مول
م - و - ل
KÖK- 86 geçiş
- 80 ayet
- 33 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Onların malları
Notlarım
Sözlükler(9)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.714 harfباب الّلام والميم و و ا ي ء معهما
ل و م، م ل و، م و ل، و ل م، ل م ي، م ل ي، م ي ل، ل م أ، ل أ م، م ل أ، أ ل م، أ م ل مستعملات
لوم:
اللَّوْم: المَلامةُ، والفعْلُ: لامَ يَلومُ. ورَجُلٌ مَلُومٌ ومَليم: قد استحقّ اللَّوْم. واللَّوْماءُ: المَلامةُ، قال:
ألا يا جارتي غُضِّي عن اللَّوْماءِ والعَذْلِ
واللَّوْمةُ: الشَّهْدةُ.
واللاّمة، بلا همزٍ، واللاّم: الهَوْلُ، قال:
ويَكادُ من لامٍ يَطـيرُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR240 harfالمالُ معروف، وتصغيره مُوَيْلٌ. ورجلٌ مالٌ، أي كثير المال، وأنشد أبو عمرو:
إذا كانَ مالاً كان مالاً مُرَزَّأً ونالَ نَداهُ كلُّ دانٍ وجانِبِ
ومالَ الرجلُ يَمولُ ويَمالُ مَوْلاً ومَؤُولاً، إذا صار ذا مال، وتَمَوَّلَ مثله. ومَوَّلَهُ غيره.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR373 harfم و ل
موله الله فتموّل واستمال ومال يمال ويمول.
قال: بنيّ ردّ المهر والصّقيلا إني أريد اليوم أن أصولا صولة ليث يفرس القتيلا مخافة الإقتار أو أعيلا حتى أزور الموت أو أمولا ولم يزل جدّي لها فعولا كأنه قال مخافة أن أقتر.
ورجل مال نال: متموّل معطٍ.
وأنشد ابن الأعرابيّ: إذا كان مالاً كان نالاً مرزأ ونال نداه كلّ دانٍ وجانب وخرج إلى ماله: إلى ضياعه أو إبله.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.654 harfالمالُ: معروف ما مَلَكْتَه من جميع الأَشياء. قال سيبويه: من شاذ الإِمالة قولهم مال، أَمالُوها لشبه أَلفها بأَلف غَزَا، قال: والأَعرف أَن لا يمال لأَنه لا علَّة هناك توجب الإِمالة، قال الجوهري: ذكر بعضهم أَن المال يؤنث؛ وأَنشد لحسان:
المالُ تُزْرِي بأَقوامٍ ذوِي حَسَبٍ،
وقد تُسَوِّد غير السيِّد المالُ
والجمع أَمْوال. وفي الحديث: نهى عن إِضاعة المال؛ قيل: أَراد به الحيوان أَي يُحْسَن إِليه ولا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR123 harf* م و ل * * المَالُ * معروف ورجل * مالٌ * أي كثير المال و * تَمَوَّلَ * الرجل صار ذا مالٍ و * مَوَّلَهُ * غيره * تَمْوِيلاً
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.970 harfالمال: ما ملكته من كل شيء، قال الجوهري: وذكر بعضهم أن المال يؤنث، وأنشد لحسان:
المال تزري بأقوام ذوي حسب وقد تسود غير السيد المـال ج: أموال، وفي الحديث: نهى عن إضاعة المال. قيل: أراد به الحيوان، أي يحسن إليه ولا يهمل، وقيل: إضاعته: إنفاقه في المعاصي والحرام وما لا يحبه الله، وقيل: أراد به التبذير والإسراف وإن كان في حلال مباح. وقال ابن الأثير: المال في الأصل: ما
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.079 harfتَمَوَّلَ
5 تَمَوَّلَ ذ He became abundant in wealth. (TA, art. ثمر).
مَالٌ
مَالٌ ذ Whatever one possesses: (K:) property; wealth:] accord. to Mohammad [the Hanafee Imلm), whatever men possess, of dirhems, or deenلrs, or gold, or silver, or wheat, or barley, or bread, or beasts, or garments or pieces of cloth, or weapons, or other things: (Mgh:) [property, or wealth:] or originally what one
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR962 harfمَالَ
مَالَ ( w ) U ( n. ac. مَوْل 1 , مُؤُوةل [ 27 ] ),
a. Was rich, wealthy.
b. U ( n. ac. مَوْل 1 ), Gave wealth to; enriched.
مَوَّلَ
مَوَّلَ II , أَمْوَلَ IV ,
a. see I (b) .
تَمَوَّلَ
تَمَوَّلَ V ,
a. Became rich, wealthy.
اِسْتَمْوَلَ
اِسْتَمْوَلَ X ,
a. see I (a) .
مَال
مَال [ 1A ] , ( pl. أَمْوَال [ 38 ] ),
a. Riches, wealth; fortune.
b. Property; possession.
c. Stock;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR31.742 harfمول
1.BAB
مَالَ - يَمُولُ (مَالَ - يَمَالُ) - مَال - أَمْوَال
مَالَ - يَمُولُ (مَالَ - يَمَالُ) + الكائن + شيئاً: يملكه ويصير له وتحت سلطانه
مَال: اسم فعل " مَالَ - يَمُولُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول منه: كل ما يملكه المرء ويصير تحت سلطانه: كل ما ينفع البشر على هذه الأرض ويمكن لبشر أن يسلط عليه فهو مال، مثل: الثمر - الطعام - الهدية - الكسب - كل
Sîgalar(33)
- أَمْوَالَهُمْOnların malları(أَفْعَالَهُمْ)×9
- بِأَمْوَالِهِمْOnların malları ile(بِأَفْعَالِهِمْ)×8
- مَالًاMal(فَعَلًا)×7
- أَمْوَالُهُمْOnların malları(أَفْعَالُهُمْ)×5
- أَمْوَالِهِمْOnların malları(أَفْعَالِهِمْ)×5
- أَمْوَالُكُمْMallarınız(أَفْعَالُكُمْ)×4
- أَمْوَالَMallar(أَفْعَالَ)×3
- أَمْوَالَكُمْMallarınız(أَفْعَالَكُمْ)×3
- أَمْوَالِكُمْMallarınız(أَفْعَالِكُمْ)×3
- الْأَمْوَالِMallar(الْأَفْعَالِ)×3
Mücavir kökler133 mücavir (346 toplam)
- ولد
16 ortak ayet · “Yavru” demektir
- جهد
10 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir
- سبل
16 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- نفس
17 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- يتم
6 ortak ayet · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
- نفق
9 ortak ayet · İki yüzlüler
- غني
8 ortak ayet · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
- أله
44 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- مدد
5 ortak ayet · Kiriş demektir
- نفر
4 ortak ayet · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…
- أجر
8 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- أكل
8 ortak ayet · Ekel pas demektir
Geçtiği ayetler(80)
مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ …
Onların mallarıMallarını Allah yolunda infak edenlerin durumu, her başağında yüz tane olmak üzere yedi başak veren tanenin durumu gibidir. Allah, dilediğine kat kat verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Onların mallarıMallarını Allah yolunda infak edip de, sonra infak ettikleri şeyin ardından başa kakmayan ve eziyet etmeyenlerin mükafaatı, Rabbları katındadır. Onlara korku yoktur. Ve mahzun da olacak değillerdir.
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Onların mallarıOnlar ki; mallarını gece ve gündüz, gizli ve açık infak ederler. İşte onların mükaafatı Rabbları katındadır. Onlar için korku da yoktur, üzülecek de değillerdir.
وَآتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِكُمْ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا
Onların mallarıYetimlere mallarını verin. Temizi murdara değişmeyin. Onların mallarını kendi mallarınıza katarak yemeyin. Çünkü bu, büyük bir günahtır.
وَآتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِكُمْ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا
Onların mallarıYetimlere mallarını verin. Temizi murdara değişmeyin. Onların mallarını kendi mallarınıza katarak yemeyin. Çünkü bu, büyük bir günahtır.
… بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَنْ يَكْبَرُوا وَمَنْ كَانَ …
Onların mallarıÖksüzleri evlenme çağına gelene kadar deneyin. O vakit kendilerinde bir olgunlaşma görürseniz; mallarını kendilerine teslim edin. Büyüyecekler de geri alacaklar diye onları israf edip de tez elden yemeyin. Zengin olan sakınsın. Fakir olan da uygun bir şekilde yesin. Mallarını kendilerine verdiğinizde yanlarında şahid bulundurun. Hesab sorucu olarak Allah kafidir.
… وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا
Onların mallarıÖksüzleri evlenme çağına gelene kadar deneyin. O vakit kendilerinde bir olgunlaşma görürseniz; mallarını kendilerine teslim edin. Büyüyecekler de geri alacaklar diye onları israf edip de tez elden yemeyin. Zengin olan sakınsın. Fakir olan da uygun bir şekilde yesin. Mallarını kendilerine verdiğinizde yanlarında şahid bulundurun. Hesab sorucu olarak Allah kafidir.
وَالَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَنْ يَكُنِ الشَّيْطَانُ لَهُ قَرِينًا فَسَاءَ قَرِينًا
Onların mallarıMallarını, insanlara gösteriş için sarfeden, Allah’a ve ahiret gününe inanmayanları da Allah sevmez. Şeytan kime arkadaş olursa; o, ne kötü bir arkadaştır.
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ فَسَيُنْفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ …
Onların mallarıMuhakkak ki küfredenler; mallarını, Allah yolundan alıkoymak için harcarlar. Daha harcayacaklar, sonra içleri yanacak, sonra da mağlup olacaklardır. Küfredenler, cehenneme toplanacaklardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مول |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ملك, قني, كسب |
| Zıt Kök | فقر |
| Çekirdek Özet 1 | İnsanın sahip olduğu, biriktirdiği, geçim ve istifade kaynağı kıldığı taşınır veya taşınmaz her türlü maddi kıymet. |
| Çekirdek Özet 2 | İnsana emanet edilen, imtihan vesilesi kılınan, infak ve meşru dolaşımla arındırılması emredilen iktisadi güç. |
| Çekirdek Özet 3 | Mülkiyetin mutlak sahibinin Allah olduğu bilinciyle adil bölüşüm ve dolaşımı sağlanan iktisadi sermaye. |
| Kritik Hata Riski | Malı sadece nakit para veya bireyin sınırsızca tasarruf edeceği mutlak bir mülk sanıp emanet ve infak boyutunu dışarıda bırakmak. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مو | Akışkanlık, yayılma, dalgalanma ve canlılığı sürdüren hareketlilik (موت, موج, مور, موه). | ل | Yöneltme, gütme ve bağlama işlevi taşıyan harfin eklenmesiyle akıcı ve değişken değerlerin belirli bir elde toplanıp tasarruf edilen somut bir servete dönüşmesi sağlanmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Değerin akışkanlığı, çoğalma potansiyeli ve canlılığı besleyen temel zemin. |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Parçaların birbirine eklenmesi, biriktirilmesi ve elde tutulup sabitlenmesi. |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Varlık üzerinde tasarruf etme, yönlendirme, gütme ve mülkiyet idaresi kurma. |
| مول | Akışkan ve değişken değerlerin bir araya toplanıp bağlanarak sahibinin tasarruf ve sevk idaresine girmesi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Göçebe Arap kültüründe mal öncelikle sağılan, beslenen, yük taşıyan ve menkul serveti oluşturan deve ve küçükbaş hayvan sürülerini (en'âm) ifade eder; sonradan altın, gümüş ve iktisap edilen her somut nesneye teşmil edilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi şu dizelerinde fakirlikten ve borçtan kaçınarak zenginleşme yahut ölüm arzusunu kökün fiil haliyle dile getirir: بنيّ ردّ المهر والصّقيلا / إني أريد اليوم أن أصولا / صولة ليث يفرس القتيلا / مخافة الإقتار أو أعيلا / حتى أزور الموت أو أمولا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde bir kimsenin hurmalığına veya deve sürüsüne gitmesi "خرج فلان إلى ماله" şeklinde ifade edilmiş; hadislerde servetin israf edilmemesi ve hayvanların zayi edilmemesi "نهى عن إضاعة المال" ibaresiyle yer almıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapçada مول kökü, doğrudan biriktirilen ve sahip olunan nesneyi karşılayan isim formundan (māl / مَال) hareketle gelişmiş ikincil bir kök hüviyetindedir. Erken Sami dillerinde somut mülkiyet ve servet olgusu çoğunlukla edinme ve kazanma kökleriyle (قني) veya egemenlik ve yetki kökleriyle (ملك) ifade edilirken, Arapça ve yakın Güney Sami dillerinde māl kelimesi taşınabilir zenginliğin müstakil adı haline gelmiştir. Kökün iç Arapça gelişiminde kalbin veya meylin yöneldiği şey anlamında ميل köküyle kavramsal ve fonetik bir akrabalık görülür. Dilbilimciler Arapçadaki māl biçiminin Ge'ez diline de servet ve mülk anlamında geçtiğini veya ortak Güney Sami katmanına ait olduğunu kaydeder. Kök, Kuzeybatı Sami dillerindeki köklerle doğrudan özdeş bir üçlü sîga oluşturmaktan ziyade, bedevi hayatın hayvan sürüsü ve madeni birikim gibi taşınabilir sermaye ihtiyacını adlandırmak üzere özelleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مول veya ميل ile bağlantılı olarak meyledilen, iktisap edilen varlık | Somut mal adından hareketle تموّل şeklinde fiilleşen ve servet sahibi olmayı anlatan iç türetim. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde (Ge'ez vb.) māl biçiminde zenginlik ve taşınır servet karşılığı | Kuzeybatı Sami kolunda قني ve ملك öne çıkarken Güney sahasında māl terimi müstakilleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lane's Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مول | Anlamlı | Biriktirilen mal, iktisadi servet | Tasarruf edilen, geçim ve zenginlik vesilesi olan her türlü menkul ve gayrimenkul kıymet. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| ملو | Anlamlı | Uzun zaman süresi, genişlik ve yazdırma | Bir müddet yaşamak, zamanın akıp gitmesi veya kâtibe metni yazdırmak (imlâ). | Kur'an'da geçmez. |
| ومل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |
| ولم | Anlamlı | Bir araya getirmek, toplamak | İnsanları bir yemek etrafında cem etmek; düğün yemeği (velime). | Kur'an'da geçmez. |
| لمو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlükte لمي altında incelenir. |
| لوم | Anlamlı | Kınamak, ayıplamak, serzeniş | Bir kusur ve kabahatten dolayı bir kimseyi sözle paylamak ve itham etmek. | Kur'an'da geçer. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مول | Merkez | İktisadi birikim ve varlık | Sahip olunan, elden ele devredilebilen ve harcanabilen somut kıymet. | Bireyin ve toplumun tasarrufunda bulunan her türlü maddi zenginlik. |
| ملك | Komşu | Hukuki mülkiyet ve tasarruf yetkisi | Nesne üzerindeki hukuki kontrol, egemenlik ve bağlayıcı yetki boyutu. | Malın kimin hâkimiyetinde olduğunu ve tasarruf meşruiyetini belirler. |
| قني | Komşu | Kalıcı sermaye ve birikim | Tüketilmeyip elde tutulan, üretkenliği devam eden asıl servet. | Gündelik harcamanın ötesinde sermaye kılınan kalıcı mülk. |
| كسب | Komşu | Emek ve çaba ile elde edilen kazanç | Mülkiyetin doğmasını sağlayan fiili çalışma ve gelir elde etme süreci. | Malın kökenindeki insani emek ve gayret unsurunu vurgular. |
| فقر / فقر | Zıt | İhtiyaç, yoksunluk ve çaresizlik | Malın ve geçim vasıtalarının bulunmayışı sebebiyle belin bükülmesi hali. | Zenginlik ve sermaye birikiminin tam karşıtı olan maddi imkânsızlık. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مول (مَال) | Mal, servet, iktisadi birikim | Bireyin ve toplumun tasarrufunda bulunan, harcanabilir ve devredilebilir kıymet. | Kesin |
| Latince | pecunia, bona, facultates | Para, mallar, imkânlar | pecunia sürüden doğan taşınır serveti, bona ise hukuki mal varlığını karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | wealth, property, assets | Servet, mülk, varlıklar | wealth zenginliği, property hukuki mülkiyeti karşılar; emanet ilkesini dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Vermögen, Güter, Besitz | Varlık, mallar, zilyetlik | Vermögen ekonomik gücü, Güter somut iktisadi nesneleri ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | biens, richesse, fortune | Mallar, zenginlik, servet | biens hukuken korunan şeyleri, richesse ise birikmiş sermaye ve bolluğu karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lewis & Short.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَمْوَالُكُمْ / أَمْوَال | İlahi imtihan ve sadakat testi | Mal ve evlatların insan için birer fitne ve deneme aracı kılındığı ayetler (Enfâl 8:28, Tegâbün 64:15, Bakara 2:155). |
| بِأَمْوَالِهِمْ / بِأَمْوَالِكُمْ | Hak yolunda fedakârlık ve cihad vasıtası | İman iddiasının can ve mal ile meşru mücadeleye dönüştürülmesi çağrısı (Tevbe 9:20, Tevbe 9:41, Hucurât 49:15). |
| أَمْوَالَ | Yetimlerin ve zayıfların korunması gereken hakkı | Yetim malına haksızca el uzatılmasının ve batıl yollarla mal yemenin haram kılındığı bağlamlar (Bakara 2:188, Nisâ 4:2, Nisâ 4:10). |
| مَالًا / مَالَهُ | Kibir, aldanış ve dünyevileşme sebebi | Malın kişiyi ebedi kılacağını zannetmesi ve servetle böbürlenme hali (Hümeze 104:2, Leyl 92:11, Tebbet 111:2). |
| الْمَالَ / أَمْوَالِهِمْ | İnfak, zekât ve arınma nesnesi | Sevilen maldan harcama yapılması ve yoksulun mal üzerindeki meşru hakkı (Bakara 2:177, Zâriyât 51:19, Meâric 70:24). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rızık, mülkiyet ve kesb nazariyesi | Malın gerçek sahibinin Allah olması karşısında kulun mülkiyetinin mahiyeti ve haramın rızık sayılıp sayılmayacağı. | Mutlak mülk-i ilahi ile izafi kul mülkiyeti ayrımı. |
| Fıkıh | Muamelat, zekât ve tazmin hukuku | Mal-ı mütekavvim tanımı, zekâta tabi malların şartları, gasp ve itlaf edilen malın tazmini. | Hukuken korunan, piyasa değeri taşıyan ve tasarrufa konu nesne. |
| Tefsir | Ahlaki denge, infak ve imtihan boyutu | Mal sevgisinin insanın kalbini istila etmesi tehlikesi ile malın Allah rızası için harcanmasının mükafatı. | İnsanı arındıran veya azdıran imtihan nesnesi. |
| Hadis | İktisadi ahlak, israf ve helal kazanç | Malın telef edilmesinin yasaklanması, salih kişiye salih malın hayrı ve mal hırsının tehlikeleri. | İktisadi sorumluluk, emanet şuuru ve meşru dolaşım. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve imtihan alanı | Emanet ve arınma nesnesi | Kulun şükür, infak ve adalet ahlakını sınamak | Mal insana mutlak mülkiyet olarak değil, imtihan edilmek üzere tevdi edilen emanettir. | Kesin |
| İlmi | İktisat teorisi ve değer üretimi | Ölçülebilir ve mübadele edilebilir değer | Hukuki ve ticari ilişkilerde değer ölçüsü ve meta olmak | Değer teorisi, emek-kıymet ilişkisi ve meşru mübadelenin temel birimidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu maliyesi ve devlet otoritesi | Beytülmal ve kamu serveti | Toplumsal adaleti tesis etmek ve kamu hizmetlerini finanse etmek | Devlet servetin tek elde toplanmasını engelleyerek kamusal dengeyi kurar. | Kesin |
| İktisadi | Üretim, bölüşüm ve piyasa dolaşımı | Sermaye, likidite ve değişim aracı | İhtiyaçları karşılamak ve piyasada tedavülü sağlamak | Mal hapsedilip yığılmadığında (kenz edilmediğinde) refahı tabana yayan bir akışkandır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik ve potansiyel enerji dengesi | Mal statik olarak depolandığında potansiyel enerji gibi birikir; harcama ve infak ile dolaşıma girdiğinde kinetik enerjiye dönüşerek toplumsal iş üretir. Sıvının borularda birikip tıkanma yapması gibi malın tek merkezde toplanması da sistemik basınca ve krize yol açar. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sermaye akışı ve zilyetlik hukuku | Hukukta hak ve borç doğuran nesne, sosyolojide sınıfsal ayrışma veya dayanışma aracı, iktisatta ise likidite ve üretim faktörüdür. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Malı sadece nakit paradan, banka mevduatından ibaret görmek ve ferdin dilediği gibi yok edebileceği yahut biriktirebileceği mutlak bir hak saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Mal; canı ayakta tutan, ihtiyaç sahiplerinin onda meşru hakkı bulunan, zekât ve infak ile arındırılması gereken, emanet niteliğindeki her türlü iktisadi kıymettir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Malın mülkiyetini insana ait mutlak bir hak sanmak; kenz (yığma), israf ve tekelciliği meşrulaştırarak yetim ve yoksul haklarını zedeler, infak ahlakını ortadan kaldırır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisi, ahlak ve toplum nizamına dair vazettiği dengenin merkezinde mal tutkusu yer alır; imtihanın ana ekseni bu kök üzerinden kurulur. |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | İnfak, zekât, faiz yasağı ve miras ahkâmında; cihad ve fedakârlık çağrılarında; Karun ve Mekke müşriklerinin servet şımarıklığını yeren kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zenginliğin Allah katında mutlak bir üstünlük, fakirliğin ise bir alçalma olduğu yönündeki Cahiliye algısını yıkar; malı amaç değil, arınma vasıtası kılar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTaşınabilen, güdülebilen, biriktirilebilen ve geçim sağlayan her türlü somut varlık ve sermaye.
- Soyut anlamİnsana imtihan gayesiyle emanet edilmiş, meşru dolaşım, adil bölüşüm ve infak ile arındırılması gereken iktisadi güç.
- Sistematik karşılıkMülkiyetin mutlak sahibinin Allah olduğu bilinciyle bireyde toplanan, dolaşıma sokulduğunda toplumsal refahı besleyen emanet sermaye.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde mevcut mal varlığını, meşru emek ve kazancı, asıl sermaye veya mirası temsil eder. Bu birikimden çıkarılan (infak) ve (zekât) payları, malın tek merkezde donup kalmasını engeller. Bağıntının sonucu olan ifadesi ise, meşru arınma ve harcama mekanizmaları sayesinde malın toplumdaki dolaşım hızının ve adil dağılımının zamana göre daima pozitif bir akış halinde kaldığını sembolize eder.