نشأ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ش-أ18 sîga, 26 mücavir kök, 25 ayet, 14 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فأدنخلأَنْشَأَهَاأَنْشَأَأَنْشَأْنَاخلفنشأأخرقللقرنشكرأَنْشَأْتُمْأَنْشَأَكُمْقومبعدغيرخلق

KökSîga 18Ayet 25Sure 14Mücavir 26

▶ Ağı aç (3B)

نشأ

ن - ش - أ

KÖK
  • 28 geçiş
  • 25 ayet
  • 18 sîga
  • 13 sözlük

“Neş’et” sürgün, filiz demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: نشء

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Neş’et” sürgün, filiz demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.502 harf
باب الشين والنون و و ا ي ء معهما ن ش و، ن و ش، ش ي ن، ش ن أ، ش أ ن، ن ش أ، ن أ ش، أ ش ن مستعملات نش: النّشوة: السُّكرُ، وانتشى فلان فهو نشوان، وقد يقال: نشي ينشى، في معنى: انتشى، فهو نشوانُ وامرأة نشوى مثل: عطشى. والجميع نشاوى. والنَّشا، مقصور نسيم الريح الطيبة، قال: وتنشى نشا المِسكِ في قـارةٍ وريحُ الخُزامى على الأجوع واستنشيت نشوةً، أي: نسمتها، واستروحتها. نوش: النَّوش: التناول. ناشتِ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.013 harf
أنْشَأَهُ الله: خَلَقَهُ. والاسم: النَّشْأَةُ والنَّشاءةُ بالمدّ، عن أبي عمرو بن العلاء. وأنْشَأَ يفعلُ كذا أي: ابتدأَ. وفلان يُنْشِئُ الأحاديث، أي يضعُها. والناشِئُ: الحَدَثُ الذي قد جاوز حدَّ الصغر. والجارِية ناشِئٌ أيضاً، والجمع النَشَأَ وكذلك النَشْءُ. والنَشْءُ أيضاً: أوَّل ما يَنْشَأُ من السحاب. ونَشَأْتُ في بني فلانٍ نَشْأً ونُشوءًا، إذا شَبَبْتُ فيهم. ونُشِّئَ وأُنْشِئ بمعنى. وقرئ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.072 harf
ش ن ( و ا ي ء ) شان ، شنأ ، ناش ، نشأ ، نشي ، أشن . شين : قال الليث : الشَّيْن معروف ، وقد شَانَه يَشِينُه شَيناً . قلت : والشَّيْن ضد الزَّيْن ، والعرب تقول : وجه فلان زَيْن ، أي حَسَنٌ ذو زَين ، ووجه الآخر شَين ، أي قبيح ذو شيْن . سَلمة ، عن الفراء ، قال : العَيْنُ والشَّيْن ، والشنار : العَيْب . والشِّين حرف هجاء ، وقد شَيَّنْتُ شِيناً حَسَناً . وقول الله جلّ وعزّ : ( وَالاَرْضِ كُلَّ يَوْمٍ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.810 harf
(باب النون والشين وما يثلثهما) (نشص) النون والشين والصاد: أصلٌ يدلُّ على ارتفاعٍ في شيء وسموّ. ونَشَصَ السحابُ: ارتفَع. والسَّحابة المرتفِعة البيضاء: النَّشَاصَة([1])، وجمعها نَشَاص([2]). قال امرؤ القيس: أصَدَّ نَشَاصَ ذي القرنين حَتَّى *** تَوَلّى عَارِضُ الملِكِ الهمامِ([3])ونَشَص الوبرُ: ارتفَع. ونَشَصْنا من بلدٍ إلى بلدٍ: ارتفَعْنا. ونَشَصت المرأةُ مثل نَشَزَت. ونَشَصت ثَنِيَّتُه: تحرَّكت
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.006 harf
- النشء والنشأة: إحداث الشيء وتربيته. قال تعالى: ﴿ولقد علمتم النشأة الأولى﴾ [الواقعة/62]. يقال: نشأ فلان، والناشئ يراد به الشاب، وقوله: ﴿إن ناشئه الليل هي أشد وطأ﴾ [المزمل/6] يريد القيام والانتصاب للصلاة، ومنه: نشأ السحاب لحدوثه في الهواء، وتربيته شيئا فشيئا. قال تعالى: ﴿وينشئ السحاب الثقال﴾ [الرعد/12] والإنشاء: إيجاد الشيء وتربيته، وأكثر ما يقال ذلك في الحيوان. قال تعالى: {قل هو الذي أنشأكم وجعل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.013 harf
ن ش أ أنشأ الله تعالى الخلق فنشأوا ‏"‏ وننشئهم النّشأة الأخرى ‏"‏ وأنشأ حديثا وشعراً وعمارة‏.‏ واستنشأته قصيدة في الزهد فأنشأها لي‏.‏ وأنشأ يفعل كذا‏.‏ ومن أين نشأت وأنشأت أي نهضت‏.‏ ونشأت السحابة وأنشأها الله ورأيت نشأً من السحاب وهو أوّل ما يبدو‏.‏ وأنشأ العلم في المفازة والشّراع واستنشأ‏:‏ رفعه‏.‏ ‏"‏ وله الجوار المنشآت ‏"‏‏.‏ وقال الشمّاخ‏:‏ عليها الدجى المستنشآت كأنها هوادج مشدود
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.966 harf
أَنْشَأَه اللّه: خَلَقَه. ونَشَأَ يَنْشَأُ نَشْأً ونُشُوءاً ونَشَاءً ونَشْأَةً ونَشَاءة: حَيي، وأَنْشَأَ اللّهُ الخَلْقَ أَي ابْتَدَأَ خَلْقَهم. وفي التنزيل العزيز: وأَنَّ عَلَيْهِ النَّشْأَةَ الأُخْرى؛ أَي البَعْثةَ. وقرأَ أَبو عمرو: النَّشاءةَ، بالمدّ. الفرّاءُ في قوله تعالى: ثُمَّ اللّهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الآخِرةَ؛ القُرَّاءُ مجتمعون على جزم الشين وقَصْرِها إِلا الحسنَ البِصْرِيَّ، فإِنه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR419 harf
* ن ش أ * * أنْشَأَهُ * الله خلقه والاسم * النَّشْأَةُ * و * النَّشاءَةُ * بالمد أيضا و * أَنْشَأَ * يفعل كذا أي ابتدأَ و * نَشَأَ * في بني فلان شبَّ فيهم وبابه قطع وخضع و * نُشِّئَ تَنْشِئَةً * و * أُنْشِئَ * بمعنى وقُرئ ﴿أو من يُنَشَّأُ في الحِلية﴾ بالتشديد و * نَاشِئَةُ * الليل أول ساعاته وقيل ما ينشأُ فيه من الطاعات و * نَشَأَتِ * السحابة ارتفعت و * أَنْشَأَها * الله و * المُنْشَآتُ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.889 harf
نشأ، كمنع ونشؤ مثل كرم ينشأ وينشؤ نشأ ونشوءا ونشاء كسحاب ونشأة كحمزة ونشاءة بالمد، وفي التنزيل النشأة الأخرى أي البعثة، وقرأه أبو عمرو بالمد، وقال الفراء في قوله تعالى ثم الله ينشئ النشأة الآخرة القراء مجمعون على جزم الشين وقصرها إلا الحسن البصري فإنه مدها في كل القرآن، وقرأ ابن كثير وأبو عمرو: النشاءة ممدودا حيث وقعت، وقرأ عاصم ونافع وابن عامر وحمزة والكسائي النشأة بوزن النشعة حيث وقعت. ونشأ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.832 harf
نَشَأَ 1 نَشَأَ ذ , aor. نَشَاَ ; and نَشُؤَ, aor. نَشُاَ ; inf. n. نَشْءٌ and نُشُوْءٌ and نَشَآءٌ and نَشْأَةٌ and نَشَآءَةٌ; He lived; (K;) and (accord. to Sh) he rose, or became elevated, or high. (TA.) ― -b2- [It rose.] ― -b3- النَّشْأَةُ الأُخْرَى, or النَّشَآءَةُ, [Kur, liii. 48,] The resurrection: [lit., the other life]. (TA.) ― -b4- النَّشْأَةُ الآخِرَةُ, or النَّشَآءَةُ, [Kur, xxix. 19,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.129 harf
Madde başı: نشءنَشأَ نَشأَ A ( n. ac. نَشْء 1 , نَشْءَة 1t , نَشَاْء 22 , نَشَاْءَة 22t , نُشُوْء 27 ), a. Grew, grew up. b. Rose; was high. c. Lived; existed. d. Happened, occurred. e. Arose; originated. f. [ La ], Occurred to. g. see IV (b) . نَشَؤَ نَشَؤَ U ( n. ac. نَشَاْءَة 22t ), a. see supra (a) , ( b ), ( c ). نَشَّأَ نَشَّأَ II , a. Raised; reared; educated. أَنْشَأَ أَنْشَأَ IV ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok27.217 harf
Madde başı: نشءنشء نَشَأَ - يَنْشَأُ - نَشْأَة - نَاشِئ - نَاشِئَة - أَنْشَأَ - يُنْشِئُ - إِنْشَاء - مُنشِئ - مُنْشَأ - مُنْشَأَة - مُنْشَآت - نََشَّأَ - يُنَشِِّئُ، نُشِّئَ - يُنَشَّأُ نَشَأَ- يَنْشَأُ + كائن + شيئاً أو كائناً: بدأه ثم رعاه حتى يعظم ويكبر بجوده وخلقه: يبدأ كائناً ويرعاه حتى يتحول من وضع يكون فيه صغيراً وبسيط النوع والحجم، إلى شيء آخر،
Tamamını oku

Sîgalar(18)

Mücavir kökler26 mücavir (146 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أخر

    8 ortak ayet · Uhur ense demektir

  2. قرن

    4 ortak ayet · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir

  3. فأد

    2 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir

  4. بعد

    5 ortak ayet · Baid uzak demektir

  5. نخل

    2 ortak ayet · Hurma ağacıdır

  6. عمر

    2 ortak ayet · “U’mare” katlı bina demektir

  7. غير

    3 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  8. جري

    2 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir

  9. شكر

    2 ortak ayet · Sütle dolu memedir

  10. قلل

    2 ortak ayet · Az

  11. جنن

    3 ortak ayet · Bahçe demektir

  12. خلق

    3 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

Geçtiği ayetler(25)

Sîga sayfası: أَنْشَأَكُمْ
  1. وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَمُسْتَوْدَعٌ قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَفْقَهُونَ

    Sizi inşa ettiVe O’dur; sizi bir tek nefisten yaratmış olan. Sonra bir karar yeri, bir de emanet yeri vardır. Ayetlerimizi, anlayan bir kavim için uzun uzadıya açıkladık.

  2. وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ مَا يَشَاءُ كَمَا أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ

    Sizi inşa ettiRabbın müstağni ve rahmet sahibidir. İsterse, sizi giderir ve arkanızdan yerinize dilediğini getirir. Nitekim sizi de başka bir kavmin soyundan getirmiştir.

  3. … اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ …

    Sizi inşa ettiSemud’a da kardeşleri Salih’i, Ey kavmim; Allah’a kulluk edin, sizin O’ndan başka tanrınız yoktur. O’dur sizi yeryüzünden yaratıp orayı i’mar etmenizi isteyen. Mağfiret dileyin O’ndan, sonra da tevbe edin. Şüphesiz Rabbım, size yakındır, kabul edendir, dedi.

  4. … إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ …

    Sizi inşa ettiOnlar ki; ufak-tefek kusurları dışında günahın büyüklerinden ve hayasızlıktan kaçınırlar. Muhakkak ki Rabbın; mağfireti geniş olandır. Sizi, daha topraktan yarattığı zaman ve henüz analarınızın karınlarında cenin halinde iken sizi en iyi bilen O’dur. Kendinizi temize çıkarmayın. O; takva sahibi olanları da en iyi bilendir.

  5. قُلْ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ

    Sizi inşa ettiDe ki: Sizi yaratan ve sizler için kulaklar, gözler ve kalbler var eden O’dur. Ne de az şükrediyorsunuz.

Sîga sayfası: وَأَنْشَأْنَا
Sîga sayfası: أَنْشَأْتُمْ
Sîga sayfası: أَنْشَأْنَاهُ
Sîga sayfası: أَنْشَأْنَاهُنَّ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنشأ
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerخلق, فطر, بدع, ذرأ
Zıt Kökفني
Çekirdek Özet 1Bir şeyin dipten veya gizli halden yukarıya doğru kabarıp yükselmesi, filizlenmesi, boy atarak serpilmesi
Çekirdek Özet 2Varlığın potansiyel evreden aktüel evreye aşamalı olarak çıkarılması, büyütülmesi ve diriltilerek varlık sahnesine dikilmesi
Çekirdek Özet 3Statik bir varoluş yerine evreler halinde gelişen dinamik tekâmül ve yeniden diriliş düzeni
Kritik Hata RiskiKökü salt anlık veya mekanik bir var etme olarak anlayıp aşamalı büyüme, serpilme ve filizlenme nüansını göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نشGizli veya basık bir konumdan kabarıp açığa çıkma, hareketlenme, yayılma ve yükselme; nitekim aynı çekirdeği taşıyan نشر serip yaymayı ve canlandırmayı, نشز tümsekleşip yukarı kalkmayı, نشط ise düğümün çözülüp serbest kalarak canlı bir atılımla harekete geçmesini ifade ederأÇekirdeğin taşıdığı kabarma ve açığa çıkma hareketine belirgin bir başlangıç, zatiyet kazanma ve dikine boy atarak varlık sahnesine dikilme boyutu katarak kökü somut bir filizlenme ve aşamalı yaratılış anlamında özelleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkVarlıkta saklı bulunan canlılık potansiyelini, tohumun içindeki saklı hayat gücünü ve kesintisiz süren büyüme itkisini temsil eder
شdiş; ısırma, parçalama, keskinlikVarlığı kuşatan dış engeli, kabuğu veya toprağı yararak dışarı fırlama ve direnci kırma eylemini simgeler
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçBaşlangıç hamlesini, kudretli bir atılımla yukarıya doğru yönelmeyi ve yeni bir varoluşun öncülüğünü ifade eder
نشأCanlılık potansiyelinin sınırlayıcı örtüyü yararak güçlü bir başlangıçla yukarıya doğru boy atması ve varlık sahnesinde dikilerek serpilmesi hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamUfukta beliren bulutun kabarıp göğe doğru yükselmesi, tohumun toprağı delip filiz vermesi, çocuğun serpilerek delikanlılık çağına boy atması
Cahiliye şiiri kullanımıEş-Şammâh b. Dırâr bir beytinde yükselen dağları veya kervan üzerindeki kalkık mahmillerle göğe yükselen bulutları tasvir ederken kökü kullanmıştır: عليها الدجى المستنشآت كأنها / هوادج مشدود عليها الجزائر
Erken Arapça kullanımKlasik bedevi dilinde gencin serpilip yetişmesi için نشأ فتى denilmiş, gecenin başlangıcında veya uykudan sonra kalkışı ifade etmek için ناشئة الليل tabiri kullanılmış, havuzun kenarına dikilen yükseltilmiş taşlara ise نشيئة الحوض adı verilmiştir

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin ortak leksikal tabakasında نشأ kökü, dikey yönlü hareket, yukarı kaldırma, yükselme ve bir ağırlığı taşıyarak ayağa dikilme temel fikrine dayanır. İbranice nāśāʾ (נָשָׂא) fiili bir nesneyi yukarı kaldırmak, taşımak, yükseltmek ve onurlandırmak anlamlarını taşırken, Ugarit dilinde nšʾ aynı biçimde yükselmek ve kaldırmak manasında kullanılır. Doğu Sami kolunda Akadca našû fiili bir şeyi yüklenip kaldırma, göğe doğru yükseltme ve ayağa kaldırma anlamıyla merkezi bir fiildir. Süryanice nesha/nšā çizgisi ise canlı nefesin veya esintinin yükselmesiyle fonetik temaslar taşır. Bu ortak arka planda Sami dillerinin genelinde ağırlıklı olarak fiziksel bir nesneyi yukarı kaldırma veya yüklenme yönü öne çıkarken, Arapçada kök biyolojik ve ontolojik bir derinleşme yaşamış; topraktan bitkinin, rahimden canlının ve ufuktan bulutun aşamalı olarak yükselip kendi bağımsız formunu kazanması (نشوء) ve ilk başlangıçtan itibaren büyütülüp olgunlaştırılması anlamında özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنش kabarma çekirdeğinden türemeAçığa çıkma ve yayılma bildiren ikili tabanın hemze ile birleşerek dikine büyüme, filizlenme ve tedrici inşâ anlamı kazanmasıdırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nāśāʾ ve Akadca našû denklikleriSami dillerindeki kaldırma ve yükselme genel anlamının Arapçada biyolojik ve ontolojik boy atma şeklinde ihtisaslaşmasıdırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik n-s / n-š varyantlarıAilenin diğer kollarında kabarma, taşma ve büyüme bildiren fonosemantik köklerle muhtemel ortak tabakadırMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نشأAnlamlıYükselmek, filizlenmek, serpilmekCanlının veya nesnenin aşamalı olarak boy atıp varlık kazanmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
نأشAnlamlıUzanmak, yakalamak, aramakBir şeye ulaşmak veya onu almak üzere elini ve gövdesini ileri uzatmakKur'an'da geçmez
شنأAnlamlıBuğzetmek, tiksinmek, dışlamakBir kimseden veya durumdan şiddetle nefret edip uzaklaşmakKur'an'da geçer
شأنAnlamlıDurum, iş, tabiat, önemBir varlığın hali, yörüngesi veya meydana gelen esaslı hadiseKur'an'da geçer
أنشAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; Arapçada mühmel kabul edilir
أشنAnlamlıTemizlemek, yıkamak, kokuElleri temizlemek için kullanılan kokulu bitki veya ağaç kabuğuKur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نشأMerkezBüyütme, serpilme, var etmeVarlığı dipten yukarıya aşamalı bir gelişim süreciyle filizlendirip olgunlaştırmakTedrici tekâmül ve boy atarak varlık kazanma
خلقKomşuTakdir etme, şekil vermeBir şeyi belirli bir ölçü ve takdire göre tasarlayıp yoktan var etmekBiçimlendirme ve miktar tayini
فطرKomşuYarma, ilk kez ortaya çıkarmaVarlığı potansiyel halini yararak özgün fıtratı üzere ilk defa başlatmakYararak ilk çıkışı sağlama
بدعKomşuEmsalsiz başlatmaÖnceden hiçbir örneği ve modeli bulunmaksızın ilk defa icat etmekBenzersiz ve modelsiz başlangıç
ذرأKomşuYayma, çoğaltmaVarlığı yeryüzüne tohum saçar gibi dağıtıp çoğaltmakDağılma ve üreyip yayılma
فنيZıtYok olma, tükenmeVarlığın gelişiminin durması, zeval bulması ve ortadan kalkmasıVarlık sahasından silinme ve tükeniş

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنشأBoy atarak yükselmek, filizlenmek, aşamalı var olmakVarlığın tohumdan ağaca, nutfeden insana evreler halinde serpilip kemale ermesini karşılarKesin
Latinceoriri, coalescere, producereDoğmak, yükselmek, serpilerek bir araya gelmekoriri doğuş ve yükselişi, coalescere ise parçaların büyüyerek bütünleşmesini karşılar ancak ilahi inşâ boyutunu taşımazGüçlü
İngilizceto originate, to emerge, to foster, to flourishOrtaya çıkmak, serpilmek, büyütüp geliştirmekemerge belirmeyi, flourish serpilmeyi ifade eder; kökün hem ilk çıkış hem aşamalı yetiştirme çift kutbunu kısmen karşılarGüçlü
Almancaentstehen, heranwachsen, hervorbringenMeydana gelmek, serpilerek büyümek, ortaya çıkarmakentstehen oluşum sürecini, heranwachsen aşamalı büyümeyi verir; bütüncül teolojik inşâyı tek başına yansıtmazGüçlü
Fransızcanaître, surgir, faire croîtreDoğmak, yukarı fırlamak, büyütüp yetiştirmeksurgir ani yükselmeyi, croître ise biyolojik büyümeyi karşılar; kökün ilk yaratılış ve diriliş birliğini tam kuşatmazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَنْشَأَ / يُنْشِئُİnsanın ilk aşamalı yaratılışı ve nutfeden serpilmesiİnsanın anne karnındaki biyolojik evreleri ve yeryüzündeki ilk neşeti (Mü'minûn 23:14, Necm 53:32, Mülk 67:23)
النَّشْأَةَ الْأُولَى / النَّشْأَةَ الْآخِرَةَDünyadaki ilk varoluş ve kıyametteki ikinci dirilişAhirette bedensel dirilişin imkânını ve ilk yaratılışla olan analojisini kuran ayetler (Vâkıa 56:62, Ankebût 29:20, Necm 53:47)
نَاشِئَةَ اللَّيْلِGecenin sükunetinden fışkıran uyanış ve ibadet için kalkışGece namazına kalkmanın nefis üzerindeki tesirini bildiren bağlam (Müzzemmil 73:6)
الْمُنْشَآتُDenizde dağlar veya alametler gibi yükseltilmiş gemilerSuyun üzerinde azametle yükselen yelkenliler ve büyük vasıtalar (Rahmân 55:24)
يُنَشَّأُSüs ve zinet içinde büyütülüp yetiştirilmeMüşriklerin melekleri kız çocuğu sayma iddialarını eleştiren bağlam (Zuhruf 43:18)
أَنْشَأْنَا قَرْنًاYeni bir nesil veya medeniyeti tarih sahnesine çıkarmaHelak edilen bir toplumun ardından yeni bir topluluğun boy atması (En'âm 6:6, Mü'minûn 23:31)
أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَهَاBitkiyi ve ağacı topraktan filizlendirip büyütmeAteşin çıktığı yeşil ağacın yaratılışındaki ilahi kudret delili (Vâkıa 56:72)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamDiriliş ve meâd doktriniYeniden dirilmenin yoktan ilk yaratılış gibi değil, ilk tohumun serpilmesi gibi aşamalı bir neşet olup olmadığıNeş'et-i uhrâ kavramıyla dirilişin ontolojik gerçekliği ve imkânı
FıkıhGece ibadeti ve çocuk hukukuNâşietü'l-leyl kavramının teheccüd vaktiyle bağı; çocuğun büyüme ve nafaka evreleri (hidâne ve inşâ)Uykudan sonraki kalkış vakti ve çocuğun fiziksel gelişim merhaleleri
TefsirKevnî ayetler ve gemi tasvirleriEl-Münşeât kelimesinin yükseltilmiş yelkenler mi yoksa inşa edilmiş devasa gövdeler mi olduğu tartışmasıDenizde dağ gibi yükselen yapılar ve aşamalı yaratılış tasviri
Hadisİbadetle yetişen genç ve neşetTemiz bir fıtratla Allah'a ibadet içinde büyüyüp serpilme tasviriGençlik çağının dinamizmi ve ahlaki gelişimin tedriciliği

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve ahiret düzeniAşamalı tekâmül ve dirilişVarlığın hedefine doğru olgunlaşmasıİnsanın ilk yaratılışından ahiretteki ikinci inşâsına kadar kesintisiz bir diriliş ekseni kurarKesin
İlmiBiyoloji ve kozmolojiMorfojenez ve ontogenezÇekirdekten forma evrilmeMaddenin basit bileşenlerden karmaşık ve işlevsel canlı organizmalara doğru basamaklı gelişimini açıklarGüçlü
SiyasiToplum ve medeniyet tarihiYeni bir neslin zuhuruTarihsel dönüşümü sağlamaBir medeniyetin çöküşünün ardından yeni bir kuşağın sıfırdan boy atıp iktidar sahnesine yükselmesini sağlarGüçlü
İktisadiÜretim ve sanayiKatma değer ve mamul üretimiHam maddeyi işleyip yükseltmeHam girdilerin aşamalı emek ve süreçlerle yüksek nitelikli nihai ürünlere dönüştürülmesini ifade ederMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDiferansiyel büyüme ve morfojenezBiyolojide bir hücrenin veya embriyonun zamana bağlı fonksiyonlar boyunca adım adım farklılaşarak tam teşekküllü bir organ sistemine dönüşmesi süreci kökün aşamalı inşâ hareketiyle tam bir yapısal eşbiçimlilik gösterirGüçlü
Beşeri bilimlerPedagojik gelişim ve toplumsal sosyalleşmeSosyolojide ve psikolojide bireyin ham bir biyolojik varlıktan toplumsal normları, dili ve kimliği aşama aşama içselleştirerek yetkin bir şahsiyet haline gelmesi kökün serpilme hareketiyle örtüşürGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü modern Türkçedeki taşeronluk veya duvar örme anlamındaki inşaat kavramına indirgemek ya da biyolojik ve tedrici boyutu unutup onu alelade bir anlık icat saymak
Kur'an içi daha geniş anlamBir tohumun topraktan baş verip ağaç olması, nutfenin aşamalardan geçerek düşünen bir insan kılınması, gecenin sükunetinden diri bir kıyamın fışkırması ve tarihte yeni toplumların filizlenmesi süreçlerinin tamamını kapsayan canlı, organik ve basamaklı var oluş hamlesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDiriliş ayetlerindeki neşet mantığı kavranamaz; ölümden sonraki diriliş mekanik bir montaj gibi algılanarak ilk yaratılıştaki biyolojik gelişimle ahiretteki diriliş arasındaki Kur'ani analoji zedelenir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın yaratılış ve diriliş tasavvurunun statik ve tek hamleli değil, tohumdan meyveye doğru aşama aşama ilerleyen organik bir tekâmül olduğunu gösterdiği için temel bir anahtardır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın anne karnındaki evrelerini anlatan embriyolojik ayetlerde, ölümden sonra dirilişi tabiatın canlanmasıyla delillendiren meâd ayetlerinde ve tarihte milletlerin yükselişini ele alan kıssa bağlamlarında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratılışı sadece bir kereye mahsus olup bitmiş mekanik bir olay sanma hatasını düzeltir; varlığın her an aşamalı bir inşâ, büyüme ve nihayetinde ahirette kaçınılmaz bir ikinci neşet sürecinde olduğunu ispatlar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamUfukta bulutun kabarıp yükselmesi, topraktan filiz fışkırması ve çocuğun serpilerek boy atmasıdır.
  • Soyut anlamGizli potansiyelin basamaklı evreler boyunca olgunlaşarak varlık sahnesine dikilmesi ve kemale ermesidir.
  • Sistematik karşılıkKozmik, biyolojik ve medeni sahalarda çekirdekten kuruma doğru basamaklı varoluş ve diriliş dinamiğidir.
  • LaTeX modeliS(t)=∫t0tΦ(u,σ(u)) du→t→TΩ
  • LaTeX açıklamasıFormülde t0 başlangıçtaki saklı tohum veya potansiyel durumunu, u zaman eksenindeki ara gelişim basamaklarını, σ(u) her basamakta varlığa etki eden içsel ve dışsal olgunlaştırıcı dinamikleri, Φ bu dinamikler eşliğinde gerçekleşen aşamalı büyüme ve yükselme fonksiyonunu, S(t) zamanla serpilip boy atan varlık durumunu, T nihai olgunluk anını ve Ω ise varlığın dikilip kemale erdiği nihai zatiyet ve neşet formunu temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن