ماذا

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ا-ذ3 sîga, 46 mücavir kök, 27 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أمرنفقدونوَمَاذَاماذاقولسألعلمقلبرودرأينفع

KökSîga 3Ayet 27Sure 17Mücavir 46

▶ Ağı aç (3B)

ماذا

م - ا - ذ

KÖK
  • 27 geçiş
  • 27 ayet
  • 3 sîga
  • 0 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Şey nedir?

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(0)

Bu kök için sözlük maddesi yok.

Sîgalar(3)

Mücavir kökler46 mücavir (179 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قول

    20 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  2. علم

    10 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  3. نظر

    4 ortak ayet · Korkuluk demektir

  4. رود

    4 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  5. نفق

    3 ortak ayet · İki yüzlüler

  6. ضلل

    4 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

  7. رأي

    5 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  8. أرض

    6 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  9. جوب

    2 ortak ayet · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir

  10. سأل

    3 ortak ayet · “Sehl” ova demektir

  11. أمر

    4 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

  12. نفع

    2 ortak ayet · Fayda eder

Geçtiği ayetler(27)

  1. … أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِ كَثِيرًا وَيَهْدِي …

    Şey nedir?Şüphe yok ki, Allah, bir sivri sineği ve ondan küçük bir şeyi misal getirmekten çekinmez. İman etmiş olanlar bunun Rablarından bir gerçek olduğunu bilirler. Kafirler ise; Allah bu misali vermekle ne murad etmiş? derler. Allah onunla bir çoğunu sapıtır, bir çoğunu da hidayete erdirir. Bununla fasıklardan başkasını saptırmaz.

  2. يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ …

    Şey nedir?Sana, ne infak edeceklerini soruyorlar. De ki: Hayırdan her ne infak ederseniz, babanın, akrabanın, yetimlerin, yoksulların, yolcuların hakkıdır. Ve her ne hayır işlerseniz, şüphesiz ki Allah, onu bilir.

  3. … كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ …

    Şey nedir?Sana içkiden ve kumardan soruyorlar. De ki: İkisinde de hem büyük günah, hem de insanlar için faydalar vardır. Günahları ise faydalarından daha büyüktür. Ve sana ne infak edeceklerini soruyorlar. De ki: İhtiyaçlarınızdan artanı. Düşünesiniz diye Allah size ayetlerini böyle açıklıyor.

  4. يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ …

    Şey nedir?Sana, kendilerine neyin helal kılındığını soruyorlar. De ki: Size bütün iyi ve temizler helal kılındı. Allah’ın size öğrettiği ile alıştırıp öğrettiğiniz avcı hayvanların sizin için tuttuklarını yeyin ve üzerine Allah’ın adını anın. Ve Allah’tan sakının, muhakkak ki Allah; hesabı çabuk görendir.

  5. يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ قَالُوا لَا عِلْمَ لَنَا إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ

    Şey nedir?Allah, Rasulleri topladığı gün şöyle buyurur; Size ne cevab verildi? Onlar da: Bizim bir bildiğimiz yoktur, doğrusu gaybları bilen Sensin Sen, derler.

  6. قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُهُ بَيَاتًا أَوْ نَهَارًا مَاذَا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ

    Şey nedir?De ki: Görmüyor musunuz, ya Allah’ın azabı size gece veya gündüz gelirse? Suçlular neden bunu acele istiyorlar?

  7. قُلِ انْظُرُوا مَاذَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا تُغْنِي الْآيَاتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ

    Şey nedir?De ki: Göklerde ve yerde neler var, bir bakın. Fakat bunca ayetler ve uyarılar inanmayanlar güruhuna fayda vermez.

  8. قَالُوا وَأَقْبَلُوا عَلَيْهِمْ مَاذَا تَفْقِدُونَ

    Şey nedir?Onlara döndüler ve: Ne kaybettiniz? dediler.

  9. وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

    Şey nedir?Onlara: Size Rabbınız ne indirdi? denildiği zaman; geçmişlerin masallarını, derler.

  10. وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا خَيْرًا لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ وَلَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ

    Şey nedir?Müttakilere: Rabbınız ne indirdi? denildiği vakit: Hayır indirdi, derler. Bu dünyada ihsan edenlere iyilik vardır, ahiret yurdu ise daha hayırlıdır. Müttakilerin yurdu ne de güzeldir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökماذا
YapıBirleşik edat ve soru sözü
Özel DurumSoru edatı ما ile işaret/ilgi ismi ذا bileşimi
Bağlamsal Yakın Köklerما, من, اي
Zıt Kökهكذا
Çekirdek Özet 1Bir şeyin mahiyetini, içeriğini veya gayesini doğrudan sorgulayan bileşik soru kalıbı
Çekirdek Özet 2İlahi iradenin, yaratılışın veya insan eylemlerinin ardındaki amaç ve mahiyeti açığa çıkarma yönelimi
Çekirdek Özet 3Belirsiz olanı tayin etme, nesnel hakikati talep etme ve muhatabı gerekçelendirmeye zorlama
Kritik Hata Riskiİfadenin yalnızca basit bir gramer sorusu sanılarak kınama, taaccüp veya imtihan boyutu içeren sorgulayıcı işlevinin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ماŞeylik, belirsizlik ve mahiyet sormaذاİşaret veya mevzuluk bildiren unsur eklenerek soru tek bir nesneye veya fiile doğrudan odaklı, pekiştirilmiş bir sorgulama kalıbına dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مSuAkış, kapsayıcılık ve genel mahiyetin kuşatılması
اÖküz başıBaşlangıç, yöneliş ve odaklanılan birincil hedef
ذKapı piktogramının ikiziGiriş ve geçiş imgesinin yoğunlaşarak belirli bir nesneye işaret etmesi ve sınır çizmesi
اÖküz başıBelirlenen hedefin kesinleşmesi ve dikkat çekilmesi
ماذاMahiyetin sınırlanarak belirlenmesiGenel ve belirsiz bir mahiyet arayışının somut ve işaret edilen bir nesneye yöneltilerek kesinleştirilmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSomut bir varlığın veya fiilin ne olduğunu elle gösterircesine işaret ederek mahiyetini sorma kullanımıdır
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde muhatabın niyetini, ardında bıraktığı izleri veya bir eylemin gayesini sorgulayan vurgulu soru kalıbı olarak yer alır
Erken Arapça kullanımArap dilinde ماذا terkibi iki şekilde değerlendirilmiştir; birleşik tek bir soru ismi kabul edilmesi veya ما soru ismi ve ذا işaret/mevsul ismi olarak ayrılmasıdır

Kaynak el-Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-ʿAyn; Sîbeveyhi, el-Kitâb; Lisânü’l-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça ماذا yapısı, iki bağımsız Sami morfemin birleşmesinden oluşmuş ikincil bir terkiptir. İlk unsur olan ما, Proto-Sami soru ve nisbet zamiri *mā / man tabakasına dayanır; İbranice mah ve Süryanice mōn / mānâ biçimleriyle soydaştır. İkinci unsur olan ذا ise Sami dillerinde yaygın olan işaret tabanına (ḏā / *d-) aittir; İbranice zeh ve Aramice dī ile morfolojik paralellik gösterir. Terkip, genel soru edatının işaret köküyle pekiştirilmesi sonucu ortaya çıkmış ve Klasik Arapçada müstakil bir soru edatı haline gelmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and English Lexicon; Carl Brockelmann, Grundriss der vergleichenden Grammatik der semitischen Sprachen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSoru edatı ما ile işaret ismi ذا terkibiİki unsur birleşerek mürekkep bir soru lafzı oluşturmuş, cümlede tek bir öge gibi amel etmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiProto-Sami *mā ve *ḏā tabanlarıAkraba dillerdeki soru ve işaret morfemlerinin benzer birleşme örüntüleriyle tam uyum gösterirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik soru morfemleri (*m-)Mahiyet sorgulayan m- tabanlı biçimler Afro-Asyatik ailenin genelinde soru işlevi görürGüçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Wolf Leslau, Comparative Dictionary of Ge'ez.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ماذاAnlamlıBirleşik soru sözüBir şeyin mahiyetini ve gayesini sormaKur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ماذاMerkezMahiyet sorgulamaBelirli bir nesne veya fiilin ne olduğunu doğrudan ve pekiştirerek sorarMürekkep soru edatıdır
ماKomşuGenel sorgulamaGenel mahiyet ve nesne sorusudur, ماذا kadar tahsis ve işaret taşımazBasit soru edatıdır
منKomşuÖzne sorgulamaYalnızca akıl sahibi varlıkları ve şahısları sormak için kullanılırŞahıs odaklı soru ismidir
ايKomşuAyırt etmeBelirli seçenekler arasından birini seçme ve tayin etme amaçlıdırTemyiz ve tayin soru ismidir
هكذاZıtBelirleme ve tasdikSoru sormak yerine durumun tam olarak böyle olduğunu bildiren işaret terkibidirİşaret ve tasdik ifadesidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaماذاŞey nedir, neyiMahiyet ve eylemin nesnesini vurgulu sorgulayan soru sözüKesin
Latincequidnam, quidTam olarak neBirleşik yapıdaki vurguyu quidnam tam olarak yansıtırGüçlü
İngilizcewhat, what is it thatNe, o şey nedir kiİsmi mevsullü veya yalın nesne sorularını karşılarKesin
Almancawas denn, wasNe, tam olarak neCümledeki pekiştirilmiş sorgulamayı ifade ederGüçlü
Fransızcaqu'est-ce que, queNe, nedir o şey kiBileşik yapısı ve sorgu biçimi morfolojik olarak örtüşürKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Trésor de la Langue Française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Gerçek soru ve bilgi talebiHangi şey, neyiKaybolan veya aranan bir nesnenin ya da harcanacak malın mahiyetini öğrenme bağlamı (Bakara 2:219, Yûsuf 12:71)
Taaccüp ve inkarBu da ne demek, neyi amaçlıyorİnkarcıların ilahi temsilleri ve meselleri anlamsız bularak kınaması bağlamı (Bakara 2:26, Müddessir 74:31)
İstifhâm-ı inkârî ve kınamaNeyi bekliyorlar, ne zarar verirİman etmemenin veya haktan sapmanın hiçbir meşru gerekçesi olmadığını beyan bağlamı (Nisâ 4:39, Yûnus 10:32)
İstişare ve görüş sormaNe buyurursunuz, ne dersinizYöneticilerin veya toplulukların bir meselede karar almak üzere fikir sorması bağlamı (A'râf 7:110, Şuarâ 26:35)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi mesellerin hikmetiİnkarcıların ilahi temsilleri sorgularken kullandığı ifadenin kulluk imtihanındaki yeriHikmet arayışı ile kınayıcı inkar arasındaki ayrım
Fıkıhİnfak ve mükellefiyet sınırlarıİnfak edilecek şeyin miktar ve vasfının sual edilmesiHükmün konusunu teşkil eden nesnenin tayini
Tefsirİrab ve mana ilişkisiKelimenin tek bir soru ismi mi yoksa soru ve işaret bileşimi mi olduğu meselesiVurgunun ve nesne bağının tespiti
HadisNebevi irşad ve sual üslubuHz. Peygamber'in muhatabı düşünmeye sevk etmek için yönelttiği sorularDüşündürücü ve bilinçlendirici talim üslubu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve hikmet muhasebesiMahiyet sorgusuİmanı tahkik etmeİnsanın ilahi fiiller karşısındaki amacını ve teslimiyetini sınarKesin
İlmiEpistemolojik metodolojiBilgi talebiTanımlama ve tasnifBilinmeyenin sınırlarını çizerek nesneyi tanımlamaya yöneltirGüçlü
SiyasiŞûra ve meşveretKarar alma sorgusuİstişare mekanizmasıToplumsal kararlarda muhatapların görüşünü açığa çıkarırKesin
İktisadiKaynak kullanımı ve infakDeğer ve pay tayiniDağıtım planlamasıHarcanacak malın niteliğini ve fazlasını belirlemeye yararGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel bağımsız değişken sorgusuBir denklemde sonucu belirleyen bilinmeyen girdinin (x) değerini ve niteliğini talep etme işlemidirGüçlü
Beşeri bilimlerTeleolojik motivasyon analiziBireyin veya toplumun sergilediği bir davranışın ardındaki gaye ve gerekçeyi ortaya çıkarma sürecidirGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadenin yalnızca lisan düzeyinde alelade bir nesne sorusuna indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKınama, hayret, istişare, sorumluluğu hatırlatma ve delil getirme işlevlerini barındıran zengin bir belagat aracı olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki inkarcı psikolojinin, ilahi mesellerin gayesinin ve infak bilincinin sorgulayıcı derinliğinin kavranamaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin muhatabı yalnızca edilgen bir dinleyici değil, kendi niyetini ve varlığın gayesini sorgulayan etkin bir akıl olmaya çağırdığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkarcıların temsilleri hafife aldığı ayetlerde, infakın mahiyetinin sorulduğu hüküm bildiren pasajlarda ve kıssalardaki şûra sahnelerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sorunun yalnızca cehaletten kaynaklanmadığını; bazen kibir, bazen istişare, bazen de hakikati derinlemesine kavrama amacıyla yöneltildiğini öğretir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİşaret edilen bir nesnenin veya durumun ne olduğunu doğrudan elle gösterir gibi ortaya koyma.
  • Soyut anlamBir fiilin, nesnenin veya ilahi hükmün ardında yatan mahiyet, hikmet ve gayenin açığa çıkarılmasını talep etme.
  • Sistematik karşılıkBilinmeyen veya tartışmalı bir girdinin sistem içindeki özgül yerini ve değerini saptayan sorgulama operatörü.
  • LaTeX modeliQ(x)=arg⁡max⁡yμ(y∣x)
  • LaTeX açıklamasıFormülde x incelenen veya gözlemlenen olguyu, Q mahiyet ve niyet sorgulama operatörünü, y bu olgunun arkasındaki gaye veya mahiyeti, μ ise verilen x durumunda y mahiyetinin doğruluk veya anlam değerini temsil eder; model sorgulamanın en yetkin açıklamaya ulaşma hedefini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م