مول

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-و-ل33 sîga, 133 mücavir kök, 80 ayet, 38 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أجرأَمْوَالُهُمْمَالَهُأَمْوَالُكُمْمولأَمْوَالَولدنفرأَمْوَالَهُمْدنونفسغنيأَمْوَالِهِمْأكل

KökSîga 33Ayet 80Sure 38Mücavir 133

▶ Ağı aç (3B)

مول

م - و - ل

KÖK
  • 86 geçiş
  • 80 ayet
  • 33 sîga
  • 9 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Onların malları

Notlarım

Sözlükler(9)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.714 harf
باب الّلام والميم و و ا ي ء معهما ل و م، م ل و، م و ل، و ل م، ل م ي، م ل ي، م ي ل، ل م أ، ل أ م، م ل أ، أ ل م، أ م ل مستعملات لوم: اللَّوْم: المَلامةُ، والفعْلُ: لامَ يَلومُ. ورَجُلٌ مَلُومٌ ومَليم: قد استحقّ اللَّوْم. واللَّوْماءُ: المَلامةُ، قال: ألا يا جارتي غُضِّي عن اللَّوْماءِ والعَذْلِ واللَّوْمةُ: الشَّهْدةُ. واللاّمة، بلا همزٍ، واللاّم: الهَوْلُ، قال: ويَكادُ من لامٍ يَطـيرُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR240 harf
المالُ معروف، وتصغيره مُوَيْلٌ. ورجلٌ مالٌ، أي كثير المال، وأنشد أبو عمرو: إذا كانَ مالاً كان مالاً مُرَزَّأً ونالَ نَداهُ كلُّ دانٍ وجانِبِ ومالَ الرجلُ يَمولُ ويَمالُ مَوْلاً ومَؤُولاً، إذا صار ذا مال، وتَمَوَّلَ مثله. ومَوَّلَهُ غيره.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR373 harf
م و ل موله الله فتموّل واستمال ومال يمال ويمول‏.‏ قال‏:‏ بنيّ ردّ المهر والصّقيلا إني أريد اليوم أن أصولا صولة ليث يفرس القتيلا مخافة الإقتار أو أعيلا حتى أزور الموت أو أمولا ولم يزل جدّي لها فعولا كأنه قال مخافة أن أقتر‏.‏ ورجل مال نال‏:‏ متموّل معطٍ‏.‏ وأنشد ابن الأعرابيّ‏:‏ إذا كان مالاً كان نالاً مرزأ ونال نداه كلّ دانٍ وجانب وخرج إلى ماله‏:‏ إلى ضياعه أو إبله‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.654 harf
المالُ: معروف ما مَلَكْتَه من جميع الأَشياء. قال سيبويه: من شاذ الإِمالة قولهم مال، أَمالُوها لشبه أَلفها بأَلف غَزَا، قال: والأَعرف أَن لا يمال لأَنه لا علَّة هناك توجب الإِمالة، قال الجوهري: ذكر بعضهم أَن المال يؤنث؛ وأَنشد لحسان: المالُ تُزْرِي بأَقوامٍ ذوِي حَسَبٍ، وقد تُسَوِّد غير السيِّد المالُ والجمع أَمْوال. وفي الحديث: نهى عن إِضاعة المال؛ قيل: أَراد به الحيوان أَي يُحْسَن إِليه ولا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR123 harf
* م و ل * * المَالُ * معروف ورجل * مالٌ * أي كثير المال و * تَمَوَّلَ * الرجل صار ذا مالٍ و * مَوَّلَهُ * غيره * تَمْوِيلاً
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.970 harf
المال: ما ملكته من كل شيء، قال الجوهري: وذكر بعضهم أن المال يؤنث، وأنشد لحسان: المال تزري بأقوام ذوي حسب وقد تسود غير السيد المـال ج: أموال، وفي الحديث: نهى عن إضاعة المال. قيل: أراد به الحيوان، أي يحسن إليه ولا يهمل، وقيل: إضاعته: إنفاقه في المعاصي والحرام وما لا يحبه الله، وقيل: أراد به التبذير والإسراف وإن كان في حلال مباح. وقال ابن الأثير: المال في الأصل: ما
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.079 harf
تَمَوَّلَ 5 تَمَوَّلَ ذ He became abundant in wealth. (TA, art. ثمر). مَالٌ مَالٌ ذ Whatever one possesses: (K:) property; wealth:] accord. to Mohammad [the Hanafee Imلm), whatever men possess, of dirhems, or deenلrs, or gold, or silver, or wheat, or barley, or bread, or beasts, or garments or pieces of cloth, or weapons, or other things: (Mgh:) [property, or wealth:] or originally what one
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR962 harf
مَالَ مَالَ ( w ) U ( n. ac. مَوْل 1 , مُؤُوةل [ 27 ] ), a. Was rich, wealthy. b. U ( n. ac. مَوْل 1 ), Gave wealth to; enriched. مَوَّلَ مَوَّلَ II , أَمْوَلَ IV , a. see I (b) . تَمَوَّلَ تَمَوَّلَ V , a. Became rich, wealthy. اِسْتَمْوَلَ اِسْتَمْوَلَ X , a. see I (a) . مَال مَال [ 1A ] , ( pl. أَمْوَال [ 38 ] ), a. Riches, wealth; fortune. b. Property; possession. c. Stock;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR31.742 harf
مول 1.BAB مَالَ - يَمُولُ (مَالَ - يَمَالُ) - مَال - أَمْوَال مَالَ - يَمُولُ (مَالَ - يَمَالُ) + الكائن + شيئاً: يملكه ويصير له وتحت سلطانه مَال: اسم فعل " مَالَ - يَمُولُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول منه: كل ما يملكه المرء ويصير تحت سلطانه: كل ما ينفع البشر على هذه الأرض ويمكن لبشر أن يسلط عليه فهو مال، مثل: الثمر - الطعام - الهدية - الكسب - كل
Tamamını oku

Sîgalar(33)

Mücavir kökler133 mücavir (346 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ولد

    16 ortak ayet · “Yavru” demektir

  2. جهد

    10 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir

  3. سبل

    16 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  4. نفس

    17 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  5. يتم

    6 ortak ayet · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir

  6. نفق

    9 ortak ayet · İki yüzlüler

  7. غني

    8 ortak ayet · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir

  8. أله

    44 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  9. مدد

    5 ortak ayet · Kiriş demektir

  10. نفر

    4 ortak ayet · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…

  11. أجر

    8 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  12. أكل

    8 ortak ayet · Ekel pas demektir

Geçtiği ayetler(80)

Sîga sayfası: أَمْوَالَهُمْ
  1. مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ …

    Onların mallarıMallarını Allah yolunda infak edenlerin durumu, her başağında yüz tane olmak üzere yedi başak veren tanenin durumu gibidir. Allah, dilediğine kat kat verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.

  2. الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

    Onların mallarıMallarını Allah yolunda infak edip de, sonra infak ettikleri şeyin ardından başa kakmayan ve eziyet etmeyenlerin mükafaatı, Rabbları katındadır. Onlara korku yoktur. Ve mahzun da olacak değillerdir.

  3. الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

    Onların mallarıOnlar ki; mallarını gece ve gündüz, gizli ve açık infak ederler. İşte onların mükaafatı Rabbları katındadır. Onlar için korku da yoktur, üzülecek de değillerdir.

  4. وَآتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِكُمْ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا

    Onların mallarıYetimlere mallarını verin. Temizi murdara değişmeyin. Onların mallarını kendi mallarınıza katarak yemeyin. Çünkü bu, büyük bir günahtır.

  5. وَآتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِكُمْ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا

    Onların mallarıYetimlere mallarını verin. Temizi murdara değişmeyin. Onların mallarını kendi mallarınıza katarak yemeyin. Çünkü bu, büyük bir günahtır.

  6. … بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَنْ يَكْبَرُوا وَمَنْ كَانَ …

    Onların mallarıÖksüzleri evlenme çağına gelene kadar deneyin. O vakit kendilerinde bir olgunlaşma görürseniz; mallarını kendilerine teslim edin. Büyüyecekler de geri alacaklar diye onları israf edip de tez elden yemeyin. Zengin olan sakınsın. Fakir olan da uygun bir şekilde yesin. Mallarını kendilerine verdiğinizde yanlarında şahid bulundurun. Hesab sorucu olarak Allah kafidir.

  7. … وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا

    Onların mallarıÖksüzleri evlenme çağına gelene kadar deneyin. O vakit kendilerinde bir olgunlaşma görürseniz; mallarını kendilerine teslim edin. Büyüyecekler de geri alacaklar diye onları israf edip de tez elden yemeyin. Zengin olan sakınsın. Fakir olan da uygun bir şekilde yesin. Mallarını kendilerine verdiğinizde yanlarında şahid bulundurun. Hesab sorucu olarak Allah kafidir.

  8. وَالَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَنْ يَكُنِ الشَّيْطَانُ لَهُ قَرِينًا فَسَاءَ قَرِينًا

    Onların mallarıMallarını, insanlara gösteriş için sarfeden, Allah’a ve ahiret gününe inanmayanları da Allah sevmez. Şeytan kime arkadaş olursa; o, ne kötü bir arkadaştır.

  9. إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ فَسَيُنْفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ …

    Onların mallarıMuhakkak ki küfredenler; mallarını, Allah yolundan alıkoymak için harcarlar. Daha harcayacaklar, sonra içleri yanacak, sonra da mağlup olacaklardır. Küfredenler, cehenneme toplanacaklardır.

Sîga sayfası: بِأَمْوَالِهِمْ
Sîga sayfası: أَمْوَالُهُمْ
Sîga sayfası: أَمْوَالِهِمْ
Sîga sayfası: أَمْوَالُكُمْ
Sîga sayfası: أَمْوَالَكُمْ
Sîga sayfası: أَمْوَالِكُمْ
Sîga sayfası: الْأَمْوَالِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمول
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef)
Bağlamsal Yakın Köklerملك, قني, كسب
Zıt Kökفقر
Çekirdek Özet 1İnsanın sahip olduğu, biriktirdiği, geçim ve istifade kaynağı kıldığı taşınır veya taşınmaz her türlü maddi kıymet.
Çekirdek Özet 2İnsana emanet edilen, imtihan vesilesi kılınan, infak ve meşru dolaşımla arındırılması emredilen iktisadi güç.
Çekirdek Özet 3Mülkiyetin mutlak sahibinin Allah olduğu bilinciyle adil bölüşüm ve dolaşımı sağlanan iktisadi sermaye.
Kritik Hata RiskiMalı sadece nakit para veya bireyin sınırsızca tasarruf edeceği mutlak bir mülk sanıp emanet ve infak boyutunu dışarıda bırakmak.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
موAkışkanlık, yayılma, dalgalanma ve canlılığı sürdüren hareketlilik (موت, موج, مور, موه).لYöneltme, gütme ve bağlama işlevi taşıyan harfin eklenmesiyle akıcı ve değişken değerlerin belirli bir elde toplanıp tasarruf edilen somut bir servete dönüşmesi sağlanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مsu; akış, çokluk, derinlikDeğerin akışkanlığı, çoğalma potansiyeli ve canlılığı besleyen temel zemin.
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaParçaların birbirine eklenmesi, biriktirilmesi ve elde tutulup sabitlenmesi.
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaVarlık üzerinde tasarruf etme, yönlendirme, gütme ve mülkiyet idaresi kurma.
مولAkışkan ve değişken değerlerin bir araya toplanıp bağlanarak sahibinin tasarruf ve sevk idaresine girmesi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGöçebe Arap kültüründe mal öncelikle sağılan, beslenen, yük taşıyan ve menkul serveti oluşturan deve ve küçükbaş hayvan sürülerini (en'âm) ifade eder; sonradan altın, gümüş ve iktisap edilen her somut nesneye teşmil edilmiştir.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi şu dizelerinde fakirlikten ve borçtan kaçınarak zenginleşme yahut ölüm arzusunu kökün fiil haliyle dile getirir: بنيّ ردّ المهر والصّقيلا / إني أريد اليوم أن أصولا / صولة ليث يفرس القتيلا / مخافة الإقتار أو أعيلا / حتى أزور الموت أو أمولا
Erken Arapça kullanımErken dönemde bir kimsenin hurmalığına veya deve sürüsüne gitmesi "خرج فلان إلى ماله" şeklinde ifade edilmiş; hadislerde servetin israf edilmemesi ve hayvanların zayi edilmemesi "نهى عن إضاعة المال" ibaresiyle yer almıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapçada مول kökü, doğrudan biriktirilen ve sahip olunan nesneyi karşılayan isim formundan (māl / مَال) hareketle gelişmiş ikincil bir kök hüviyetindedir. Erken Sami dillerinde somut mülkiyet ve servet olgusu çoğunlukla edinme ve kazanma kökleriyle (قني) veya egemenlik ve yetki kökleriyle (ملك) ifade edilirken, Arapça ve yakın Güney Sami dillerinde māl kelimesi taşınabilir zenginliğin müstakil adı haline gelmiştir. Kökün iç Arapça gelişiminde kalbin veya meylin yöneldiği şey anlamında ميل köküyle kavramsal ve fonetik bir akrabalık görülür. Dilbilimciler Arapçadaki māl biçiminin Ge'ez diline de servet ve mülk anlamında geçtiğini veya ortak Güney Sami katmanına ait olduğunu kaydeder. Kök, Kuzeybatı Sami dillerindeki köklerle doğrudan özdeş bir üçlü sîga oluşturmaktan ziyade, bedevi hayatın hayvan sürüsü ve madeni birikim gibi taşınabilir sermaye ihtiyacını adlandırmak üzere özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönمول veya ميل ile bağlantılı olarak meyledilen, iktisap edilen varlıkSomut mal adından hareketle تموّل şeklinde fiilleşen ve servet sahibi olmayı anlatan iç türetim.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami dillerinde (Ge'ez vb.) māl biçiminde zenginlik ve taşınır servet karşılığıKuzeybatı Sami kolunda قني ve ملك öne çıkarken Güney sahasında māl terimi müstakilleşmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مولAnlamlıBiriktirilen mal, iktisadi servetTasarruf edilen, geçim ve zenginlik vesilesi olan her türlü menkul ve gayrimenkul kıymet.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
ملوAnlamlıUzun zaman süresi, genişlik ve yazdırmaBir müddet yaşamak, zamanın akıp gitmesi veya kâtibe metni yazdırmak (imlâ).Kur'an'da geçmez.
وملKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez.
ولمAnlamlıBir araya getirmek, toplamakİnsanları bir yemek etrafında cem etmek; düğün yemeği (velime).Kur'an'da geçmez.
لموKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; klasik sözlükte لمي altında incelenir.
لومAnlamlıKınamak, ayıplamak, serzenişBir kusur ve kabahatten dolayı bir kimseyi sözle paylamak ve itham etmek.Kur'an'da geçer.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مولMerkezİktisadi birikim ve varlıkSahip olunan, elden ele devredilebilen ve harcanabilen somut kıymet.Bireyin ve toplumun tasarrufunda bulunan her türlü maddi zenginlik.
ملكKomşuHukuki mülkiyet ve tasarruf yetkisiNesne üzerindeki hukuki kontrol, egemenlik ve bağlayıcı yetki boyutu.Malın kimin hâkimiyetinde olduğunu ve tasarruf meşruiyetini belirler.
قنيKomşuKalıcı sermaye ve birikimTüketilmeyip elde tutulan, üretkenliği devam eden asıl servet.Gündelik harcamanın ötesinde sermaye kılınan kalıcı mülk.
كسبKomşuEmek ve çaba ile elde edilen kazançMülkiyetin doğmasını sağlayan fiili çalışma ve gelir elde etme süreci.Malın kökenindeki insani emek ve gayret unsurunu vurgular.
فقر / فقرZıtİhtiyaç, yoksunluk ve çaresizlikMalın ve geçim vasıtalarının bulunmayışı sebebiyle belin bükülmesi hali.Zenginlik ve sermaye birikiminin tam karşıtı olan maddi imkânsızlık.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaمول (مَال)Mal, servet, iktisadi birikimBireyin ve toplumun tasarrufunda bulunan, harcanabilir ve devredilebilir kıymet.Kesin
Latincepecunia, bona, facultatesPara, mallar, imkânlarpecunia sürüden doğan taşınır serveti, bona ise hukuki mal varlığını karşılar.Güçlü
İngilizcewealth, property, assetsServet, mülk, varlıklarwealth zenginliği, property hukuki mülkiyeti karşılar; emanet ilkesini dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaVermögen, Güter, BesitzVarlık, mallar, zilyetlikVermögen ekonomik gücü, Güter somut iktisadi nesneleri ifade eder.Güçlü
Fransızcabiens, richesse, fortuneMallar, zenginlik, servetbiens hukuken korunan şeyleri, richesse ise birikmiş sermaye ve bolluğu karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lewis & Short.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَمْوَالُكُمْ / أَمْوَالİlahi imtihan ve sadakat testiMal ve evlatların insan için birer fitne ve deneme aracı kılındığı ayetler (Enfâl 8:28, Tegâbün 64:15, Bakara 2:155).
بِأَمْوَالِهِمْ / بِأَمْوَالِكُمْHak yolunda fedakârlık ve cihad vasıtasıİman iddiasının can ve mal ile meşru mücadeleye dönüştürülmesi çağrısı (Tevbe 9:20, Tevbe 9:41, Hucurât 49:15).
أَمْوَالَYetimlerin ve zayıfların korunması gereken hakkıYetim malına haksızca el uzatılmasının ve batıl yollarla mal yemenin haram kılındığı bağlamlar (Bakara 2:188, Nisâ 4:2, Nisâ 4:10).
مَالًا / مَالَهُKibir, aldanış ve dünyevileşme sebebiMalın kişiyi ebedi kılacağını zannetmesi ve servetle böbürlenme hali (Hümeze 104:2, Leyl 92:11, Tebbet 111:2).
الْمَالَ / أَمْوَالِهِمْİnfak, zekât ve arınma nesnesiSevilen maldan harcama yapılması ve yoksulun mal üzerindeki meşru hakkı (Bakara 2:177, Zâriyât 51:19, Meâric 70:24).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRızık, mülkiyet ve kesb nazariyesiMalın gerçek sahibinin Allah olması karşısında kulun mülkiyetinin mahiyeti ve haramın rızık sayılıp sayılmayacağı.Mutlak mülk-i ilahi ile izafi kul mülkiyeti ayrımı.
FıkıhMuamelat, zekât ve tazmin hukukuMal-ı mütekavvim tanımı, zekâta tabi malların şartları, gasp ve itlaf edilen malın tazmini.Hukuken korunan, piyasa değeri taşıyan ve tasarrufa konu nesne.
TefsirAhlaki denge, infak ve imtihan boyutuMal sevgisinin insanın kalbini istila etmesi tehlikesi ile malın Allah rızası için harcanmasının mükafatı.İnsanı arındıran veya azdıran imtihan nesnesi.
Hadisİktisadi ahlak, israf ve helal kazançMalın telef edilmesinin yasaklanması, salih kişiye salih malın hayrı ve mal hırsının tehlikeleri.İktisadi sorumluluk, emanet şuuru ve meşru dolaşım.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulluk ve imtihan alanıEmanet ve arınma nesnesiKulun şükür, infak ve adalet ahlakını sınamakMal insana mutlak mülkiyet olarak değil, imtihan edilmek üzere tevdi edilen emanettir.Kesin
İlmiİktisat teorisi ve değer üretimiÖlçülebilir ve mübadele edilebilir değerHukuki ve ticari ilişkilerde değer ölçüsü ve meta olmakDeğer teorisi, emek-kıymet ilişkisi ve meşru mübadelenin temel birimidir.Güçlü
SiyasiKamu maliyesi ve devlet otoritesiBeytülmal ve kamu servetiToplumsal adaleti tesis etmek ve kamu hizmetlerini finanse etmekDevlet servetin tek elde toplanmasını engelleyerek kamusal dengeyi kurar.Kesin
İktisadiÜretim, bölüşüm ve piyasa dolaşımıSermaye, likidite ve değişim aracıİhtiyaçları karşılamak ve piyasada tedavülü sağlamakMal hapsedilip yığılmadığında (kenz edilmediğinde) refahı tabana yayan bir akışkandır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKinetik ve potansiyel enerji dengesiMal statik olarak depolandığında potansiyel enerji gibi birikir; harcama ve infak ile dolaşıma girdiğinde kinetik enerjiye dönüşerek toplumsal iş üretir. Sıvının borularda birikip tıkanma yapması gibi malın tek merkezde toplanması da sistemik basınca ve krize yol açar.Güçlü
Beşeri bilimlerSermaye akışı ve zilyetlik hukukuHukukta hak ve borç doğuran nesne, sosyolojide sınıfsal ayrışma veya dayanışma aracı, iktisatta ise likidite ve üretim faktörüdür.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiMalı sadece nakit paradan, banka mevduatından ibaret görmek ve ferdin dilediği gibi yok edebileceği yahut biriktirebileceği mutlak bir hak saymak.
Kur'an içi daha geniş anlamMal; canı ayakta tutan, ihtiyaç sahiplerinin onda meşru hakkı bulunan, zekât ve infak ile arındırılması gereken, emanet niteliğindeki her türlü iktisadi kıymettir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMalın mülkiyetini insana ait mutlak bir hak sanmak; kenz (yığma), israf ve tekelciliği meşrulaştırarak yetim ve yoksul haklarını zedeler, infak ahlakını ortadan kaldırır.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan psikolojisi, ahlak ve toplum nizamına dair vazettiği dengenin merkezinde mal tutkusu yer alır; imtihanın ana ekseni bu kök üzerinden kurulur.
Hangi ayet groupslarında belirleyicidir?İnfak, zekât, faiz yasağı ve miras ahkâmında; cihad ve fedakârlık çağrılarında; Karun ve Mekke müşriklerinin servet şımarıklığını yeren kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zenginliğin Allah katında mutlak bir üstünlük, fakirliğin ise bir alçalma olduğu yönündeki Cahiliye algısını yıkar; malı amaç değil, arınma vasıtası kılar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamTaşınabilen, güdülebilen, biriktirilebilen ve geçim sağlayan her türlü somut varlık ve sermaye.
  • Soyut anlamİnsana imtihan gayesiyle emanet edilmiş, meşru dolaşım, adil bölüşüm ve infak ile arındırılması gereken iktisadi güç.
  • Sistematik karşılıkMülkiyetin mutlak sahibinin Allah olduğu bilinciyle bireyde toplanan, dolaşıma sokulduğunda toplumsal refahı besleyen emanet sermaye.
  • LaTeX modeliM=K+A−(I+Z)  ⟹  dDdt>0
  • LaTeX açıklamasıModelde M mevcut mal varlığını, K meşru emek ve kazancı, A asıl sermaye veya mirası temsil eder. Bu birikimden çıkarılan I (infak) ve Z (zekât) payları, malın tek merkezde donup kalmasını engeller. Bağıntının sonucu olan dDdt>0 ifadesi ise, meşru arınma ve harcama mekanizmaları sayesinde malın toplumdaki dolaşım hızının ve adil dağılımının zamana göre daima pozitif bir akış halinde kaldığını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م