ذرع
ذ - ر - ع
KÖK- 5 geçiş
- 4 ayet
- 4 sîga
- 13 sözlük
Zira’ (zal) : Kol demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Zira’ (zal) : Kol demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.072 harfباب العين والذال والرّاء معهما
ع ذ ر، ذ ع ر، ذ ر ع مستعملات
عذر:
عَذَرْتُه عَذْراً ومَعْذِرَةً. والعُذْرُ اسمٌ، عذرته بما صنع عَذْراً ومَعْذِرة وعَذَرْتُه من فلانٍ، أي: لُمْتُ فلاناً ولم أَلُمْهُ. قال:
يا قوم من يَعْذِرُ من عجردٍ القاتل النّفس على الدانق
وعذيرُ الرّجل ما يروم ويحاول مما يعذر عليه إذا فعله. قال العجاج:
جاريَ لا تَسْتَنكري عَذيري
ثم فسّره فقال:
سَعْيي وإشفاقي على بعيري
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.307 harfذِراعُ اليدِ يذكَّر ويؤنث. والذِراعُ: ذِراعُ الأسدِ، وهما كوكبان نيِّران ينزلهما القمر. والذِراعُ: سَمَةٌ في ذِراعِ البعير. وقولهم: هو منِّي على حَبل الذِراعِ، أي مُعَدٌّ حاضرٌ. والذِراعُ: ما يُذْرَعُ به. ويقال لصدر القناةِ: ذِراعُ العاملِ. والذَراعُ بالفتح: المرأةُ الخفيفة اليدين بالغزْل. وقد ذَرَعَت الثوبَ وغيره ذَرْعاً. وذَرَعَهُ القيءُ، أي سبَقَه وغلبه. وتقول: أبطرتُ فلاناً ذَرْعَهُ، أي كلفته
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok17.642 harfباب العين والذال مع الراء
عذر ، ذرع ، ذعر : مستعملة .
عذر : قال الله عزَّ وجلَّ : ( قَالُواْ مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ ) ( الأعراف : 164 ) نزلت في قوم من بني إسرائيل وَعظوا الذين اعتدَوا في السبت من اليهود ، فقالت طائفة منهم : ( لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ ) ( الأعراف : 164 ) ، فقالوا يعني الواعظين : ( مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ ( . المعنى : قالوا : موعظتنا إيَّاهم معذِرة إلى
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.118 harf(باب الذال والراء وما يثلثهما)
(ذرع) الذال والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على امتدادٍ وتحرُّك إلى قُدُم، ثم ترجع الفروعُ إلى هذا الأصل. فالذِّراع ذِراع الإنسان، معروفة. والذَّرع: مصدر ذَرَعْتُ الثَّوبَ والحائطَ وغيرَه. ثمّ يقال: ضاق بهذا الأمر ذَرْعاً، إذا تكلَّفَ أكثَرَ ممّا يطيق فَعَجَز. ويقال ذَرَعَهُ القَيء: سبقَه. ومَذَارِعُ الدَّابة: قوائمها، والواحد مِذْراع. وتَذَرّعَتِ الإِبلُ الماءَ:
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR898 harf- الذراع: العضو المعروف، ويعبر به عن المذروع، أي: الممسوح بالذراع. قال تعالى: ﴿في سلسلة ذرعها سبعون ذراعا فاسلكوا﴾ [الحاقة/32]، يقال: ذراع من الثوب والأرض، وذراع الأسد: نجم، تشبيها بذراع الحيوان، وذراع العامل: صدر القناة (انظر: المجمل 2/357؛ وأساس البلاغة ص 142)، ويقال: هذا على حبل ذراعك (قال الزمخشري: وهو لك مني على حبل الذراع، أي: حاضر قريب. الأساس ص 142)، كقولك: هو في كفك، وضاق بكذا ذرعي، نحو:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.511 harfذ ر ع
ذرعـت الثوب بذراعي وهي من طرف المرفق إلى طرف الوسطى ثم سمي بها العود المقيس بها.
وذرع في سيره وباع فيه إذا مد ذراعه وباعه.
وناقة ذارعة بائعة.
وتقول: عندي ناقة تاجرة بائعة وذارعة بائعة وذرعت البعير: وطئت على ذراعه ليركب صاحبي.
وبعير قوي المذارع وهي قوائمه.
وفرس ذريع: واسع الخطو وقد ذرع ذراعة.
وقوائم ذريعات.
وتحتي فرس ذريعة العنق.
وفلان ذريع المشية.
وامرأة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR12.559 harfالذِّراعُ: ما بين طرَف المِرْفق إِلى طرَفِ الإِصْبَع الوُسْطى، أُنثى وقد تذكَّر. وقال سيبويه: سأَلت الخليل عن ذراع فقال: ذِراع كثير في تسميتهم به المذكر ويُمَكَّن في المذكَّر فصار من أَسمائه خاصّة عندهم، ومع هذا فإِنهم يَصِفون به المذكر فتقول: هذا ثوب ذراع، فقد يُمَكَّنُ هذا الاسم في المذكر، ولهذا إِذا سمي الرجل بذراع صُرف في المعرفة والنكرة لأَنه مذكر سمي به مذكر، ولم يعرف الأَصمعي التذكير في
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR798 harf* ذ ر ع * * ذِرَاعُ * اليد يذكر ويؤنث والذِّراعُ ما يُذرع به و * ذَرَعَ * الثوب وغيره من باب قطع ومنه أيضا * ذَرَعَهُ * القيء أي سبقه وغلبه وضاق بالأمر * ذَرْعاً * أي لم يُطقه ولم يقو عليه وأصل * الذَّرْعِ * بسط اليد فكأنك تريد مد يده إليه فلم ينله وربماقالوا ضاق به * ذِرَاعا * وقولهم الثوب سبع في ثمانية إنما قالوا سبع لأن الأذرع مؤنثة قال سيبويه * الذِّرَاعُ * مؤنثة وجمعها * أذْرُعٌ * لا غير
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR16.662 harfالذراع، بالكسر: من طرف المرفق إلى طرف الإصبع الوسطى، كذا في المحكم. قال الليث: الذراع والساعد واحد. قلت: وفي حديث عائشة وزينب، قالت زينب لرسول الله صلى الله عليه وسلم: حسبك إذ قلبت لك ابنة أبي قحافة ذريعتيها أرادت ساعديها، والذريعة تصغير الذراع، ولحوق الهاء فيها لكونها مؤنثة، ثم ثنتها مصغرة، وقد تذكر فيهما. قال الجوهري: ذراع اليد يذكر ويؤنث. قال: وقولهم: الثوب سبع في ثمانية، إنما قالوا: سبع على
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR yok27.028 harfذَرْعٌ
1 ذَرْعٌ ذ , [inf. n. of ذَرَعَ,] in its primary acceptation, signifies The stretching forth, or extending, the arm, or fore leg: (S, TA:) [or rather, when said of a man, the fore arm; and of a beast, the arm; though the whole arm of a man is generally stretched forth with his fore arm, and the whole fore leg of a beast with his arm: and ↓ تَذْرِيعٌ and ↓ اـِذْرَاعٌ and ↓ تَذَرُّعٌ signify
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.372 harfذَرَعَ
ذَرَعَ A ( n. ac. ذَرْع 1 ),
a. Measured by the arm or cubit.
b. Strangled, throttled from behind; garroted.
ذَرِعَ
ذَرِعَ A ( n. ac. ذَرَع 4 )
a. [ Ila ], Interceded with.
ذَرَّعَ
ذَرَّعَ II ,
a. Strangled, throttled from behind.
b. [ Fī ], Swung his arms about in walking.
ذَاْرَعَ
ذَاْرَعَ III ,
a. Sold by the cubit.
أَذْرَعَ
أَذْرَعَ IV
a. [ Fī ], Went to great lengths, was
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR44.482 harfذرع
ذَرَعَ - يَذْرَعُ - ذَرْع - ذِراع - ذِراعَيْن
ذَرَعَ - يَذْرَعُ + كائن + شيئاً (إلى شيء أو كائن): يفرد ويمد يده أو ذراعه أو وسيلة ما ليطول بها شيئاً: يتوصل إليه ويطوله بذراعه: يمد ذراعه نحوه فيصل إليه: يمد الجزء من طرفه العلوي الممتد من المرفق حتى نهاية أصابعه نحو الكائن فيصل إليه
ذَرْع:على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " ذَرَعَ - يَذْرَعُ ":
Mücavir kökler33 mücavir (44 toplam)
- ضيق
2 ortak ayet · Dar geçit, boğaz demektir
- لوط
2 ortak ayet · “Liyat” sıva harcı demektir
- يقظ
1 ortak ayet · Uyanıklar
- رقد
1 ortak ayet · Rekd Lahit demektir
- سلسل
1 ortak ayet · Zincirdir
- وصد
1 ortak ayet · Uygun hale getirilen
- كلب
1 ortak ayet · Onların köpeği
- رعب
1 ortak ayet · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir
- عصب
1 ortak ayet · Birbirini destekleyen grup
- سوأ
2 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- غبر
1 ortak ayet · Ğubar, Toz demektir
- فرر
1 ortak ayet · Ferre “Ferv” ölü hayvanın derisi; soluk renk; “firar” etmek…
Geçtiği ayetler(4)
وَلَمَّا جَاءَتْ رُسُلُنَا لُوطًا سِيءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا وَقَالَ هَذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ
UzunlukElçilerimiz Lut’a gelince; onların gelmelerinden endişeye düştü, çok sıkıldı ve: İşte bu çok çetin bir gündür, dedi.
وَلَمَّا أَنْ جَاءَتْ رُسُلُنَا لُوطًا سِيءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا وَقَالُوا لَا تَخَفْ وَلَا تَحْزَنْ إِنَّا مُنَجُّوكَ وَأَهْلَكَ إِلَّا امْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ الْغَابِرِينَ
UzunlukElçilerimiz Lut’a geldiklerinde, bu yüzden o tasalandı ve çok sıkıldı. Ona dediler ki: Korkma ve tasalanma. Doğrusu biz, seni ve geride kalacaklardan olan karının dışındaki aileni kurtaracağız.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ذرع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بسط, مدد, وسع |
| Zıt Kök | قصر |
| Çekirdek Özet 1 | Ön kol, uzvu veya adımı öne doğru uzatma, mesafe ve sınır ölçme |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın eylem, tasarruf ve himaye eriminin uzanması; bu sınırın aşılmasıyla beliren fiilî çaresizlik |
| Çekirdek Özet 3 | Varlıkların güç ve yetki kapasitesinin nesnel sınırı; kapasite aşımında sistemin kilitlenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kur'an'daki ضاق ذرعا ifadesini salt psikolojik bir iç sıkıntısı sanıp fiilî çaresizlik ve imkân tükenişini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ذر | Yayılma, saçılma, dışarı ve ileriye doğru hareket etme (karşılaştır: ذرأ yaratıp yeryüzüne saçma, ذرو rüzgârın savurması, ذรร zerrelerin dağılması) | ع | Göz, kaynak ve fiilî temas bildiren harfin eklenmesiyle soyut yayılma hareketi; bedensel bir uzva (ön kol), ölçülebilir bir mesafeye (arşın) ve belirli bir yöne uzanan somut etki erimine dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ذ | kapı (ikiz harf olan د imgesi temelinde, peltek sesin kattığı akışkan yoğunlaşmayla; türetme imge) | Eylemin eşikten dışarıya, öne doğru geçişi ve uzanma hareketi |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | İleriye doğru yöneliş, uzanmanın hedefi ve öncülük eden doğrultu |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Algılanan mesafe, bilfiil kuşatılan alan, somut temas ve sınır |
| ذرع | kapıdan öne doğru uzanan organın etki alanını görmesi ve katetmesi | Uzvun öne doğru uzatılarak bir mesafeyi ölçmesi, katetmesi ve bedenin fiilî tasarruf sınırını kurması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanda dirsek ile orta parmak ucu arasındaki ön kol; binek hayvanlarının ön bacakları; bu uzvu öne doğru uzatarak mesafe almak veya arşınla boy ölçmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-A‘şâ'nın tasvirlerinde ve yay ölçüsünde geçtiği üzere nesnelerin arşın boyuyla tayini; ayrıca adımını öne doğru geniş atan hızlı binek devesi için ذريع nitelemesi |
| Erken Arapça kullanım | Mirdâs b. Husayn beytinde geçen ذراعي ifadesi ve kabile dilinde güç/iktidar bildirmek üzere kullanılan سعة الذراع ile çaresizlik bildiren ضيق الذراع deyimleri |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde ذرع kökü, ön kol uzvu, arşın ölçü birimi ve bedensel güç/iktidar semantiğiyle köklü bir ortak mirasa dayanır. İbranicede zərōaʿ (kol, ön kol, mecazen kudret ve güç), Süryanicede zərā‘ā (ön kol, arşın), Aramicede dərā‘ā (ön kol, kol) biçimleriyle fonetik ve semantik tam bir süreklilik sergiler. Bu kök katmanında kol uzvu, yalnızca anatomik bir parça değil, bir failin dış dünyaya müdahale edebildiği, iş görebildiği ve koruyabildiği azami menzili temsil eder. Arapçada kök bu somut anatomik çekirdeği korumuş; binek hayvanının adımını öne uzatması (ذرع البعير), arşınlama ile ölçüm yapılması ve takat sınırının aşılması halinde yaşanan acziyet (ضيق الذرع) biçiminde kavramsal olarak yetkinleşmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ön kol, adım uzatma, arşınlama, takat | Bedensel uzvun öne uzanışından hareketle ölçü, sürat, vesile ve güç sahası türetilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice zərōaʿ, Süryanice zərā‘ā, Aramice dərā‘ā | Ön kol ve mecazen güç/takat anlamında ortak Proto-Sami mirasıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyeroglif yazısında ön kol (meh / arşın) ideogramı | Ön kolun birincil uzunluk ölçüsü ve iktidar/işaretsel güç erimi olarak kullanımı Afro-Asyatik havzada yapısal paralellik taşır | Güçlü |
Kaynak BDB, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ذرع | Anlamlı | Ön kol, uzatmak, arşınlamak | Hedef kök; kol uzvu, uzunluk ölçüsü ve takat erimi | Kur'an'da geçer |
| ذعر | Anlamlı | Korkutmak, ürkütmek | Canlının aniden dehşete kapılıp sarsılması ve kaçması | Kur'an'da geçmez |
| رذع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel |
| رعذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel |
| عذر | Anlamlı | Mazeret, bağışlanma, engeli kaldırma | Bir kusuru savunma, suçu affettirme veya mani olma | Kur'an'da geçer |
| عرذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ذرع | Merkez | Kol uzatımı ve takat sınırı | Bir uzvun öne uzanımıyla belirlenen fiilî tasarruf ve müdahale erimi | Beden uzvuna dayalı doğrusal erim ve güç |
| بسط | Komşu | Yaymak, sermek | Alanın veya imkânın iki yana, enlemesine ve engelsizce serilmesi | Mekânsal ve serbest yayılma |
| مدد | Komşu | Çekerek uzatmak, eklemek | Zamanda veya mekânda kesintisiz devamlılık ve dış destekle uzama | Doğrusal devamlılık ve eklemlenme |
| وسع | Komşu | Kapsamak, içine almak | Bir kabın, hacmin veya gücün içine alma ve taşıma kapasitesi | Hacimsel ve kuşatıcı kapasite |
| قصر | Zıt | Kısalmak, yetersiz kalmak | Hedefe erişememe, uzanamama, boyun veya gücün sınırın gerisinde kalması | Erimin tükenmesi ve kısalık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ذرع | Ön kol, arşın, takat erimi | Bedensel uzuv, uzunluk ölçüsü ve eylem kapasitesi | Kesin |
| Latince | cubitus, ulna | Ön kol, dirsek ölçüsü | Anatomik ön kolu ve arşın ölçü birimini tam karşılar; takat mecazını içermez | Güçlü |
| İngilizce | forearm, cubit, reach / capacity | Ön kol, arşın, erişim menzili | Hem fiziksel arşını hem de etki edebilme menzilini (reach) ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Elle, Unterarm, Reichweite | Arşın, ön kol, erişim erimi | Ölçüm birimi ve failin etki edebildiği sınır sahasını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | coudée, avant-bras, portée | Arşın, ön kol, etki menzili | Ölçü birimi, anatomik kol ve eylem menzilini ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Cassell's Latin Dictionary, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ذَرْعًا (ضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا) | Fiilî çaresizlik, koruma eriminin tükenmesi, takatsizlik | Hz. Lût'un melek elçileri koruma hususunda kavminin azgınlığı karşısında elindeki savunma ve müdahale imkânlarının tükenişi bağlamı (Hûd 11:77, Ankebût 29:33) |
| ذِرَاعَيْهِ (بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ) | Fiziksel ön bacaklar / ön kollar | Ashâb-ı Kehf'in köpeğinin mağara girişinde ön ayaklarını ileriye doğru uzatarak beklemesi, koruma vaziyeti alması bağlamı (Kehf 18:18) |
| ذِرَاعًا (سَبْعُونَ ذِرَاعًا) / ذَرْعُهَا | Standart uzunluk ölçüsü, arşın | Ahirette suçlu ve inkârcı kimsenin içine sokulacağı azap zincirinin kesin ve kuşatıcı uzunluk ölçüsü bağlamı (Hâkka 69:32) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Beşerî istitaat ve acziyet sınırı | Peygamberlerin dahi beşer olarak güç ve tedbir sınırlarının tükendiği anlar; kader ve ilahî yardımın devreye girdiği eşik | Kulun güç sınırının tükenişi |
| Fıkıh | Mesaha ölçüleri ve vesileler teorisi | Mescit, arazi ve ihram mesafelerinin arşınla tayini; fıkıh usulünde harama götüren yolların engellenmesi (sedd-i zerîa) | Standart ölçü birimi ve hedefe ulaştıran vesile |
| Tefsir | ضاق ذرعا terkibinin tahlili | Hz. Lût'un yaşadığı hâlin psikolojik bir evham değil, misafirlerini koruyacak fiziksel gücün ve savunma sahasının kalmaması biçiminde açıklanması | Fiilî müdahale imkânsızlığı |
| Hadis | Safların nizâmı ve mescid inşası | Namaz saflarının düzeltilmesi, Mescid-i Nebevî'nin boyutları ve kabir ölçülerinin zira' ile beyanı | Pratik uzunluk metriği |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun acziyeti ve tevekkül | Takat eşiği | Beşerî güç eriminin sıfırlandığı noktada ilahî nusretin başlaması | Lût kıssasında kulun tasarruf sahası bittiğinde gaybî yardım tecelli eder | Kesin |
| İlmi | Metroloji ve ölçüm | Standart birim | İnsan bedenini referans alarak nesnelerin boyutunu nesnelleştirme | Hâkka suresinde cehennem zincirinin arşınla sınırlandırılması adaletin ölçülülüğünü gösterir | Güçlü |
| Siyasi | Otoritenin koruma ve müdahale sahası | İktidar erimi | Yönetici veya liderin himaye altındakileri dış saldırılardan koruyabilme kapasitesi | Koruma erimi yetmediğinde siyasi kriz ve teslimiyet tehlikesi doğar | Muhtemel |
| İktisadi | Ticari meta ve emlak ölçümü | Mesaha standardı | Malların, kumaşların ve toprakların değerini belirleyen temel uzunluk ölçüsü | Ölçüde standardizasyon iktisadi güvenliği ve adil mübadeleyi sağlar | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel erişim erimi ve metrik sınır (reach / range) | Bir merkezden dışarıya doğru uzanan tek boyutlu vektörün ulaştığı maksimum sınır ve bu sınırın belirlediği etki alanı | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kapasite daralması ve yetki menzili (capacity constraint) | Bir aktörün kriz anında elindeki kaynaklarla olaya müdahale edebilme sınırının kısıtlanması ve eylemsizliğe düşmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kur'an'daki ضاق ذرعا ifadesini modern Türkçedeki "canı sıkıldı", "içi daraldı", "morali bozuldu" gibi edilgen ve salt psikolojik bir ruh hâline indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün doğrudan doğruya ön kol, kol uzatımı ve güç menzili ile ilişkili olarak; bir kimsenin koruma, savunma ve fiilî müdahale imkânlarının tükenmesini ifade etmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Lût'un melekleri koruma endişesini peygambere yakışmayan bir zaaf veya panik gibi algılama hatası doğar; oysa ifade, nesnel koruma kapasitesinin sıfırlandığını bildirir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Somut bir beden organından (ön kol) evrensel bir ölçü birimine (arşın) ve oradan insanın fiilî kudret sınırlarına (takat/erim) uzanan semantik geçişi gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Lût'un misafirlerini koruma mücadelesini anlatan kıssalarda (Hûd ve Ankebût), Ashâb-ı Kehf tasvirinde ve ahiretteki cezanın kesinliğini bildiren Hâkka suresinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki acziyet sahnelerinin afaki duygulanımlar değil, failin eylem sahasındaki nesnel imkân ve kapasite sınırlarının tükenişi olduğunu fark ettirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDirsek ile orta parmak ucu arasındaki ön kol; adım veya kolu ileri uzatarak mesafe alma ve arşınla ölçme eylemi.
- Soyut anlamBir failin sahip olduğu etki menzili, tasarruf sahası, savunma kapasitesi ve nesnel ölçülebilirlik sınırı.
- Sistematik karşılıkSistemin eylem uzayındaki maksimum müdahale yarıçapı; bu yarıçapı aşan harici talepler karşısında sistemik korumanın sıfırlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde failin sahip olduğu kol/etki erimini (koruma ve müdahale kapasitesini), karşılaşılan harici baskı, talep veya mesafeyi temsil eder. değişkeni net tasarruf imkânını gösterir. eylem fonksiyonudur; net imkân pozitif veya sıfır olduğunda () sistem işler (), harici baskı erimi aştığında () eylem imkânı sıfırlanır (); bu durum ayetteki daralma ve fiilî acziyet (ضيق الذرع) eşiğini sembolize eder.