نفح
ن - ف - ح
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Kabarcık demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kabarcık demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.779 harfباب الحاء والنون والفاء معهما
ح ن ف، ن ح ف، ح ف ن، ن ف ح مستعملات
حنف:
الحَنَفُ: مَيْلٌ في صدر القَدَم، ورجلٌ أَحْنَفُ، ورِجْلٌ حَنْفاءُ، ويقال: سُمِّيَ الأحنفُ بنُ قَيْسٍ به لحَنَفٍ كان في رِجْله، وقالتْ حاضِنة الأحنَف:
واللهِ لولا حَنَفٌ بِرجِلْـهِ ما كانَ في فِتْيانِكم كمِثْلِهِ
والسُّيُوف الحَنَفيّة تُنْسَبُ إليه لأنّه أوّلُ من عَمِلَها، أي: أمَرَ باتّخاذها، وهو في القياس: سَيْفٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR820 harfنَفَحَ الطِيبُ يَنْفَحُ، أي فاحَ. وله نَفْحَةٌ طيِّبة. ونَفَحَتِ الناقة: ضربت برجلها. ونَفَحَهُ بالسيف: تناوله من بعيد. ونَفَحَهُ بشيء، أي أعطاه. يقال: لا يزال لفلان نَفَحاتٌ من المعروف. قال الشاعر:
لمَّا أتَيْتُكَ أرجو فضلَ نائِلِـكُـمْ نَفَحْتَني نَفْحَةً طابَتْ لها العَرَبُ
أي طابت لها النفس. ونَفَحَتِ الريحُ: هبَّت. قال الأصمعيّ: ما كان من الرياح نَفْحٌ فهو بردٌ، وما كان لَفْحٌ فهو حرٌّ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR6.870 harfح ن ف
نحن ، حنف ، حفن ، نحف ، نفح : ( مستعملة ) .
فحن : أما فحن فمهملٌ عند الليث . وفَيْحَانُ اسم موضع ، وأظُنُّهُ فَيْعَالاً من فَحَنَ ، والأكثر أنه فَعْلاَن من الأفْيَحِ وهو الواسِعُ وسمَّت العرب المرأة فَيْحُونَةَ .
حنف : قال الليث : الحَنَفُ مَيَلٌ في صدر القدَمِ ، فالرَّجُلُ أَحْنَفُ والرجْلُ حَنْفَاءُ ، ويقال : سُمي الأحنفُ بنُ قَيْسٍ به لِحَنَفٍ كان في رِجْله .
وروى ثعلبٌ عن أبي نصر عن
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.740 harf(باب النون والفاء وما يثلثهما)
(نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا.
فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR279 harf- نفح الريح ينفح نفحا، وله نفحة طيبة. أي: هبوب من الخير، وقد يستعار ذلك للشر. قال تعالى: ﴿ولئن مستهم نفحة من عذاب ربك﴾ [الأنبياء/46] ونفحت الدابة: رمت بحافرها، ونفحة بالسيف: ضربه به، والنفوح من النوق: التي يخرج لبنها من غير حلب، وقوس نفوح: بعيدة الدفع للسهم، وأنفحة الجدي معروفة.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR970 harfن ف ح
نفح الطّيب نفحاً وله نفحةٌ ونفحاتٌ طيّبة ونافجة نافحة ونوافج نوافح وجبّن اللبن بالإنفحة.
قال: كم قد تمشّشت من قصٍّ وإنفحة جاءت بذاك إليك الأضؤن السود وقال الشّماخ: وإني من القوم الذين علمتهم إذا ألوموا لم يولموا بالأنافح ومن المجاز: لا تزال له نفحات من المعروف.
والله النفّاح بالخيرات.
قال: والله نفّاح اليدين بالخير ورجل نفّاعٌ نفّاحٌ.
ونفحه بالمال.
ونفحه بالسيف:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.052 harfنَفَح الطِّيبُ يَنْفَحُ نَفْحاً ونُفُوحاً: أَرِجَ وفاحَ، وقل: النَّفْحةُ دُفْعَةُ الريح، طَيِّبَةً كانت أَو خبيثة؛ وله نَفْحة طيبة ونَفْحة خبيثة. وفي الصحاح: وله نَفْحة طيبة. ونَفَحَتِ الريحُ: هَبَّت. وفي الحديث: إِن لربكم في أَيام دهركم نَفَحاتٍ، أَلا فَتَعَرَّضُوا لها. وفي حديث آخر: تَعَرَّضُوا لنَفَحاتِ رحمة الله. وريحٌ نَفُوحٌ: هَبُوبٌ شديدة الدفع؛ قال أَبو ذؤيب:
ولا مُتَحَيِّرٌ باتتْ عليه،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR502 harf* ن ف ح * * نَفَحَ * الطيب فاح وله * نَفْحَةٌ * طيبة و * نَفَحَتِ * الناقة ضربت برجلها ونفحت الريح هبت قال الأصمعي ما كان من الرياح له نَفْحٌ فهو برد وما كان له لفح فهو حر وقد سبق مرة وباب الثلاثة قطع و * نَفْحَةٌ * من العذاب قطعة منه و * الإِنْفَحَةُ * بكسر الهمزة وفتح الحاء مخففة كرش الحمل أو الجدي ما لم يأكل فإذا أكل فهو كَرِشٌ وكذا * المِنْفَحَةُ * بكسر الميم والجمع * أَنَِافِحُ * بفتح الهمزة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.315 harfنفح الطيب، كمنع، ينفح، إذا أرج وفاح، نفحا، بفتح فسكون، ونفاحا ونفوحا، بالضم فيهما، ونفحانا، محركة. وله نفحة ونفحات طيبة، ونافجة نافحة، ونوافج نوافح. ومن المجاز: نفحت الريح: هبت، أي نسمت وتحرك أوائلها، كما في الأساس. وريح نفوح: هبوب شديدة الدفع. قال أبو ذؤيب يصف طيب فم محبوبته وشبهه بخمر مزجت بماء:
ولا متحير باتت عـلـيه ببلقعة يمانية نـفـوح
بأطيب من مقبلها إذا
نفح الطيب، كمنع، ينفح، إذا أرج وفاح، نفحا، بفتح فسكون، ونفاحا ونفوحا، بالضم فيهما، ونفحانا، محركة. وله نفحة ونفحات طيبة، ونافجة نافحة، ونوافج نوافح. ومن المجاز: نفحت الريح: هبت، أي نسمت وتحرك أوائلها، كما في الأساس. وريح نفوح: هبوب شديدة الدفع. قال أبو ذؤيب يصف طيب فم محبوبته وشبهه بخمر مزجت بماء: ولا متحير باتت عـلـيه ببلقعة يمانية نـفـوح بأطيب من مقبلها إذا ما دنا العيوق واكتتم النبوح
قال ابن بري: المتحير: الماء الكثير قد تحير لكثرته ولا منفذ له. والنفوح: الجنوب، تنفحه ببردها. والنبوح: ضجة الحي. وقال الزجاج: النفح كاللفح، إلا أن النفح أعظم تأثيرا من اللفح. وقال ابن الأعرابي: اللفح لكل حار، والنفح لكل بارد. ومثله في الصحاح والمصباح، ورواه أبو عبيد عن الأصمعي. ومن المجاز: نفح العرق ينفح نفحا، إذا نزا منه الدم. وطعنة نفاحة: دفاعة بالدم، وقد نفحت به. ونفح الشيء بالسيف تناوله من بعيد شزرا. ونفحه بالسيف: ضربه ضربا خفيفا. ومن المجاز: نفح فلانا بشيء: أعطااه. وفي الحديث: المكثرون هم المقلون إلا من نفح فيه يمينه وشماله، أي ضرب يديه فيه بالعطاء. ومنه حديث أسماء، قال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم: أنفقي وانضحي وانفحي ولا تحصي فيحصي الله عليك. ومن المجاز: نفح اللمة: حركها ولفها. وفي اللسان: نفح الجمة: رجلها. وهما متقاربان. وفي مصنفات الغريب: النفحة من الريح في الأصل الدفعة، تجوز بها عن الطيب الذي ترتاح له النفس، من نفح الطيب إذا فاح. والنفحة من العذاب: القطعة. قال الليث عن أبي الهيثم أنه قال في قول الله عز وجل: ولئن مسههم نفحة من عذاب ربك : يقال أصابتنا نفحة من الصبا، أي روحة وطيب لا غم فيه، وأصابتنا نفحة من سموم أي حر وغم وكرب. وفي الصحاح: ولا يزال لفلان من المعروف نفحات، أي دفعات. قال ابن ميادة: لما أتيتك أرجو فضل نائلـكـم نفحتني نفحة طابت لها العرب
جمع عربة، وهي النفس. ومن المجاز: النفحة من الألبان: المخضة، وقد نفح اللبن نفحة إذا مخضه مخضة. وقال أبو زيد: من الضروع النفوح، أي كصبور، وهي التي لا تحبس لبنها. ومن النوق: ما تخرج لمبنها من غير حلب، وهو مجاز. والنفوح من القسي: الطروح، وهي الشديدة الدفع والحفز للسهم، حكاه أبو حنيفةز وقيل: بعيدة الدفع للسهم، كما في الأساس، وهو مجاز، كالنفيحة والمنفحة، وهما اسمان للقوس. وفي التهذيب عن ابن الأعرابي: النفح: الذب عن الرجل، وقد نافحه إذا كا فحه وخاصمه كناضحه. وقد تقدم. وفي الحديث أن جبريل مع حسان ما نافح عني، أي دافع. والمنافحة والمكافحة: المدافعة والمضاربة، وهو مجاز. يريد بمنافحته هجاء المشركين ومجاوبتهم على أشعارهم. وفي حديث علي رضي الله عنه في صفين نافحوا بالظبا، أي قاتلوا بالسيوف. وأصله أن يقرب أحد المقاتلين من الآخر بحيث يصل نفح كل واحد منهما إلى صاحبه، وهي ريحه ونفسه. والإنفحة، بكسر الهمزة، وهو الأكثر كما في الصحاح والفصيح، وصرح به ابن السكيت في إصلاح المنطق فقال: ولا تقل أنفحة، بفتح الهمزة. قال شيخنا: وهذا الذي أنكروه قد حكاه ابن التياني وصاحب العين. وقد تشدد الحاء. في هامش الصحاح منقولا من خط أبي زكريا: وهو أعلى. وفي المصباح: هو أكثر. وقال ابن السكيت: هي اللغة الجيدة. وقد تكسر الفاء ولكن الفتح أخف، كما في اللسان. والمنفحة، بالميم بدل الهمزة، والبنفحة، بالموحدة بدلا عن الميم، حكاهما ابن الأعرابي والقزاز وجماعة. قال ابن السكيت: وحضرني أعرابيان فصيحان من بني كلاب، فقال أحدهما: لا أقول إلا إنفحة، وقال الآخر: لا أقول إلا منفحة. ثم افترقا على أن يسألا عنهما أشياخ بني كلاب، فاتفقت جماعة على قول ذا وجماعة على قول ذا، فهما لغتان قال الأزهري عن الليث: الإنفحة لا تكون إلا لذي كرش، وهو شيء يستخرج من بطن الجدي الرضيع أصفر، فيعصر في صوفة مبتلة في اللبن فيغلظ كالجبن. والجمع أنافح، قال الشماخ: وإنا لمن قوم على أن ذممتهم إذا أولموا لم يولموا بالأنافح
فإذا أكل الجدي فهو كرش. وهذه الجملة الأخيرة نقلها الجوهري عن أبي زيد. وقال ابن درستويه في شرح الفصيح: هي آلة تخرج من بطن الجدي فيها لبن منعقد يسمى اللبأ، ويغير به اللبن الحليب فيصير جبنا. وقال أبو الهيثم: الجفر من أولاد الضأن والمعز: ما قد استكرش وفطم بعد خمسين يوما من الولادة أو شهرين، أي صارت إنفحته كرشا حين رعى النبت. وإنما تكون إنفحة ما دامت ترضع. وتفسير الجوهري الإنفحة بالكرش سهو. قال شيخنا نقلا عن بعض الأفاضل: ويتعين أن مراده بالإنفحة أولا ما في الكرش، وعبر بها عنه مجازا لعلاقة المجاورة. قلت: وهو مبني على أن بينهما فرقا، كما يفيده كلام ابن درستويه. والظاهر أنه لا فرق. وقال في شرح نظم الفصيح: الجوهري لم يفسر الإنفحة بمطلق الكرش حتى ينسب إلى السهو، بل قال: هو كرش الحمل أو الجدي ما لم يأكل، فكأنه يقول: الإنفحة: الموضع الذي يسمى كرشا بعد الأكل، فعبارته عند تحقيقها هب نفس ما أفاده المجد. ونسبته إياه إلى السهو بمثل هذا من التبجحات، ثم قال: وقوله بعد: فإذا أكل فهي كرش، صريح في أن مسمى الإنفحة هو الكرش قبل الأكل، كما لا يخفى، كالسجل والكأس والمائدة، ونحوها من الأسماء التي تختلف أسماؤها باختلاف أحوالها. والأنافح كلها لا سيما الأرنب من خواصها إذا علق منها على إبهام المحموم شفي، مجرب، وذكره داوود في تذكرته، والدميري في حياة الحيوان. ويقال: نية نفح، محركة، أي بعيدة. والنفيح، كأمير، والنفيح كسكين، الأخيرة عن كراع، والمنفح، كمنبر: الرجل المعن، بكسر الميم وفتح العين المهملة وتشديد النون، وهو الداخل على القوم، وفي التهذيب: مع القوم وليس شأنه شأنهم. وقال ابن الأعرابي: النفيح: الذي يجيء أجنبيا فيدخل بين القوم ويسمل بينهم ويصلح أمرهم. قال الأزهري: هكذا جاء عن ابن الأعرابي في هذا الموضع، النفيح بالحاء. وقال في موضع آخر: النفيج - بالجيم - :الذي يعترض بين القوم لايصلح ولا يفسد. قال: هذا قول ثعلب. وانتفح به: اعترض له. وانتفح إلى موضع كذا: انقلب. والله هو النفاح بالخير، وهو النفاع المنعم على الخلق، وهو مجاز. قال الأزهري: لم أسمع النفاح في صفات الله تعالى التي جاءت في القرآن والسنة، ولا يجوز عند أهل العلم أن يوصف الله تعالى بما ليس في كتابه ولم يبينها على لسان نبيه صلى الله عليه وسلم، وإذا قيل للرجل: إنه نفاح، فمعناه الكثير العطايا. والنفاح: زوج المرأة، يمانية، عن كراع. وعن ابن السكيت: النفيحة للقوس: شطيبة من نبع، قال مليح الهذلي: أناخوا معيدات الوجيف كأنها نفائح نبع لم تـريع ذوابـل
والإنفحة بالكسر: شجر كالباذنجان. ومما يستدرك عليه: قولهم: له نفحات من معروف، أي دفعات. وفي الحديث: تعرضوا لنفحات رحمة الله. وهو مجاز. والنفح: الضرب والرمي. وفي التهذيب: طعنة نفوح: ينفح دمها سريعا. ونفحة الدم: أول فورة تفور منه ودفعة، قاله خالد بن جنبة. ونفح الشيء، إذا دفعه عنه. وفي حديث شريح أنه أبطل النفح أراد نفح الدابة برجلها. وهو رفسها، كان لا يلزم صاحبها شيئا. ونفحت الدابة تنفح نفحا، وهي نفوح: رمحت برجلها ورمت بحد حافرها ودفعت. وقيل: النفح بالرجل الواحدة، والرمح بالرجلين معا، وفي الصحاح نفحت الناقة: ضربت برجلها. وجاءت الإبل كأنها الإنفحة، إذا بالغوا في امتلائها وارتوئها. وفي المعجم: قالوا بالعرض من اليمامة واد يشقها من أعلاها إلى أسفلها، وإلى جانبه منفوحة، قرية مشهورة من نواحي اليمامة، كان يسكنها الأعشي، وبها قبره. قال: بقاع منفوحة ذي الحائر وهي لبني قضيس بن ثعلبة بن عكابة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.498 harfنَفَحَ
1 نَفَحَ ذ , aor. تَفَحَ , (S, L, K,) inf. n. نَفْحٌ (L, K) and نُفُوحٌ (L) and نُفَاحٌ and نَفَحَانٌ, (K,) It (perfume) diffused its odour. (S, L, K.) ― -b2- نَفَحَتِ الرِّيحُ, (S, Msb, K,) aor. تَفُحَ , inf. n. نَفْحٌ, (Msb,) (tropical:) The wind blew: (S, Msb, K:) or blew gently; began to be in a state of commotion: (A:) نَفَحَتْ and لَفَحَتْ are syn., except that the effect of النَّفْح
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.197 harfنَفَحَ
نَفَحَ A ( n. ac. نَفْح 1 , نُفَاْح 24 , نُفُوْح 27 , نَفَحَاْن 36 ),
a. Diffused its odour ( fragrance ).
b. ( n. ac. نَفْح 1 ), Blew.
c. Bled ( vein ).
d. [ acc. & Bi ], Grazed with.
e. Struck; knocked.
f. [ acc. & Bi ], Tossed to; gave to.
g. Tossed about.
h. see III (b) .
نَاْفَحَ
نَاْفَحَ III ,
a. Contended with.
b. [ 'An ], Defended.
اِنْتَفَحَ
اِنْتَفَحَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.904 harfنفح
نَفَحَ - يَنْفَحُ - نَفْح - نَفْحَة
نَفَحَ - يَنْفَحُ + كائن + شيئاً أو بشيء + على كائن: يدفعه بنفخه نحوه فيصبيه به: يحمل شيئاً بدفعه بالهواء المنفوخ أو المضغوط العاصف، ويسير به نحو كائن فيصيبه به: يدفع عطراً بالجو أو تراباً أو عدواً
نَفْح: اسم فعل " نَفَحَ - يَنْفَحُ "
نَفْحَة: على وزن " فَعْلَة " اسم فعل بمعنى مفعول مصدر مرة من "
Sîgalar(1)
Mücavir kökler7 mücavir (9 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
وَلَئِنْ مَسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِنْ عَذَابِ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ يَاوَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ
EsintiAndolsun ki Rabbının azabından onlara bir esinti dokunsa; eyvahlar bize, doğrusu biz gerçekten zalimlermişiz, diyeceklerdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نفح |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نفخ, نفث, ريح |
| Zıt Kök | ركد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin aniden, tek bir itilişle dışarı doğru yayılması, hafifçe çarpması veya kokunun havaya dağılması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi azabın veya rahmetin en küçük, tekil bir temas ve esinti hâlinde dahi sarsıcı bir tesir bırakması |
| Çekirdek Özet 3 | Asgari enerji ve temas eşiğinde meydana gelen ani tesir ve sarsıntı dinamizmi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca hoş kokulu esinti sanılması veya «kabarcık» tasviriyle sınırlanarak tekil temas, hafif darbe ve ani fışkırma nüansının gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نف | İçteki havanın, gazın veya maddenin bir açıklıktan dışarıya doğru itilmesi, fışkırması ve yayılması; نفخ (üflemek, şişirmek), نفث (hafifçe püskürtmek), نفس (nefes alıp vermek, açılmak), نفر (ürküp fırlamak) ve نفع (faydası dışa taşmak) köklerinde olduğu gibi basıncın dışa vurumu | ح | Çekirdekteki dışa fışkırma hareketine boğaz harfinin getirdiği sürtünme, yumuşak yayılma ve temas niteliği eklenmiş; fışkıran şey havaya yayılan kokuya, hafif bir rüzgâr darbesine veya tekil bir dokunuşa dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçten dışa doğru devingen bir akışın ve hareket enerjisinin başlangıcını ifade eder. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Akışın bir açıklıktan, sınırdan dışarıya doğru fırlatılmasını ve salıverilmesini gösterir. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dışa fırlayan hareketin bir sınıra çarpmasını, çevreye değerek yayılmasını ve hafif temasını temsil eder. |
| نفح | Bir kaynaktan çıkan akışkanın açıklıktan fırlayarak çevreye yayılması ve sınıra dokunması | İçsel bir gücün bir açıklıktan tek bir itilişle fırlaması, çevreye dağılarak karşı tarafa hafifçe çarpması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kokunun veya rüzgârın tek bir itilişle birdenbire çevreye yayılması; binek hayvanının arka tek ayağıyla ani bir çifte savurması ve kılıcın ucuyla hafifçe dürtmek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Hüzeyl şairi Ebû Züeyb el-Hüzelî, çöl ortamında ansızın vuran sert ve itici kuzey rüzgârını nitelemek üzere kökü sıfat kalıbında kullanmıştır: ولا مُتَحَيِّرٌ باتتْ عليه / ببَلْقَعَةٍ، شَآميةٌ نَفُوحُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem fıkıh rivayetlerinde Kadı Şüreyh’in hayvanın arkasından tek ayakla savurduğu ani tekmeyi tazminat kapsamı dışında tutması bağlamında geçer: أَنَّهُ أَبْطَلَ النَّفْحَ. Ayrıca hadiste ilahi rahmet tecellileri için bu kök kullanılır: إِنَّ لِرَبِّكُمْ فِي أَيَّامِ دَهْرِكُمْ نَفَحَاتٍ فَتَعَرَّضُوا لَهَا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde نفح kökü, özellikle rüzgâr estirme, soluma, üfleme ve tutuşturma eylemlerini ifade eden ortak Afro-Asyatik / Sami ses-anlam matrisiyle doğrudan irtibatlıdır. İbranicede נָפַח (naphaħ) fiili üflemek, solumak, nefes vermek ve ateşi körüklemek anlamlarını taşır. Süryanicede ܢܦܚ (nəfaħ) biçimi aynı şekilde üflemek, şişirmek ve esinti yaymak demektir. Akadcada napāḫu(m) fiili ateşin tutuşması, parlaması, üflenmesi ve gök cisimlerinin doğup ışık saçması anlamlarını yüklenmiştir. Arapçada ise kök, üfleme ve şişirme manasını daha çok نفخ köküne bırakırken; نفح biçiminde daha ince, tekil, havada süratle yayılan koku, rüzgârın hafif dokunuşu, tekil bir bağış veya hayvanın tekil bir vuruşu gibi nüanslara özelleşmiştir. Excel notunda geçen «kabarcık» ifadesi, kökün Sami genelindeki şişme ve nefesle kabarma dairesiyle uzak bir çağrışım kursa da Arap dilindeki klasik kullanım kabarcıktan ziyade tekil itilme, esinti ve saçılma üzerine kuruludur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نفح | نف çekirdeğinden türeyerek bir kaynaktan tek bir hamleyle fışkıran hava, koku, lütuf veya ani darbe hareketini karşılar. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נָפַח, Süryanice ܢܦܚ, Akadca napāḫu(m) | Üflemek, nefes vermek, ateşi tutuşturmak ve esinti yaymak anlamındaki ortak Sami mirasından gelişmiştir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik nefes ve hava kökleri | Doğu Çad dillerinde ve Berberi dillerinde hava püskürtme bildiren yansıma köklerle fonetik paralellik taşır. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نفح | Anlamlı | Tekil esinti, fışkırma, hafif vuruş | Rüzgârın veya kokunun aniden yayılması, tekil darbe veya bağış | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نحف | Anlamlı | İncelmek, zayıflamak | Bedenin etinin azalması, zayıflık ve incelik hali | Kur'an'da geçmez |
| فنح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| فحن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| حنف | Anlamlı | Eğilmek, istikamete yönelmek | Eğriliği bırakıp tek bir yöne meyletmek, fıtrata dönmek | Kur'an'da geçer |
| حفن | Anlamlı | Avuçlamak, avuçla almak | İki avucu birleştirip bir şeyi bütünüyle kavramak ve almak | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نفح | Merkez | Tekil esinti ve hafif vuruş | Bir şeyin aniden, tekil ve hafif bir temasla dışarı fırlaması ve dokunması | Hem lütufta hem azapta asgari tekil temasın doğurduğu ani tesiri ifade eder. |
| نفخ | Komşu | Sürekli üfleme ve şişirme | İç basınçla hacim kazanma ve kuvvetli hava akımı | Bir boşluğu hava ile doldurarak şişirmek ve kuvvetle üflemektir. |
| نفث | Komşu | Püskürtme ve fısıldama | Tükürüksüz veya çok hafif tükürükle dışarı hava atma | Maddi veya manevi tesir bırakmak üzere yapılan çok hafif üfürmedir. |
| ريح | Komşu | Genel hava akımı ve rüzgâr | Havanın genel hareketi ve atmosferik cereyan | Belli bir yöne doğru sürekli veya geniş çaplı esen hava kütlesidir. |
| ركد | Zıt | Hareketsizlik ve durgunluk | Havanın, suyun veya nesnenin hiçbir hareket sergilememesi | Esintinin ve hareketin tamamen kesilmesi, havanın durulmasıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نفح | Aniden yayılma, hafif esinti | Kokunun, rüzgârın veya darbenin tek bir temasla hissedilmesi | Kesin |
| Latince | Afflatus, aura, ictus levis | Hafif esinti, ilham nefesi, hafif dokunuş | İçten dışa vuran hava akımını ve hafif teması karşılar; azabın tekil dokunuşu nüansını kısmen taşır. | Güçlü |
| İngilizce | Gust, whiff, puff, slight touch | Ani esinti, koku dalgası, hafif vuruş | Maddenin havada yayılmasını ve anlık esintiyi verir; kökün ceza ve lütuf bağlamındaki ahlaki ağırlığını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Hauch, Windstoß, Anwehung | Nefes, hafif esinti, çarpma | Havanın hafifçe temas etmesini karşılar; tekil darbe ve çifte atma anlamını tam kapsamaz. | Güçlü |
| Fransızca | Bouffée, souffle, effluve | Ani dalga, esinti, koku salınımı | Havanın veya kokunun anlık fışkırmasını iyi ifade eder; hukuki darbe nüansını içermez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَفْحَةٌ | Azabın en küçük, hafif ve tekil dokunuşu | Müşriklerin inkâr ve meydan okumalarına karşı, Rabbin azabından gelecek küçücük bir esintinin dahi onları helak ve perişan etmeye yeteceğini bildiren tehdit bağlamı (Enbiyâ 21:46). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret azabı ve ilahi kudret | Azabın bütününe gerek kalmaksızın, en hafif temasının dahi insanı çaresiz bırakması üzerinden azabın dehşeti ve insanın acziyeti | İlahi cezanın şiddetini vurgulamak için en küçük birimin dahi karşı konulamaz oluşu |
| Fıkıh | Hayvanların ve nesnelerin verdiği zararlar | Bineğin arka ayağıyla ani bir çifte atması sonucu oluşan zararın tazmini | Zararın doğrudan kast olmaksızın ani ve önlenemez bir itilişle meydana gelmesi |
| Tefsir | İcaz ve belağat tahlili | Ayetteki «le-in», «meste», «nefhatün», «min» ve «azâb» lafızlarının bir araya gelerek azlığı ve tahkiri ifade etmesi | Azabın küçüklüğünü bildiren tekillik ve hafiflik vurgusu |
| Hadis | İlahi lütuf ve rahmet tecellileri | Yılın belirli dönemlerinde Allah’ın kullarına sunduğu özel manevi fırsatlar ve feyiz esintileri | Zahmetsizce ve birdenbire kalbe ulaşan ilahi ikram ve bağışlar |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve lütuf tecellisi | Asgari temas eşiği | Uyarı ve ümit dengesini kurma | Rabbin lütfunun veya kahrının en küçük biriminin dahi varlığı dönüştürücü güç taşıması | Güçlü |
| İlmi | Termodinamik ve gaz yayılımı | Ani difüzyon dalgası | Maddenin çevreye dağılımını başlatma | Yüksek basınç noktasından ortama yayılan tekil partikül akımı | Muhtemel |
| Siyasi | Otorite ve caydırıcılık | Uyarıcı asgari müdahale | Büyük çatışmayı önleyici ikaz | Yönetimin tam güç kullanmaksızın varlığını hissettirdiği tekil ve caydırıcı işaret | Muhtemel |
| İktisadi | Likidite ve hibe akışı | Karşılıksız tekil transfer | Piyasayı canlandırma | Darlık anında sisteme aktarılan ani ve canlandırıcı küçük sermaye veya infak hamlesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dirac delta fonksiyonu ve ani itme (impulse) | Sonsuz küçük bir zaman diliminde uygulanan ve sistemin durumunu kökten değiştiren tekil kuvvet girdisi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Eşik uyarısı ve mikro travma | Bireyin veya toplumun direnç mekanizmasını aniden çözen, nicelikçe çok küçük ancak nitelikçe sarsıcı tekil olay | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca «hoş kokulu bahar esintisi» veya kullanıcının notunda geçtiği biçimiyle «kabarcık» gibi dar ve statik bir imgeye indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, azabın dehşetini bildirmek için en asgari, en hafif tekil dokunuşu ve itkiyi ifade eden sarsıcı bir belağat unsuru olarak yer alır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Enbiyâ 21:46 ayetindeki azap uyarısının ciddiyetini kavrayamamak; ayetteki lafızların tamamının (mesela hafifçe dokunmak, azaptan tek bir esinti) azlığı anlatarak azabın büyüklüğünü tersinden ispatlayan icaz sanatını gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın azlık ve hafiflik bildiren lafızlarla en dehşetli hakikatleri nasıl tasvir ettiğini, belağatın asgari miktar üzerinden azami etkiyi kurma yöntemini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların azaba karşı gösterdiği sahte cesareti kıran ve ilahi cezanın şiddetini haber veren uyarı ayetlerinde (özellikle Enbiyâ Suresi bağlamında) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın insanı sarsması için mutlaka fırtınalar, kasırgalar veya devasa ordular gerekmediğini; ilahi kudretin tek bir temasının dahi inkârcı kibri yerle bir etmeye yeteceğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir gazın, kokunun veya hareketin bir kaynaktan aniden, tekil bir itmeyle dışarı yayılması, havaya dağılması veya karşıdaki nesneye hafifçe dokunmasıdır.
- Soyut anlamNicelikçe en küçük, tekil ve zayıf kabul edilen bir etki unsurunun, taşıdığı ontolojik kudret dolayısıyla hedef üzerinde azami ve sarsıcı bir tesir meydana getirmesidir.
- Sistematik karşılıkSisteme uygulanan asgari pertürbasyonun (hafif bozulmanın), sistemin mevcut dengesini altüst ederek derin bir yıkım veya uyanış doğurmasıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde uygulanan tekil kuvveti, sıfıra yaklaşan son derece kısa temas süresini, tekil itme miktarını temsil eder. Bu sonsuz küçük temas ve hafif darbe dahi, nesnenin durumunda ile ifade edilen devasa bir momentum ve hal değişimine yol açmaktadır. Bu matematiksel model, Enbiyâ 21:46 ayetindeki azaptan gelen tek bir hafif dokunuşun insan ruhunda ürettiği mutlak yıkımı simgeler.