ذرع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ذ-ر-ع4 sîga, 33 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ذِرَاعَيْهِسلسلوصدذَرْعُهَاسلكذرعضيقسوألوطذَرْعًاذِرَاعًاجيأرقدكلبفرر

KökSîga 4Ayet 4Sure 4Mücavir 33

▶ Ağı aç (3B)

ذرع

ذ - ر - ع

KÖK
  • 5 geçiş
  • 4 ayet
  • 4 sîga
  • 13 sözlük

Zira’ (zal) : Kol demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Zira’ (zal) : Kol demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.072 harf
باب العين والذال والرّاء معهما ع ذ ر، ذ ع ر، ذ ر ع مستعملات عذر: عَذَرْتُه عَذْراً ومَعْذِرَةً. والعُذْرُ اسمٌ، عذرته بما صنع عَذْراً ومَعْذِرة وعَذَرْتُه من فلانٍ، أي: لُمْتُ فلاناً ولم أَلُمْهُ. قال: يا قوم من يَعْذِرُ من عجردٍ القاتل النّفس على الدانق وعذيرُ الرّجل ما يروم ويحاول مما يعذر عليه إذا فعله. قال العجاج: جاريَ لا تَسْتَنكري عَذيري ثم فسّره فقال: سَعْيي وإشفاقي على بعيري
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.307 harf
ذِراعُ اليدِ يذكَّر ويؤنث. والذِراعُ: ذِراعُ الأسدِ، وهما كوكبان نيِّران ينزلهما القمر. والذِراعُ: سَمَةٌ في ذِراعِ البعير. وقولهم: هو منِّي على حَبل الذِراعِ، أي مُعَدٌّ حاضرٌ. والذِراعُ: ما يُذْرَعُ به. ويقال لصدر القناةِ: ذِراعُ العاملِ. والذَراعُ بالفتح: المرأةُ الخفيفة اليدين بالغزْل. وقد ذَرَعَت الثوبَ وغيره ذَرْعاً. وذَرَعَهُ القيءُ، أي سبَقَه وغلبه. وتقول: أبطرتُ فلاناً ذَرْعَهُ، أي كلفته
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok17.642 harf
باب العين والذال مع الراء عذر ، ذرع ، ذعر : مستعملة . عذر : قال الله عزَّ وجلَّ : ( قَالُواْ مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ ) ( الأعراف : 164 ) نزلت في قوم من بني إسرائيل وَعظوا الذين اعتدَوا في السبت من اليهود ، فقالت طائفة منهم : ( لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ ) ( الأعراف : 164 ) ، فقالوا يعني الواعظين : ( مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ ( . المعنى : قالوا : موعظتنا إيَّاهم معذِرة إلى
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.118 harf
(باب الذال والراء وما يثلثهما) (ذرع) الذال والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على امتدادٍ وتحرُّك إلى قُدُم، ثم ترجع الفروعُ إلى هذا الأصل. فالذِّراع ذِراع الإنسان، معروفة. والذَّرع: مصدر ذَرَعْتُ الثَّوبَ والحائطَ وغيرَه. ثمّ يقال: ضاق بهذا الأمر ذَرْعاً، إذا تكلَّفَ أكثَرَ ممّا يطيق فَعَجَز. ويقال ذَرَعَهُ القَيء: سبقَه. ومَذَارِعُ الدَّابة: قوائمها، والواحد مِذْراع. وتَذَرّعَتِ الإِبلُ الماءَ:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR898 harf
- الذراع: العضو المعروف، ويعبر به عن المذروع، أي: الممسوح بالذراع. قال تعالى: ﴿في سلسلة ذرعها سبعون ذراعا فاسلكوا﴾ [الحاقة/32]، يقال: ذراع من الثوب والأرض، وذراع الأسد: نجم، تشبيها بذراع الحيوان، وذراع العامل: صدر القناة (انظر: المجمل 2/357؛ وأساس البلاغة ص 142)، ويقال: هذا على حبل ذراعك (قال الزمخشري: وهو لك مني على حبل الذراع، أي: حاضر قريب. الأساس ص 142)، كقولك: هو في كفك، وضاق بكذا ذرعي، نحو:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.511 harf
ذ ر ع ذرعـت الثوب بذراعي وهي من طرف المرفق إلى طرف الوسطى ثم سمي بها العود المقيس بها‏.‏ وذرع في سيره وباع فيه إذا مد ذراعه وباعه‏.‏ وناقة ذارعة بائعة‏.‏ وتقول‏:‏ عندي ناقة تاجرة بائعة وذارعة بائعة وذرعت البعير‏:‏ وطئت على ذراعه ليركب صاحبي‏.‏ وبعير قوي المذارع وهي قوائمه‏.‏ وفرس ذريع‏:‏ واسع الخطو وقد ذرع ذراعة‏.‏ وقوائم ذريعات‏.‏ وتحتي فرس ذريعة العنق‏.‏ وفلان ذريع المشية‏.‏ وامرأة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.559 harf
الذِّراعُ: ما بين طرَف المِرْفق إِلى طرَفِ الإِصْبَع الوُسْطى، أُنثى وقد تذكَّر. وقال سيبويه: سأَلت الخليل عن ذراع فقال: ذِراع كثير في تسميتهم به المذكر ويُمَكَّن في المذكَّر فصار من أَسمائه خاصّة عندهم، ومع هذا فإِنهم يَصِفون به المذكر فتقول: هذا ثوب ذراع، فقد يُمَكَّنُ هذا الاسم في المذكر، ولهذا إِذا سمي الرجل بذراع صُرف في المعرفة والنكرة لأَنه مذكر سمي به مذكر، ولم يعرف الأَصمعي التذكير في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR798 harf
* ذ ر ع * * ذِرَاعُ * اليد يذكر ويؤنث والذِّراعُ ما يُذرع به و * ذَرَعَ * الثوب وغيره من باب قطع ومنه أيضا * ذَرَعَهُ * القيء أي سبقه وغلبه وضاق بالأمر * ذَرْعاً * أي لم يُطقه ولم يقو عليه وأصل * الذَّرْعِ * بسط اليد فكأنك تريد مد يده إليه فلم ينله وربماقالوا ضاق به * ذِرَاعا * وقولهم الثوب سبع في ثمانية إنما قالوا سبع لأن الأذرع مؤنثة قال سيبويه * الذِّرَاعُ * مؤنثة وجمعها * أذْرُعٌ * لا غير
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR16.662 harf
الذراع، بالكسر: من طرف المرفق إلى طرف الإصبع الوسطى، كذا في المحكم. قال الليث: الذراع والساعد واحد. قلت: وفي حديث عائشة وزينب، قالت زينب لرسول الله صلى الله عليه وسلم: حسبك إذ قلبت لك ابنة أبي قحافة ذريعتيها أرادت ساعديها، والذريعة تصغير الذراع، ولحوق الهاء فيها لكونها مؤنثة، ثم ثنتها مصغرة، وقد تذكر فيهما. قال الجوهري: ذراع اليد يذكر ويؤنث. قال: وقولهم: الثوب سبع في ثمانية، إنما قالوا: سبع على
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok27.028 harf
ذَرْعٌ 1 ذَرْعٌ ذ , [inf. n. of ذَرَعَ,] in its primary acceptation, signifies The stretching forth, or extending, the arm, or fore leg: (S, TA:) [or rather, when said of a man, the fore arm; and of a beast, the arm; though the whole arm of a man is generally stretched forth with his fore arm, and the whole fore leg of a beast with his arm: and ↓ تَذْرِيعٌ and ↓ اـِذْرَاعٌ and ↓ تَذَرُّعٌ signify
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.372 harf
ذَرَعَ ذَرَعَ A ( n. ac. ذَرْع 1 ), a. Measured by the arm or cubit. b. Strangled, throttled from behind; garroted. ذَرِعَ ذَرِعَ A ( n. ac. ذَرَع 4 ) a. [ Ila ], Interceded with. ذَرَّعَ ذَرَّعَ II , a. Strangled, throttled from behind. b. [ Fī ], Swung his arms about in walking. ذَاْرَعَ ذَاْرَعَ III , a. Sold by the cubit. أَذْرَعَ أَذْرَعَ IV a. [ Fī ], Went to great lengths, was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR44.482 harf
ذرع ذَرَعَ - يَذْرَعُ - ذَرْع - ذِراع - ذِراعَيْن ذَرَعَ - يَذْرَعُ + كائن + شيئاً (إلى شيء أو كائن): يفرد ويمد يده أو ذراعه أو وسيلة ما ليطول بها شيئاً: يتوصل إليه ويطوله بذراعه: يمد ذراعه نحوه فيصل إليه: يمد الجزء من طرفه العلوي الممتد من المرفق حتى نهاية أصابعه نحو الكائن فيصل إليه ذَرْع:على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " ذَرَعَ - يَذْرَعُ ":
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler33 mücavir (44 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ضيق

    2 ortak ayet · Dar geçit, boğaz demektir

  2. لوط

    2 ortak ayet · “Liyat” sıva harcı demektir

  3. يقظ

    1 ortak ayet · Uyanıklar

  4. رقد

    1 ortak ayet · Rekd Lahit demektir

  5. سلسل

    1 ortak ayet · Zincirdir

  6. وصد

    1 ortak ayet · Uygun hale getirilen

  7. كلب

    1 ortak ayet · Onların köpeği

  8. رعب

    1 ortak ayet · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir

  9. عصب

    1 ortak ayet · Birbirini destekleyen grup

  10. سوأ

    2 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  11. غبر

    1 ortak ayet · Ğubar, Toz demektir

  12. فرر

    1 ortak ayet · Ferre “Ferv” ölü hayvanın derisi; soluk renk; “firar” etmek…

Geçtiği ayetler(4)

  1. وَلَمَّا جَاءَتْ رُسُلُنَا لُوطًا سِيءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا وَقَالَ هَذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ

    UzunlukElçilerimiz Lut’a gelince; onların gelmelerinden endişeye düştü, çok sıkıldı ve: İşte bu çok çetin bir gündür, dedi.

  2. وَلَمَّا أَنْ جَاءَتْ رُسُلُنَا لُوطًا سِيءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا وَقَالُوا لَا تَخَفْ وَلَا تَحْزَنْ إِنَّا مُنَجُّوكَ وَأَهْلَكَ إِلَّا امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الْغَابِرِينَ

    UzunlukElçilerimiz Lut’a geldiklerinde, bu yüzden o tasalandı ve çok sıkıldı. Ona dediler ki: Korkma ve tasalanma. Doğrusu biz, seni ve geride kalacaklardan olan karının dışındaki aileni kurtaracağız.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökذرع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبسط, مدد, وسع
Zıt Kökقصر
Çekirdek Özet 1Ön kol, uzvu veya adımı öne doğru uzatma, mesafe ve sınır ölçme
Çekirdek Özet 2İnsanın eylem, tasarruf ve himaye eriminin uzanması; bu sınırın aşılmasıyla beliren fiilî çaresizlik
Çekirdek Özet 3Varlıkların güç ve yetki kapasitesinin nesnel sınırı; kapasite aşımında sistemin kilitlenmesi
Kritik Hata RiskiKur'an'daki ضاق ذرعا ifadesini salt psikolojik bir iç sıkıntısı sanıp fiilî çaresizlik ve imkân tükenişini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ذرYayılma, saçılma, dışarı ve ileriye doğru hareket etme (karşılaştır: ذرأ yaratıp yeryüzüne saçma, ذرو rüzgârın savurması, ذรร zerrelerin dağılması)عGöz, kaynak ve fiilî temas bildiren harfin eklenmesiyle soyut yayılma hareketi; bedensel bir uzva (ön kol), ölçülebilir bir mesafeye (arşın) ve belirli bir yöne uzanan somut etki erimine dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ذkapı (ikiz harf olan د imgesi temelinde, peltek sesin kattığı akışkan yoğunlaşmayla; türetme imge)Eylemin eşikten dışarıya, öne doğru geçişi ve uzanma hareketi
رinsan başı; baş, ilk, üstİleriye doğru yöneliş, uzanmanın hedefi ve öncülük eden doğrultu
عgöz; görme, bilme, kaynakAlgılanan mesafe, bilfiil kuşatılan alan, somut temas ve sınır
ذرعkapıdan öne doğru uzanan organın etki alanını görmesi ve katetmesiUzvun öne doğru uzatılarak bir mesafeyi ölçmesi, katetmesi ve bedenin fiilî tasarruf sınırını kurması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİnsanda dirsek ile orta parmak ucu arasındaki ön kol; binek hayvanlarının ön bacakları; bu uzvu öne doğru uzatarak mesafe almak veya arşınla boy ölçmek
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi el-A‘şâ'nın tasvirlerinde ve yay ölçüsünde geçtiği üzere nesnelerin arşın boyuyla tayini; ayrıca adımını öne doğru geniş atan hızlı binek devesi için ذريع nitelemesi
Erken Arapça kullanımMirdâs b. Husayn beytinde geçen ذراعي ifadesi ve kabile dilinde güç/iktidar bildirmek üzere kullanılan سعة الذراع ile çaresizlik bildiren ضيق الذراع deyimleri

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ذرع kökü, ön kol uzvu, arşın ölçü birimi ve bedensel güç/iktidar semantiğiyle köklü bir ortak mirasa dayanır. İbranicede zərōaʿ (kol, ön kol, mecazen kudret ve güç), Süryanicede zərā‘ā (ön kol, arşın), Aramicede dərā‘ā (ön kol, kol) biçimleriyle fonetik ve semantik tam bir süreklilik sergiler. Bu kök katmanında kol uzvu, yalnızca anatomik bir parça değil, bir failin dış dünyaya müdahale edebildiği, iş görebildiği ve koruyabildiği azami menzili temsil eder. Arapçada kök bu somut anatomik çekirdeği korumuş; binek hayvanının adımını öne uzatması (ذرع البعير), arşınlama ile ölçüm yapılması ve takat sınırının aşılması halinde yaşanan acziyet (ضيق الذرع) biçiminde kavramsal olarak yetkinleşmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÖn kol, adım uzatma, arşınlama, takatBedensel uzvun öne uzanışından hareketle ölçü, sürat, vesile ve güç sahası türetilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice zərōaʿ, Süryanice zərā‘ā, Aramice dərā‘āÖn kol ve mecazen güç/takat anlamında ortak Proto-Sami mirasıdırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiMısır hiyeroglif yazısında ön kol (meh / arşın) ideogramıÖn kolun birincil uzunluk ölçüsü ve iktidar/işaretsel güç erimi olarak kullanımı Afro-Asyatik havzada yapısal paralellik taşırGüçlü

Kaynak BDB, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ذرعAnlamlıÖn kol, uzatmak, arşınlamakHedef kök; kol uzvu, uzunluk ölçüsü ve takat erimiKur'an'da geçer
ذعرAnlamlıKorkutmak, ürkütmekCanlının aniden dehşete kapılıp sarsılması ve kaçmasıKur'an'da geçmez
رذعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel
رعذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel
عذرAnlamlıMazeret, bağışlanma, engeli kaldırmaBir kusuru savunma, suçu affettirme veya mani olmaKur'an'da geçer
عرذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ذرعMerkezKol uzatımı ve takat sınırıBir uzvun öne uzanımıyla belirlenen fiilî tasarruf ve müdahale erimiBeden uzvuna dayalı doğrusal erim ve güç
بسطKomşuYaymak, sermekAlanın veya imkânın iki yana, enlemesine ve engelsizce serilmesiMekânsal ve serbest yayılma
مددKomşuÇekerek uzatmak, eklemekZamanda veya mekânda kesintisiz devamlılık ve dış destekle uzamaDoğrusal devamlılık ve eklemlenme
وسعKomşuKapsamak, içine almakBir kabın, hacmin veya gücün içine alma ve taşıma kapasitesiHacimsel ve kuşatıcı kapasite
قصرZıtKısalmak, yetersiz kalmakHedefe erişememe, uzanamama, boyun veya gücün sınırın gerisinde kalmasıErimin tükenmesi ve kısalık

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaذرعÖn kol, arşın, takat erimiBedensel uzuv, uzunluk ölçüsü ve eylem kapasitesiKesin
Latincecubitus, ulnaÖn kol, dirsek ölçüsüAnatomik ön kolu ve arşın ölçü birimini tam karşılar; takat mecazını içermezGüçlü
İngilizceforearm, cubit, reach / capacityÖn kol, arşın, erişim menziliHem fiziksel arşını hem de etki edebilme menzilini (reach) ifade ederGüçlü
AlmancaElle, Unterarm, ReichweiteArşın, ön kol, erişim erimiÖlçüm birimi ve failin etki edebildiği sınır sahasını karşılarGüçlü
Fransızcacoudée, avant-bras, portéeArşın, ön kol, etki menziliÖlçü birimi, anatomik kol ve eylem menzilini ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Cassell's Latin Dictionary, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ذَرْعًا (ضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا)Fiilî çaresizlik, koruma eriminin tükenmesi, takatsizlikHz. Lût'un melek elçileri koruma hususunda kavminin azgınlığı karşısında elindeki savunma ve müdahale imkânlarının tükenişi bağlamı (Hûd 11:77, Ankebût 29:33)
ذِرَاعَيْهِ (بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ)Fiziksel ön bacaklar / ön kollarAshâb-ı Kehf'in köpeğinin mağara girişinde ön ayaklarını ileriye doğru uzatarak beklemesi, koruma vaziyeti alması bağlamı (Kehf 18:18)
ذِرَاعًا (سَبْعُونَ ذِرَاعًا) / ذَرْعُهَاStandart uzunluk ölçüsü, arşınAhirette suçlu ve inkârcı kimsenin içine sokulacağı azap zincirinin kesin ve kuşatıcı uzunluk ölçüsü bağlamı (Hâkka 69:32)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBeşerî istitaat ve acziyet sınırıPeygamberlerin dahi beşer olarak güç ve tedbir sınırlarının tükendiği anlar; kader ve ilahî yardımın devreye girdiği eşikKulun güç sınırının tükenişi
FıkıhMesaha ölçüleri ve vesileler teorisiMescit, arazi ve ihram mesafelerinin arşınla tayini; fıkıh usulünde harama götüren yolların engellenmesi (sedd-i zerîa)Standart ölçü birimi ve hedefe ulaştıran vesile
Tefsirضاق ذرعا terkibinin tahliliHz. Lût'un yaşadığı hâlin psikolojik bir evham değil, misafirlerini koruyacak fiziksel gücün ve savunma sahasının kalmaması biçiminde açıklanmasıFiilî müdahale imkânsızlığı
HadisSafların nizâmı ve mescid inşasıNamaz saflarının düzeltilmesi, Mescid-i Nebevî'nin boyutları ve kabir ölçülerinin zira' ile beyanıPratik uzunluk metriği

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulun acziyeti ve tevekkülTakat eşiğiBeşerî güç eriminin sıfırlandığı noktada ilahî nusretin başlamasıLût kıssasında kulun tasarruf sahası bittiğinde gaybî yardım tecelli ederKesin
İlmiMetroloji ve ölçümStandart birimİnsan bedenini referans alarak nesnelerin boyutunu nesnelleştirmeHâkka suresinde cehennem zincirinin arşınla sınırlandırılması adaletin ölçülülüğünü gösterirGüçlü
SiyasiOtoritenin koruma ve müdahale sahasıİktidar erimiYönetici veya liderin himaye altındakileri dış saldırılardan koruyabilme kapasitesiKoruma erimi yetmediğinde siyasi kriz ve teslimiyet tehlikesi doğarMuhtemel
İktisadiTicari meta ve emlak ölçümüMesaha standardıMalların, kumaşların ve toprakların değerini belirleyen temel uzunluk ölçüsüÖlçüde standardizasyon iktisadi güvenliği ve adil mübadeleyi sağlarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörel erişim erimi ve metrik sınır (reach / range)Bir merkezden dışarıya doğru uzanan tek boyutlu vektörün ulaştığı maksimum sınır ve bu sınırın belirlediği etki alanıKesin
Beşeri bilimlerKapasite daralması ve yetki menzili (capacity constraint)Bir aktörün kriz anında elindeki kaynaklarla olaya müdahale edebilme sınırının kısıtlanması ve eylemsizliğe düşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKur'an'daki ضاق ذرعا ifadesini modern Türkçedeki "canı sıkıldı", "içi daraldı", "morali bozuldu" gibi edilgen ve salt psikolojik bir ruh hâline indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün doğrudan doğruya ön kol, kol uzatımı ve güç menzili ile ilişkili olarak; bir kimsenin koruma, savunma ve fiilî müdahale imkânlarının tükenmesini ifade etmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Lût'un melekleri koruma endişesini peygambere yakışmayan bir zaaf veya panik gibi algılama hatası doğar; oysa ifade, nesnel koruma kapasitesinin sıfırlandığını bildirir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Somut bir beden organından (ön kol) evrensel bir ölçü birimine (arşın) ve oradan insanın fiilî kudret sınırlarına (takat/erim) uzanan semantik geçişi gösterdiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Lût'un misafirlerini koruma mücadelesini anlatan kıssalarda (Hûd ve Ankebût), Ashâb-ı Kehf tasvirinde ve ahiretteki cezanın kesinliğini bildiren Hâkka suresinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki acziyet sahnelerinin afaki duygulanımlar değil, failin eylem sahasındaki nesnel imkân ve kapasite sınırlarının tükenişi olduğunu fark ettirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDirsek ile orta parmak ucu arasındaki ön kol; adım veya kolu ileri uzatarak mesafe alma ve arşınla ölçme eylemi.
  • Soyut anlamBir failin sahip olduğu etki menzili, tasarruf sahası, savunma kapasitesi ve nesnel ölçülebilirlik sınırı.
  • Sistematik karşılıkSistemin eylem uzayındaki maksimum müdahale yarıçapı; bu yarıçapı aşan harici talepler karşısında sistemik korumanın sıfırlanması.
  • LaTeX modeliΔ=r−d ϕ(Δ)={1,Δ≥00,Δ<0
  • LaTeX açıklamasıFormülde r failin sahip olduğu kol/etki erimini (koruma ve müdahale kapasitesini), d karşılaşılan harici baskı, talep veya mesafeyi temsil eder. Δ değişkeni net tasarruf imkânını gösterir. ϕ eylem fonksiyonudur; net imkân pozitif veya sıfır olduğunda (Δ≥0) sistem işler (ϕ=1), harici baskı erimi aştığında (Δ<0) eylem imkânı sıfırlanır (ϕ=0); bu durum ayetteki daralma ve fiilî acziyet (ضيق الذرع) eşiğini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ذ