِّنُ والطُّعَيِّمُ ومَنْطِقٌ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.482 harf
لَانَ 1 لَانَ ذ , inf. n. لِينٌ [not لَيْنٌ as in the CK] and لَياَنٌ, (T, S, M, K,) contr. of خَشُنَ; (S, K in art. خشن, and TK;) It was, or became, soft, as opposed to rough or harsh; smooth; plain; without asperities; fine to the touch; delicate; tender; supple; lithe; limber; pliant; pliable; flexible; ductile; malleable; soft, or flabby; lax: and he was, or became, soft; tender; pliant;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR889 harf
لَانَ لَانَ ( y ) I ( n. ac. لَيْن 1 , لِيْنَة 2t , لَيَاْنَة 22t ), a. Was soft, tender, delicate; was gentle. II, Softened; mollified; pacified, soothed; assuaged, mitigated. III [ La ], Was gentle, tender with. b. Polished, furbished ( sword ). أَلْيَنَ أَلْيَنَ IV , a. see II . V, Softened; calmed down. b. see III (a) X, Deemed soft &c. لَيْن لَيْن 1 , a. see 2 & 25 . لِيْن
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler44 mücavir (63 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فظظ

    1 ortak ayet · Kaba

  2. قشعر

    1 ortak ayet · قشعر Kürklük deridir

  3. خشي

    2 ortak ayet · Haşy : Ayaktaki kuru ottur

  4. شور

    1 ortak ayet · Danışmak

  5. قلب

    2 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  6. جلد

    1 ortak ayet · Culud deri demektir

  7. شبه

    1 ortak ayet · Benzeşen

  8. عزم

    1 ortak ayet · Kesin karar

  9. فضض

    1 ortak ayet · Fidde, (dat) Gümüş demektir

  10. أصل

    1 ortak ayet · Bitki kökü demektir

  11. غلظ

    1 ortak ayet · Ğaliz (zı), Sert topraktır

  12. داود

    1 ortak ayet · Davut

Geçtiği ayetler(5)

  1. … مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ …

    YumuşarAllah, sözün en güzelini; ahenkli, ikişerli bir kitab halinde indirmiştir. Rabblarından korkanların ondan derileri ürperir. Sonra hem derileri hem de kalbleri Allah’ın zikrine karşı yumuşar. Bu, Allah’ın hidayet rehberidir, onunla istediğini hidayete eriştirir. Allah kimi de saptırırsa; ona bir daha yol gösteren bulunmaz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلين
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli / yâ)
Bağlamsal Yakın Köklerرفق, سهل, سمح
Zıt Kökخشن
Çekirdek Özet 1Maddenin sertliğini yitirerek bükülebilir, yoğrulabilir ve esnek hale gelmesi, kabalık ve katılığın giderilmesi
Çekirdek Özet 2İnsan ilişkilerinde kabalıktan uzak şefkatli tutum, tebliğde muhatabı ezmeyen üslup, ilahi zikirle kalbin huşua ermesi ve maddede işlenebilirlik
Çekirdek Özet 3Gücün ve adaletin katılığa dönüşmesini engelleyen, iletişimi ve biçimlendirmeyi mümkün kılan dinamik esneklik
Kritik Hata RiskiKökün yumuşaklık anlamını zaaf, boyun eğme, ilkesizlik veya hakikatten taviz verme biçiminde pasif bir gevşeklik olarak algılama yanılgısı

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ليBükülme, yönelme, katılık ve doğrusallıktan ayrılma; ليت kökünde arzunun bir yöne meyli ve hayıflanması, ليس kökünde varlık halinin esnetilip olumsuzlanması, ليل kökünde ışığın bükülüp gündüz sertliğinin sükunete evrilmesi durumlarında görülen yön değiştirme ve esneme hareketiنBükülme ve esneme hareketine süreklilik, içsel işlenebilirlik ve pürüzsüz temas kabiliyeti kazandırarak katılığın zıddı olan kalıcı bir yumuşaklık ve kıvama dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHareketi yönlendiren, sert direnci kırmadan sevk eden ve temas kuran yönlendirici etkiyi temsil eder
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaMaddi veya manevi müdahaleyi, dokunuşu, biçimlendirmeyi ve temas anındaki etkin eylemi gösterir
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBükülebilen, akıcı, kırılmadan biçim değiştiren canlı ve kesintisiz esnekliği ifade eder
لينYönlendirici bir dokunuşla sertliğin bükülerek canlı ve sürekli bir işlenebilirliğe kavuşturulmasıKatı ve dirençli olanın, kırıcı bir darbe olmaksızın sevk edilip temas yoluyla bükülebilir ve yumuşak hale gelmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismin sertliğinin, katılığının ve pürüzünün kaybolarak dokunulduğunda veya büküldüğünde direnç göstermemesi; demir gibi madenlerin ateşte veya deri gibi nesnelerin yağlanarak yumuşatılması; ince, taze ve gevrek hurma ağacı
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye ve erken dönem kullanımında bolluk, rahatlık ve pürüzsüz refah halini niteleyen bir zarafet ifadesi olarak yer almıştır. Lisānü’l-ʿArab’da zikredilen beyitte bir kadının narin ve pürüzsüz endamı şu şekilde tasvir edilir: بيضاءُ باكرَها النَّعِيمُ، فصاغَها / بلَيَانِه، فأَدَقَّها وأَجلَّها
Erken Arapça kullanımErken dönem rivayetlerinde ve Hz. Ali’nin vasfında geçen sözde, hakiki ilim ehlinin metaneti anlatılırken dünyaperestlerin katı ve zor bulduğu hakikatleri onların huşu ve esneklikle benimsediği şu ibareyle ifade edilmiştir: فباشَرُوا رُوحَ اليقين، واسْتلانُوا ما اسْتَخْشنَ المُترَفُون

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça لين kökü, Semitik diller ailesinde pürüzsüzlük, esneklik, bükülebilirlik ve işlenebilirlik dairesinde gelişen bir semantik alana aittir. Kökün İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan sesçil yansımaları çoğunlukla gecelemek veya yönelmek ekseninde yoğunlaşırken, Arapça bu kökte fiziksel direncin kırılması, dokunun yumuşaması ve esneklik kazanması anlamını muhafaza etmiş ve öne çıkarmıştır. Güney Sami dillerinde ve Arapçada kök, sertliğin zıddı olan dokusal yumuşaklığı ifade ettiği gibi, hayatın refah içinde sürmesi ve ağacın taze, narin cinsi için de türetmeler kazanmıştır. Kökün temelinde yer alan esneme ve eğilme motifi, Sami dillerinin genelinde katılık ile kırılganlık arasındaki çatışmayı aşan bir ara kıvamı temsil eder.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSertliğin zıddı olan yumuşaklık ve esneklikFiziksel nesnelerin (demir, deri, ağaç) yumuşaması, sonrasında huyların nezaket kazanması ve refah halinin anlatımıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiEsneme, sükun bulma ve katılığı terk etme kökleriKuzeybatı Sami dillerinde sükunet ve konaklama bağlamlarıyla fonetik yakınlık taşırken, Güney Sami dalında fiziksel ve ahlaki yumuşaklık merkezdedirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfroasyatik ailenin diğer kollarında bu fonetik dizilişte doğrulanabilir kök paraleli tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, D. Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لينAnlamlıYumuşaklık ve esneklikKatılığın ve kabalığın giderilmesi, cismin veya huyun bükülebilir hale gelmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
لنيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez
يلنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez
ينلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez
نليKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez
نيلAnlamlıUlaşmak, elde etmekBir gayeye erişmek, maksada nail olmak ve ihsanda bulunmakAnlamlı permütasyon; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لينMerkezYumuşaklık ve esneklikMaddi ve ahlaki katılığın kırılarak bükülebilir, temas edilebilir ve işlenebilir kıvama gelmesiHem nesnede hem ruhta direnci pürüzsüzce gideren temel hal
رفق / رفقKomşuNezaket ve kolaylıkŞiddet ve acele göstermeden işi en elverişli ve zararsız yoldan yürütme tutumuEylemdeki ölçülülük ve dostça muameleye odaklanır
سهلKomşuDüzlük ve kolaylıkEngebesiz, pürüzsüz ve zorluk barındırmayan zemin veya süreçDirencin yokluğundan çok yolun ve durumun engelsizliğini bildirir
سمحKomşuCömertlik ve müsamahaHakkından kendi rızasıyla vazgeçerek genişlik ve serbestlik tanımaHukuki ve ahlaki ilişkilerde tolerans ve fedakarlık yönü ağır basar
خشنZıtSertlik ve kabalıkYüzeyin pürüzlü, maddenin katı, mizacın kırıcı ve uzlaşmaz olması haliDokunulduğunda veya muhatap olunduğunda direnç ve rahatsızlık veren doğrudan zıt hal

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلينYumuşaklık, esneklikSertliğin zıddı olup cismin bükülebilir, mizacın geçimli ve şefkatli olmasıKesin
LatinceMollis, lenis, flexibilisYumuşak, yatıştırıcı, esnekKatı olmayanı ve bükülebileni ifade eder; ahlaki açıdan bazen iradesizlik manasına da kayabilirGüçlü
İngilizceSoft, gentle, pliable, yieldingYumuşak, nazik, esnekMaddi esnekliği ve nazik tavrı karşılar; ancak boyun eğme çağrışımı Arapçadaki işlenebilirlik boyutundan farklıdırGüçlü
AlmancaWeich, sanft, biegsamYumuşak, ılımlı, bükülgenDokunsal yumuşaklığı ve ılımlı tavrı karşılar; manevi huşu ve derinin yumuşaması nüansını tam içermezGüçlü
FransızcaDoux, souple, tendreYumuşak, esnek, şefkatliSertlik karşıtı narinlik ve uzlaşmacı tavrı ifade eder; demirin dövülebilir yumuşaklığını tek başına tam yansıtmazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Maddi işlenebilirlik ve dönüşümSert madenin kolayca biçim alacak esnekliğe kavuşturulmasıHz. Dâvûd’a demirin mucizevi şekilde yumuşatılıp zırh yapımına elverişli kılınması bağlamı (Sebe 34:10)
Ahlaki zarafet ve yumuşak üslupTebliğde muhatabı ezmeyen, düşündüren ve incitmeyen sözFiravun gibi azgınlaşmış bir zorbaya karşı Hz. Mûsâ ve Hz. Hârûn’a emredilen hitap tarzı (Tâhâ 20:44)
Liderlikte şefkat ve müsamahaYönetimde katılıktan, kabalıktan ve kırıcılıktan uzak duruşUhud Savaşı sonrası müminlere karşı Hz. Peygamber’in gösterdiği ilahi rahmet kaynaklı merhametli tavır (Âl-i İmrân 3:159)
Kalp ve bedenin huşua ermesiİlahi kelam karşısında ürpertiden sonra gelen sükunet ve itaat kıvamıKur'an tilaveti esnasında kalplerin ve tenlerin Allah’ın zikrine ısınarak yumuşaması bağlamı (Zümer 39:23)
Yumuşak ve nitelikli nebat cinsiKökten kesilen veya ayakta bırakılan kıymetli hurma ağacıMedine’de Benî Nadîr kuşatmasında kesilmesine izin verilen özel hurma ağaçları bağlamı (Haşr 59:5)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ahlakı ve mucizePeygamberlerin tebliğdeki yumuşak tutumunun ismet ve irşat göreviyle bağı; demirin yumuşatılmasının harikulade hadise oluşuİlahî iradenin sert tabiatları ve kalpleri dönüştürme kudreti
FıkıhCihat hukuku ve kamu düzeniSavaş esnasında düşmana ait hurma ağaçlarının kesilip kesilemeyeceği meselesiMaslahat ve strateji gereği ağaç kesiminin meşruiyeti ve tahribat yasağının sınırları
TefsirÂl-i İmrân 3:159 ve Tâhâ 20:44 tahliliKatı kalpliliğin cemaati dağıtacağı ilkesi ve zorbaya dahi yumuşak söz söylenmesi emrinin hikmetiToplumsal kaynaşmanın ve tebliğde başarının vazgeçilmez pedagojik şartı
HadisTilavet ve ahlak rivayetleriKur'an'ın dilde akıcı ve kolay okunması ile müminlerin geçimli, alçak gönüllü ve yumuşak huylu vasıflarıİmandan neşet eden vakar, kolaylık ve insan ilişkilerinde esneklik

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul-Yaratıcı ve kul-vahiy ilişkisiHuşu ve kabullenmeDirenci kırmaKalbin ve derinin kibir sertliğinden sıyrılarak vahyin rehberliğine teslim olmasıKesin
İlmiMaddenin ve zihnin eğitimiİşlenebilirlik ve elastisiteŞekil vermeHam maddenin veya ham aklın dönüştürülerek medeniyet kurucu araçlara uyarlanmasıGüçlü
SiyasiLiderlik ve yönetim tarzıMerhamet ve istişareMeşruiyeti korumaSertlik ve zorbalık yerine rıza ve şefkatle yöneterek toplumsal dağılmanın önüne geçilmesiKesin
İktisadiÜretim kaynakları ve servet yönetimiTarımsal değer ve esnek piyasaVerimlilikHurma ağacı gibi kalıcı üretim unsurlarının korunması ve ekonomik ilişkilerde müsamahaGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMalzeme biliminde plastisite ve elastisiteMaddenin uygulanan kuvvet altında kırılmadan biçim değiştirebilme, gerilimi emme ve yeni forma uyum sağlama kabiliyetiGüçlü
Beşeri bilimlerPedagojik esneklik ve yumuşak güçBirey veya kurumların baskı ve şiddet aygıtı kullanmaksızın cazibe, diyalog ve nezaket yoluyla tutum değiştirmesini sağlama yetisiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün ifade ettiği esnekliği pasiflik, omurgasızlık, irade zayıflığı veya hakikatten taviz verme olarak algılama hatası
Kur'an içi daha geniş anlamDemirin sanayiye uyarlanacak kıvama gelmesinden en katı zorbaya tebliğ yapmaya kadar uzanan, hakikatten ödün vermeden muhatabı dönüştüren aktif ve kurucu bir yumuşaklık
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSertliği ve kabalığı dindarlık veya dirayet zannedip İslami tebliğ ve siyaseti şiddete boğmak; ayette açıkça belirtildiği üzere insanların hakikatten uzaklaşmasına ve dağılmasına yol açmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin hem maddi dünyayı işleme biçimini hem de insan ilişkilerini tanzim eden ahlaki üslubu tek bir esneklik ve zarafet ilkesinde birleştirdiğini gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin liderlik ve tebliğ metodolojisini açıklayan ayetlerde, kalbin zikir karşısındaki dönüşümünü bildiren ayetlerde ve peygamberi zanaatın anlatıldığı kıssalarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hak davanın ancak sertlik, kabalık ve dayatmayla korunabileceği zannını yıkar; en sert madenin dahi yumuşatılmadan zırha dönüşemeyeceğini öğreterek medeniyetin ve davetin nezaketle inşa edildiğini bildirir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamMaddenin içsel katılığını ve pürüzünü yitirerek bükülebilir, yoğrulabilir ve darbelere karşı kırılmadan şekil alabilir kıvama gelmesi.
  • Soyut anlamİnsan tabiatındaki ve hitap tarzındaki kabalığın ilahi şefkat ve vakarla giderilerek muhatapla yapıcı, dönüştürücü ve kapsayıcı bir temas kurabilme esnekliği.
  • Sistematik karşılıkKatılık ve zorbalığın ürettiği toplumsal dağılma riskine karşı, sistemi kırılmaktan koruyan ve dönüştürücü gücü mümkün kılan adaptif esneklik mekanizması.
  • LaTeX modeliL=lim⁡R→0(Φσ)  ⟹  ΔS>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde L yumuşaklık ve esneklik halini temsil eder. σ içsel veya dışsal katılık ve gerilim katsayısını, Φ ise yönlendirici dönüştürücü etkiyi gösterir. Katılık ve direnç sıfıra yaklaştığında (R→0), sistem kırılmaksızın şekil değiştirir ve yapıcı etkileşim alanı (ΔS) genişleyerek süreklilik kazanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل