نفس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ف-س56 sîga, 321 mücavir kök, 270 ayet, 63 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كونكلفنَفْسٍكتبأَنْفُسِكُمْقتلنفسظلملِنَفْسِهِألهأَنْفُسَهُمْأَنْفُسِهِمْوفيمولوسعنَفْسٌ

KökSîga 56Ayet 270Sure 63Mücavir 321

▶ Ağı aç (3B)

نفس

ن - ف - س

KÖK
  • 298 geçiş
  • 270 ayet
  • 56 sîga
  • 13 sözlük

Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir. Boyacılıkta da kullanıldığında eşyayı güzelleştirir, çürümekten ve paslanmaktan korur. Bu şekilde boyanmış veya dibağlanmış eşya veya deriye nefis yani kıymetli ve değerli bir eşya denir. Nefs, ruhun bir boyası, görüntüsü anlamında kişiliği ifade eder. Kimse anlamındadır. Ruh bedenle ilişkisini nefs ile kurar. Beden de ruh ile ilişkisini hayatla kurar. Kainatta herşey çift yaratılmıştır. Çiftlerin birbirleri ile ilişki kurma özellikleri vardır. Ruhla beden arasındaki ilişkiyi de nefs kurar.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir. Boyacılıkta da kullanıldığında eşyayı güzelleştirir, çürümekten ve paslanmaktan korur. Bu şekilde boyanmış veya dibağlanmış eşya veya deriye nefis yani kıymetli ve değerli bir eşya denir. Nefs, ruhun bir boyası, görüntüsü anlamında kişiliği ifade eder. Kimse anlamındadır. Ruh bedenle ilişkisini nefs ile kurar. Beden de ruh ile ilişkisini hayatla kurar. Kainatta herşey çift yaratılmıştır. Çiftlerin birbirleri ile ilişki kurma özellikleri vardır. Ruhla beden arasındaki ilişkiyi de nefs kurar.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.366 harf
باب السين والنون الفاء معهما س ن ف، س ف ن، ن س ف، ن ف س مستعملات سنف: السِّنافُ للبعير بمنزلة اللَّبَب للدّابّة. للدابة. بعيرٌ مِسنافٌ، إذا كان يُؤَخِّر الرَّحْل، والجميعُ: مَسانيف. وأَسنَفْته: شَدَدْته بسِنافٍ وأَسنَفوا أَمْرَهم، أي: أحكموه. وصار الإسنافُ مَثَلاً في رَجُلٍ قد دُهِشَ فلم يدر أين يُشَدُّ السِّناف: قد عَيَّ فُلانٌ بالإسناف، قال عمرو: إذا ما عَيَّ بالإسْنافِ حـيٌّ من الأمر
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.362 harf
النَفْسُ: الروحُ. يقال: خرجت نَفْسُهُ. قال أبو خراش: نجا سالِمٌ والنَفْسُ منه بِشِـدْقِـهِ ولم يَنْجُ إلا جَفْنَ سيفٍ ومِئزرا والنَفْسُ: الدمُ. يقال: سالت نَفْسُهُ. وفي الحديث: "ما ليس له نَفْسٌ سائِلَةٌ فإنَّه لا يُنَجِّسُ الماءَ إذا مات فيه". والنَفْسُ أيضاً: الجسدُ. قال الشاعر: نُبِّئْتُ أنَّ بني سُحَيْمٍ أَدخلواأبياتَهُمْ تامورَ نَفْسِ المُنْذِرِ والتامورُ: الدمُ. وأمَّا قولهم: ثلاثة
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.334 harf
باب السين والنون مع الفاء سنف ، سفن ، نفس ، نسف ، فنس : ( مستعملة ) . سنف : أبو عُبَيد عن أبي عمرو : السِّنْف : الوَرَقة ، قال ابن مُقبِل : تُقَلْقِل عن فأْسِ اللِّجامِ لِسانَه تَقَلْقُلَ سَنْفِ المَرْخ في جَعْبةٍ صِفْرِ وقال شمر : يقال لأَكَمة الباقلاّء واللُّوبيَاء والعَدَس وما أشبَهَها : سُنُوف ، واحدها سِنْف . ثعلب عن ابن الأعرابي : السِّنْفُ : العُود المجرّد من الوَرَق ، والسِّنْف : الوَرَقة
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.740 harf
(باب النون والفاء وما يثلثهما) (نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا. فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.873 harf
- النفس: الروح في قوله تعالى: ﴿أخرجوا أنفسكم﴾ [الأنعام/93] قال: ﴿واعلموا أن الله يعلم ما في أنفسكم فاحذروه﴾ [البقرة/235]، وقوله: ﴿تعلم ما في نفسي ولا أعلم ما في نفسك﴾ [المائدة/116]، وقوله: ﴿ويحذركم الله نفسه﴾ [آل عمران/30] فنفسه: ذاته، وهذا - وإن كان قد حصل من حيث اللفظ مضاف ومضاف إليه يقتضي المغايرة، وإثبات شيئين من حيث العبارة - فلا شيء من حيث المعنى سواه تعالى عن الاثنوية من كل وجه. وقال بعض
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.500 harf
ن ف س شيء نفيس ومنفس وقد نفس نفاسة وأنفس إنفاساً‏.‏ وأنشد سيبويه‏:‏ لا تجزعي إن منفساً أهلكته وإذا هلكت فعند ذلك فاجزعى وأنفسته في الشيء ونفّسته فيه‏:‏ رغّبته‏.‏ وتنافسوا فيه‏:‏ تراغبوا ونافس صاحبه في كذا وشيء متنافس فيه‏.‏ وقد نفست عليّ بخير قليل‏.‏ ونفست علي خيراً قليلاً حسدتني عليه ولم ترني أهلاً له نفساً ونفاسةً‏.‏ وفلان ما ينفس علينا الغنيمة والظّفر‏.‏ وما هذا النفس أي الحسد‏.‏ ومن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok17.378 harf
النَّفْس: الرُّوحُ، قال ابن سيده: وبينهما فرق ليس من غرض هذا الكتاب، قال أَبو إِسحق: النَّفْس في كلام العرب يجري على ضربين: أَحدهما قولك خَرَجَتْ نَفْس فلان أَي رُوحُه، وفي نفس فلان أَن يفعل كذا وكذا أَي في رُوعِه، والضَّرْب الآخر مَعْنى النَّفْس فيه مَعْنى جُمْلَةِ الشيء وحقيقته، تقول: قتَل فلانٌ نَفْسَه وأَهلك نفسه أَي أَوْقَتَ الإِهْلاك بذاته كلِّها وحقيقتِه، والجمع من كل ذلك أَنْفُس ونُفُوس؛
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.193 harf
* ن ف س * * النَّفْسُ * الروح يقال خرجت نفسه والنَّفْسُ الدم يقال سألت نفسه وفي الحديث ﴿ما ليس له نفس سائلة فإنه لا ينجس الماء إذا مات فيه﴾ والنَّفْسُ الجسد ويقولون ثلاثة * أَنْفُسٍ * فيذكرونه لأنهم يريدون به الإنسان و * نَفْسُ * الشيء عينه يؤكد به يقال رأيت فلانا نَفْسَهُ وجاءني بنفسه و * النَّفَسُ * بفتحتين واحد * الأنْفَاسِ * وقد * تَنَفَّسَ * الرجل وتنفس الصعداء وكل ذي رئة * مُتَنَفِّسٌ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR18.179 harf
النفس: الروح، وسيأتي الكلام عليها قريبا. وقال أبو إسحاق: النفس في كلام العرب يجري على ضربين: أحدهما قولك: خرجت نفسه، أي روحه، والضرب الثاني: معنى النفس فيه جملة الشيء وحقيقته، كما سيأتي في كلام المصنف، وعلى الأول قال أبو خراش: نجا سالم والنفس منه بشـدقـه ولم ينج إلا جفن سيف ومئزرا أي بجفن سيف ومئزر، كذا في الصحاح، قال الصاغاني: ولم أجده في شعر أبي خراش. قلت:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR31.419 harf
نَفُسَ 1 نَفُسَ ذ , aor. نَفُسَ , inf. n. نَفَاسَةٌ (S, M, A, Msb, K) and نِفَاسٌ and نَفسٌ (K) and نُفُوسٌ; (TA;) and ↓ أَنْفَسَ, (M, A, Msb,) inf. n. اِنْفَاسٌ; (A, Msb;) It was, or became, high in estimation, of high account, or excellent; (M, Msb, TA;) [highly prized; precious, or valuable;] and therefore, (TA,) was desired with emulation, or in much request: (S, K, TA:) and the ↓ latter
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.935 harf
نَفَسَ نَفَسَ U ( n. ac. نَفْس 1 ), a. Injured. نَفِسَ نَفِسَ A ( n. ac. نَفَس 4 ) a. [ Bi ], Was miserly, tenacious of. b. ( n. ac. نَفَاْسَة 22t ) [ 'Ala & acc. or Bi ], Envied; thought unworthy of. c. ( n. ac. نَفَس 4 , نَفَاْسَة 22t , نِفَاْس 23 ), Was confined, delivered ( woman ). _ast; نَفُسَ نَفُسَ U ( n. ac. نَفَس 4 , نَفَاْسَة 22t , نِفَاْس 23 , نُفُوْس 27 ), a. Was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok98.340 harf
نفس نَفَسَ - يَنْفِسُ (نَفِست - تَنْفَسُ) - نَفْس - أَنْفُس - نُفُوْس نَفَسَ - يَنْفِسُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يلده أو يبيضه أو يمنيه أو يثمره: ينفصل عنه ويتكون كائن جديد، فيه كل صفات وخصائص الكائن الأصلي، والوَلُد منفوس، والنَّفْسُ منفوسة نَفِست - تَنْفَسُ + المرأة: تصير نفساء أو تصير حائضاً نَفْس: اسم فعل " نَفَسَ - يَنْفِسُ ": وهو كذلك
Tamamını oku

Sîgalar(56)

Mücavir kökler321 mücavir (660 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ظلم

    55 ortak ayet · Zalimler

  2. أله

    139 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. كلف

    7 ortak ayet · Yükümlü tutarız

  4. وفي

    16 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…

  5. قتل

    22 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  6. كسب

    15 ortak ayet · Kazandı

  7. مول

    17 ortak ayet · Onların malları

  8. كون

    86 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  9. زوج

    15 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  10. جهد

    10 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir

  11. كتب

    30 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  12. وسع

    8 ortak ayet · “Sunv’a” tas demektir

Geçtiği ayetler(270)

Sîga sayfası: أَنْفُسَهُمْ
  1. يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ

    Onların canlarıAllah’ı da, iman edenleri de aldatmaya çalışırlar. Oysa kendilerinden başkasını aldatamazlar da, bunun farkında değiller.

  2. وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

    Onların canlarıVe üstünüze bulutları gölge yaptık. Kudret helvası ve bıldırcın indirdik. Size rızık olarak verdiğimiz şeylerin iyilerinden, güzellerinden yeyin. Onlar bize değil ancak kendi nefislerine zulmekteydiler.

  3. بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ يَكْفُرُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ بَغْيًا أَنْ يُنَزِّلَ …

    Onların canlarıNefislerini ne kötü şeye değişip sattılar. Allah’ın kullarından dilediğine fazlından indirmesine hased ederek Allah’ın indirdiğini inkar ettiler ve gazab üstüne gazaba uğradılar. Küfredenlere alçaltıcı bir azab vardır.

  4. … فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

    Onların canlarıVe onlar şeytanların Süleyman’ın mülkü aleyhine uydurdukları şeylerin ardına düştüler. Halbuki Süleyman asla küfretmedi. Sadece şeytanlar küfrettiler. Onlar, insanlara sihri ve Babil’de ki iki meleğe; Harut ile Marut a indirilenleri öğretiyorlardı. Bu iki melek ise: «Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın küfretme. «demedikçe kimseye sihirden bir şey öğretmezlerdi. Onlardan koca ile karısının arasını ayıracak şeyler öğrendiler. Halbuki bunlar, Allah’ın izni olmadıkça o sihirle kimseye zarar verici değillerdi. Onlarsa kendilerine zarar verip fayda vermeyen şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun ki, onlar onu satın alan kimse için ahirette hiçbir olmayacağını biliyorlardı. Ne fena birşey karşılığında nefislerini sattılar. Şayet bilmiş olsalardı?

  5. وَدَّتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يُضِلُّونَكُمْ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ

    Onların canlarıEhl-i Kitab’tan bir taife; sizi şaşırtmak istediler. Halbuki onlar; kendilerinden başkasını şaşırtmazlar da farkına varmazlar.

  6. … كَمَثَلِ رِيحٍ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

    Onların canlarıBu dünya hayatında onların sarfettikleri şeylerin durumu; kendilerine zulmeden bir kavmin ekinlerine isabet ederek mahveden kavurucu bir rüzgarın durumuna benzer. Allah onlara zulmetmedi, ama onlar; kendilerine zulmediyorlardı.

  7. … قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

    Onların canlarıBu dünya hayatında onların sarfettikleri şeylerin durumu; kendilerine zulmeden bir kavmin ekinlerine isabet ederek mahveden kavurucu bir rüzgarın durumuna benzer. Allah onlara zulmetmedi, ama onlar; kendilerine zulmediyorlardı.

  8. وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا …

    Onların canlarıOnlar ki; fena bir şey yaptıklarında veya kendilerine zulmettiklerinde Allah’ı anarlar. Hemen günahlarının bağışlanmasını dilerler. Günahları, Allah’tan başka kim bağışlar? Hem onlar yaptıklarında bile bile ısrar da etmezler.

  9. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ بَلِ اللَّهُ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا

    Onların canlarıBakmaz mısın şu kendilerini temize çıkaranlara? Halbuki dilediğini temize çıkaran yalnız Allah’tır. Ve kıl payı zulme uğratılmazlar.

  10. … إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ …

    Onların canlarıBiz, hiçbir peygamberi Allah’ın izniyle itaat edilmekten başka bir gaye ile göndermedik. Onlar kendilerine yazık ettikleri zaman, sana gelip Allah’tan mağfiret dileseler ve peygamberleri de onlara mağfiret dileseydi elbette Allah’ı Tevvab vd Rahim olarak bulacaklardı.

Sîga sayfası: أَنْفُسِهِمْ
Sîga sayfası: أَنْفُسَكُمْ
Sîga sayfası: أَنْفُسِكُمْ
Sîga sayfası: لِنَفْسِهِ
Sîga sayfası: أَنْفُسُهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنفس
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerروح, ذات, شخص, عين
Zıt Kökعدم
Çekirdek Özet 1Canlılığın belirtisi olan havanın ve soluğun içten dışa akışı, genişleme, ferahlama ve dirilik taşıyan öz
Çekirdek Özet 2İnsanın bilinç, irade, arzu ve sorumluluk taşıyan zatı, benliği, canı ve hukuki-ahlaki ferdiyeti
Çekirdek Özet 3Şahsiyetin iç dinamizmi, bireysel hesap verebilirlik ve canın korunmasını esas alan varoluş ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca tasavvufi kötülüğü emreden arzu katmanına indirgeyerek Kur'an'daki zat, can, bütüncül insan ve bizzat benlik anlamlarını gözden kaçırma yanılgısı

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نفİçeriden dışarıya doğru itilme, fışkırma, yayılma, üfleme ve ayrışma hareketi; نفث tükürük veya üfürük fırlatma, نفخ solukla şişirme, نفد tükenip dışa boşalma, نفذ delip geçme, نفر ürküp dışa fırlama, نفع faydanın dışa yayılması ve نفي dışarı atıp uzaklaştırma köklerinde de bu dışa doğru itici açılma esastır.سEklenen ses, dışa itilen akışa kesintisiz bir soluk, incelik, hafiflik ve süregelen bir dirilik boyutu kazandırarak kökü hava alıp verme, canın nefesle kaim olması ve ferahlama anlamına daraltmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBedenin derinliklerinden kesintisiz fışkıran hayat akımını, sürekliliği ve dirim kıvılcımını temsil eder.
فAğız; söz, açıklık, kenarSoluğun ve havanın bedene girip çıktığı menfezi, dış dünyayla temas sağlayan açıklığı ifade eder.
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaCanlılığı ayakta tutan omurgayı, tutunma mekanizmasını ve varlığın kendine özgü sınırlılığını kurar.
نفسCanlılığın açıklıktan dışa soluk olarak akıp bedeni ayakta tutmasıHayat cevherinin bedensel açıklıklardan sürekli nefes alıp vererek diriliği, ferahlığı ve bağımsız bireysel varlığı sürdürme hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGöğüsten ve ağızdan çıkan hava, soluk, ferahlatan hafif rüzgâr; bedenden akıp giden can kanı ve doğuran kadının lohusalık akıntısı.
Cahiliye şiiri kullanımıHuzeyfe b. Enes el-Hüzelî bir çatışmadan tek başına kıl payı kurtulan canı tasvir ederken kökü soluk ve hayatiyet anlamında kullanır: نَجَا سالِمٌ والنَّفْس مِنْه بِشِدقِهِ / ولم يَنْجُ إِلا جَفْنَ سَيفٍ ومِئْزَرَا
Erken Arapça kullanımErken dönem dilcisi Sîbeveyh'in naklettiği beyitte can ve kıymetli varlık anlamında yer alır: لا تَجْزَعِي إِنْ مُنْفَساً أَهْلَكْتُهُ / وَإِذَا هَلَكْتُ فَعِنْدَ ذَلِكِ فَاجْزَعِي

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü'l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde نفس kökü, soluk almak, dinlenmek, canlanmak ve yaşayan bir varlık olarak birey olmak semantik çekirdeğini istisnasız koruyan en kadim ortak miraslardan biridir. Batı Sami sahasında İbranice nefeş (נֶפֶשׁ) kelimesi boğaz, soluk borusu, nefes, canlı mahluk, can, şahsiyet ve arzu anlamlarına gelerek Arapçadaki çift kutuplu kullanımın tam bir eşdeğerini sunar. Benzer şekilde Süryanice ve Aramice nafşā (ܢܦܫܐ / נפשא) formu soluk, canlı birey ve kişinin kendi zatı manasını karşılar. Doğu Sami kolunda Akadca napištu (veya fiil haliyle napāšu) kökü solumak, genişlemek, rahatlamak, hayat, canlı boğaz ve şahıs anlamlarıyla tam bir fonetik ve semantik denklik sergiler. Güney Sami dillerinden Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde nafasa üflemek ve solumak demektir; nafs ise can ve ruh anlamını korur. Çekirdek anlam bedensel solunum organı ve ritmik hava akışıyken, kök bütün Sami havzasında somuttan soyuta geçerek önce canlı mahluku, ardından insan benliğini ve bizzat kendi olma durumunu niteleyen temel varlık terimine dönüşmüştür.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, Chicago Assyrian Dictionary (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنفسSoluk alıp verme eyleminin genişlik ve rahatlık doğurmasından hareketle zat, can, kıymetli nesne ve arzu anlamlarına evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nefeş, Süryanice nafşā, Akadca napištuOrtak Proto-Sami miras; canlı nefesi, boğaz, hayat enerjisi ve şahsiyet manasını bütün kollarda korumuştur.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiMısırca nf (rüzgâr, soluk) ve Berberice nfs köküAfro-Asyatik kök katmanında hava, üfleme ve yaşam nefesi bağlamında ortak kök paralelliği mevcuttur.Muhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Arthur Jeffery The Foreign Vocabulary of the Qur'an.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نفسAnlamlıSoluk, can, zat, genişlikİçten dışa soluk verme, dirilik, şahıs ve kıymetli olma durumu.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
نسفAnlamlıSavurmak, ufalamak, kökünden sökmekDağları veya yapıları toz haline getirip rüzgârla savurma eylemi.Kur'an'da geçer; zıt yönde dağıtma hareketi taşır.
فنسAnlamlıBurnun basık ve kalkık olmasıBurun ucunun içeri çökük, kökünün yayvan olması durumu.Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir.
فسنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
سنفAnlamlıDevenin göğüs kayışını takmak, öne geçmekYolculukta binek aletini öne doğru bağlamak veya bir şeyin öncüsü olmak.Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir.
سفنAnlamlıYüzeyi sıyırmak, soymak, gemiMarangozun tahtayı yontması, rüzgârın yeri süpürmesi ve suda kayan gemi.Kur'an'da geçer; temas ederek sıyırma hareketi.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نفسMerkezCan, benlik, solukBedenle birleşmiş bilinçli hayatı, arzuları ve bizzat insanın zatını kapsar.Soluk alıp veren, sorumluluk yüklenen bireysel varlık.
روحKomşuHayat kaynağı, letafetMaddi olmayan, ilahi emre dayanan, bedene canlılık veren saf dirim ilkesidir.Sorumluluk taşıyan benlikten ziyade canlı kılan ilahi cevherdir.
ذاتKomşuVarlığın kendisi, özBir şeyin bizzat kendisi ve temel hakikatidir; canlılık veya arzu şartı aramaz.Felsefi ve mantıki bir özleşme ifadesidir, can soluğu içermez.
شخصKomşuGörünür fert, siluetDışarıdan bakıldığında gözle seçilen bedensel yapı ve bireysel biçimdir.İçsel arzu ve iradeden ziyade dışsal hacim ve fiziki varlıktır.
عينKomşuBelirli nesne, özdeşlikBir şeyin tıpatıp kendisini belirten, tekit ve işaret işlevi gören zat ifadesidir.Canlılığın iç dinamizminden ziyade işaret edilen belirliliktir.
عدمZıtYokluk, yitirişVarlığın, canlılığın, bilincin ve dirimin bütünüyle ortadan kalkması hali.Canlı ve bilinçli şahsiyetin antitezi olan mutlak yokluk.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنفسCan, soluk, benlik, zatHem soluk alıp vermeyi hem insanın bütünsel kişiliğini ve arzularını karşılar.Kesin
LatinceAnima, animus, persona, semetipsiCan, ruh, bilinçli benlik, kendiAnima hayati soluğu ve canı karşılarken persona sosyal kimliği karşılar.Güçlü
İngilizceSoul, self, breath, personCan, benlik, soluk, kişiSoul metafizik canı, self ise bilinçli ve dönüşlü özneyi tek tek karşılar.Güçlü
AlmancaSeele, Selbst, Atem, PersonCan, özbenlik, soluk, şahısSeele iç alemi, Selbst eylemlerin yöneldiği özne merkezini ifade eder.Güçlü
FransızcaÂme, soi-même, souffle, personneCan, kendi, nefes, şahısÂme hayati diriliği, soi-même ise şahsın bizzat kendi sorumluluğunu vurgular.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نفس (Tekil ve çoğul şahıs zamiri ekiyle)Bizzat insanın kendi zatı, bizzat kendisiKişinin kendi aleyhine veya lehine eylemde bulunması bağlamı (Bakara 2:44, Âl-i İmrân 3:30, En'âm 6:24).
نفس (Belirteçsiz tekil can)Bireysel can, insan teki, hukuki fertCan dokunulmazlığı ve bir insanın öldürülmesinin bütün insanlığı öldürmek sayıldığı bağlam (Mâide 5:32, En'âm 6:151).
نفس (İçsel arzu ve telkin kaynağı)İnsanın iç dünyası, heva, vesvese merkeziKişinin kendi zaaflarıyla ve iç dürtüleriyle mücadelesi bağlamı (Yûsuf 12:53, Kâf 50:16, Şems 91:7).
نفس (Allah Teâlâ'ya izafe edilen form)İlahi zat, Cenâb-ı Hakk'ın bizzat kendisiAllah'ın kendi zatını nitelemesi ve kullarını zatından sakındırması bağlamı (Âl-i İmrân 3:28, Mâide 116, Tâhâ 20:41).
نفس (Kavim veya kardeşlik birliği)Kendi toplumundan veya soyundan olanlarİnananların birbirini kendi canı gibi görmesi veya kendi aralarından peygamber çıkması bağlamı (Bakara 2:84, Nûr 24:61, Tevbe 9:128).
تنافس (Müfâale babından türev)Hayırda yarışma, imrenme, yüksek hedefe yönelmeCennet nimetlerine ve yüce gayelere ulaşmak için gösterilen tatlı yarış bağlamı (Mutaffifîn 83:26).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRuh-nefs ayrımı ve ilahi sıfatlarNefsin cisim mi araz mı olduğu, ruh ile özdeşliği ve ayetlerde Allah'a izafe edilen nefsin zat anlamına geldiği tespiti.Bireysel sorumluluğun taşıyıcısı olan cevher ve ilahi zata nispet.
FıkıhCeza hukuku ve can dokunulmazlığıKısas, diyet ve cinayet bahislerinde dokunulmazlığı bulunan masum canın (el-ma'sûm) hukuki statüsü.Hukukun koruduğu temel beş esastan biri olan can emniyeti.
Tefsirİnsanın ahlaki mertebeleriEmmâre, levvâme ve mutmainne nitelemeleri üzerinden nefsin ahlaki ve manevi arınma süreçlerinin izahı.İnsanın hayra ve şerre eğilimli içsel benlik yapısı.
HadisAhlak, sabır ve manevi mücadeleGerçek pehlivanın güreşte galip gelen değil, öfke anında nefsine hakim olan kişi sayılması rivayetleri.İnsanın bencil iç dürtüleri ve kontrol edilmesi gereken iradesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHesaba çekilme ve ahlaki mükellefiyetBireysel şuur ve irade merkeziSorumluluğu bizzat üstlenmeDinde hiç kimse başkasının günahını yüklenmez; her can kendi kazandığının rehinidir.Kesin
İlmiİnsanın biyopsişik bütünlüğüBilinçli özne ve kişilikİdrak etme ve karar almaBilişsel yetilerin, güdülerin ve ahlaki kavrayışın birleştiği öznel zemin.Güçlü
SiyasiKamu düzeni ve vatandaşlık hakkıHukuki fert, can emniyetiKorunması zorunlu temel hakSiyasal otoritenin varlık sebebi her bir ferdin can dokunulmazlığını teminat altına almaktır.Kesin
İktisadiMülkiyet ve emek öznesiİktisadi fail ve tercih sahibiEmeğiyle kazanan bağımsız birimPiyasada kendi adına tasarrufta bulunan, sözleşme yapan ve mülk edinen şahıs.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamikte açık sistem (nefes alıp veren denge)Canlı organizmanın çevresiyle madde ve enerji alışverişi yaparak iç dengesini koruması, solukla entropiyi dışarı atıp yaşamı sürdürmesi gibi sistemik bir öz-örgütlenmedir.Güçlü
Beşeri bilimlerHukukta hak ehliyetine sahip süje (tüzel veya gerçek kişi)Kendi eylemlerinin hukuki ve ahlaki sonuçlarını doğrudan üstlenen, devredilemez haklara ve yükümlülüklere sahip bağımsız irade merkezidir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca tasavvufi dildeki azdırıcı ego, ezilmesi ve yok edilmesi gereken hayvani heves seviyesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök insanın bizzat kendini, canını, haysiyetini, toplumunu, hukuki ferdiyetini ve bizzat Allah'ın yüce Zatını ifade eden geniş bir anlam alanına sahiptir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın fıtri canını ve benliğini bütünüyle suçlu sayan hastalıklı bir riyazet anlayışına sapmak ve ayetlerdeki can dokunulmazlığı ile bireysel adalet vurgusunu kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatap aldığı ana varlığın insan teki olduğunu, ilahi adaletin bireysel sorumluluk üzerinden işlediğini ve can dokunulmazlığının metafizik temelini açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ahiret hesaplaşmasını bildiren ayetlerde, ceza hukuku ve can emniyeti hükümlerinde, yaratılışın tek bir candan başladığını bildiren varoluşsal bildirimlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kolektif kurtuluş veya başkasının yerine ceza çekme inançlarını yıkar; ferdin iradesini ve kendi eylemlerinden tek başına sorumlu olduğu gerçeğini tesis eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlılığı sürdüren soluk, ciğerlerden dışarı verilen ferahlatıcı hava, bedenden çekildiğinde hayatı bitiren can kanı ve doğum anındaki açılma.
  • Soyut anlamİnsanın idrak, irade, arzu ve sorumluluk taşıyan zatı; hukuki, ahlaki ve manevi bakımdan hesaba çekilecek olan bağımsız şahsiyet.
  • Sistematik karşılıkİlahi teklifin ve hukuki hakların merkezinde duran, eylemleri kendi varlığına geri dönen ve can dokunulmazlığıyla korunan bilinçli fail.
  • LaTeX modeliN={x∣∃b(b∈B∧b→x), a(x)  ⟹  R(x,a(x))}
  • LaTeX açıklamasıModelde N nefs kavramını temsil eder. B kümesi bedensel ve biyolojik solunum/canlılık süreçlerini, b ise bu hayat soluğunu simgeler. Formüldeki b→x bağıntısı, somut dirilik ve soluk alışverişinin bireysel özneyi (x) meydana getirdiğini gösterir. a(x) ifadesi bireyin gerçekleştirdiği amelleri ve içsel iradi yönelimleri belirtirken, R(x,a(x)) bağıntısı yapılan her eylemin sorumluluğunun ve karşılığının doğrudan o canın kendi zatına rücu ettiğini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن