نشز

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ش-ز5 sîga, 69 mücavir kök, 4 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ألهنُشُوزَهُنَّضجعفَانْشُزُوانشزجلسنُشُوزًافسحنُنْشِزُهَاشححبعضحمر

KökSîga 5Ayet 4Sure 3Mücavir 69

▶ Ağı aç (3B)

نشز

ن - ش - ز

KÖK
  • 5 geçiş
  • 4 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Tümsek yer demektir. Mastar olarak yerden doğrulup kalkmak anlamı kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Tümsek yer demektir. Mastar olarak yerden doğrulup kalkmak anlamı kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR889 harf
باب الشين والزاي والنون معهما ش ز ن، ن ش ز مستعملات فقط شزن: الشَّزَنُ: شِدةُ الإعياء من الحَفاء.. شزِنتِ الإبلُ شزناً والشَّزنُ: الكعب الذي يلعب به، ويقال: شُزُن، قال: كأنه شزنٌ بالدَّووِّ محكوك و تشزَّن في الأمر: بالغ فيه. والشَّزن: الغليظُ من الأرض. وهو في شزنٍ من عيشه، أي: نَصب. نشز: نشزَ الشيءُ، أي: ارتفع. وتلٌّ ناشزٌ وجمعها: نواشِز. وقلبٌ ناشزٌ إذا ارتفع عن مكانه من الرُّعب. نشز ينشزُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR590 harf
النَشْزُ والنَشَزُ: المكان المرتفع. وجمع النَشْزِ نُشوزٌ، وجمع النَشَزِ أَنْشازٌ ونِشازٌ. وأمَّا النَشازُ بالفتح فهو المكان المرتفع. وهو واحدٌ، يقال: اقعدْ على ذلك النَشازِ. ابن السكيت: يقال للرجل إذا أسَنَّ ولم ينقص: فلان والله نَشَزٌ من الرجال. ونَشَزَ الرجل يَنْشُزُ ويَنْشِزُ: ارتفع في المكان. ومنه قوله تعالى: "وإذا قيل انْشُزوا فانْشُزوا". وإنْشازُ عظامِ الميِّت: رفْعها إلى مواضعها وتركيبُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.170 harf
ش ز ن شزن ، نشز . شزن : قال الليث : الشزَنُ شِدَّةُ الإعْيَاءِ من الحَفا ، يقال : شَزِنت الإبلُ من الحفا شَزَناً ، وفي قِصَّة لُقمان بن عاد : رَتَبَ رُتُوب الْكَعْبِ وَوَلاَّهُم شَزَنَه . قال أبو عُبيد : الشَّزَنُ الشِّدَّةُ والْغِلْظَة ، يقول : يُوَلِّي أَعْدَاءَه شدَّتَه وبَأْسَه ، فيكون عليهم كذلك ، ورواه أبو سفيان : وَوَلاَّهُمْ شُزُنَه ، قال : وسألت الأصمعيّ عنه ، فقال : الشُّزُنُ : عُرْضُه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.810 harf
(باب النون والشين وما يثلثهما) (نشص) النون والشين والصاد: أصلٌ يدلُّ على ارتفاعٍ في شيء وسموّ. ونَشَصَ السحابُ: ارتفَع. والسَّحابة المرتفِعة البيضاء: النَّشَاصَة([1])، وجمعها نَشَاص([2]). قال امرؤ القيس: أصَدَّ نَشَاصَ ذي القرنين حَتَّى *** تَوَلّى عَارِضُ الملِكِ الهمامِ([3])ونَشَص الوبرُ: ارتفَع. ونَشَصْنا من بلدٍ إلى بلدٍ: ارتفَعْنا. ونَشَصت المرأةُ مثل نَشَزَت. ونَشَصت ثَنِيَّتُه: تحرَّكت
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR767 harf
- النشز: المرتفع من الأرض، ونشز فلان: إذا قصد نشزا، ومنه: نشز فلان عن مقره: نبا، وكل ناب ناشز. قال تعالى: ﴿وإذا قيل انشزوا فانشزوا﴾ [المجادلة/11] ويعبر عن الإحياء بالنشز والإنشاز؛ لكونه ارتفاعا بعد اتضاع. قال تعالى: ﴿وانظر إلى العظام كيف ننشزها﴾ [البقرة/259]، وقرئ بضم النون وفتحها (وقراءة ننشزها بفتح النون وضم الشين قراءة شاذة قرأ بها الحسن. انظر: الإتحاف ص 162). وقوله تعالى: {واللآتي تخافون
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR498 harf
ن ش ز علوتُ نَشْزاً من الأرض ونَشَزاً وأنشازاً‏.‏ ونشز الشيء‏:‏ ارتفع ونشز عن مكانه‏:‏ ارتفع ونهض ‏"‏ وإذا قيل انشزوا فانشزوا ‏"‏ وأنشزه‏:‏ رفعه عن مكانه‏.‏ ‏"‏ كيف ننشزها ‏"‏ في قراءة زيد‏.‏ ونشز اللبن‏:‏ ارتفع‏.‏ ونشزت بقرني‏:‏ احتملته فصرعته‏.‏ وتنشّز لكذا‏:‏ استوفز له‏.‏ وعرق ناشز‏:‏ لا يزال منتبراً يضرب‏.‏ ويقال للدابّة التي لا يستقرّ السرج والراكب على ظهرها‏:‏ إنها لنشزة‏.‏ ومن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.364 harf
النِّشْزُ والنَّشَزُ: المَتْنُ المرتفعُ من الأَرض، وهو أَيضاً ما ارتفع عن الوادي إِلى الأَرض، وليس بالغليظ، والجمع أَنْشازٌ ونُشُوزٌ، وقال بعضهم: جمع النَّشْزِ نُشُوز، وجمع النَّشَز أَنْشازٌ ونِشازٌ مثل جَبَلٍ وأَجْبال وجِبال. والنَّشازُ، بالفتح: كالنَّشَزِ. ونَشَزَ يَنْشُزُ نُشُوزاً: أَشرف على نَشَزٍ من الأَرض، وهو ما ارتفع وظهر. يقال: اقْعُدْ على ذلك النَّشازِ. وفي الحديث: أَنه كان إِذا أَوْفى
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR412 harf
* ن ش ز * * النَّشْزُ * بوزن الفلس المكان المرتفع من الأرض وجمعه * نُشُوزٌ * وكذا * النَّشَزُ * بفتحتين وجمعه * أَنْشازٌ * و * نِشَازٌ * بالكسر كجبل وأجبال وجبال و * نَشَزَ * الرجل ارتفع في المكان وبابه ضرب ونصر ومنه قوله تعالى ﴿وإذا قيل انْشُزُوا فانْشُزوا﴾ و * نَشَزَتِ * المرأة استعصت على بعلها وأبغضته وبابه دخل وجلس و * نَشَزَ * بعلها عليها ضربها وجفاها ومنه قوله تعالى { وإن امرأة خافت من
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.564 harf
النشز: المكان. وفي المحكم: المتن المرتفع من الأرض، كالنشاز، بالفتح، والنشز - محركة - وقيل، النشز والنشز: ما ارتفع عن الوادي إلى الأرض، وليس بالغليظ. ج، أي جمع النشز بالفتح نشوز. جمع المحرك أنشاز، كسبب وأسباب، ونشاز مثل جبل وأجبال وجبال. النشز: الارتفاع في مكان. وقد نشز الرجل في مجلسه ينشز وينشز، بالضم والكسر: ارتفع قليلا: ونشز: أشرف على نشز من الأرض وظهر. ويقال: اقعد على ذلك النشاز. وفي الحديث:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.133 harf
نَشَزٌ 1 نَشَزٌ ذ , aor. نَشُزَ and نَشِزَ , (S, Msb, K,) inf. n. نَشْزٌ, (S, K,) or نُشُوزٌ, (Msb,) He rose, or raised himself, (S, A, Msb, K,) فِى المَكَانِ in the place, (S,) and فِى مَجْلِسِهِ in his sitting-place, (TA,) and عَنْ مَكَانِهِ, (A,) or مِنْ مَكَانِهِ, (Msb,) from his place: (A, Msb:) or he rose a little in his sittingplace: (TA:) or he stood up after sitting. (TA.) Both forms of
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR582 harf
نَشَزَ نَشَزَ I , U ( n. ac. نَشْز 1 , نُشُوْز 27 ) a. [ Fī ], Rose. b. Was agitated. c. Was situated high; towered. d. ( n. ac. نُشُوْز 27 ) [ 'Ala ], Was disrespectful to. e. Heaved. f. [ 'An ], Left. أَنْشَزَ أَنْشَزَ IV , a. Raised. b. Put together. c. Took away. تَنَشَّزَ تَنَشَّزَ V , a. Was harsh. نَشْز نَشْز 1 , ( pl. نُشُوْز 27 ), a. Height: hill &c. نَشَز نَشَز
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.884 harf
نشز نَشَزَ - يَنْشُزُ - نُشُوْز - أَنْشَزَ - يُنْشِزُ نَشَزَ - يَنْشُزُ + الكائن أو الشيء + عن كائن أو شيء: يبتعد الشيء اللصيق عن الشيء الذي كان يلتصق به: يبتعد عن الجليس أوالمرافق والذي يفترض أن يكون قربه عادة نًشُوْز: اسم فعل مبالغة من " نَشَزَ - يَنْشُزُ ": الابتعاد عن اللصيق أو الجليس أو المرافق، وهواصطلاحاً شرعياً: الابتعاد النفسي عن
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler69 mücavir (90 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جلس

    1 ortak ayet · Cel çul demektir

  2. فسح

    1 ortak ayet · Fusha (sin, ha), Aralık demektir

  3. خبر

    2 ortak ayet · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  4. بعض

    2 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  5. ضجع

    1 ortak ayet · Yataktır

  6. خوف

    2 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  7. شحح

    1 ortak ayet · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir

  8. بعل

    1 ortak ayet · Hurma ağaçları çift evcikli olup erkek ve dişileri vardır

  9. خوي

    1 ortak ayet · Haviy (hı) : Dere demektir

  10. كسو

    1 ortak ayet · Sıvının zıddı katı demektir

  11. أله

    4 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  12. حمر

    1 ortak ayet · Yaban eşeği demektir

Geçtiği ayetler(4)

  1. … فِي الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَإِذَا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا …

    AyrılınEy iman edenler; size: Meclislerde yer açın, denilince; yer açın ki, Allah da size açsın. Kalkın, denince de kalkın ki, Allah içinizden iman etmiş olanları ve kendilerine ilim verilenleri derecelerle yükseltsin. Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

Sîga sayfası: نُشُوزَهُنَّ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنشز
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعصى, بغى, شذذ
Zıt Kökخضع
Çekirdek Özet 1Zeminden yukarı doğru kabarmak, tümsekleşmek, düzlemden fırlayıp yükselmek
Çekirdek Özet 2Bulunulan intizam, meclis veya akit zemininden yukarı kalkıp ayrılmak, uyumu bozacak şekilde üste çıkmak
Çekirdek Özet 3Eşit ve dengeli hukuki-içtimai tabandan dikey bir kopuşla ayrışma ve dengeyi ihlal etme hareketi
Kritik Hata RiskiKökün salt kadının itaatsizliği veya cinsel başkaldırısı olarak daraltılması; kavramın erkek için de geçerli olan karşılıklı bir yabancılaşma, akit zeminini terk etme ve genel bir kalkış hareketi olduğunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نشGizli veya potansiyel halden yüzeye çıkma, canlanma, hareketlenme ve yayılma hareketi; nitekim نشأ kökünde varlığın yokluktan belirip büyümesi, نشر kökünde yayılıp dağılması, نشط kökünde düğümün çözülüp harekete geçmesi bu ortak çekirdeğe dayanır.زÇekirdeğin taşıdığı yüzeye çıkma ve hareketlenme dinamizmini ani, sert, sivrilen ve zeminle temasını kesen dikey bir tümsekleşme veya kopuş yönünde daraltır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkGizli veya tabandaki bir potansiyelin içten dışa doğru canlanıp hareketlenmesi
شdiş; ısırma, parçalama, keskinlikZemini veya intizamı yararak sivrilme, çatlak oluşturma, keskin bir çıkış
زkesici alet; kesme, ayırma, biçmeTabanla olan irtibatı ve bağı kesip ayrışma, tekil ve sivri bir yükselti oluşturma
نشزCanlanan bir gücün zemini yararak fırlaması ve mevcut düzlemden keskin bir yükseltiyle ayrışmasıBulunduğu tabii veya meşru seviyeden yukarı fırlayarak düzlemi terk etme, kabarma ve dikey bir ayrılık üretme hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇevresine göre kabarık, tümsek, taşlık ve sert yer (النَّشَزُ: المرتفع من الأرض); ayrıca atın sırtında eyerin tutunamayıp kaymasına yol açan tümseklik, derinin altından fırlayan damar ve korkudan yerinden fırlar gibi çarpan yürek.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi İmrüülkays'a nispet edilen beyitte kök, atın sırtındaki çıkıntı ve tümsekliği ifade etmek üzere ناشز lafzıyla kullanılmıştır.
Erken Arapça kullanımErken dönem rivayetlerinde Resûlullah'ın sefer esnasında bir tepeye veya tümseğe çıktığında (أوفى على نشز) tekbir getirdiği aktarılır; peygamberlik mührü tarif edilirken de etten belirgin bir kabarıklık için بضعة ناشزة ifadesi yer alır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu İmrıilqays.

Sami etimolojik katman

Arapça نشز kökü, merkezi Sami dillerinde somut bir zemin morfolojisinden soyut insan davranışına evrilen özgün bir gelişim çizgisi sergiler. Kökün ilk iki harfini oluşturan biliteral taban, Sami dillerinde genel olarak filizlenme, kabarma, yayılma ve uyanma sahalarıyla örtüşür. İbranice ve Süryanicede kök doğrudan bu üçlü konsonant çatısıyla yaygın bir leksikal karşılık üretmemiş; bu dillerde benzer dikey başkaldırı ve tümsekleşme kavramları diğer köklerle karşılanmıştır. Bununla birlikte Arapça içinde kök, zeminin tabii tesviyesinden yukarı doğru sertçe kabarmasını (tümsek ve sırt) ifade eden morfolojik bir tespitten hareketle; oturulan meclisten ayağa kalkıp ayrılma, iskeletin kemiklerinin birbirine eklenerek dikey olarak çatılması ve nihayet evlilik akdinde taraflardan birinin ortak zeminden kopup üste çıkması veya bağları kesmesi mecrasına doğru düzenli bir semantik genişleme yaşamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYerden tümsek şeklinde yükselmek (نشز)Somut zemin kabarmasından meclisten kalkmaya (انشزوا), kemiklerin çatılmasına (ننشزها) ve akdi bozucu dikey ayrışmaya (نشوز) uzanan düzenli gelişim.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBiliteral çekirdek paralelliğiİlk iki harfteki yüzeye çıkma ve hareketlenme dinamiği Sami dilleriyle müşterek olup üçüncü harfle birlikte kök Arapçada özelleşmiştir.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik veya diğer dil ailelerinde doğrudan fonetik ve anlamsal denkliği kanıtlanmış güvenilir bir veri tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نشزAnlamlıYükselmek, kabarmak, ayrılmakYerden tümsek şeklinde belirmek, meclisten veya akitten kalkıp ayrılmak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
نزشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
شنزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
شزنAnlamlıSert ve engebeli yer, zorlukTaşlık, engebeli ve sert arazi; ayağın takıldığı pürüzlü zemin.Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre müsta'meldir; Kur'an'da geçmez.
زنشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
زشنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نشزMerkezDüzlemden yükselerek ayrılmaOrtak zemini, akdi veya intizamı terk edip dikey bir kabarmayla üste çıkmak.Eşitlik ve uyum zemininden yukarı doğru fırlayıp kopuş üretme.
عصىKomşuEmre uymama, itaatsizlikVerilen açık bir emri veya yasağı iradi olarak çiğnemek ve buyruğa direnmek.İç gerilim ve buyruğa boyun eğmeme esastır; fiziksel veya mekânsal ayrılma şart değildir.
بغىKomşuHaddi aşma, tecavüzKendi hakkı olan sınırın ötesine geçerek başkasının alanına haksızca sarkmak.Yatay düzlemde sınır ihlali ve hakkından fazlasını zorla talep etme vurgulanır.
شذذKomşuTopluluktan ayrılmaÇoğunluğun veya kuralın dışına çıkarak tekil, istisnai ve dağınık kalmak.Kurumsal veya ahlaki kabarma değil, ana gövdeden kural dışı kopuş esastır.
خضعZıtBaş eğme, tevazuKendi varlığını ve iddiasını alçaltarak muhatabın iradesi ve intizamı önünde eğilmek.Dikey kabarma ve tümsekleşmenin aksine, zemine inme ve uyum sağlama hareketidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنشزKabarmak, kalkmak, ayrılmakZeminden dikey olarak yükselme; meclisi veya akit zeminini terk etme.Kesin
Latinceinsurgere, resilireAyağa kalkmak, geri sıçramakInsurgere dikey kalkış ve itaatsizlik yönünü, resilire ise akitten geri sıçrayıp kopmayı verir.Güçlü
İngilizceto rise up, recalcitrance, marital breachBaşkaldırmak, diretme, akdi ihlalFiziksel olarak ayağa kalkmayı ve hukuken ortak zeminden dikey kopuşu karşılar; yer şekli anlamını dışarıda bırakır.Güçlü
Almancasich auflehnen, Aufstehen, VertragsbruchBaşkaldırmak, ayağa kalkmak, ihlalToplumsal veya ailevi düzlemden koparak yukarı doğru direnç gösterme hareketini yansıtır.Güçlü
Fransızcase soulever, récalcitrance, rupture conjugaleAyaklanmak, dikleşmek, evlilik kopuşuMeclisten kalkışı ve eşlerin ortak yaşama zeminini terkederek dikleşmesini ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
انْشُزُوا / فَانْشُزُواMeclisten kalkıp dağılmak, yer açmakToplumsal adap ve meclis intizamı bağlamında, yer açmak veya başka bir göreve yönelmek üzere ayağa kalkıp meclisi boşaltma emri (Mücâdele 58:11).
نُشُوزَهُنَّKadının ortak evlilik zeminini terk edip dikleşmesiAile hukuku bağlamında kadının eşler arasındaki denge ve muhabbet zeminini terk ederek dikleşmesi, yabancılaşması ve başkaldırması (Nisâ 4:34).
نُشُوزًاErkeğin eşine karşı soğuması, uzaklaşması ve üstten bakmasıAile içi gerilim bağlamında kocanın hanımına karşı kaba davranması, ortak bağı önemsemeyip üstten bakması ve fiilen ayrışması (Nisâ 4:128).
نُنْشِزُهَاKemikleri ayağa kaldırmak, birbirine ekleyip çatmakYeniden diriliş ve ilahi kudret mucizesi bağlamında, çürümüş kemiklerin yerden kaldırılarak birbiri üzerine çatılıp iskelet haline getirilmesi (Bakara 2:259).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBa's ve haşir (yeniden diriliş)Bakara 2:259 ayetindeki kıraat farkları bağlamında, cesedin kemiklerinin yerden kaldırılıp iskelet halinde çatılması (نُنْشِزُهَا) meselesi.Ölümden sonra dağılmış unsurların dikey olarak ayağa kaldırılması ve yeniden inşa edilmesi.
FıkıhAile hukuku ve nafaka hakkıEşlerden birinin evlilik akdinin gereklerini yerine getirmemesi, evi terk etmesi veya ortak zemini çiğnemesi durumunda nafaka ve tehir hükümleri.Karşılıklı hak ve ödev zemininden kopuş; kadında itaatsizlik ve evi terk, erkekte kötü muamele ve yüz çevirme.
TefsirAile içi kriz yönetimi ve meclis edebîNisâ 34 ve 128 ile Mücâdele 11 ayetlerinde kelimenin hem fiziksel kalkış hem de ahlaki-hukuki yabancılaşma boyutlarının tahlili.Somut tümseklik ve ayağa kalkma manasının, akit ve meclis adabındaki dikey kopuşa istiare edilmesi.
HadisAhlak, fitne ve peygamberlik alametleriPeygamberlik mühründeki kabarık et parçası (ناشزة) ve yeryüzündeki tümseklere çıkıldığında yapılan zikirler.Fiziksel kabarıklık, tümsek ve tabii seviyenin üzerine çıkmış belirgin uzuv.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul ile yaratıcı ve vahiy arasındaki dengeİttiba zeminini terk edip kibre kapılmaİlahi nizamın çizdiği kulluk ve tevazu düzleminden yukarı doğru fırlama eğilimiVarlığın kendi haddini aşarak ilahi irade karşısında dikleşmesi ve dengeden kopması.Güçlü
İlmiMetodoloji ve hakikat zeminiKanıtlanmış ortak zeminden kural dışı sapmaOrtak kabullerin ve delillerin oluşturduğu tabanı reddedip temelsizce sivrilmeBilimsel metodolojide sistemin dengesini bozan kontrolsüz ve anomalik iddialar.Muhtemel
SiyasiToplumsal meclis ve kamu intizamıKamu düzeni zemininden kalkış ve ayrılıkKamusal müzakere veya meclis ortamında nizama uymayarak dikey ayrışma üretmeToplumsal sözleşmenin getirdiği ortak platformu bozacak şekilde itaatsizlik veya ayrılma.Güçlü
İktisadiAkitler ve mali sorumluluklarKarşılıklı yükümlülük zeminini terk etmeAkit gereği olan borç veya hizmet tabanından tek taraflı olarak el çekmeTarafların eşit ve karşılıklı hak zeminini bozarak mali sorumlulukları aksatması.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDüzlemde singularite veya lokal kabarma (deformasyon)Pürüzsüz ve dengeli bir yüzey üzerinde potansiyel enerjinin tek bir noktada yükselerek yerel bir tepe (tümsek) ve düzensizlik oluşturması; kristal yapıda atomun kafes dışına fırlaması.Güçlü
Beşeri bilimlerRol çatışması ve kurumsal kopuş (sapma)Bireyin tanımlanmış kurumsal statü ve ortak sözleşme zeminini reddederek sistemin dengesini bozacak şekilde dikey hiyerarşik veya anomik bir mesafe koyması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün salt kadının kocasına karşı cinsel veya fiili itaatsizliği olarak tanımlanıp, erkeğin de nüşûzunun (Nisâ 4:128) olabileceğinin ve kelimenin meclisten kalkmayı da ifade eden dikey bir hareket olduğunun unutturulması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök; mecliste yer açmak için ayağa kalkıp gitmekten, kemiklerin birbirine çatılıp yükseltilmesine, oradan da karı-kocanın eşitlik ve akit zeminini terk edip birbirine karşı dikleşmesine kadar uzanan çok boyutlu bir «zeminini terk edip yükselme» hareketidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNisâ 4:34 ayetinin tek taraflı bir erkek tahakkümü metni gibi algılanması; aile içi krizlerin kökeninde yatan karşılıklı yabancılaşma ve meşru zemini terk etme dinamiklerinin ıskalanması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Çünkü kök, Arap dilinin somut morfolojik gözlemini (tümsek yer) ahlaki, hukuki ve ontolojik düzlemlere nasıl kusursuzca aktardığını gösterir; toplumsal ve ailevi krizlerin özünde «zemini kaybetme ve üste çıkma» refleksinin yattığını açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Aile hukukunun temelini teşkil eden ve modern dönemde en çok tartışılan ayetlerde (Nisâ 4:34 ve 4:128), toplumsal adap kurallarında (Mücâdele 58:11) ve diriliş tasvirinde (Bakara 2:259) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Nüşûzun yalnızca kadına has bir suç veya günah olduğu zannını ortadan kaldırır; aynı kavramın erkek için de kullanıldığını göstererek nüşûzun cinsiyete bağlı bir kusur değil, akdi ve sevgi bağını zedeleyen karşılıklı bir yabancılaşma ve kopuş hali olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYeryüzünün tabii tesviyesinden yukarı doğru fırlayan sert tümseklik, kabararak öne çıkan damar veya meclisten ayağa kalkıp ayrılma hareketi.
  • Soyut anlamEşitlik, adalet ve ortak mutabakat zeminini terk ederek, taraflardan birinin diğerine üstten bakması, yabancılaşması ve akit düzlemini bozması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin ortak paydasını ve yatay denge yüzeyini bozan, sistemi dikey bir deformasyona ve dengesizliğe uğratan asimetrik kopuş fonksiyonu.
  • LaTeX modeliS(t)=P0  ⟹  ∃i∈{1,2}:Δzi>0  ⟹  ∂S∂z≠0
  • LaTeX açıklamasıModelde P0 eşler veya topluluk üyeleri arasındaki dengeli ve düzlem halindeki yatay tabanı (z=0) temsil eder. Sistem zamana bağlı bir denge halindeyken (S(t)), taraflardan herhangi birinin (i) bu düzlemden dikey bir sapma göstererek yükselmesi (Δzi>0), tabandaki dengeyi bozar ve sistem üzerinde sıfırdan farklı bir gerilim gradyanı (∂S∂z≠0) üreterek nüşûz (kriz ve ayrışma) durumunu ortaya çıkarır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن