مخض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-خ-ض1 sîga, 8 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قولجيأقبلمخضالْمَخَاضُجذعنخلموتكون

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 8

▶ Ağı aç (3B)

مخض

م - خ - ض

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Doğum sancısı

Notlarım

Sözlükler(11)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.010 harf
باب الخاء والضاد والميم معهما خ ض م، ض خ م، م خ ض، ض م خ، م ض خ مستعملات خضم: الخَضْمُ الأكل والمضغ بأقصى الأضراس. والخَضْمُ: شدة الأكل في رغد. والخَضْم: نحو أكلِ القثاء ونحوه، وهو الأكل بجميع الفمِ. وقولهم : قد يبلغ الخَضْمُ بالقضم، أي: قد يبلغ المبلغ الكبير بالشيء الصغير. وخَضِمْتُ أَخْضَمُ خَضْماً، والخُضْمةُ: ما خُضِمَ. والمُخَضِّمُ: الشديدُ الخَضْمِِ. وخُضُمَّةُ الذراعِ: مستغلظها .
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR755 harf
مَخَضْتُ اللبنَ أمْخَضُهُ وأمْخُضُهُ وأمْخِضُهُ، ثلاث لغاتٍ. والمِمْخَضَةُ: الإبْريجُ. والمَخيضُ والمَمْخوضُ: اللبن الذي قد مُخِضَ وأخِذَ زُبْدُهُ. وأمْخَضَ اللبنُ، أي حان له أن يُمْخَضَ. وتَمَخَّضَ اللبنُ وامْتَخَضَ، أي تَحرَّك. وكذلك الولد إذا تحرك في بطن الحامل. والمَخاضُ: وجعُ الولادةِ. وقد مَخِضَتِ الناقةُ بالكسر تَمْخَضُ مَخاضاً. وكلُّ حاملٍ ضربَها الطَلْق فهي ماخِضٌ، والجمع مُخَّضٌ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.653 harf
خ ض م خضم ، ضمخ ، مخض ، ضخم : مستعملة . خضم : في حديث أبي هريرة : أنه مَرَّ بِمَرْوَانَ _ وهو يَبْنِي بُنْياناً له _ فقال : ) ( ابْنُوا شَديداً وَأَمِّلُوا بَعيداً واخضِمُوا فسَنَقْضَمُ ) ( . قال أبو عبيد : قال الكسائيُّ : الخَضْمُ : بأَقْصَى الأضراس ، والْقَضْمُ : بأدناها . وقال أَيْمَنُ بْنُ خُرَيمٍ _ يذكرُ أَهْلَ العراق : رَجَوْا بِالشِّقَاقِ الأكْلَ خَضْماً فَقَدْ رَضُوا أَخِيراً مِنَ اكْلِ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.107 harf
(باب الميم والخاء وما يثلثهما) (مخر) الميم والخاء والراء أصلٌ يدل على شَقٍّ وفَتْح. يقال مَخَرت السّفينةُ الماءَ مخراً: شَقَّته. قال الراجز في نساءٍ يختصمن ويستعنَّ بأيديهنّ، كما يفعل السَّابح:‏ * مقدِّمات أيدِيَ المَوَاخِرِ(1) *‏ ويقال: مَخَرْتُ الأرضَ، إذا أرسلْتَ فيها الماء. ويقال استمخَرْتُ الرِّيحَ، إذا استقبلتَها بأنفِك. وقياسُه صحيح، كأنَّك تشقُّ الرِّيح بأنفك. وقولهم: امتخَرْتُ القومَ،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR686 harf
م خ ض مخض اللبن في الممخضة فتمخض فيها وأمخض اللبن‏:‏ حان له أن يمخض واستمخض لبنك إذا أبطأ رؤوبه وإذا كان كذلك لم يكد يخرج زبده وهو من أطيب اللبن لأن زبده غائب فيه يقال‏:‏ أطيب اللبن المستمخض‏.‏ ومن المجاز‏:‏ تمخّضت الحامل ومخضت مخاضاً‏:‏ ضربها الطلق وهي ماخض وهن مواخض‏:‏ وكثرت في إبله المخاض‏:‏ الحوامل الواحدة خلفة‏.‏ وهو ابن ماخض وهي بنت مخاض وهنّ بنات مخاض‏.‏ ومخض الماء بالدلو إذا أكثر
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.469 harf
مَخِضَتِ المرأَةُ مَخاضاً ومِخاضاً، وهي ماخِضٌ، ومُخِضَت، وأَنكرها ابن الأَعرابي فإِنه قال: يقال مَخِضَتِ المرأَةُ ولا يقال مُخِضَتْ، ويقال: مَخَضْتُ لبنها. الجوهري: مَخِضَت الناقة، بالكسر، تَمْخَضُ مَخاضاً مثل سمع يسمع سماعاً، ومَخَّضَت: أَخذها الطلق، وكذلك غيرها من البهائم. والْمَخاضُ: وَجعُ الوِلادةِ. وكلُّ حامل ضرَبها الطلْقُ، فهي ماخِضٌ. وقوله عزّ وجلّ: فأَجاءها الْمَخاضُ إِلى جِذْعِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR698 harf
* م خ ض * * مَخَضَ * اللَّبن من باب قطع ونصر وضرب و * ألمِمخَضَةُ * بالكسر الإبريج و * المَخِيضُ * و * المَمْخُوضُ * اللَّبن الذي قد مُخِضَ وأُخذ زبده و * تَمَخَّضَ * اللَّبن و * امْتَخَضَ * أي تحرك في المِمخضة وكذلك الولد إذا تحرك في بطن الحامل و * المَخَاضُ * بالفتح وجع الولادة وقد * مَخِضَتِ * الحامل بالكسر * مَخَاضاً * أي ضربها الطَّلْق فهي * مَاخِضٌ * و * المَخَاضُ * أيضا الحوامل من النوق
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.916 harf
مخض اللبن يمخضه، مثلثة الآتي، كما قاله الجوهري، أي من حد ضرب، ونصر، ومنع، فالماضي مفتوح على كل حال: أخذ زبده، فهو مخيض وممخوض، وقد تمخض. وقال الليث: المخض: تحريكك الممخض الذي فيه اللبن المخيض الذي قد أخذت زبدته. وتمخض اللبن. وامتخض، أي نحرك في الممخضة. وقد يكون المخض في أشياء كثيرة. يقال: مخض الشيء مخضا، إذ حركه شديدا. وفي الحديث مر عليه بجنازة تمخض مخضا أي تحرك تحريكا سريعا، كما في اللسان. وفي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.073 harf
مَخَضَ اللَّبَنَ 1 مَخَضَ اللَّبَنَ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. مَخُضَ , (S, A, Msb, K,) and مَخِضَ , and مَخَضَ , (S, Msb, K,) inf. n. مَخْضٌ, (Msb,) He churned, or beat and agitated, the milk, (Mgh,) in the مِمْخَضَة: (A, Mgh:) and (A) he took the butter of the milk: (A, K:) or he extracted, or fetched out, the butter of the milk, by putting water in it, and agitating it: (Msb:) or مَخْضٌ
Maddenin bağlantısı

مَخَضَ اللَّبَنَ 1 مَخَضَ اللَّبَنَ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. مَخُضَ , (S, A, Msb, K,) and مَخِضَ , and مَخَضَ , (S, Msb, K,) inf. n. مَخْضٌ, (Msb,) He churned, or beat and agitated, the milk, (Mgh,) in the مِمْخَضَة: (A, Mgh:) and (A) he took the butter of the milk: (A, K:) or he extracted, or fetched out, the butter of the milk, by putting water in it, and agitating it: (Msb:) or مَخْضٌ signifies one's agitating the مِمْخَض wherein is the milk of which the butter has been taken. (Lth.) ― -b2- [Hence,] مَخْضٌ relates also to many things. (TA.) Thus, you say, (TA) مَخَضَ الشَّىْءَ, (K, TA,) inf. n. as above, (TA,) (assumed tropical:) He shook, or agitated, the thing vehemently. (K, TA.) It is said in a trad., مُرَّ عَلَيْهِ بِجِنَازَةٍ تُمْخَضُ مَخْضًا; (L;) or تُمْخَضُ مَخْضَ الزّقّ; (O;) (assumed tropical:) [A bier with a corpse was conveyed past him] being shaken, or agitated, quickly; (L, TA;) or being shaken, or agitated, vehemently [like as the milkskin is shaken, &c.] (O, TA.) You say also, مَخَضَ الدَّلْوَ, (K,) or بِالدَّلْوِ, (Fr, S, O, L,) which latter is the correct phrase, (TA,) or مَخَضَ المَآءَ بِالدَّلْوِ (A,) and مَخَضَ البِئْرَ بِالدَّلْوِ, (TA,) (tropical:) He dashed the bucket in the water of the well, to fill it: (Fr., S, O, L, K:) or he drew much water with the bucket: (A:) and the last, he drew much with the bucket from the well, and agitated it. (TA.) ― -b3- And [hence,] مَخَضَ رَأْيَهُ (A, Msb) (tropical:) He turned over, or revolved, his idea, or opinion, [in his mind,] and considered what would be its results, (Msb,) until the right course appeared to him. (A, Msb.) ― -b4- And مَخَضَ اللّٰهُ السِّنِينَ حَتَّى كَانَ ذٰلِكَ زُبْدَتَهَا (tropical:) [God caused the years to revolve until that was their issue, or result]. (A, TA.) ― -b5- And مَخَضَ said of a camel, (tropical:) He brayed (هَدَرَ) in his شِقْشِقَة [i.e. faucial bag, or bursa faucium]. (K, TA.) -A2- مَخِضَتْ, (ISh, IAar S, Msb, K,) aor. مَخَضَ ; (S, K;) or مَخَضَتْ; (so in a copy of the A and in a copy of the Mgh) or both; (JK, K;) aor. of the latter, as of the former, مَخَضَ ; (K;) and مُخِضَتْ; (ISh, L, K;) but this last is disallowed by IAar; (TA;) and the generality of Keys and Temeem and Asad say مِخِضَتْ, with kesr to the م, [for مَخِضَتْ,] and in like manner they do in the case of every [incipient] letter before a guttural letter in words of the measures فَعِلْتُ and فَعِيلٌ; (Nuseyr, TA;) inf. n. مَخَاضٌ (ISh, S, A, Mgh, Msb, K) and مِخَاضٌ (Msb, K) and مَخَضٌ; (A;) said of a she-camel, (ISh, S,) or of a woman, (IAar,) or absolutely, (A, Mgh,) or also absolutely, (Msb, TA, *) of a woman, and of a she-camel, and of other beasts, (TA,) (tropical:) She was taken with the pains of parturition, (ISh, S, A, Mgh, Msb, K,) being near to bringing forth; (Msb;) as also ↓ مَخَّضَتْ, inf. n. تَمْخِيضٌ; (K;) and ↓ تمخّضت; (ISh, and so in some copies of the K;) each of these last two is correct; (TA;) and ↓ امتخضت. (ISh.) And مَخِضَتْ said of a woman, (tropical:) Her child moved about in her belly, previously to the birth: (Ibrلheem El-Harbee:) and in like manner, بِوَلَدِهَا ↓ تمخّضت, (S, * TA,) said of a she-camel, (tropical:) her young one became agitated in her belly at the time of bringing forth: (TA:) and ↓ تمخّضت [alone], said of a ewe, or she-goat, (assumed tropical:) she conceived, or became pregnant. (As, K.) ― -b2- [Hence,] مَخِضَ السَّحَابُ بِمَائِهِ, and ↓ تمخّض, (TA,) and السَّمَآءُ ↓ تمخّضت, (A, TA,) (tropical:) [The cloud, or clouds, and] the sky, or heaven, prepared, or became ready, to rain. (A, TA.) And اللَّيْلَةُ عَنْ صَبَاحِ سَوْءٍ ↓ تمخّضت, (A,) or يَوْمِ سَوْءٍ, (TA,) (tropical:) The night had an evil morning. (TA,) And الدَّهْرُ بِالْفِتْنَةِ ↓ تمخّض (tropical:) Time, or fortune, brought trial, civil war, sedition, or the like: (K, TA:) as though from المَخَاضُ. (K.) 'Amr Ibn-Hassلn, one of the Benu-l-Hلrith-Ibn-Hemmلm-Ibn-Murrah, says, (Seer, S,) but the saying is also ascribed to Sahm Ibn-Khلlid Ibn- 'Abd-Allah Esh-Sheybلnee, and to Khلlid Ibn- Hikk Esh-Sheybلnee, (TA,) المَنُونُ لَهُ بِيَوْمٍ ↓ تَمَخَّضَتِ أَنَى وَلِكُلِّ حَامِلَةٍ تَمَامُ meaning [Time, or fortune,] was pregnant with a day for him, of which the time of birth had come: [for for every one that is pregnant there is a term of completion.] (S.)

2 مَخَّضَ see مَخِضَتْ.

امخض اللَّبَنُ 4 امخض اللَّبَنُ ذ The milk attained to the proper time for [its being churned, or] having its butter taken, or extracted. (S, A, Msb.) In the O and K, it is made to signify the same as امتخض: but it seems that Sgh has inadvertently omitted, after it, the words حَانَ لَهُ أَنْ يُمْخَضَ, and that the author of the K has copied him without referring to other lexicons. (TA.) ― -b2- Also امخض, (K,) said of a man, (TA,) (tropical:) He had his she-camels taken with the pains of parturition; (K, TA;) and his she-camel, in like manner. (TA.)

تمخّض 5 تمخّض ذ It (milk) was, or became, agitated in the مِمْخَضَة; (S, A, * TA;) as also ↓ امتخض. (S, O, K.) [See also 4.] ― -b2- It (milk) had its butter taken. (K.) ― -b3- (tropical:) It (a child, or young one,) moved about in the belly of its mother; as also ↓ the latter verb. (S, TA.) ― -b4- See also مَخِضَتْ and what follows it, to the end of the paragraph.

8 اِمْتَخَضَ see 5, in two places: ― -b2- and see مَخِضَتْ.

استمخض اللَّبَنُ 10 استمخض اللَّبَنُ ذ The milk was slow in becoming thick and fit for churning, and its butter would hardly, if at all, come forth: such is the best of milk, because its butter is in it. (A.) ― -b2- Also, The milk was slow in acquiring flavour after it had been collected in the skin. (TA.)

مَخْضٌ مَخْضٌ ذ : see مَخِيضٌ.

مَخَاضٌ مَخَاضٌ مخاض (assumed tropical:) The pains of parturition; (S, Msb;) as also ↓ مِخَاضٌ. (Msb.) -A2- Applied to she-camels, (tropical:) Pregnant: (AZ, As, S, ISd, A, Msb, K, &c.:) used in this sense as an epithet of good omen, whence they augur that their young ones will become agitated in their bellies at the time of parturition: (ISd:) having their young in their bellies: (M, TA:) or such as are called عِشَار, that have been ten months pregnant: (Th, K:) but ISd says, I have not found this explanation of مخاض on any authority beside that of Th: (TA:) [see also عُشَرَآءُ:] it has no proper sing: (S:) a single one is termed خَلِفَةٌ, (AZ, As, S, A, &c,) which is extr. (K, TA) with respect to rule: (TA:) or مَخَاضٌ signifies, or it signifies also, (accord. to different copies of the K,) she-camels in the state in which they are from the time when the stallion is sent among them (ISd, K) until he brays (حَتَّى يَهْدِرَ), or, accord. to another relation, until they are left (حتّى تُغْدَرَ), i.e., (ISd,) until he ceases (حتّى يَنْقَطِعَ, in the copies of the K, erroneously, حتى تنقطع, TA) from covering: (ISd, K:) a pl. (K) having no sing. (ISd, K.) ― -b2- Hence, (S,) اِبْنُ مَخَاضٍ (tropical:) A young male camel, which, (As, S, Mgh, Msb, K,) having completed a year (As, S, Mgh) from the day of its birth, (As,) has entered upon the second year: (As, S, Mgh, Msb, K:) because his mother, (S, IAth, Mgh, K,) from whom he has been separated, (S,) has become adjoined to the مَخَاض, (S, IAth, Mgh, K,) or pregnant camels, (IAth, K,) whether she have conceived or not; (S, IAth, * K; *) for they used to make the stallion-camels to cover the females a year after these had brought forth, (IAth, K, *) in order that their young ones might become strong, so that they conceived in the second year: (IAth:) or because its mother has been covered, and has conceived, and become adjoined to the مَخَاض, i.e., to the pregnant camels; and this appellation it bears until it has completed the second year; but when it has entered upon the third, it is called اِبْنُ لَبُونٍ: (Msb:) or a young male camel when his mother has conceived: (K:) or whose mother has become pregnant: or when the she-camels among whom is his mother have become pregnant, though she have not become so: (IAth, K:) the female is called بِنْتُ مَخَاضٍ; (IAth, Msb, K;) or اِبْنَةُ مَخَاضٍ: (S:) the pl., (S, Msb, K,) of both the male and female appellations, (Msb,) is بَنَاتُ مَخَاضٍ, (S, Msb, K,) only; like بَنَاتُ لَبُونٍ and بَنَاتُ آوَى. (S.) Sometimes one adds to it the article ال, (Msb, K,) saying, اِبْنُ المَخَاضِ: (Msb:) [for] ابن مخاض is indeterminate; and when you desire to make it determinate, you affix the article ال, as above; but this only makes it determinate as a generic appellation. (S.)

مِخَاضٌ مِخَاضٌ ذ : see مَخَاضٌ.

مَخُوضٌ مَخُوضٌ ذ : see مَاخِضٌ, in two places.

مَخِيضٌ مَخِيضٌ ذ and ↓ مَمْخُوضٌ (S, Msb, K) and ↓ مَخْضٌ (TA, voce مَحْضٌ, q. v.) [Churned milk:] or milk which has been churned (الَّذِى قَدْ مُخِضَ), and of which the butter has been taken: (S:) or milk of which the butter has been taken: (K:) or milk of which the butter has been extracted, or fetched out, by putting water in it, and agitating it. (Msb.)

مَاخِضٌ مَاخِضٌ ذ , applied to a she-camel, (ISh, IAar, S, K,) and to a woman, and a ewe or she-goat, (IAar, Msb, K,) and any pregnant animal, (S, A, * Msb,) (tropical:) Taken with the pains of parturition, (ISh, IAar, S, A, Msb,) being near to bringing forth; (IAar, Msb, K;) as also ↓ مَخُوضٌ: (ISh:) and, applied to a ewe or she-goat, having conceived; as also ↓ the latter epithet; (As, K;) pl. of the former, مُخَّضٌ (S, Msb, K) and مَوَاخِضُ. (A, K.) ― -b2- The Arabs say, in one of their imprecations, صَبَّ اللّٰهُ عَلَيْكَ أُمَّ حُبَيْنٍ مَاخِضًا, meaning (assumed tropical:) [May God pour upon thee] the night. (Ibn-Buzurj.)

اِمْخَاضٌ اِمْخَاضٌ ذ Fresh milk (حَلِيب), (K,) or churned milk (لَبَنٌ مَخِيضٌ), (Lth,) as long as it remains in the مِمْخَضَة: (Lth, K:) or, as some say, milk collected in the place of pasturage until it amounts to the quantity of a camel-load: pl. أَمَا خِيضُ. (Lth.) You say اِمْخَاضٌ مِنْ لَبَنٍ and اِحْلَابٌ مِنْ لَبَنٍ: (Lth:) or the former is of ewes or she- goats, or of cows; and the latter, of camels. (TA, in art. حلب, q. v.) ― -b2- See also مِمْخَضٌ.

مِمْخَضٌ مِمْخَضٌ ذ A skin; syn.; سِقَآءٌ; (K;) as also ↓ اِمْخَاضٌ, which is mentioned by Sb, and thus explained by Seer: (TA:) or a skin (سقاء) in which is مَخِيض [or churned milk, &c.]: (TA:) or the receptacle in which the milk whereof the butter has been taken is agitated: (Lth:) and ↓ مِمْخَضَةٌ [and app. the former also] the vessel, (Mgh,) or receptacle, (Msb,) [generally a skin,] in which milk is churned or beaten and agitated; (Mgh, K; *) or in which the butter of the milk is extracted, or fetched out by putting water in it, and agitating it; (Msb;) [i.e. a churn;] i. q. اِبْرِيجٌ. (S.)

مِمْخَضَةٌ مِمْخَضَةٌ ذ : see what next precedes.

مِمْخَاضٌ مِمْخَاضٌ ذ (assumed tropical:) A she-camel having a quick flow of milk. (JK.)

مَمْخُوضٌ مَمْخُوضٌ ذ : see مَخِيضٌ.

مُسْتَمْخِضٌ مُسْتَمْخِضٌ ذ Milk slow in becoming thick and fit for churning: (K:) or that hardly, if at all, becomes so; and when it has become so, is churned; and this is the best of the milk of ewes or goats, because its butter is destroyed (استهلك) in it. (TA.) [But see 10.]

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.412 harf
مَخَضَ مَخَضَ A , I , U ( n. ac. مَخْض 1 ), a. Shook, dashed; rattled about; churned ( milk ). b. Turned, pondered over ( an idea ). c. Caused to revolve ( years ). d. Skimmed. e. Brayed. f. see infra. مَخِضَ مَخِضَ A ( n. ac. مَخَاْض 22 , مِخَاْض 23 ) [& pass. ] a. Was in labour, in travail ( woman ). مَخَّضَ مَخَّضَ II , a. see ( مَخِضَ ). أَمْخَضَ أَمْخَضَ IV , a. Was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok23.648 harf
مخض مَخِضَ - يَمْخَصُ (مَخَضَ - يَمْخُصُ)، مَخِضَتْ - تَمْخَصُ - مَخَاض مَخِضَ - يَمْخَصُ (مَخَضَ - يَمْخُصُ)، مَخِضَتْ - تَمْخَصُ + الكائن (المرأة) أو الشيء: ارتج ورجف، والمرأة أخذها الطلق: بدأت فيها حالة التقلصات الرحمية قبل الوضع وأثناء الولادة: التحرك داخل الرحم مغيراً من سكونه وبنيته مَخاض - المَخاض: على وزن " فـَعال " اسم فعل مبالغة من
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler8 mücavir (11 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جذع

    1 ortak ayet · Cezea kütük demektir

  2. نخل

    1 ortak ayet · Hurma ağacıdır

  3. نسي

    1 ortak ayet · Çadırın kurulduğu yer demektir

  4. موت

    1 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

  5. جيأ

    1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  6. قبل

    1 ortak ayet · Önce

  7. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  8. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(1)

  1. فَأَجَاءَهَا الْمَخَاضُ إِلَى جِذْعِ النَّخْلَةِ قَالَتْ يَالَيْتَنِي مِتُّ قَبْلَ هَذَا وَكُنْتُ نَسْيًا مَنْسِيًّا

    Doğum sancısıDoğum sancısı onu bir hurma dalına sürükledi. Keşki, dedi; bundan evvel öleydim de unutulup gideydim.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمخض
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعصر, ولك, طلق
Zıt Kökسكن
Çekirdek Özet 1Sıvı veya akışkan bir şeyin kap içinde şiddetle çalkalanması, sarsılması ve ayrışma sürecine girmesi
Çekirdek Özet 2Rahmin şiddetli kasılma ve çalkantısıyla yeni bir varoluşun ortaya çıkış sancısı ve zorunlu evresi
Çekirdek Özet 3Kaotik ve sarsıcı bir iç hareket sonucunda özün kabuktan ayrılarak kemale ve tezahüre ermesi
Kritik Hata RiskiAnlamın yalnızca pasif bir bedensel acıya indirgenip içsel çalkantı ve olgunlaşma doğuran dinamik sürecin göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
مخBir şeyin içindeki öz, derinlik ve akışkan cevherin harekete geçmesi; مخر kökünde suyun yarılıp akması durumunda olduğu gibi içsel bir yoğunluğun yarılması veya deşilmesiضSıkışma, çarpma ve baskı etkisi eklenerek akışkan özün kapalı bir hacimde şiddetle çalkalanması, çırpılması ve ayrışmaya zorlanması anlamı oluşur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مSuAkışkanlık, sıvı ortam, içsel döngü ve potansiyel barındıran derinlik payını taşır.
خÇit veya duvar imgesinden türetmeKorunaklı ve örtülü bir hacim, sınırlı bir iç alan ve bu sınırın sürtünmeyle zorlanması payını taşır.
ضOlta veya bitki imgesinden türetmeŞiddetli baskı, sıkıştırma, dışarı doğru fışkırma ve gerilim payını taşır.
مخضSuyun korunaklı bir kap içinde sıkıştırılarak çalkalanmasıSıvı veya akışkan bir cevherin kapalı bir hacimde şiddetle sarsılarak içindeki özü dışarı çıkarmaya zorlanması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSütün yayıkta şiddetle çalkalanıp yağından ayrıştırılması; devenin kükrerken boğazındaki keseyi şiddetle titretip çalkalaması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde devenin köpüren kükremesi ve şiddetli iç sarsıntı anlamında رؤبة tarafından şu şekilde kullanılmıştır: يجمعن زأراً وهديراً مَخْضا
Erken Arapça kullanımBulutun yağmurla çalkalanması, devenin doğum sancısıyla kıvranması ve kuyudan art arda kova çekilerek suyun çalkalanması durumlarında kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça مخض kökü, Sami dillerinde sıvıların çalkalanması, vurularak çırpılması ve içsel çalkantı hareketini ifade eden morfolojik bir mirasa dayanır. İbranicede yer alan ve vurmak, ezmek, şiddetle çarpmak anlamına gelen מחץ (māḥaṣ) kökü ile fonetik ve semantik bir akrabalık sezilmekle birlikte, Arapçada kök özellikle kapalı bir kap veya hacim içinde akışkanın sarsılması ve bu sarsıntıdan bir ayrışma (sütün kaymağından ayrılması veya ceninin rahimden ayrılması) hasıl olması yönünde özelleşmiştir. Süryanice ve diğer Doğu Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kökle süt yayma eylemini karşılayan formlar dar ve sınırlı kalmış, Arapça ise çöl hayatının temel unsurlarından olan deriden mamul yayık (mikhada) kültürü üzerinden kökün kavramsal alanını derinleştirmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSütün çalkalanmasından gebelik sancısına geçişFiziksel yayık çalkalama eylemi, rahim içindeki suyun ve ceninin doğum anındaki çalkantısına istiare edilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice מחץ (vurmak, ezmek, çarpmak) köküyle yakınlıkDarbe ve sarsma kök anlamı Sami zemininde müşterektir; Arapçada kap içi akışkan çalkantıya daralmıştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dışı güvenilir bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مخضAnlamlıÇalkalamak, doğum sancısı çekmekAkışkan bir şeyin kap içinde şiddetle sarsılmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
مضخAnlamlıÇiğnemek, bulaştırmakBir şeyi ağızda veya kapta ezerek çalkalamakKur'an'da geçmez
خمضAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKök sözlüklerde mühmel sayılmıştır
خضمAnlamlıIsırarak yemek, tüketmekBir şeyi ağzın tamamıyla ve sulu biçimde çiğnemekKur'an'da geçmez; çiğneme eylemiyle bağlantılıdır
ضمخAnlamlıKokuyu bolca sürmek, bulaştırmakKokunun veya yağın bedene yoğun biçimde yedirilmesiKur'an'da geçmez; yağ/sıvı teması ortaktır
ضخمAnlamlıİri ve kalın olmakHacimce genişlemek, dolgunlaşmakKur'an'da geçmez; doluluk hali ortaktır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مخضMerkezDoğum sancısı, içsel çalkantıSancının kapalı hacimdeki çalkantı ve ayrışma eylemine dayanmasıİç sarsıntıyla yeni bir halin doğumu
عصرKomşuSıkmak, baskı uygulamakSuyunu çıkarmak için dıştan uygulanan mekanik basınçtır; kap içi çalkantı barındırmaz.Sıvıyı cebren dışarı alma eylemidir.
ولكKomşuVurmak, sancılanmakDoğum sancısının vurma ve ezme yönünü öne çıkarır; ayrışma hareketini içermez.Bedensel sancının darbe etkisidir.
طلقKomşuÇözülmek, serbest kalmakDoğum sancısıyla birlikte bağların çözülmesi ve doğum yolunun açılmasıdır.Kapanmanın zıddı olarak salıverilmeyi anlatır.
سكنZıtDurulmak, hareketsizleşmekHareketin, çalkantının ve iç dalgalanmanın tamamen durması halidir.Hiçbir ayrışma ve çalkantı olmaması durumudur.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمخضSütü çalkalamak, doğum sancısıKap içindeki sıvının çalkalanması ve doğum gerilimiKesin
Latinceparturitio, agitatioDoğum sancısı çekme, sarsılmaBedensel sancıyı karşılar ancak sütün yayıkta çalkalanması mecazını içermez.Güçlü
İngilizcelabor, churningDoğum sancısı, çalkalamaÇalkalama ve zorlu sancı süreçlerini ayrı kelimelerle karşılar; Arapçadaki tek kökte birleşimi vermez.Güçlü
AlmancaGeburtswehen, SchüttelnDoğum dalgaları, sarsmaDalga dalga gelen sancıyı ve sarsıntıyı ifade eder; süt-ayrışma semantiğini dışarıda bırakır.Güçlü
Fransızcatravail d'enfantement, barattageDoğum sancısı, yayık çalkalamaDoğumun sancılı emeğini ve yayık hareketini farklı terimlerle aktarır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْمَخَاضُDoğum sancısı ve rahmin şiddetli çalkantısıHz. Meryem'in Hz. İsa'yı dünyaya getirirken yaşadığı kaçınılmaz bedensel ve ruhsal sarsıntı bağlamında Meryem 19:23 ayetinde geçer.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlerin beşeri halleriHz. Meryem'in ilahi bir mucizeye mazhar olurken insani ve biyolojik sancıyı yaşamasıMucizenin ontolojik doğallık ve beşeri acıyla iç içe olması
FıkıhZekât hukuku (ibn mehâz)Zekât olarak verilecek devenin yaş tespiti (annesi yeni bir gebelik sancısına girmiş yavru)Bir yaşını doldurmuş dişi deve yavrusunun hukuki adı
TefsirMeryem kıssasıÂdetteki doğum sancısının Meryem'i toplumdan uzaklaştırması ve kuru hurma kütüğüne sığındırmasıYalnızlık, çaresizlik ve ilahi tecellinin hazırlık evresi
HadisZekât takdirleri ve fitnelerZekât nisaplarında ibn mehâz kavramı; fitnelerin yayık gibi çalkalanması rivayetleriToplumsal kargaşanın süt gibi çalkalanarak ayrışması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniArınma ve olgunlaşmaİbtila ve ıstırapSaflaştırmaİnsanın ağır imtihanlarla sarsılarak özündeki cevherin ortaya çıkması süreciGüçlü
İlmiMadde dönüşümüAyrıştırma ve faz değişimiHomojenliği bozmaKarışım halindeki bir maddenin mekanik enerjiyle bileşenlerine ayrılmasıKesin
SiyasiToplumsal krizlerİnkılap ve kargaşaYeni nizam doğurmaEski düzenin altüst oluş sancılarıyla yeni bir siyasal yapının zuhur etmesiGüçlü
İktisadiKriz ve piyasa sarsıntılarıDaralma ve tasfiyeVerimsizleri elemeEkonomik dalgalanmaların verimsiz yapıları ayıklayıp sermaye özünü konsolide etmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSantrifüj ve faz ayrışmasıKapalı bir hacimdeki sıvının kinetik enerjiyle sarsılarak yoğunluk farkına göre özün ayrışmasıKesin
Beşeri bilimlerKriz kaynaklı dönüşümToplumsal ve psikolojik krizlerin bireyi veya kurumu sarsarak yeni bir kimlik doğurmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca hastane ortamında dindirilecek tıbbi bir doğum acısı olarak algılanması
Kur'an içi daha geniş anlamBir varoluşun ortaya çıkması için kapalı bir sistemin içten içe sarsılmasını, dalgalanmasını ve zorunlu ayrışma eşiğini ifade etmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Meryem'in yaşadığı sürecin sadece fizyolojik bir ızdırap sanılarak, ilahi doğumun gerektirdiği ontolojik çalkantı ve yalnızlık boyutunun atlanması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Mucizenin tamamen biyolojik gerçeklikten kopuk olmadığını, en yüce manevi oluşumların dahi şiddetli bir beşeri ve fiziki çalkantı (sancı) eşliğinde gerçekleştiğini gösterdiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. İsa'nın doğumunun ve Hz. Meryem'in masumiyet ve çaresizlik anının anlatıldığı kıssa ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kutsal kişilerin ve ilahi lütufların zahmetsiz, sarsıntısız ve salt edilgen bir rahatlık içinde zuhur ettiği yanılgısını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSıvının veya sütün bir kap içerisinde şiddetle çalkalanarak yağının ayrıştırılması ve devenin doğum sancısıyla sarsılmasıdır.
  • Soyut anlamBir potansiyelin fiiliyata geçebilmesi için kapalı bir sistemde yaşanan şiddetli kriz, gerilim ve ayrışma sürecidir.
  • Sistematik karşılıkKaotik iç hareket neticesinde olgunlaşan özün (cevherin), kabuktan ve atıktan ayrılarak bağımsız bir varlık olarak ortaya çıkması yasasıdır.
  • LaTeX modeliS(t)=ddt[∇⋅(ρ v)]  ⟹  ΔΦ→Ωnew
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t), kapalı sistem içindeki zamana bağlı çalkantı ve gerilim şiddetini temsil eder. Parantez içindeki ifade, akışkan yoğunluğu (ρ) ve hız alanının (v) diverjansının zamanla değişimini, yani kabın içindeki şiddetli çalkalanmayı gösterir. Bu içsel dalgalanma eşiği aşıldığında potansiyel fark (ΔΦ) sıçrama yapar ve yeni bir varoluşsal durum (Ωnew) ayrışarak açığa çıkar. Bu durum yayığın yağı vermesi veya rahmin çocuğu doğurması hareketinin sembolik ifadesidir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م