ماذا
م - ا - ذ
KÖK- 27 geçiş
- 27 ayet
- 3 sîga
- 0 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Şey nedir?
Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.
Notlarım
Sözlükler(0)
Bu kök için sözlük maddesi yok.
Mücavir kökler46 mücavir (179 toplam)
- قول
20 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- علم
10 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- نظر
4 ortak ayet · Korkuluk demektir
- رود
4 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- نفق
3 ortak ayet · İki yüzlüler
- ضلل
4 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- رأي
5 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- أرض
6 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- جوب
2 ortak ayet · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
- سأل
3 ortak ayet · “Sehl” ova demektir
- أمر
4 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- نفع
2 ortak ayet · Fayda eder
Geçtiği ayetler(27)
… أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِ كَثِيرًا وَيَهْدِي …
Şey nedir?Şüphe yok ki, Allah, bir sivri sineği ve ondan küçük bir şeyi misal getirmekten çekinmez. İman etmiş olanlar bunun Rablarından bir gerçek olduğunu bilirler. Kafirler ise; Allah bu misali vermekle ne murad etmiş? derler. Allah onunla bir çoğunu sapıtır, bir çoğunu da hidayete erdirir. Bununla fasıklardan başkasını saptırmaz.
يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ …
Şey nedir?Sana, ne infak edeceklerini soruyorlar. De ki: Hayırdan her ne infak ederseniz, babanın, akrabanın, yetimlerin, yoksulların, yolcuların hakkıdır. Ve her ne hayır işlerseniz, şüphesiz ki Allah, onu bilir.
… كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ …
Şey nedir?Sana içkiden ve kumardan soruyorlar. De ki: İkisinde de hem büyük günah, hem de insanlar için faydalar vardır. Günahları ise faydalarından daha büyüktür. Ve sana ne infak edeceklerini soruyorlar. De ki: İhtiyaçlarınızdan artanı. Düşünesiniz diye Allah size ayetlerini böyle açıklıyor.
يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ …
Şey nedir?Sana, kendilerine neyin helal kılındığını soruyorlar. De ki: Size bütün iyi ve temizler helal kılındı. Allah’ın size öğrettiği ile alıştırıp öğrettiğiniz avcı hayvanların sizin için tuttuklarını yeyin ve üzerine Allah’ın adını anın. Ve Allah’tan sakının, muhakkak ki Allah; hesabı çabuk görendir.
يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ قَالُوا لَا عِلْمَ لَنَا إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ
Şey nedir?Allah, Rasulleri topladığı gün şöyle buyurur; Size ne cevab verildi? Onlar da: Bizim bir bildiğimiz yoktur, doğrusu gaybları bilen Sensin Sen, derler.
قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُهُ بَيَاتًا أَوْ نَهَارًا مَاذَا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ
Şey nedir?De ki: Görmüyor musunuz, ya Allah’ın azabı size gece veya gündüz gelirse? Suçlular neden bunu acele istiyorlar?
قُلِ انْظُرُوا مَاذَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا تُغْنِي الْآيَاتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ
Şey nedir?De ki: Göklerde ve yerde neler var, bir bakın. Fakat bunca ayetler ve uyarılar inanmayanlar güruhuna fayda vermez.
قَالُوا وَأَقْبَلُوا عَلَيْهِمْ مَاذَا تَفْقِدُونَ
Şey nedir?Onlara döndüler ve: Ne kaybettiniz? dediler.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
Şey nedir?Onlara: Size Rabbınız ne indirdi? denildiği zaman; geçmişlerin masallarını, derler.
وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا خَيْرًا لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ وَلَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ
Şey nedir?Müttakilere: Rabbınız ne indirdi? denildiği vakit: Hayır indirdi, derler. Bu dünyada ihsan edenlere iyilik vardır, ahiret yurdu ise daha hayırlıdır. Müttakilerin yurdu ne de güzeldir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ماذا |
| Yapı | Birleşik edat ve soru sözü |
| Özel Durum | Soru edatı ما ile işaret/ilgi ismi ذا bileşimi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ما, من, اي |
| Zıt Kök | هكذا |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin mahiyetini, içeriğini veya gayesini doğrudan sorgulayan bileşik soru kalıbı |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi iradenin, yaratılışın veya insan eylemlerinin ardındaki amaç ve mahiyeti açığa çıkarma yönelimi |
| Çekirdek Özet 3 | Belirsiz olanı tayin etme, nesnel hakikati talep etme ve muhatabı gerekçelendirmeye zorlama |
| Kritik Hata Riski | İfadenin yalnızca basit bir gramer sorusu sanılarak kınama, taaccüp veya imtihan boyutu içeren sorgulayıcı işlevinin gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ما | Şeylik, belirsizlik ve mahiyet sorma | ذا | İşaret veya mevzuluk bildiren unsur eklenerek soru tek bir nesneye veya fiile doğrudan odaklı, pekiştirilmiş bir sorgulama kalıbına dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su | Akış, kapsayıcılık ve genel mahiyetin kuşatılması |
| ا | Öküz başı | Başlangıç, yöneliş ve odaklanılan birincil hedef |
| ذ | Kapı piktogramının ikizi | Giriş ve geçiş imgesinin yoğunlaşarak belirli bir nesneye işaret etmesi ve sınır çizmesi |
| ا | Öküz başı | Belirlenen hedefin kesinleşmesi ve dikkat çekilmesi |
| ماذا | Mahiyetin sınırlanarak belirlenmesi | Genel ve belirsiz bir mahiyet arayışının somut ve işaret edilen bir nesneye yöneltilerek kesinleştirilmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Somut bir varlığın veya fiilin ne olduğunu elle gösterircesine işaret ederek mahiyetini sorma kullanımıdır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde muhatabın niyetini, ardında bıraktığı izleri veya bir eylemin gayesini sorgulayan vurgulu soru kalıbı olarak yer alır |
| Erken Arapça kullanım | Arap dilinde ماذا terkibi iki şekilde değerlendirilmiştir; birleşik tek bir soru ismi kabul edilmesi veya ما soru ismi ve ذا işaret/mevsul ismi olarak ayrılmasıdır |
Kaynak el-Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-ʿAyn; Sîbeveyhi, el-Kitâb; Lisânü’l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça ماذا yapısı, iki bağımsız Sami morfemin birleşmesinden oluşmuş ikincil bir terkiptir. İlk unsur olan ما, Proto-Sami soru ve nisbet zamiri *mā / man tabakasına dayanır; İbranice mah ve Süryanice mōn / mānâ biçimleriyle soydaştır. İkinci unsur olan ذا ise Sami dillerinde yaygın olan işaret tabanına (ḏā / *d-) aittir; İbranice zeh ve Aramice dī ile morfolojik paralellik gösterir. Terkip, genel soru edatının işaret köküyle pekiştirilmesi sonucu ortaya çıkmış ve Klasik Arapçada müstakil bir soru edatı haline gelmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and English Lexicon; Carl Brockelmann, Grundriss der vergleichenden Grammatik der semitischen Sprachen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Soru edatı ما ile işaret ismi ذا terkibi | İki unsur birleşerek mürekkep bir soru lafzı oluşturmuş, cümlede tek bir öge gibi amel etmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Sami *mā ve *ḏā tabanları | Akraba dillerdeki soru ve işaret morfemlerinin benzer birleşme örüntüleriyle tam uyum gösterir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik soru morfemleri (*m-) | Mahiyet sorgulayan m- tabanlı biçimler Afro-Asyatik ailenin genelinde soru işlevi görür | Güçlü |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Wolf Leslau, Comparative Dictionary of Ge'ez.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ماذا | Anlamlı | Birleşik soru sözü | Bir şeyin mahiyetini ve gayesini sorma | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ماذا | Merkez | Mahiyet sorgulama | Belirli bir nesne veya fiilin ne olduğunu doğrudan ve pekiştirerek sorar | Mürekkep soru edatıdır |
| ما | Komşu | Genel sorgulama | Genel mahiyet ve nesne sorusudur, ماذا kadar tahsis ve işaret taşımaz | Basit soru edatıdır |
| من | Komşu | Özne sorgulama | Yalnızca akıl sahibi varlıkları ve şahısları sormak için kullanılır | Şahıs odaklı soru ismidir |
| اي | Komşu | Ayırt etme | Belirli seçenekler arasından birini seçme ve tayin etme amaçlıdır | Temyiz ve tayin soru ismidir |
| هكذا | Zıt | Belirleme ve tasdik | Soru sormak yerine durumun tam olarak böyle olduğunu bildiren işaret terkibidir | İşaret ve tasdik ifadesidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ماذا | Şey nedir, neyi | Mahiyet ve eylemin nesnesini vurgulu sorgulayan soru sözü | Kesin |
| Latince | quidnam, quid | Tam olarak ne | Birleşik yapıdaki vurguyu quidnam tam olarak yansıtır | Güçlü |
| İngilizce | what, what is it that | Ne, o şey nedir ki | İsmi mevsullü veya yalın nesne sorularını karşılar | Kesin |
| Almanca | was denn, was | Ne, tam olarak ne | Cümledeki pekiştirilmiş sorgulamayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | qu'est-ce que, que | Ne, nedir o şey ki | Bileşik yapısı ve sorgu biçimi morfolojik olarak örtüşür | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Trésor de la Langue Française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Gerçek soru ve bilgi talebi | Hangi şey, neyi | Kaybolan veya aranan bir nesnenin ya da harcanacak malın mahiyetini öğrenme bağlamı (Bakara 2:219, Yûsuf 12:71) |
| Taaccüp ve inkar | Bu da ne demek, neyi amaçlıyor | İnkarcıların ilahi temsilleri ve meselleri anlamsız bularak kınaması bağlamı (Bakara 2:26, Müddessir 74:31) |
| İstifhâm-ı inkârî ve kınama | Neyi bekliyorlar, ne zarar verir | İman etmemenin veya haktan sapmanın hiçbir meşru gerekçesi olmadığını beyan bağlamı (Nisâ 4:39, Yûnus 10:32) |
| İstişare ve görüş sorma | Ne buyurursunuz, ne dersiniz | Yöneticilerin veya toplulukların bir meselede karar almak üzere fikir sorması bağlamı (A'râf 7:110, Şuarâ 26:35) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi mesellerin hikmeti | İnkarcıların ilahi temsilleri sorgularken kullandığı ifadenin kulluk imtihanındaki yeri | Hikmet arayışı ile kınayıcı inkar arasındaki ayrım |
| Fıkıh | İnfak ve mükellefiyet sınırları | İnfak edilecek şeyin miktar ve vasfının sual edilmesi | Hükmün konusunu teşkil eden nesnenin tayini |
| Tefsir | İrab ve mana ilişkisi | Kelimenin tek bir soru ismi mi yoksa soru ve işaret bileşimi mi olduğu meselesi | Vurgunun ve nesne bağının tespiti |
| Hadis | Nebevi irşad ve sual üslubu | Hz. Peygamber'in muhatabı düşünmeye sevk etmek için yönelttiği sorular | Düşündürücü ve bilinçlendirici talim üslubu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve hikmet muhasebesi | Mahiyet sorgusu | İmanı tahkik etme | İnsanın ilahi fiiller karşısındaki amacını ve teslimiyetini sınar | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik metodoloji | Bilgi talebi | Tanımlama ve tasnif | Bilinmeyenin sınırlarını çizerek nesneyi tanımlamaya yöneltir | Güçlü |
| Siyasi | Şûra ve meşveret | Karar alma sorgusu | İstişare mekanizması | Toplumsal kararlarda muhatapların görüşünü açığa çıkarır | Kesin |
| İktisadi | Kaynak kullanımı ve infak | Değer ve pay tayini | Dağıtım planlaması | Harcanacak malın niteliğini ve fazlasını belirlemeye yarar | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyonel bağımsız değişken sorgusu | Bir denklemde sonucu belirleyen bilinmeyen girdinin () değerini ve niteliğini talep etme işlemidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Teleolojik motivasyon analizi | Bireyin veya toplumun sergilediği bir davranışın ardındaki gaye ve gerekçeyi ortaya çıkarma sürecidir | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadenin yalnızca lisan düzeyinde alelade bir nesne sorusuna indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kınama, hayret, istişare, sorumluluğu hatırlatma ve delil getirme işlevlerini barındıran zengin bir belagat aracı olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki inkarcı psikolojinin, ilahi mesellerin gayesinin ve infak bilincinin sorgulayıcı derinliğinin kavranamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin muhatabı yalnızca edilgen bir dinleyici değil, kendi niyetini ve varlığın gayesini sorgulayan etkin bir akıl olmaya çağırdığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkarcıların temsilleri hafife aldığı ayetlerde, infakın mahiyetinin sorulduğu hüküm bildiren pasajlarda ve kıssalardaki şûra sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sorunun yalnızca cehaletten kaynaklanmadığını; bazen kibir, bazen istişare, bazen de hakikati derinlemesine kavrama amacıyla yöneltildiğini öğretir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİşaret edilen bir nesnenin veya durumun ne olduğunu doğrudan elle gösterir gibi ortaya koyma.
- Soyut anlamBir fiilin, nesnenin veya ilahi hükmün ardında yatan mahiyet, hikmet ve gayenin açığa çıkarılmasını talep etme.
- Sistematik karşılıkBilinmeyen veya tartışmalı bir girdinin sistem içindeki özgül yerini ve değerini saptayan sorgulama operatörü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde incelenen veya gözlemlenen olguyu, mahiyet ve niyet sorgulama operatörünü, bu olgunun arkasındaki gaye veya mahiyeti, ise verilen durumunda mahiyetinin doğruluk veya anlam değerini temsil eder; model sorgulamanın en yetkin açıklamaya ulaşma hedefini sembolize eder.