مور
م - و - ر
KÖK- 3 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Sallanır
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.922 harfباب الرّاء والميم و و ا ي ء معهما
ر و م، و ر م، م و ر، ر م ي، ر ي م، م ر ي، م ي ر، ي م ر، ر أ م، أ ر م، م أ ر، أ م ر، م ر أ مستعملات
روم:
الرَّوْمُ: طَلَبُ الشَّيْءِ. والمَرامُ: المَطْلَبُ. رام يروم روماً ومراما: طَلَبَ.
ورم:
الوَرَمُ: مَعروفٌ، وقد وَرِمَ يَرِم وَرَمأ فهو وارمٌ.
ومَوْرِمُ الأضراس: أصول مَنابتها.
مور:
المَوْرُ: المَوْجُ.. والمَوْزُ: مصدر مار يمور، وهو الشّيء يَتَرَدَّدُ في
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR808 harfمارَ الشيء يَمورُ مَوْراً: تَرَهْيَأَ، أي تحرَّك وجاء وذهب، كما تَكَفَّأُ النخلةُ العَيْدانة. والتمَوُّرُ مثله. وقوله تعالى: "يومَ تَمورُ السماء مَوْراً". قال الضحاك: تموج موجاً. وقال أبو عبيدة: تَكَفَّأُ. والأخفش مثله. وأنشد للأعشى:
كأنَّ مِشْيَتَها من بيت جارتِـهـامَوْرُ السحابةِ لا رَيْثٌ ولا عَجَلُ
ويقال: مارَ الدمُ على وجه الأرض. وأَمارَهُ غيره. والمائِراتُ: الدماءُ. والمَوْرُ: الطريقُ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok33.014 harfر م ( وايء )
أمر ، رمى ، رام ، ريم ، مري ، مار ، مور ، مرأ ، أرم ، مرو ، ورم .
رمى : اللَّيث : رَمَى يَرْمِي رَمْياً ، فهو رامٍ ؛ وقال الله تعالى : ( وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَاكِنَّ اللَّهَ رَمَى ) ( الأنفال : 17 ) .
قال أبو إسحاق : ليس هذا نَفْي رَمْي النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ولكنّ العرب خُوطبت بما تَعْقل .
ويُروى أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال لأبي بكر : ناوِلْني كَفّاً مِن
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR174 harf- المور: الجريان السريع. يقال: مار يمور مورا. قال تعالى: ﴿يوم تمور السماء مورا﴾ [الطور/9] ومار الدم على وجهه، والمور: التراب المتردد به الريح، وناقة تمور في سيرها، فهي موارة.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR449 harfم و ر
مار الشيء يمور إذا تردد في عرضٍ كالدّاغصة في الركبة.
والدم يمور على وجه الأرض إذا انصبّ فتردد عرضاً.
وجملٌ موّار الضّبعين.
وفرس موّار الظهر.
ومار السّنان في المطعون وأماره الطّاعن.
قال: وأنتم أناس تقمصون من القنا إذا مار في أعطافكم وتأطّرا وأمار الدّهن والطّيب على رأسه.
قال الشماخ يصف قوساً ونبعة صفراء: كأن عليها زعفراناً تميره خوازن عطّار يمانٍ كوانز وجاءت الريح
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.523 harfمار الشيءُ يَمورُ مَوْراً: تَرَهْيَأَ أَي تحرّك وجاء وذهب كما تتكفأُ النخلة العَيْدانَةُ، وفي المحكم: تَردّدَ في عَرْض؛ والتَّمَوُّرُ مثله.
والمَوْرُ: الطريق؛ ومنه قول طرفة:
تُبارِي عِتاقاً ناجِياتٍ، وأَتْبَعَتْ
وَظِيفاً وظِيفاً فَوْقَ مَوْرٍ مُعَبَّدِ
تُبارِي: تُعارِض. والعِتاقُ: النُّوقُ الكِرامُ. والناجِياتُ: السريعاتُ. والوظيفُ: عظم الساق. والمُعَبَّدُ: المُذَلَّلُ. وفي المحكم: المَوْرُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR146 harf* م و ر * * مارَ * من باب قال تحرَّك وجاء وذهب ومنه قوله تعالى ﴿يوم تمور السماء مَوْرا﴾ قال الضحاك تموج مَوْجا وقال أبو عُبيدة والأخفش تَكَفَّأُ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.369 harfمار الشيء يمور مورا: تردد في عرض، كتمور، كذا في المحكم، وزاد الزمخشري: كالداغصة في الركبة. والعرب تقول: ما أدري أغار أم مار? حكاه ابن الأعرابي وفسره فقال: غار: أتى الغور، ومار: أتى نجدا. وقيل في تفسيره: أي أتى غورا أم دار فرجع إلى نجد. وعلى هذا فيكون المور هو الدور. ومار الدم والدمع: سال وجرى، وفي حديث أبي هريرة رفعه: فأما المنفق فإذا أنفق مارت عليه وسبغت حتى تبلغ قدميه. قال الأزهري: مارت، أي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.126 harfمَارَ
1 مَارَ ذ , aor. يَمُورُ, inf. n. مَوْرٌ, It moved from side to side, (S, M, A, Msb, K,) like the knee-pan on the knee; (A;) or to and fro, like as the tall palm-tree moves; (S;) as also ↓ تموّر: (S:) it came and went; (T;) as also ↓ تموّر. (K.) You say of a camel, تَمُورُ عَضُدَاهُ The upper bones of his two arms move from side to side. (S, TA.) And مَارَ السِّنَانُ فِى المَطْعُونِ [The
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.568 harfمَارَ
مَارَ ( w ) U ( n. ac. مَوْر 1 ),
a. Moved to & fro; went & came; moved about; oscillated; reeled.
b. Was rough ( sea ).
c. [ 'Ala ], Flowed, trickled ( blood ).
d. Plucked, pulled out.
e. Came to the high country.
f. see IV (b) & VII.
أَمْوَرَ
أَمْوَرَ IV ,
a. Raised ( the dust: wind ).
b. Made to flow ( blood ).
c. [ acc. & Fī ], Made to move about in.
تَمَوَّرَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.410 harfمور
1.BAB
مَارَ - يَمُورُ - مَوْر - مَوْرَاً
مَارَ - يَمُوْرُ + الكائن أو الشيء: لا يثبت في مكانه: يتحرك متمايلاً متماوجاً بشدة، منخفضاً في جانب ومرتفعاً في آخر بشكل متردد معاود
مَوْر: اسم فعل " مارَ - يَمُوْرُ "
مَوْراً: حال من " مَوْر"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحركة والانتقال من مكان إلى آخر بشكل شبه موجي مرتبة من حيث درجة الالتصاق
Mücavir kökler5 mücavir (11 toplam)
Geçtiği ayetler(2)
يَوْمَ تَمُورُ السَّمَاءُ مَوْرًا
SallanırO gün; gök, sarsıldıkça sarsılır,
أَأَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمُ الْأَرْضَ فَإِذَا هِيَ تَمُورُ
SallanırGökte olanın; sizi yerin dibine geçirmesinden emin mi oldunuz? O zaman yer, sarsıldıkça sarsılır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مور |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | موج, رجج, ميد |
| Zıt Kök | قرر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir zeminin veya kütlenin enlemesine dalgalanması, çalkalanarak gidip gelmesi ve yerinden oynayarak akışkanlaşması |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik ve jeolojik nizamın sarsılıp akışkan bir dalgalanma içine girmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Katılık, sükûn ve kararlılık vehmedilen yapıların ilahi kudret karşısında kontrolsüz bir akışkanlığa evrilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir sarsıntı veya zelzele sayarak dalgalanma, enlemesine salınım ve akışkanlaşma nüansını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مو | Su, akışkanlık, gevşeme, dalgalanma ve yayılma hareketi; موج (kabarıp çalkalanma), موه (sıvılaşma), مول (akıcı servet) köklerinde görüldüğü gibi sınırlayıcı katılığın çözülüşü | ر | Çekirdekteki sıvımsı çalkantıya titreşim, tekrarlı enlemesine gidiş geliş ve savrulma boyutu eklenerek kütlenin bütünüyle dalgalanıp çalkalanması anlamı oluşmuştur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Süreklilik arz eden akışkanlık, yayılma potansiyeli ve sınır tanımayan dalga devinimi |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Unsurların birbirine eklenerek bir hat boyunca peş peşe sürüklenmesi ve birbirini tetiklemesi |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Hareketin tepede, yüzeyde ve kütlenin en üst tabakasında dalgalanma halinde belirmesi |
| مور | Suyun yüzeyde birbirine bağlı titreşimlerle akması | Bir bütünün parçaları arasındaki katılığın çözülerek yüzey boyunca enlemesine, dalgalı ve kesintisiz bir salınım gerçekleştirmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Diz kapağı kemiğinin eklem içinde enlemesine gidip gelmesi, yere dökülen kanın yüzeyde dalgalanarak yayılması ve rüzgarın tozu savurarak dalga dalga yürütmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında bu kökten türeyen ismi yol anlamında kullanarak hızlı develerin ayak bastığı işlek yolu şöyle tasvir eder: تُبارِي عِتاقاً ناجِياتٍ وأَتْبَعَتْ / وَظِيفاً وظِيفاً فَوْقَ مَوْرٍ مُعَبَّدِ |
| Erken Arapça kullanım | Şammâh b. Dırâr yay tasvirinde zaferan sürülüşünü ve kokunun yüzeyde dalgalanmasını bu kökle ifade eder: كأن عليها زعفراناً تميره / خوازن عطّار يمانٍ كوانز |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Şerhu Dîvâni Tarafe b. el-Abd.
Sami etimolojik katman
Arapça مور kökü, Sami dillerinde hareketlilik, akışkanlık, sıvının veya tozun dalgalanarak yer değiştirmesi semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede m-w-r (מוּר) kökü değişmek, yerinden oynamak, bir durumdan diğerine kaymak ve sarsılmak anlamlarını karşılar. Süryanicede m-w-r kökenli formlar benzer biçimde sarsılma, yer değiştirme ve tedirgin bir dalgalanma çizgisinde seyreder. Kökün Afro-Asyatik arka planında suyun veya rüzgarın taşıdığı taneciklerin oluşturduğu dalgalı salınım ana motiftir. Arapçada bu kök özellikle yatay eksende, enlemesine gidiş gelişler yapan akışkan sarsıntıyı ve kütlesel savrulmayı tanımlayarak diğer dillerdeki genel değişim ve sarsıntı anlamına kıyasla somut geometrisini çok daha belirgin biçimde muhafaza etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Enlemesine salınım ve çalkantılı akış | Diz kemiğinin oynaması veya rüzgarın tozu savurması gibi somut fiziksel hareketten kütlesel sarsıntıya geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice m-w-r, Süryanice mwr | Değişme, sarsılma, yerinden oynama ve nizamın çözülmesi ortak çekirdeği | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hareketlilik matrisi | Sıvı veya toz parçacıklarının dalga biçimli yer değiştirmesi | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Gesenius.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مور | Anlamlı | Dalgalanmak, çalkalanmak | Kütlenin enlemesine gidip gelerek akışkan biçimde sarsılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| مرو | Anlamlı | Çakmaktaşı, sert beyaz taş | Sertlik, kıvılcım çıkaran taş yapısı ve sağlamlık | Zıt kutup ilişkisi; Kur'an'da geçer |
| ومر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| ورم | Anlamlı | Şişmek, kabarmak | Beden dokusunun iltihap veya sıvı birikimiyle kabarması | Sıvı toplanması boyutuyla tematik yakınlık; Kur'an'da geçmez |
| رمو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu diziliş bağımsız kök hüviyeti kazanmamış, رمي köküne dönüşmüştür | Kur'an'da geçmez |
| روم | Anlamlı | Talep etmek, yönelmek | Bir hedefe doğru içsel arzuyla hareket etmek | Yöneliş hareketi; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مور | Merkez | Dalgalı çalkantı | Kütlenin yatay eksende, enlemesine gidip gelerek akışkanlaşması | Dağılma ve nizamın akıcı biçimde bozulması |
| موج | Komşu | Sıvı kabarması | Doğrudan su kütlesinin yükselip alçalması ve üst üste binmesi | Yalnızca sıvıya veya sıvı gibi davranan yığına özgüdür |
| رجج | Komşu | Şiddetli sarsıntı | Dikey ve yatay sert vuruşlarla sarsma, titretme | Akışkanlık şart değildir, mekanik sarsıntı öndedir |
| ميد | Komşu | Beşik gibi sallanma | Üzerindekileri düşürecek veya başını döndürecek biçimde eğilip bükülme | Dengenin yitirilmesi ve eksenden sapma belirgindir |
| قرر | Zıt | Karar kılma, sükûn | Bir yerde sabit kalma, kımıldamama, sükûnet bulma | Bütün dalgalanma ve sarsıntının tamamen durması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مور | Dalgalanarak çalkalanma | Yatay eksende salınarak yerinden oynama ve akışkanlaşma | Kesin |
| Latince | Fluctuare, vacillare | Dalgalanmak, yalpalamak | Fluctuare su gibi dalgalanmayı, vacillare ise eksende yalpalamayı verir | Güçlü |
| İngilizce | To heave, to fluctuate, to reel | Çalkalanmak, dalgalanmak | Heave kütlesel kabarıp salınmayı, fluctuate dalgalı değişimi karşılar | Güçlü |
| Almanca | Wogen, schwanken | Dalgalanmak, sallanmak | Wogen deniz gibi çalkalanmayı, schwanken dengesizce gidip gelmeyi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Ondoyer, vaciller | Dalgalanmak, sendelemek | Ondoyer dalga dalga yayılmayı, vaciller zeminin oynamasını belirtir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَمُورُ السَّمَاءُ مَوْرًا | Kozmik çözülme ve semanın dalga dalga yarılıp çalkalanması | Kıyamet tasviri, semavi nizamın katı ve muhkem halini yitirerek duman veya sıvı gibi dalgalanması (et-Tûr 52:9) |
| فَإِذَا هِيَ تَمُورُ | Yerin akışkanlaşıp üzerindekileri yutacak şekilde çalkalanması | Azap ve kudret uyarısı, üzerinde sükûn bulunan arzın beşik gibi sallanıp akıcı bir anafora dönüşmesi (el-Mülk 67:16) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve kıyamet ahvali | Göğün ve yerin cevher/araz dengesinin çözülmesi, mekanın sükûn halinin yok oluşu | Maddenin ilahi irade karşısında mutlak değişkenliği |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Bu kök doğrudan bir fıkhi hükme veya hukuki ıstılaha mesnet teşkil etmemiştir | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kıyamet ve azap sahneleri | Göğün duman gibi dalgalanması veya feleklerin yörüngesinden çıkarak birbirine girmesi | Düzenin akışkan bir kaosa dönüşmesi |
| Hadis | Fitne ve kıyamet alametleri | Fitnelerin deniz dalgaları gibi insanları çalkalaması tasvirlerinde semantik yankı | Toplumsal dengenin altüst oluşu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık mertebeleri ve kıyamet | Yaratılmış nizamın izafiliği | Kozmik güven illüzyonunu yıkma | İnsanın sarsılmaz sandığı sema ve arzın Allah'ın emriyle akışkan hale gelmesi | Kesin |
| İlmi | Fizik ve jeoloji | Faz değişimi ve sismik rezonans | Katı formun kararsızlaşması | Kütlelerin belirli bir enerji eşiğinde katı özelliklerini yitirip dalga hareketi üretmesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve kamu düzeni | Kurumsal çözülme ve kargaşa | Sosyal yapının istikrarını kaybetmesi | Yasal ve idari tabanın sarsılarak toplumun kontrolsüzce çalkalanması | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa ve finansal zemin | Likidite dalgalanması ve kriz | Değer zeminlerinin oynaması | Güvenilir kabul edilen varlıkların ani fiyat ve güven dalgalarıyla sarsılması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde yüzey dalgası ve salınım | Bir elastik veya akışkan ortamda enine dalgaların (transverse waves) ortama enerji aktararak kütleyi dalgalandırması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Toplumsal panik ve anomi | Toplumu bir arada tutan normatif zeminin çökmesiyle kitlelerin kontrolsüz yönlerde dalgalanması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü basitçe deprem veya titreme kelimeleriyle karşılayıp geçmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca mekanik bir sarsıntıyı değil, katı kütlelerin akışkanlaşarak enlemesine bir deniz gibi dalgalanmasını ve dokunun çözülüşünü ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki tasvirin sıradan bir yer sarsıntısına indirgenmesi, semanın ve arzın geçireceği ontolojik faz değişiminin ve dehşetin gözden kaçırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanoğlunun en sabit ve güvenli kabul ettiği iki kutbu (üstteki sema ve alttaki arz) ilahi kudret karşısında bir su zerresi gibi çalkalanabilir göstererek varlığın mutlak sahibini hatırlatır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik kıyamet sahnelerinde (et-Tûr 52:9) ve insanın yeryüzündeki sahte emniyet hissini sarsan azap ihtarı bağlamlarında (el-Mülk 67:16) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışın durağan ve kendinden kaim bir mekanizma olduğu vehmini yıkar; fiziksel stabilitenin ancak ilahi tutuş ile baki kaldığını gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDiz kapağının yuvasında oynaması veya rüzgarın tozu savurması gibi bir kütlenin enlemesine dalgalanarak çalkalanması.
- Soyut anlamNizam, sükûn ve katılık vasıflarını yitiren bir yapının kararsız, akışkan ve dalgalı bir sürece girmesi.
- Sistematik karşılıkFiziksel veya sosyal bir zeminin taşıyıcı direncini kaybederek dalga boyu üreten dinamik bir çalkantıya dönüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormüldeki kütlenin toplam yer değiştirme ve dalgalanma durumunu gösterir; terimi katı dengenin çözülerek kütle içinde oluşan girdaplı ve akışkan hareketi sembolize eder; bileşeni ise kütlenin enlemesine, belirli bir genlik ve frekansta dalga dalga salınmasını temsil eder.