ذرأ
ذ - ر - أ
KÖK- 6 geçiş
- 6 ayet
- 4 sîga
- 13 sözlük
Zere’ (zal, hemze) : “Zerre”(zal) toz demektir. Zere’ ise küçük tohum demektir. Mastar olarak saçmak, dağıtmak anlamlarına gelir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ذرء · ذرأَ
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Zere’ (zal, hemze) : “Zerre”(zal) toz demektir. Zere’ ise küçük tohum demektir. Mastar olarak saçmak, dağıtmak anlamlarına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.088 harfباب الذال والراء و و ي ء معهما
ذ ر أ، ذ ر و، و ذ ر، ر ذ ي، ذ أ ر مستعملات
ذرأ:
الذُّرْأَةُ: شَيْبٌ يَبْدو في فَوْدَي الرأس قبلَ سائره، قال:
فقد علتني ذُرْأةٌ بادي بَدي
وذَرِئَ فلانٌ فهو أَذْرَأُ، والمرأة ذَرْآءُ.
وذَرَأَ اللَّهُ الخلق يَذْرَؤهم ذَرْءاً أي خَلَقَهم.
والذّرْءُ من قولكَ: ذَرَأْنا الأرضَ أي بَذَرْناها، وزَرْعٌ ذَريءٌ بوزن فَعيل.
ويقال: ذَرَأتُ الوَضينَ: بَسَطْتُه على وَجْه الأرض.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR962 harfذرأ الله الخلق يذرؤُهُمْ ذرْءاً. خَلَقَهُمْ. ومنه: الذُرِّيَّةُ، وهي نَسْلُ الثَّقَلَيْنِ، إلا أنَّ العرب تركت همزها، والجمع: الذَّرارِيّ. وفي الحديث: "ذَرْءَ النَّارِ"، أي: أنهم خُلِقوا لها، ومن قال: ذَرْوَ النَّارِ بغير همز: أراد أنهم يُذْرَونَ في النار. والذَرَأُ بالتحريك: الشيْبُ في مُقَدَّمِ الرأس. رجل أَذْرَأُ وامرأة ذَرْآءُ. وذرئ شعره، وذرأ لغتان. قال الراجز:
رأين شيخاً ذَرِئَتْ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.107 harfذ ر ( وايء )
ذرأ ، ذرا ، ذأر ، وذر ، ذير ، روذ ، رذي .
ذرأ : قال اللَّيْثُ : يُقال : ذَرأَ اللَّهُ الخَلْق يَذْرَؤُهم ذَرْءاً .
ومِن صِفات الله : الذَّارِىءُ ، وهو الذي ذَرَأ الخَلْق ، أي خَلَقهم ، وكذلك البارِىءُ .
وقال الله تعالَى : ( وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ ) ( الأعراف : 178 ) أي خَلَقْنا .
وقال عزّ وجلّ : ( جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجاً
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.118 harf(باب الذال والراء وما يثلثهما)
(ذرع) الذال والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على امتدادٍ وتحرُّك إلى قُدُم، ثم ترجع الفروعُ إلى هذا الأصل. فالذِّراع ذِراع الإنسان، معروفة. والذَّرع: مصدر ذَرَعْتُ الثَّوبَ والحائطَ وغيرَه. ثمّ يقال: ضاق بهذا الأمر ذَرْعاً، إذا تكلَّفَ أكثَرَ ممّا يطيق فَعَجَز. ويقال ذَرَعَهُ القَيء: سبقَه. ومَذَارِعُ الدَّابة: قوائمها، والواحد مِذْراع. وتَذَرّعَتِ الإِبلُ الماءَ:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR405 harf- الذرء: إظهار الله تعالى ما أبداه، يقال: ذرأ الله الخلق، أي: أوجد أشخاصهم. قال تعالى: ﴿ولقد ذرأنا لجهنم كثيرا من الجن والإنس﴾ [الأعراف/179]، وقال: ﴿وجعلوا لله مما ذرأ من الحرث والأنعام نصيبا﴾ [الأنعام/136]، وقال: ﴿ومن الأنعام أزواجا يذرؤكم فيه﴾ [الشورى/11]، وقرئ: (تذرؤه الرياح) (سورة الكهف آية 45، وقراءة (تذرؤه) شاذة)، والذرأة: بياض الشيب والملح. فيقال: ملح ذرآني، ورجل أذرأ، وامرأة ذرآء، وقد ذرئ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR453 harfذ ر أ
ذرأنا الأرض وذروناها: بذرناها.
وذرأ الله الخلق وبرأ ومن الذاريء الباريء سواه واللهم لك الذرأ والبرء ومنك السقم والبرء وقد علته ذرأة وهي بياض الشيب أول ما يبدو في الفودرين وقد ذرىء رأسه ذرأً ورجل أذرأ وامرأة ذرءاء.
وشاة ذرءاء: بيضاء الرأس أو بيضاء الوجه.
قال: فمر ولما تسخن الشمس غدوة بذرءاء تدري كيف تمشي المنائح أي منحـت كثيـراً فاعتـادت ذلك فهي تسامحبالمشي لا تأبى.
وملح
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.236 harfMadde başı: ذرأَفي صفاتِ اللّهِ، عز وجل، الذّارِئُ، وهو الذي ذَرَأَ الخَلْقَ أَي خَلَقَهم، وكذلك البارِئُ: قال اللّه عز وجل: ولقد ذَرَأْنَا لجهنم كثيراً أَي خلقنا. وقال عز وجل: خَلَق لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكم أَزْواجاً ومِن الأَنْعام أَزْواجاً يَذْرَؤُكم فيه. قال أَبو إِسحق: المعنى يَذرَؤُكم به أَي يُكثِّركم بجعله منكم ومن الأَنعام أَزواجاً، ولذلك ذَكر الهاء في فيه. وأَنشد الفرَّاء فيمن جعل في بمعنى الباء، كأَنه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR345 harf* ذ ر أ * * ذَرَأ * خلق وبابه قطع ومنه * الذُّرِّيَّةُ * وهي نسل الثقلين تركوا همزها والجمع * الذَّرَارِيُّ * بتشديد الياء وفي الحديث ﴿* ذَرْءَ * النار﴾ أي أنهم خُلقوا لها ومن قاله ﴿ذرْو النار﴾ بغير همز أراد أنهم يُذرون في النار وملح * ذَرْءَانِيُّ * و * ذَرَءَانِيُّ * بسكون الراء وفتحها مع المد فيهما أي شديد البياض ولا تقل * أنْذَرَانِيٌّ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.969 harfذرأ الله الخلق كجعل يذرؤهم ذرأ: خلق، والشيء: كثره. قال الله تعالى يذرؤكم فيه أي يكثركم به ومنه اشتقاق لفظ الذرية، مثلثة ولم تسمع في كلامهم إلا مهموزة لنسل الثقلين من الجن والإنس، وقد تطلق على الآباء والأصول أيضا، قال الله تعالى أنا حملنا ذريتهم في الفلك المشحون والجمع ذراري كسراري، قال الصاغاني: وفي اشتقاقها وجهان، أحدهما أنها من الذرر، ووزنها فعولة أو فعيلة، والثاني أنها من الذر بمعنى
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.849 harfذَرَأَ
1 ذَرَأَ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. ذَرَاَ , (S, M, Msb, K,) inf. n. ذَرْءٌ, (S, M, Msb,) He (God) created, syn. خَلَقَ, (T, S, M, Msb, K,) الخَلْقَ [the creation; i. e. the things that are created]. (T, S, M, Msb.) وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَ الْاـِنْسِ, in the Kur [vii. 178], means [And verily] we have created [for Hell many of the jinn, or genii, and of
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR403 harfMadde başı: ذرءذَرَأَ
ذَرَأَ A ( n. ac. ذَرْء [ 1 ] ),
a. Created.
b. Multiplied.
c. Sowed.
d. see infra.
ذَرِى
*ariY^ A ذَرُؤ U ( n. ac. ذَرَا [ 4 ] ,
a. Began to turn gray.
أَذْرَأَ
أَذْرَأَ IV ,
a. Angered, provoked.
b. [ acc. & Ila ], Provoked, incited to.
ذَرْء
ذَرْء 1 ,
a. Somewhat, a little.
ذُرْءَة
ذُرْءَة 3t ,
a. Whiteness, hoariness.
ذُرِّيَّة
ذُرِّيَّة
a. Offspring.
b.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.793 harfMadde başı: ذرءذرء
ذَرَا - يَذْرُوْ - ذَرْوٌ - ذَرْواً - ذَارِيْ - ذَارِيَة - ذَارِيَات
ذَرَا - يَذْرُوْ + كائن + شيئاً: يباعد الأجزاء التي يتألف منها الشيء عن بعضها فيجعلها على شكل ذرات متفرقة منتشرة مبعثرة
ذَرْوٌ: اسم فعل " ذَرَا - يَذْرُوْ "
ذَرْواً: حال من " ذَرْوٌ "
ذَارِيْ: اسم فاعل صفة مشبهة من " ذَرَا - يَذْرُوْ "
ذَارِيَة : مؤنث " ذَارِيْ ": وهي
Mücavir kökler36 mücavir (55 toplam)
- نعم
3 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- أرض
4 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- حشر
2 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
- لون
1 ortak ayet · Her çeşit renk demektir
- بصر
2 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- وصل
1 ortak ayet · Birleştirirler
- حرث
1 ortak ayet · Hars ekin demektir
- سمع
2 ortak ayet · İşiten
- زعم
1 ortak ayet · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- فطر
1 ortak ayet · Fıtr ; “Futr” mantar demektir
- فقه
1 ortak ayet · Kavrarlar
- نصب
1 ortak ayet · Dikili taş demektir
Geçtiği ayetler(6)
وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعَامِ نَصِيبًا فَقَالُوا هَذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ …
TürettiOnlar; Allah için, O’nun yarattığı ekin ve davarlardan bir pay ayırdılar ve kendi zanlarına göre; bu, Allah’ındır, bu da koştuğumuz ortaklarımızındır, dediler. Ortaklarına ait olanlar Allah’a ulaşamaz dı da, Allah’a ait olanlar ortaklarına giderdi. Ne kötüdür hükmedegeldikleri şeyler.
وَمَا ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ
TürettiYeryüzünde rengarenk şeyleri de sizin için O, yaratmıştır. Muhakkak ki öğüt alan bir kavim için bunda ayetler vardır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ذرأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بذر, خلق, نبت, برأ |
| Zıt Kök | حصص |
| Çekirdek Özet 1 | Tohumu toprağa saçıp yaymak, gizli olanı dışarı çıkarıp filizlendirmek ve ilk aklaşmanın belirmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Yaratılışın çoğaltılarak yeryüzüne serpilmesi, nesillerin ve türlerin yayılıp üretilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık potansiyelinin açığa çıkarılarak üremesi ve yayılmasıyla kurulan ilahi ekolojik ve fıtri denge |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalın ve durağan bir var etme olarak algılayıp onda saklı olan saçılma, üreme, çoğalma ve yayılma dinamizmini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ذر | Dağılma, ufalanma, yayılma, saçılma ve zerreler halinde serpilme (ذรร, ذرع, ذرو) | أ | Çekirdeğin saçılma ve yayılma anlamına başlangıç, belirme, açığa çıkma ve canlanma boyutu eklenerek tohumun ekilmesi ve canlıların çoğaltılarak varlık sahasına salınması anlamı oluşmuştur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ذ | Kapı; giriş, geçiş, hareket (ikiz harf daldan türetme, pelteklik nüansıyla sızma ve aralanma) | Gizli bir kaynaktan dışarıya doğru sızma, kabuğu aralayıp geçit bulma ve fışkırma hareketini başlatır |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Başlangıcı, yönelişi, yukarıya doğru yükselişi ve baş verme hareketini temsil eder |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | İlksel iradeyi, tohumdaki patlayıcı canlanma gücünü ve ilk varoluşsal hamleyi tamamlar |
| ذرأ | Gizli hazineden sızıp baş gösteren ilksel hamle | Tohumun yarılarak içindeki potansiyeli dışarı saçması, saçılan unsurun kök salıp çoğalması ve varlık sahasına yayılması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Tohumun toprağa saçılması ve ekilmesi; ayrıca başta beliren ilk kırlaşma ve saçın şakaklardan başlayarak beyazlaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi beytinde sevginin kalbe tohum gibi ekilip saçılmasını bu kökle tasvir eder: شَقَقْتِ القَلْبَ ثُمَّ ذَرَأْتِ فِيهِ / هَوَاكِ فَلِيمَ فَالْتَامَ الفُطُورُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem metinlerinde saçtaki ilk aklaşma için فقد علتني ذرأة بادي بدي ifadesi kullanılır; ayrıca toprağa saçılmış tohum ve yeryüzüne yayılmış nesiller için bu kökten türevler yer alır |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāġa.
Sami etimolojik katman
Arapça ذرأ kökü, tohumu toprağa saçma, yayma, saçın beyazlaması ve varlıkların türetilip çoğaltılması anlamlarını taşır. Sami dil ailesinin genelinde görülen ve zerre, saçılma, savurma anlamı taşıyan z-r çekirdeğiyle derinden irtibatlıdır. İbranicede z-r-ʿ (זָרַע) kökü tohum ekmek, saçmak ve döl vermek anlamında merkezi bir yere sahiptir; Arapçadaki زرع kökü ile doğrudan eşasıllıdır. Arapçada hemzeli biçim olan ذرأ kökünde, hem saçıp yayma hem de gizlilikten açığa çıkararak meydana getirme ve belirginleştirme (saçın beyazlamasında olduğu gibi ilk beliriş) nüansı korunmuştur. Fenikece ve Aramice/Süryanicede de z-r-ʿ kökü tohum ve soy anlamına gelirken, Arapçada ذرو (savurmak) ve ذรร (zerreler halinde saçmak) kökleri fonetik varyasyonlar olarak aynı semantik alanı paylaşır; hemzenin dâhil olması köke ani bir zuhur ve canlı bir var ediliş boyutu katmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ذر kök ailesi | ذรร (zerreler halinde saçılma) ve ذرو (rüzgarın savurması) kökleriyle akraba olup tohum ekme ve yaratılışı yayma anlamında özelleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice z-r-ʿ ve Süryanice z-r-ʿ | Tohum saçmak, ekmek, nesil üretmek ve çoğaltmak anlamındaki genel Sami kök tabakasıyla anlamca ortaktır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik saçılma ve yayılma kökleri | Tohum, serpinti ve dağılma bildiren arkaik fonetik unsurlarla muhtemel paralellik gösterir | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Gesenius Hebrew Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ذرأ | Anlamlı | Saçmak, tohum ekmek, çoğaltmak | Canlıları yaratıp yeryüzüne yaymak, başta ilk beyazlığın belirmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ذأر | Anlamlı | Ürkmek, kaçınmak, cesaret etmek | Bir şeyden ürkerek geri çekilmek veya aksine birine karşı cüretkarlık göstermek | Kur'an'da geçmez; ters yönlü hareket |
| رذأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
| رأذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
| أذر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
| أرذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ذرأ | Merkez | Yaratma, saçma, çoğaltma | Tohum saçar gibi varlıkları üreterek yeryüzüne yaymak | Potansiyelin filizlenip serpilerek çoğalması |
| بذر | Komşu | Saçma, ekme | Yalnızca tohumu toprağa atmaya ve israf boyutuna odaklanır | Canlı türlerinin yaratılışını ve fıtri yayılışını içermez |
| خلق | Komşu | Yaratma, takdir etme | Bir ölçüye, takdire ve biçimlendirmeye göre yoktan var etmeyi bildirir | Saçılma, çoğalma ve üreme hareketini doğrudan vurgulamaz |
| نبت | Komşu | Bitme, büyüme | Tohumun çimlenip gövde vermesi ve topraktan yükselmesi aşamasıdır | Eken veya saçan öznenin yayma eylemini değil bitkinin gelişimini anlatır |
| برأ | Komşu | Kusursuz var etme | Varlığı ayıptan, eksiklikten ve karmaşadan arındırarak ortaya koymayı ifade eder | Dağılma ve üreme yoluyla yayılma fikrini öne çıkarmaz |
| حصص | Zıt | Toplama, kuruma, kırpma | Saçılıp yayılmanın aksine büzülme, kökünden kesilme, tükenme ve daralma | Dağılmanın ve üreyip çoğalmanın karşıtı olan yok oluş ve kısırlık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ذرأ | Saçıp üretmek, yaymak | Canlıları yaratıp nesiller halinde yeryüzüne serpmek | Kesin |
| Latince | disseminare, propagare | Tohum saçmak, çoğaltmak | Dağılma ve tohumlama yönünü karşılar ancak ilahi yaratılış nüansını içermez | Güçlü |
| İngilizce | to disseminate, to propagate, to multiply | Yaymak, üretmek, tohumlamak | Biyolojik üreme ve saçılmayı karşılar, varoluşsal boyut eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | aussäen, fortpflanzen, vermehren | Ekmek, çoğaltmak, yaymak | Tohumun saçılması ve çoğalması yönünü verir | Güçlü |
| Fransızca | disséminer, propager, procréer | Saçmak, yaymak, döllemek | Varlıkların çoğaltılarak dağıtılması anlamını taşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lewis-Short.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mazi fiil (ذَرَأَ) | İnsan ve cin nesillerini yaratıp çoğaltma | Fıtrat ve sorumluluk bağlamında, varlıkların cehennem veya imtihan için çoğaltılması (A'râf 7:179) |
| Mazi fiil (ذَرَأَ) | Ekin ve hayvanları üretip var etme | Müşriklerin ilahi nimeti sahte ilahlara paylaştırması bağlamında rızık ve üretim (En'âm 6:136) |
| Müzari fiil (يَذْرَؤُكُمْ) | Çiftler kılarak çoğaltma ve yayma | İnsanların ve hayvanların eşler vasıtasıyla nesillerinin devam ettirilmesi (Şûrâ 42:11) |
| Mazi fiil (ذَرَأَ) | Yeryüzündeki rengarenk nimetleri serpiştirme | Kozmik düzen ve ibret bağlamında yeryüzüne yayılan canlı ve cansız çeşitlilik (Nahl 16:13) |
| Mazi fiil (ذَرَأَ) | Bütün canlı türlerini yaratıp yayma | Yeryüzünün hayat alanı kılınması ve canlıların dağıtılması bağlamı (Mü'minûn 23:79, Mülk 67:24) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratma sıfatları ve kader | A'râf 179 ayetindeki ifadeden hareketle kulun iradesi, kesb ve ilahi ilmin önceden kuşatıcılığı tartışılmıştır | Yaratılışın sadece ilk var etme değil, akıbetiyle birlikte yayılma olduğu yönü |
| Fıkıh | Ziraat, hayvancılık ve zekat | En'âm 136 bağlamında tarım ürünlerinin ve hayvanların mülkiyeti, şirk ortaklıklarının reddi ve zekat yükümlülüğü | Tarımsal mahsul ve hayvan sürülerindeki ilahi mülkiyet hakkı |
| Tefsir | Kevni ayetlerin tefekkürü | Şûrâ 11 ve Nahl 13 tefsirinde, türlerin çeşitliliği, çift yaratılma ve üreme mekanizmasının ilahi birliği göstermesi | Canlı türlerinin renk ve biçim zenginliği içinde sürekliliği |
| Hadis | Fıtrat ve kadınların doğurganlığı | Erken metinlerde kadınlar için kullanılan türevler bağlamında neslin çoğalması ve üremenin teşviki | Neslin devamı, çoğalma potansiyeli ve bereket |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık alanı ve tevhid | İlahi yayma ve çoğaltma | Nimetin kaynağını Allah'a bağlama | Yeryüzündeki tüm canlı ve bitki çeşitliliğinin Allah'ın saçıp geliştirdiği ayetler olduğunu kavratır | Kesin |
| İlmi | Biyoloji ve ekoloji | Üreme ve genetik yayılım | Türlerin devamı ve adaptasyonu | Canlıların çiftler halinde var edilerek yeryüzü ekosistemine serpiştirilmesi mekanizmasını ifade eder | Güçlü |
| Siyasi | Toplum ve nüfus | Demografik yayılma ve yerleşim | Toplumların yeryüzüne dağılımı | İnsan topluluklarının farklı coğrafyalara saçılarak imar ve hilafet görevini üstlenmesi zeminidir | Güçlü |
| İktisadi | Tarım ve hayvancılık | Doğal sermayenin üremesi | Üretim ve rızık temini | Ekinlerin ve sürülerin kendiliğinden çoğalma potansiyelinin iktisadi değer ve zenginlik üretmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Difüzyon ve tohumlama dinamikleri | Bir merkezden çıkan parçacıkların veya genetik bilginin ortama yayılarak çoğalması ve yoğunluk gradyanı oluşturması süreciyle tam örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Demografik yayılma ve kültürel difüzyon | Bir topluluğun veya fikrin tohum gibi yayılarak yeni coğrafyalarda kök salması, çeşitlenmesi ve nüfus oluşturması sürecidir | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca standart yaratma (خلق) kelimesinin basit bir eşanlamlısı sayarak saçılma, üreme ve yayılma dinamizmini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Canlıların tohum gibi yeryüzüne serpilmesi, çiftler vasıtasıyla sürekli çoğaltılması ve yeryüzünün her köşesine hayat tohumlarının saçılması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | A'râf 179 gibi ayetlerde ilahi cebir vehmetmek; oysa ayet varlığın potansiyelini saçıp serpen ilahi yasanın işleyişine ve insanın bunu zayi etmesine işaret eder |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın yaratılış tasavvurunda varlığın durağan bir kütle değil, saçılan tohumlar gibi dinamik, üreyen, çeşitlenen ve yayılan bir süreç olduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ekinlerin ve hayvanların yaratılışından bahseden iktisadi-hukuki ayetlerde ve canlıların yeryüzüne yayılışını anlatan tevhid ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışı sadece bir ilk başlangıç anına hapseden deist veya mekanik anlayışları yıkar; hayatın her an saçılıp çoğaltılan bir lütuf olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTohumun toprağa saçılması, yayılması ve saçta ilk aklaşmanın baş göstermesi.
- Soyut anlamİlahi kudretin varlık tohumlarını kainat zeminine serperek nesilleri, türleri ve çeşitliliği sürekli üretip yayması.
- Sistematik karşılıkBir potansiyelin uygun zeminde çoğalarak hacim kazanması, demografik ve biyolojik difüzyonun ilahi kanunla yürütülmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde başlangıçtaki ilksel tohumu veya potansiyeli, çiftler arası üreme ve çoğalma katsayısını, zaman içinde çoğalıp serpilmiş nesilleri ve türleri, ise bu potansiyelin yeryüzü uzamına saçılma ve yayılma (difüzyon) gradyanını temsil eder. Doğal dil içermeyen formül, kökün tohum saçma, üreme ve uzama yayılma dinamiğini sembolize eder.