نفس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ف-س56 sîga, 321 mücavir kök, 270 ayet, 63 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كونكلفنَفْسٍكتبأَنْفُسِكُمْقتلنفسظلملِنَفْسِهِألهأَنْفُسَهُمْأَنْفُسِهِمْوفيمولوسعنَفْسٌ

KökSîga 56Ayet 270Sure 63Mücavir 321

▶ Ağı aç (3B)

نفس

ن - ف - س

KÖK
  • 298 geçiş
  • 270 ayet
  • 56 sîga
  • 13 sözlük

Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir. Boyacılıkta da kullanıldığında eşyayı güzelleştirir, çürümekten ve paslanmaktan korur. Bu şekilde boyanmış veya dibağlanmış eşya veya deriye nefis yani kıymetli ve değerli bir eşya denir. Nefs, ruhun bir boyası, görüntüsü anlamında kişiliği ifade eder. Kimse anlamındadır. Ruh bedenle ilişkisini nefs ile kurar. Beden de ruh ile ilişkisini hayatla kurar. Kainatta herşey çift yaratılmıştır. Çiftlerin birbirleri ile ilişki kurma özellikleri vardır. Ruhla beden arasındaki ilişkiyi de nefs kurar.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir. Boyacılıkta da kullanıldığında eşyayı güzelleştirir, çürümekten ve paslanmaktan korur. Bu şekilde boyanmış veya dibağlanmış eşya veya deriye nefis yani kıymetli ve değerli bir eşya denir. Nefs, ruhun bir boyası, görüntüsü anlamında kişiliği ifade eder. Kimse anlamındadır. Ruh bedenle ilişkisini nefs ile kurar. Beden de ruh ile ilişkisini hayatla kurar. Kainatta herşey çift yaratılmıştır. Çiftlerin birbirleri ile ilişki kurma özellikleri vardır. Ruhla beden arasındaki ilişkiyi de nefs kurar.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.366 harf
باب السين والنون الفاء معهما س ن ف، س ف ن، ن س ف، ن ف س مستعملات سنف: السِّنافُ للبعير بمنزلة اللَّبَب للدّابّة. للدابة. بعيرٌ مِسنافٌ، إذا كان يُؤَخِّر الرَّحْل، والجميعُ: مَسانيف. وأَسنَفْته: شَدَدْته بسِنافٍ وأَسنَفوا أَمْرَهم، أي: أحكموه. وصار الإسنافُ مَثَلاً في رَجُلٍ قد دُهِشَ فلم يدر أين يُشَدُّ السِّناف: قد عَيَّ فُلانٌ بالإسناف، قال عمرو: إذا ما عَيَّ بالإسْنافِ حـيٌّ من الأمر
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR2.362 harf
النَفْسُ: الروحُ. يقال: خرجت نَفْسُهُ. قال أبو خراش: نجا سالِمٌ والنَفْسُ منه بِشِـدْقِـهِ ولم يَنْجُ إلا جَفْنَ سيفٍ ومِئزرا والنَفْسُ: الدمُ. يقال: سالت نَفْسُهُ. وفي الحديث: "ما ليس له نَفْسٌ سائِلَةٌ فإنَّه لا يُنَجِّسُ الماءَ إذا مات فيه". والنَفْسُ أيضاً: الجسدُ. قال الشاعر: نُبِّئْتُ أنَّ بني سُحَيْمٍ أَدخلواأبياتَهُمْ تامورَ نَفْسِ المُنْذِرِ والتامورُ: الدمُ. وأمَّا قولهم: ثلاثة
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.334 harf
باب السين والنون مع الفاء سنف ، سفن ، نفس ، نسف ، فنس : ( مستعملة ) . سنف : أبو عُبَيد عن أبي عمرو : السِّنْف : الوَرَقة ، قال ابن مُقبِل : تُقَلْقِل عن فأْسِ اللِّجامِ لِسانَه تَقَلْقُلَ سَنْفِ المَرْخ في جَعْبةٍ صِفْرِ وقال شمر : يقال لأَكَمة الباقلاّء واللُّوبيَاء والعَدَس وما أشبَهَها : سُنُوف ، واحدها سِنْف . ثعلب عن ابن الأعرابي : السِّنْفُ : العُود المجرّد من الوَرَق ، والسِّنْف : الوَرَقة
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.740 harf
(باب النون والفاء وما يثلثهما) (نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا. فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.873 harf
- النفس: الروح في قوله تعالى: ﴿أخرجوا أنفسكم﴾ [الأنعام/93] قال: ﴿واعلموا أن الله يعلم ما في أنفسكم فاحذروه﴾ [البقرة/235]، وقوله: ﴿تعلم ما في نفسي ولا أعلم ما في نفسك﴾ [المائدة/116]، وقوله: ﴿ويحذركم الله نفسه﴾ [آل عمران/30] فنفسه: ذاته، وهذا - وإن كان قد حصل من حيث اللفظ مضاف ومضاف إليه يقتضي المغايرة، وإثبات شيئين من حيث العبارة - فلا شيء من حيث المعنى سواه تعالى عن الاثنوية من كل وجه. وقال بعض
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.500 harf
ن ف س شيء نفيس ومنفس وقد نفس نفاسة وأنفس إنفاساً‏.‏ وأنشد سيبويه‏:‏ لا تجزعي إن منفساً أهلكته وإذا هلكت فعند ذلك فاجزعى وأنفسته في الشيء ونفّسته فيه‏:‏ رغّبته‏.‏ وتنافسوا فيه‏:‏ تراغبوا ونافس صاحبه في كذا وشيء متنافس فيه‏.‏ وقد نفست عليّ بخير قليل‏.‏ ونفست علي خيراً قليلاً حسدتني عليه ولم ترني أهلاً له نفساً ونفاسةً‏.‏ وفلان ما ينفس علينا الغنيمة والظّفر‏.‏ وما هذا النفس أي الحسد‏.‏ ومن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok17.378 harf
النَّفْس: الرُّوحُ، قال ابن سيده: وبينهما فرق ليس من غرض هذا الكتاب، قال أَبو إِسحق: النَّفْس في كلام العرب يجري على ضربين: أَحدهما قولك خَرَجَتْ نَفْس فلان أَي رُوحُه، وفي نفس فلان أَن يفعل كذا وكذا أَي في رُوعِه، والضَّرْب الآخر مَعْنى النَّفْس فيه مَعْنى جُمْلَةِ الشيء وحقيقته، تقول: قتَل فلانٌ نَفْسَه وأَهلك نفسه أَي أَوْقَتَ الإِهْلاك بذاته كلِّها وحقيقتِه، والجمع من كل ذلك أَنْفُس ونُفُوس؛
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

النَّفْس: الرُّوحُ، قال ابن سيده: وبينهما فرق ليس من غرض هذا الكتاب، قال أَبو إِسحق: النَّفْس في كلام العرب يجري على ضربين: أَحدهما قولك خَرَجَتْ نَفْس فلان أَي رُوحُه، وفي نفس فلان أَن يفعل كذا وكذا أَي في رُوعِه، والضَّرْب الآخر مَعْنى النَّفْس فيه مَعْنى جُمْلَةِ الشيء وحقيقته، تقول: قتَل فلانٌ نَفْسَه وأَهلك نفسه أَي أَوْقَتَ الإِهْلاك بذاته كلِّها وحقيقتِه، والجمع من كل ذلك أَنْفُس ونُفُوس؛ قال أَبو خراش في معنى النَّفْس الروح: نَجَا سالِمٌ والنَّفْس مِنْه بِشِدقِهِ، ولم يَنْجُ إِلا جَفْنَ سَيفٍ ومِئْزَرَا قال ابن بري: الشعر لحذيفة بن أَنس الهذلي وليس لأَبي خراش كما زعم الجوهري، وقوله نَجَا سَالِمٌ ولم يَنْجُ كقولهم أَفْلَتَ فلانٌ ولم يُفْلِتْ إِذا لم تعدّ سلامتُه سلامةً، والمعنى فيه لم يَنْجُ سالِمٌ إِلا بجفن سيفِه ومئزرِه وانتصاب الجفن على الاستثناء المنقطع أَي لم ينج سالم إِلا جَفْنَ سيف، وجفن السيف منقطع منه، والنفس ههنا الروح كما ذكر؛ ومنه قولهم: فَاظَتْ نَفْسُه؛ وقال الشاعر: كادَت النَّفْس أَنْ تَفِيظَ عَلَيْهِ، إِذْ ثَوَى حَشْوَ رَيْطَةٍ وبُرُودِ قال ابن خالويه: النَّفْس الرُّوحُ، والنَّفْس ما يكون به التمييز، والنَّفْس الدم، والنَّفْس الأَخ، والنَّفْس بمعنى عِنْد، والنَّفْس قَدْرُ دَبْغة. قال ابن بري: أَما النَّفْس الرُّوحُ والنَّفْسُ ما يكون به التمييز فَشاهِدُهُما قوله سبحانه: اللَّه يَتَوفَّى الأَنفُس حين مَوتِها، فالنَّفْس الأُولى هي التي تزول بزوال الحياة، والنَّفْس الثانية التي تزول بزوال العقل؛ وأَما النَّفْس الدم فشاهده قول السموأَل: تَسِيلُ على حَدِّ الظُّبَّاتِ نُفُوسُنَا، ولَيْسَتْ عَلى غَيْرِ الظُّبَاتِ تَسِيلُ وإِنما سمي الدم نَفْساً لأَن النَّفْس تخرج بخروجه، وأَما النَّفْس بمعنى الأَخ فشاهده قوله سبحانه: فإِذا دخلتم بُيُوتاً فسلموا على أَنْفُسِكم، وأَما التي بمعنى عِنْد فشاهده قوله تعالى حكاية عن عيسى، على نبينا محمد وعليه الصلاة والسلام: تعلم ما في نفسي ولا أَعلم ما في نفسك؛ أَي تعلم ما عندي ولا أَعلم ما عندك، والأَجود في ذلك قول ابن الأَنباري: إِن النَّفْس هنا الغَيْبُ، أَي تعلم غيبي لأَن النَّفْس لما كانت غائبة أُوقِعَتْ على الغَيْبِ، ويشهد بصحة قوله في آخر الآية قوله: إِنك أَنت عَلاَّمُ الغُيُوب، كأَنه قال: تعلم غَّيْبي يا عَلاَّم الغُيُوبِ. والعرب قد تجعل النَّفْس التي يكون بها التمييز نَفْسَيْن، وذلك أَن النَّفْس قد تأْمره بالشيء وتنهى عنه، وذلك عند الإِقدام على أَمر مكروه، فجعلوا التي تأْمره نَفْساً وجعلوا التي تنهاه كأَنها نفس أُخرى؛ وعلى ذلك قول الشاعر:يؤَامِرُ نَفْسَيْهِ، وفي العَيْشِ فُسْحَةٌ، أَيَسْتَرْجِعُ الذُّؤْبَانَ أَمْ لا يَطُورُها؟ وأَنشد الطوسي: لمْ تَدْرِ ما لا؛ ولَسْتَ قائِلَها، عُمْرَك ما عِشْتَ آخِرَ الأَبَدِ وَلمْ تُؤَامِرْ نَفْسَيْكَ مُمْتَرياً فِيهَا وفي أُخْتِها، ولم تَكَدِ وقال آخر: فَنَفْسَايَ نَفسٌ قالت: ائْتِ ابنَ بَحْدَلٍ، تَجِدْ فَرَجاً مِنْ كلِّ غُمَّى تَهابُها ونَفْسٌ تقول: اجْهَدْ نجاءك، لا تَكُنْ كَخَاضِبَةٍ لم يُغْنِ عَنْها خِضَابُهَا والنَّفْسُ يعبَّر بها عن الإِنسان جميعه كقولهم: عندي ثلاثة أَنْفُسٍ. وكقوله تعالى: أَن تقول نَفْسٌ يا حَسْرَتا على ما فَرَّطْتُ في جنب اللَّه؛ قال ابن سيده: وقوله تعالى: تعلم ما في نفسي ولا أَعلم ما في نفسك؛ أَي تعلم ما أَضْمِرُ ولا أَعلم ما في نفسك أَي لا أَعلم ما حقِيقَتُك ولا ما عِنْدَكَ عِلمُه، فالتأَويل تعلَمُ ما أَعلَمُ ولا أَعلَمُ ما تعلَمُ. وقوله تعالى: ويحذِّرُكم اللَّه نَفْسَه؛ أَي يحذركم إِياه، وقوله تعالى: اللَّه يتوفى الأَنفس حين موتها؛ روي عن ابن عباس أَنه قال: لكل إسنسان نَفْسان: إِحداهما نفس العَقْل الذي يكون به التمييز، والأُخرى نَفْس الرُّوح الذي به الحياة. وقال أَبو بكر بن الأَنباري: من اللغويين من سَوَّى النَّفْس والرُّوح وقال هما شيء واحد إِلا أَن النَّفْس مؤنثة والرُّوح مذكر، قال: وقال غيره الروح هو الذي به الحياة، والنفس هي التي بها العقل، فإِذا نام النائم قبض اللَّه نَفْسه ولم يقبض رُوحه، ولا يقبض الروح إِلا عند الموت، قال: وسميت النَّفْسُ نَفْساً لتولّد النَّفَسِ منها واتصاله بها، كما سَّموا الرُّوح رُوحاً لأَن الرَّوْحَ موجود به، وقال الزجاج: لكل إِنسان نَفْسان: إِحداهما نَفْس التمييز وهي التي تفارقه إِذا نام فلا يعقل بها يتوفاها اللَّه كما قال اللَّه تعالى، والأُخرى نفس الحياة وإِذا زالت زال معها النَّفَسُ، والنائم يَتَنَفَّسُ، قال: وهذا الفرق بين تَوَفِّي نَفْس النائم في النوم وتَوفِّي نَفْس الحيّ؛ قال: ونفس الحياة هي الرُّوح وحركة الإِنسان ونُمُوُّه يكون به، والنَّفْس الدمُ؛ وفي الحديث: ما لَيْسَ له نَفْس سائلة فإِنه لا يُنَجِّس الماء إِذا مات فيه، وروي عن النخعي أَنه قال: كلُّ شيء له نَفْس سائلة فمات في الإِناء فإِنه يُنَجِّسه، أَراد كل شيء له دم سائل، وفي النهاية عنه: كل شيء ليست له نَفْس سائلة فإِنه لا يُنَجِّس الماء إِذا سقط فيه أَي دم سائل. والنَّفْس: الجَسَد؛ قال أَوس بن حجر يُحَرِّض عمرو بن هند على بني حنيفة وهم قتَلَة أَبيه المنذر بن ماء السماء يوم عَيْنِ أَباغٍ ويزعم أَن عَمْرو ابن شمر (* قوله «عمرو بن شمر» كذا بالأصل وانظره مع البيت الثاني فإنه يقتضي العكس.) الحنفي قتله: نُبِّئْتُ أَن بني سُحَيْمٍ أَدْخَلوا أَبْياتَهُمْ تامُورَ نَفْس المُنْذِر فَلَبئسَ ما كَسَبَ ابنُ عَمرو رَهطَهُ شمرٌ وكان بِمَسْمَعٍ وبِمَنْظَرِ والتامُورُ: الدم، أَي حملوا دمه إِلى أَبياتهم ويروى بدل رهطه قومه ونفسه. اللحياني: العرب تقول رأَيت نَفْساً واحدةً فتؤنث وكذلك رأَيت نَفْسَين فإِذا قالوا رأَيت ثلاثة أَنفُس وأَربعة أَنْفُس ذَكَّرُوا، وكذلك جميع العدد، قال: وقد يجوز التذكير في الواحد والاثنين والتأْنيث في الجمع، قال: حكي جميع ذلك عن الكسائي، وقال سيبويه: وقالوا ثلاثة أَنْفُس يُذكِّرونه لأَن النَّفْس عندهم إنسان فهم يريدون به الإِمنسان، أَلا ترى أَنهم يقولون نَفْس واحد فلا يدخلون الهاء؟ قال: وزعم يونس عن رؤبة أَنه قال ثلاث أَنْفُس على تأْنيث النَّفْس كما تقول ثلاث أَعْيُنٍ للعين من الناس، وكما قالوا ثلاث أَشْخُصٍ في النساء؛ وقال الحطيئة: ثلاثَةُ أَنْفُسٍ وثلاثُ ذَوْدٍ، لقد جار الزَّمانُ على عِيالي وقوله تعالى: الذي خلقكم من نَفْس واحدة؛ يعي آدم، عليه السلام، وزوجَها يعني حواء. ويقال: ما رأَيت ثمَّ نَفْساً أَي ما رأَيت أَحداً. وقوله في الحديث: بُعِثْتُ في نَفَس الساعة أَي بُعِثْتُ وقد حان قيامُها وقَرُبَ إِلا أَن اللَّه أَخرها قليلاً فبعثني في ذلك النَّفَس، وأَطلق النَّفَس على القرب، وقيل: معناه أَنه جعل للساعة نَفَساً كَنَفَس الإِنسان، أَراد: إِني بعثت في وقت قريب منها، أَحُس فيه بنَفَسِها كما يَحُس بنَفَس الإِنسان إِذا قرب منه، يعني بعثت في وقتٍ بانَتْ أَشراطُها فيه وظهرت علاماتها؛ ويروى: في نَسَمِ الساعة، وسيأْتي ذكره والمُتَنَفِّس: ذو النَّفَس. ونَفْس الشيء: ذاته؛ ومنه ما حكاه سيبويه من قولهم نزلت بنَفْس الجيل، ونَفْسُ الجبل مُقابِلي، ونَفْس الشيء عَيْنه يؤكد به. يقال: رأَيت فلاناً نَفْسه، وجائني بَنَفْسِه، ورجل ذو نَفس أَي خُلُق وجَلَدٍ، وثوب ذو نَفس أَي أَكْلٍ وقوَّة. والنَّفْس: العَيْن. والنَّافِس: العائن. والمَنْفوس: المَعْيون. والنَّفُوس: العَيُون الحَسُود المتعين لأَموال الناس ليُصيبَها، وما أَنْفَسه أَي ما أَشدَّ عينه؛ هذه عن اللحياني.ويقال: أَصابت فلاناً نَفْس، ونَفَسْتُك بنَفْس إِذا أَصَبْتَه بعين. وفي الحديث: نهى عن الرُّقْيَة إِلا في النَّمْلة والحُمَة والنَّفْس؛ النَّفْس: العين، هو حديث مرفوع إِلى النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، عن أَنس. ومنه الحديث: أَنه مسح بطنَ رافع فأَلقى شحمة خَضْراء فقال: إِنه كان فيها أَنْفُس سَبْعَة، يريد عيونهم؛ ومنه حديث ابن عباس: الكِلابُ من الجِنِّ فإِن غَشِيَتْكُم عند طعامكم فأَلقوا لهن فإِن لهن أَنْفُساً أَي أَعْيناً. ويقالُ: نَفِس عليك فلانٌ يَنْفُسُ نَفَساً ونَفاسَةً أَي حَسَدك. ابن الأَعرابي: النَّفْس العَظَمَةُ والكِبر والنَّفْس العِزَّة والنَّفْس الهِمَّة والنَّفْس عين الشيء وكُنْهُه وجَوْهَره، والنَّفْس الأَنَفَة والنَّفْس العين التي تصيب المَعِين. والنَّفَس: الفَرَج من الكرب. وفي الحديث: لا تسبُّوا الريح فإِنها من نَفَس الرحمن، يريد أَنه بها يُفرِّج الكربَ ويُنشِئ السحابَ ويَنشر الغيث ويُذْهب الجدبَ، وقيل: معناه أَي مما يوسع بها على الناس، وفي الحديث: أَنه، صلى اللَّه عليه وسلم، قال: أَجد نَفَس ربكم من قِبَلِ اليمن، وفي رواية: أَجد نَفَس الرحمن؛ يقال إِنه عنى بذلك الأَنصار لأَن اللَّه عز وجل نَفَّس الكربَ عن المؤمنين بهم، وهم يَمانُونَ لأَنهم من الأَزد، ونَصَرهم بهم وأَيدهم برجالهم، وهو مستعار من نَفَس الهواء الذي يَرُده التَّنَفُّس إِلى الجوف فيبرد من حرارته ويُعَدِّلُها، أَو من نَفَس الريح الذي يَتَنَسَّمُه فيَسْتَرْوِح إِليه، أَو من نفَس الروضة وهو طِيب روائحها فينفرج به عنه، وقيل: النَّفَس في هذين الحديثين اسم وضع موضع المصدر الحقيقي من نَفّسَ يُنَفِّسُ تَنْفِيساً ونَفَساً،كما يقال فَرَّجَ يُفَرِّجُ تَفْريجاً وفَرَجاً، كأَنه قال: اَجد تَنْفِيسَ ربِّكم من قِبَلِ اليمن، وإِن الريح من تَنْفيس الرحمن بها عن المكروبين، والتَّفْريج مصدر حقيقي، والفَرَج اسم يوضع موضع المصدر؛ وكذلك قوله: الريح من نَفَس الرحمن أَي من تنفيس اللَّه بها عن المكروبين وتفريجه عن الملهوفين. قال العتبي: هجمت على واد خصيب وأَهله مُصْفرَّة أَلوانهم فسأَلتهم عن ذلك فقال شيخ منهم: ليس لنا ريح. والنَّفَس: خروج الريح من الأَنف والفم، والجمع أَنْفاس. وكل تَرَوُّح بين شربتين نَفَس. والتَنَفُّس: استمداد النَفَس، وقد تَنَفَّس الرجلُ وتَنَفَّس الصُّعَداء، وكلّ ذي رِئَةٍ مُتَنَفِّسٌ، ودواب الماء لا رِئاتَ لها. والنَّفَس أَيضاً: الجُرْعَة؛ يقال: أَكْرَع في الإِناء نَفَساً أَو نَفَسَين أَي جُرْعة أَو جُرْعَتين ولا تزد عليه، والجمع أَنفاس مثل سبب وأَسباب؛ قال جرجر: تُعَلِّلُ، وَهْيَ ساغِبَةٌ، بَنِيها بأَنْفاسٍ من الشَّبِمِ القَراحِ وفي الحديث: نهى عن التَّنَفُّسِ في الإِناء. وفي حديث آخر: أَنه كان يَتَنفّسُ في الإِناء ثلاثاً يعني في الشرب؛ قال الأَزهري: قال بعضهم الحديثان صحيحان. والتَنَفُّس له معنيان: أَحدهما أَن يشرب وهو يَتَنَفَّسُ في الإِناء من غير أَن يُبِينَه عن فيه وهو مكروه، والنَّفَس الآخر أَن يشرب الماء وغيره من الإِناء بثلاثة أَنْفاسٍ يُبينُ فاه عن الإِناء في كل نَفَسٍ. ويقال: شراب غير ذي نَفَسٍ إِذا كان كَرِيه الطعم آجِناً إِذا ذاقه ذائق لم يَتَنَفَّس فيه، وإِنما هي الشربة الأُولى قدر ما يمسك رَمَقَه ثم لا يعود له؛ وقال أَبو وجزة السعدي: وشَرْبَة من شَرابٍ غَيْرِ ذي نََفَسٍ، في صَرَّةٍ من نُجُوم القَيْظِ وهَّاجِ ابن الأَعرابي: شراب ذو نَفَسٍ أَي فيه سَعَةٌ وريٌّ؛ قال محمد بن المكرم: قوله النَّفَس الجُرْعة، وأَكْرَعْ في الإِناء نَفَساً أَو نَفَسين أَي جُرْعة أَو جُرْعتين ولا تزد عليه، فيه نظر، وذلك أَن النّفَس الواحد يَجْرع الإِنسانُ فيه عِدَّة جُرَع، يزيد وينقص على مقدار طول نَفَس الشارب وقصره حتى إِنا نرى الإِنسان يشرب الإِناء الكبير في نَفَس واحد علة عدة جُرَع. ويقال: فلان شرب الإِناء كله على نَفَس واحد، واللَّه أَعلم. ويقال: اللهم نَفِّس عني أَي فَرِّج عني ووسِّع عليَّ، ونَفَّسْتُ عنه تَنْفِيساً أَي رَفَّهْتُ. يقال: نَفَّس اللَّه عنه كُرْبته أَي فرَّجها. وفي الحديث: من نَفَّسَ عن مؤمن كُرْبة نَفَّسَ اللَّه عنه كرْبة من كُرَب الآخرة، معناه من فَرَّجَ عن مؤمن كُربة في الدنيا فرج اللَّه عنه كُرْبة من كُرَب يوم القيامة. ويقال: أَنت في نَفَس من أَمرك أَي سَعَة، واعمل وأَنت في نَفَس من أَمرك أَي فُسحة وسَعة قبل الهَرَم والأَمراض والحوادث والآفات. والنَّفَس: مثل النَّسيم، والجمع أَنْفاس. ودارُك أَنْفَسُ من داري أَي أَوسع. وهذا الثوب أَنْفَسُ من هذا أَي أَعرض وأَطول وأَمثل. وهذا المكان أَنْفَسُ من هذا أَي أَبعد وأَوسع. وفي الحديث: ثم يمشي أَنْفَسَ منه أَي أَفسح وأَبعد قليلاً. ويقال: هذا المنزل أَنْفَس المنزلين أَي أَبعدهما، وهذا الثوب أَنْفَس الثوبين أَي أَطولهما أَو أَعرضهما أَو أَمثلهما. ونَفَّس اللَّه عنك أَي فرَّج ووسع. وفي الحديث: من نَفَّس عن غريمه أَي أَخَّر مطالبته. وفي حديث عمار: لقد أَبْلَغْتَ وأَوجَزْتَ فلو كنت تَنَفَّسْتَ أَي أَطلتَ؛ وأَصله أَن المتكلم إِذا تَنَفَّسَ استأْنف القول وسهلت عليه الإِطالة. وتَنَفَّسَتْ دَجْلَةُ إِذا زاد ماؤها. وقال اللحياني: إِن في الماء نَفَساً لي ولك أَي مُتَّسَعاً وفضلاً، وقال ابن الأَعرابي: أَي رِيّاً؛ وأَنشد: وشَربة من شَرابٍ غيرِ ذِي نَفَسٍ، في كَوْكَبٍ من نجوم القَيْظِ وضَّاحِ أَي في وقت كوكب. وزدني نَفَساً في أَجلي أَي طولَ الأَجل؛ عن اللحياني. ويقال: بين الفريقين نَفَس أَي مُتَّسع. ويقال: لك في هذا الأَمر نُفْسَةٌ أَي مُهْلَةٌ. وتَنَفَّسَ الصبحُ أَي تَبَلَّج وامتدَّ حتى يصير نهاراً بيّناً. وتَنَفَّس النهار وغيره: امتدَّ وطال. ويقال للنهار إِذا زاد: تَنَفَّسَ، وكذلك الموج إِذا نَضحَ الماءَ. وقال اللحياني: تَنَفَّس النهار انتصف، وتنَفَّس الماء. وقال اللحياني: تَنَفَّس النهار انتصف، وتنَفَّس أَيضاً بَعُدَ، وتنَفَّس العُمْرُ منه إِما تراخى وتباعد وإِما اتسع؛ أَنشد ثعلب: ومُحْسِبة قد أَخْطأَ الحَقُّ غيرَها، تَنَفَّسَ عنها جَنْبُها فهي كالشِّوا وقال الفراء في قوله تعالى: والصبح إِذا تَنَفَّسَ، قال: إِذا ارتفع النهار حتى يصير نهاراً بيّناً فهو تَنَفُّسُ الصبح. وقال مجاهد: إِذا تَنَفَّس إِذا طلع، وقال الأَخفش: إِذا أَضاء، وقال غيره: إِذا تنَفَّس إِذا انْشَقَّ الفجر وانْفَلق حتى يتبين منه. ويقال: كتبت كتاباً نَفَساً أَي طويلاً؛ وقول الشاعر: عَيْنَيَّ جُودا عَبْرَةً أَنْفاسا أَي ساعة بعد ساعة. ونَفَسُ الساعة: آخر الزمان؛ عن كراع. وشيء نَفِيسٌ أَي يُتَنافَس فيه ويُرْغب. ونَفْسَ الشيء، بالضم، نَفاسَةً، فهو نَفِيسٌ ونافِسٌ: رَفُعَ وصار مرغوباً فيه، وكذلك رجل نافِسٌ ونَفِيسٌ، والجمع نِفاسٌ. وأَنْفَسَ الشيءُ: صار نَفيساً. وهذا أَنْفَسُ مالي أَي أَحَبُّه وأَكرمه عندي. وقال اللحياني: النَّفِيسُ والمُنْفِسُ المال الذي له قدر وخَطَر، ثم عَمَّ فقال: كل شيء له خَطَرٌ وقدر فهو نَفِيسٌ ومُنْفِس؛ قال النمر بن تولب: لا تَجْزَعي إِنْ مُنْفِساً أَهْلَكْتُه، فإِذا هَلَكْتُ، فعند ذلك فاجْزَعي وقد أَنْفَسَ المالُ إِنْفاساً ونَفُس نُفُوساً ونَفاسَةً. ويقال: إِن الذي ذكَرْتَ لمَنْفُوس فيه أَي مرغوب فيه. وأَنْفَسَني فيه ونَفَّسَني: رغَّبني فيه؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: بأَحْسَنَ منه يومَ أَصْبَحَ غادِياً، ونفَّسَني فيه الحِمامُ المُعَجَّلُ أَي رغَّبني فيه. وأَمر مَنْفُوس فيه: مرغوب. ونَفِسْتُ عليه الشيءَ أَنْفَسُه نَفاسَةً إِذا ضَنِنْتَ به ولم تحب أَن يصل إِليه. ونَفِسَ عليه بالشيء نَفَساً، بتحريك الفاء، ونَفاسَةً ونَفاسِيَةً، الأَخيرة نادرة: ضَنَّ. ومال نَفِيس: مَضْمون به. ونَفِسَ عليه بالشيء، بالكسر: ضَنَّ به ولم يره يَسْتأْهله؛ وكذلك نَفِسَه عليه ونافَسَه فيه؛ وأَما قول الشاعر:وإِنَّ قُرَيْشاً مُهْلكٌ مَنْ أَطاعَها، تُنافِسُ دُنْيا قد أَحَمَّ انْصِرامُها فإِما أَن يكون أَراد تُنافِسُ في دُنْيا، وإِما أَن يريد تُنافِسُ أَهلَ دُنْيا. ونَفِسْتَ عليَّ بخيرٍ قليل أَي حسدت. وتَنافَسْنا ذلك الأَمر وتَنافَسْنا فيه: تحاسدنا وتسابقنا. وفي التنزيل العزيز: وفي ذلك فَلْيَتَنافَس المُتَنافِسون أَي وفي ذلك فَلْيَتَراغَب المتَراغبون. وفي حديث المغيرة: سَقِيم النِّفاسِ أَي أَسْقَمَتْه المُنافَسة والمغالبة على الشيء. وفي حديث إِسمعيل، عليه السلام: أَنه تَعَلَّم العربيةَ وأَنْفَسَهُمْ أَي أَعجبهم وصار عندهم نَفِيساً. ونافَسْتُ في الشيء مُنافَسَة ونِفاساً إِذا رغبت فيه على وجه المباراة في الكرم. وتَنافَسُوا فيه أَي رغبوا. وفي الحديث: أَخشى أَن تُبْسط الدنيا عليكم كما بُسِطَتْ على من كان قبلكم فتَنافَسوها كما تَنافَسُوها؛ هو من المُنافَسَة الرغبة في الشيء والانفرادية، وهو من الشيء النَّفِيسِ الجيد في نوعه.ونَفِسْتُ بالشيء، بالكسر، أَي بخلت. وفي حديث علي، كرم اللَّه وجهه: لقد نِلْتَ صِهْرَ رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، فما نَفِسْناه عليك. وحديث السقيفة: لم نَنْفَسْ عليك أَي لم نبخل. والنِّفاسُ: ولادة المرأَة إِذا وضَعَتْ، فهي نُفَساءٌ. والنَّفْسُ: الدم. ونُفِسَت المرأَة ونَفِسَتْ، بالكسر، نَفَساً ونَفاسَةً ونِفاساً وهي نُفَساءُ ونَفْساءُ ونَفَساءُ: ولدت. وقال ثعلب: النُّفَساءُ الوالدة والحامل والحائض، والجمع من كل ذلك نُفَساوات ونِفاس ونُفاس ونُفَّس؛ عن اللحياني، ونُفُس ونُفَّاس؛ قال الجوهري: وليس في الكلام فُعَلاءُ يجمع على فعالٍ غير نُفَسَاء وعُشَراءَ، ويجمع أَيضاً على نُفَساوات وعُشَراوات؛ وامرأَتان نُفساوان، أَبدلوا من همزة التأْنيث واواً. وفي الحديث: أَن أَسماء بنت عُمَيْسٍ نُفِسَتْ بمحمد بن أَبي بكر أَي وضَعَت؛ ومنه الحديث: فلما تَعَلَّتْ من نِفاسها أَي خرجت من أَيام ولادتها. وحكى ثعلب: نُفِسَتْ ولداً على فعل المفعول. وورِثَ فلان هذا المالَ في بطن أُمه قبل أَن يُنْفَس أَي يولد. الجوهري: وقولهم ورث فلان هذا المال قبل أَن يُنْفَسَ فلان أَي قبل أَن يولد؛ قال أَوس بن حجر يصف محاربة قومه لبني عامر بن صعصعة: وإِنَّا وإِخْواننا عامِراً على مِثلِ ما بَيْنَنا نَأْتَمِرْ لَنا صَرْخَةٌ ثم إِسْكاتَةٌ، كما طَرَّقَتْ بِنِفاسٍ بِكِرْ أَي بولد. وقوله لنا صرخة أَي اهتياجة يتبعها سكون كما يكون للنُّفَساء إِذا طَرَّقَتْ بولدها، والتَطْريقُ أَن يعسر خروج الولد فَتَصْرُخ لذلك، ثم تسكن حركة المولود فتسكن هي أَيضاً، وخص تطريق البِكر لأَن ولادة البكر أَشد من ولادة الثيب. وقوله على مثل ما بيننا نأْتمر أَي نمتثل ما تأْمرنا به أَنْفسنا من الإِيقاع بهم والفتك فيهم على ما بيننا وبينهم من قرابة؛ وقولُ امرئ القيس: ويَعْدُو على المَرْء ما يَأْتَمِرْ أَي قد يعدو عليه امتثاله ما أَمرته به نفسه وربما كان داعَية للهلاك. والمَنْفُوس: المولود. وفي الحديث: ما من نَفْسٍ مَنْفُوسَةٍ إِلا وقد كُتِبَ مكانها من الجنة والنار، وفي رواية: إِلا :كُتِبَ رزقُها وأَجلها؛ مَنْفُوسَةٍ أَي مولودة. قال: يقال نَفِسَتْ ونُفِسَتْ، فأَما الحيض فلا يقال فيه إِلا نَفِسَتْ، بالفتح. وفي حديث عمر، رضي اللَّه عنه: أَنه أَجْبَرَ بني عَمٍّ على مَنْفُوسٍ أَي أَلزمهم إِرضاعَه وتربيتَه. وفي حديث أَبي هريرة: أَنه صَلَّى على مَنْفُوسٍ أَي طِفْلٍ حين ولد، والمراد أَنه صلى عليه ولم يَعمل ذنباً. وفي حديث ابن المسيب: لا يرثُ المَنْفُوس حتى يَسْتَهِلَّ صارخاً أَي حتى يسمَع له صوت. وقالت أُم سلمة: كنت مع النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، في الفراش فَحِضْتُ فخَرَجْتُ وشددت عليَّ ثيابي ثم رجعت، فقال: أَنَفِسْتِ؟ أَراد: أَحضتِ؟ يقال: نَفِسَت المرأَة تَنْفَسُ، بالفتح، إِذا حاضت. ويقال: لفلان مُنْفِسٌ ونَفِيسٌ أَي مال كثير. يقال: ما سرَّني بهذا الأَمر مُنْفِسٌ ونَفِيسٌ. وفي حديث عمر، رضي اللَّه عنه: كنا عنده فَتَنَفَّسَ رجلٌ أَي خرج من تحته ريح؛ شَبَّهَ خروج الريح من الدبر بخروج النَّفَسِ من الفم. وتَنَفَّسَت القوس: تصدَّعت، ونَفَّسَها هو: صدَّعها؛ عن كراع، وإِنما يَتَنَفَّس منها العِيدانُ التي لم تفلق وهو خير القِسِيِّ، وأَما الفِلْقَة فلا تَنَفَّسُ. ابن شميل: يقال نَفَّسَ فلان قوسه إِذا حَطَّ وترها، وتَنَفَّس القِدْح والقوس كذلك. قال ابن سيده: وأَرى اللحياني قال: إِن النَّفْس الشق في القوس والقِدح وما أَشْبهها، قال: ولست منه على ثقة. والنَّفْسُ من الدباغ: قدرُ دَبْغَةٍ أَو دَبْغتين مما يدبغ به الأَديم من القرظ وغيره. يقال: هب لي نَفْساً من دباغ؛ قال الشاعر: أَتَجْعَلُ النَّفْسَ التي تُدِيرُ في جِلْدِ شاةٍ ثم لا تَسِيرُ؟ قال الأَصمعي: بعثت امرأَة من العرب بُنَيَّةً لها إِلى جارتها فقالت: تقول لكِ أُمي أَعطيني نَفْساً أَو نَفْسَيْنِ أَمْعَسُ بها مَنِيئَتي فإِني أَفِدَةٌ أَي مستعجلة لا أَتفرغ لاتخاذ الدباغ من السرعة، أَرادت قدر دبغة أَو دبغتين من القَرَظ الذي يدبغ به. المَنِيئَةُ: المَدْبَغة وهي الجلود التي تجعل في الدِّباغ، وقيل: النَّفْس من الدباغ مِلءُ الكفِّ، والجمع أَنْفُسٌ؛ أَنشد ثعلب: وذِي أَنْفُسٍ شَتَّى ثَلاثٍ رَمَتْ به، على الماء، إِحْدَى اليَعْمُلاتِ العَرَامِس يعني الوَطْبَ من اللبن الذي دُبِغَ بهذا القَدْر من الدّباغ. والنَّافِسُ: الخامس من قِداح المَيْسِر؛ قال اللحياني: وفيه خمسة فروض وله غُنْمُ خمسة أَنْصباءَ إِن فاز، وعليه غُرْمُ خمسة أَنْصِباءَ إِن لم يفز، ويقال هو الرابع.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.193 harf
* ن ف س * * النَّفْسُ * الروح يقال خرجت نفسه والنَّفْسُ الدم يقال سألت نفسه وفي الحديث ﴿ما ليس له نفس سائلة فإنه لا ينجس الماء إذا مات فيه﴾ والنَّفْسُ الجسد ويقولون ثلاثة * أَنْفُسٍ * فيذكرونه لأنهم يريدون به الإنسان و * نَفْسُ * الشيء عينه يؤكد به يقال رأيت فلانا نَفْسَهُ وجاءني بنفسه و * النَّفَسُ * بفتحتين واحد * الأنْفَاسِ * وقد * تَنَفَّسَ * الرجل وتنفس الصعداء وكل ذي رئة * مُتَنَفِّسٌ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR18.179 harf
النفس: الروح، وسيأتي الكلام عليها قريبا. وقال أبو إسحاق: النفس في كلام العرب يجري على ضربين: أحدهما قولك: خرجت نفسه، أي روحه، والضرب الثاني: معنى النفس فيه جملة الشيء وحقيقته، كما سيأتي في كلام المصنف، وعلى الأول قال أبو خراش: نجا سالم والنفس منه بشـدقـه ولم ينج إلا جفن سيف ومئزرا أي بجفن سيف ومئزر، كذا في الصحاح، قال الصاغاني: ولم أجده في شعر أبي خراش. قلت:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR31.419 harf
نَفُسَ 1 نَفُسَ ذ , aor. نَفُسَ , inf. n. نَفَاسَةٌ (S, M, A, Msb, K) and نِفَاسٌ and نَفسٌ (K) and نُفُوسٌ; (TA;) and ↓ أَنْفَسَ, (M, A, Msb,) inf. n. اِنْفَاسٌ; (A, Msb;) It was, or became, high in estimation, of high account, or excellent; (M, Msb, TA;) [highly prized; precious, or valuable;] and therefore, (TA,) was desired with emulation, or in much request: (S, K, TA:) and the ↓ latter
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.935 harf
نَفَسَ نَفَسَ U ( n. ac. نَفْس 1 ), a. Injured. نَفِسَ نَفِسَ A ( n. ac. نَفَس 4 ) a. [ Bi ], Was miserly, tenacious of. b. ( n. ac. نَفَاْسَة 22t ) [ 'Ala & acc. or Bi ], Envied; thought unworthy of. c. ( n. ac. نَفَس 4 , نَفَاْسَة 22t , نِفَاْس 23 ), Was confined, delivered ( woman ). _ast; نَفُسَ نَفُسَ U ( n. ac. نَفَس 4 , نَفَاْسَة 22t , نِفَاْس 23 , نُفُوْس 27 ), a. Was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok98.340 harf
نفس نَفَسَ - يَنْفِسُ (نَفِست - تَنْفَسُ) - نَفْس - أَنْفُس - نُفُوْس نَفَسَ - يَنْفِسُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يلده أو يبيضه أو يمنيه أو يثمره: ينفصل عنه ويتكون كائن جديد، فيه كل صفات وخصائص الكائن الأصلي، والوَلُد منفوس، والنَّفْسُ منفوسة نَفِست - تَنْفَسُ + المرأة: تصير نفساء أو تصير حائضاً نَفْس: اسم فعل " نَفَسَ - يَنْفِسُ ": وهو كذلك
Tamamını oku

Sîgalar(56)

Mücavir kökler321 mücavir (660 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ظلم

    55 ortak ayet · Zalimler

  2. أله

    139 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. كلف

    7 ortak ayet · Yükümlü tutarız

  4. وفي

    16 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…

  5. قتل

    22 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  6. كسب

    15 ortak ayet · Kazandı

  7. مول

    17 ortak ayet · Onların malları

  8. كون

    86 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  9. زوج

    15 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  10. جهد

    10 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir

  11. كتب

    30 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  12. وسع

    8 ortak ayet · “Sunv’a” tas demektir

Geçtiği ayetler(270)

Sîga sayfası: أَنْفُسَهُمْ
  1. يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ

    Onların canlarıAllah’ı da, iman edenleri de aldatmaya çalışırlar. Oysa kendilerinden başkasını aldatamazlar da, bunun farkında değiller.

  2. وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

    Onların canlarıVe üstünüze bulutları gölge yaptık. Kudret helvası ve bıldırcın indirdik. Size rızık olarak verdiğimiz şeylerin iyilerinden, güzellerinden yeyin. Onlar bize değil ancak kendi nefislerine zulmekteydiler.

  3. بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ يَكْفُرُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ بَغْيًا أَنْ يُنَزِّلَ …

    Onların canlarıNefislerini ne kötü şeye değişip sattılar. Allah’ın kullarından dilediğine fazlından indirmesine hased ederek Allah’ın indirdiğini inkar ettiler ve gazab üstüne gazaba uğradılar. Küfredenlere alçaltıcı bir azab vardır.

  4. … فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

    Onların canlarıVe onlar şeytanların Süleyman’ın mülkü aleyhine uydurdukları şeylerin ardına düştüler. Halbuki Süleyman asla küfretmedi. Sadece şeytanlar küfrettiler. Onlar, insanlara sihri ve Babil’de ki iki meleğe; Harut ile Marut a indirilenleri öğretiyorlardı. Bu iki melek ise: «Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın küfretme. «demedikçe kimseye sihirden bir şey öğretmezlerdi. Onlardan koca ile karısının arasını ayıracak şeyler öğrendiler. Halbuki bunlar, Allah’ın izni olmadıkça o sihirle kimseye zarar verici değillerdi. Onlarsa kendilerine zarar verip fayda vermeyen şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun ki, onlar onu satın alan kimse için ahirette hiçbir olmayacağını biliyorlardı. Ne fena birşey karşılığında nefislerini sattılar. Şayet bilmiş olsalardı?

  5. وَدَّتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يُضِلُّونَكُمْ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ

    Onların canlarıEhl-i Kitab’tan bir taife; sizi şaşırtmak istediler. Halbuki onlar; kendilerinden başkasını şaşırtmazlar da farkına varmazlar.

  6. … كَمَثَلِ رِيحٍ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

    Onların canlarıBu dünya hayatında onların sarfettikleri şeylerin durumu; kendilerine zulmeden bir kavmin ekinlerine isabet ederek mahveden kavurucu bir rüzgarın durumuna benzer. Allah onlara zulmetmedi, ama onlar; kendilerine zulmediyorlardı.

  7. … قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

    Onların canlarıBu dünya hayatında onların sarfettikleri şeylerin durumu; kendilerine zulmeden bir kavmin ekinlerine isabet ederek mahveden kavurucu bir rüzgarın durumuna benzer. Allah onlara zulmetmedi, ama onlar; kendilerine zulmediyorlardı.

  8. وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا …

    Onların canlarıOnlar ki; fena bir şey yaptıklarında veya kendilerine zulmettiklerinde Allah’ı anarlar. Hemen günahlarının bağışlanmasını dilerler. Günahları, Allah’tan başka kim bağışlar? Hem onlar yaptıklarında bile bile ısrar da etmezler.

  9. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ بَلِ اللَّهُ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَلَا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا

    Onların canlarıBakmaz mısın şu kendilerini temize çıkaranlara? Halbuki dilediğini temize çıkaran yalnız Allah’tır. Ve kıl payı zulme uğratılmazlar.

  10. … إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ …

    Onların canlarıBiz, hiçbir peygamberi Allah’ın izniyle itaat edilmekten başka bir gaye ile göndermedik. Onlar kendilerine yazık ettikleri zaman, sana gelip Allah’tan mağfiret dileseler ve peygamberleri de onlara mağfiret dileseydi elbette Allah’ı Tevvab vd Rahim olarak bulacaklardı.

Sîga sayfası: أَنْفُسِهِمْ
Sîga sayfası: أَنْفُسَكُمْ
Sîga sayfası: أَنْفُسِكُمْ
Sîga sayfası: لِنَفْسِهِ
Sîga sayfası: أَنْفُسُهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنفس
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerروح, ذات, شخص, عين
Zıt Kökعدم
Çekirdek Özet 1Canlılığın belirtisi olan havanın ve soluğun içten dışa akışı, genişleme, ferahlama ve dirilik taşıyan öz
Çekirdek Özet 2İnsanın bilinç, irade, arzu ve sorumluluk taşıyan zatı, benliği, canı ve hukuki-ahlaki ferdiyeti
Çekirdek Özet 3Şahsiyetin iç dinamizmi, bireysel hesap verebilirlik ve canın korunmasını esas alan varoluş ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca tasavvufi kötülüğü emreden arzu katmanına indirgeyerek Kur'an'daki zat, can, bütüncül insan ve bizzat benlik anlamlarını gözden kaçırma yanılgısı

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نفİçeriden dışarıya doğru itilme, fışkırma, yayılma, üfleme ve ayrışma hareketi; نفث tükürük veya üfürük fırlatma, نفخ solukla şişirme, نفد tükenip dışa boşalma, نفذ delip geçme, نفر ürküp dışa fırlama, نفع faydanın dışa yayılması ve نفي dışarı atıp uzaklaştırma köklerinde de bu dışa doğru itici açılma esastır.سEklenen ses, dışa itilen akışa kesintisiz bir soluk, incelik, hafiflik ve süregelen bir dirilik boyutu kazandırarak kökü hava alıp verme, canın nefesle kaim olması ve ferahlama anlamına daraltmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBedenin derinliklerinden kesintisiz fışkıran hayat akımını, sürekliliği ve dirim kıvılcımını temsil eder.
فAğız; söz, açıklık, kenarSoluğun ve havanın bedene girip çıktığı menfezi, dış dünyayla temas sağlayan açıklığı ifade eder.
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaCanlılığı ayakta tutan omurgayı, tutunma mekanizmasını ve varlığın kendine özgü sınırlılığını kurar.
نفسCanlılığın açıklıktan dışa soluk olarak akıp bedeni ayakta tutmasıHayat cevherinin bedensel açıklıklardan sürekli nefes alıp vererek diriliği, ferahlığı ve bağımsız bireysel varlığı sürdürme hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGöğüsten ve ağızdan çıkan hava, soluk, ferahlatan hafif rüzgâr; bedenden akıp giden can kanı ve doğuran kadının lohusalık akıntısı.
Cahiliye şiiri kullanımıHuzeyfe b. Enes el-Hüzelî bir çatışmadan tek başına kıl payı kurtulan canı tasvir ederken kökü soluk ve hayatiyet anlamında kullanır: نَجَا سالِمٌ والنَّفْس مِنْه بِشِدقِهِ / ولم يَنْجُ إِلا جَفْنَ سَيفٍ ومِئْزَرَا
Erken Arapça kullanımErken dönem dilcisi Sîbeveyh'in naklettiği beyitte can ve kıymetli varlık anlamında yer alır: لا تَجْزَعِي إِنْ مُنْفَساً أَهْلَكْتُهُ / وَإِذَا هَلَكْتُ فَعِنْدَ ذَلِكِ فَاجْزَعِي

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü'l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde نفس kökü, soluk almak, dinlenmek, canlanmak ve yaşayan bir varlık olarak birey olmak semantik çekirdeğini istisnasız koruyan en kadim ortak miraslardan biridir. Batı Sami sahasında İbranice nefeş (נֶפֶשׁ) kelimesi boğaz, soluk borusu, nefes, canlı mahluk, can, şahsiyet ve arzu anlamlarına gelerek Arapçadaki çift kutuplu kullanımın tam bir eşdeğerini sunar. Benzer şekilde Süryanice ve Aramice nafşā (ܢܦܫܐ / נפשא) formu soluk, canlı birey ve kişinin kendi zatı manasını karşılar. Doğu Sami kolunda Akadca napištu (veya fiil haliyle napāšu) kökü solumak, genişlemek, rahatlamak, hayat, canlı boğaz ve şahıs anlamlarıyla tam bir fonetik ve semantik denklik sergiler. Güney Sami dillerinden Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde nafasa üflemek ve solumak demektir; nafs ise can ve ruh anlamını korur. Çekirdek anlam bedensel solunum organı ve ritmik hava akışıyken, kök bütün Sami havzasında somuttan soyuta geçerek önce canlı mahluku, ardından insan benliğini ve bizzat kendi olma durumunu niteleyen temel varlık terimine dönüşmüştür.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, Chicago Assyrian Dictionary (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنفسSoluk alıp verme eyleminin genişlik ve rahatlık doğurmasından hareketle zat, can, kıymetli nesne ve arzu anlamlarına evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nefeş, Süryanice nafşā, Akadca napištuOrtak Proto-Sami miras; canlı nefesi, boğaz, hayat enerjisi ve şahsiyet manasını bütün kollarda korumuştur.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiMısırca nf (rüzgâr, soluk) ve Berberice nfs köküAfro-Asyatik kök katmanında hava, üfleme ve yaşam nefesi bağlamında ortak kök paralelliği mevcuttur.Muhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Arthur Jeffery The Foreign Vocabulary of the Qur'an.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نفسAnlamlıSoluk, can, zat, genişlikİçten dışa soluk verme, dirilik, şahıs ve kıymetli olma durumu.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
نسفAnlamlıSavurmak, ufalamak, kökünden sökmekDağları veya yapıları toz haline getirip rüzgârla savurma eylemi.Kur'an'da geçer; zıt yönde dağıtma hareketi taşır.
فنسAnlamlıBurnun basık ve kalkık olmasıBurun ucunun içeri çökük, kökünün yayvan olması durumu.Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir.
فسنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
سنفAnlamlıDevenin göğüs kayışını takmak, öne geçmekYolculukta binek aletini öne doğru bağlamak veya bir şeyin öncüsü olmak.Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir.
سفنAnlamlıYüzeyi sıyırmak, soymak, gemiMarangozun tahtayı yontması, rüzgârın yeri süpürmesi ve suda kayan gemi.Kur'an'da geçer; temas ederek sıyırma hareketi.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نفسMerkezCan, benlik, solukBedenle birleşmiş bilinçli hayatı, arzuları ve bizzat insanın zatını kapsar.Soluk alıp veren, sorumluluk yüklenen bireysel varlık.
روحKomşuHayat kaynağı, letafetMaddi olmayan, ilahi emre dayanan, bedene canlılık veren saf dirim ilkesidir.Sorumluluk taşıyan benlikten ziyade canlı kılan ilahi cevherdir.
ذاتKomşuVarlığın kendisi, özBir şeyin bizzat kendisi ve temel hakikatidir; canlılık veya arzu şartı aramaz.Felsefi ve mantıki bir özleşme ifadesidir, can soluğu içermez.
شخصKomşuGörünür fert, siluetDışarıdan bakıldığında gözle seçilen bedensel yapı ve bireysel biçimdir.İçsel arzu ve iradeden ziyade dışsal hacim ve fiziki varlıktır.
عينKomşuBelirli nesne, özdeşlikBir şeyin tıpatıp kendisini belirten, tekit ve işaret işlevi gören zat ifadesidir.Canlılığın iç dinamizminden ziyade işaret edilen belirliliktir.
عدمZıtYokluk, yitirişVarlığın, canlılığın, bilincin ve dirimin bütünüyle ortadan kalkması hali.Canlı ve bilinçli şahsiyetin antitezi olan mutlak yokluk.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنفسCan, soluk, benlik, zatHem soluk alıp vermeyi hem insanın bütünsel kişiliğini ve arzularını karşılar.Kesin
LatinceAnima, animus, persona, semetipsiCan, ruh, bilinçli benlik, kendiAnima hayati soluğu ve canı karşılarken persona sosyal kimliği karşılar.Güçlü
İngilizceSoul, self, breath, personCan, benlik, soluk, kişiSoul metafizik canı, self ise bilinçli ve dönüşlü özneyi tek tek karşılar.Güçlü
AlmancaSeele, Selbst, Atem, PersonCan, özbenlik, soluk, şahısSeele iç alemi, Selbst eylemlerin yöneldiği özne merkezini ifade eder.Güçlü
FransızcaÂme, soi-même, souffle, personneCan, kendi, nefes, şahısÂme hayati diriliği, soi-même ise şahsın bizzat kendi sorumluluğunu vurgular.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نفس (Tekil ve çoğul şahıs zamiri ekiyle)Bizzat insanın kendi zatı, bizzat kendisiKişinin kendi aleyhine veya lehine eylemde bulunması bağlamı (Bakara 2:44, Âl-i İmrân 3:30, En'âm 6:24).
نفس (Belirteçsiz tekil can)Bireysel can, insan teki, hukuki fertCan dokunulmazlığı ve bir insanın öldürülmesinin bütün insanlığı öldürmek sayıldığı bağlam (Mâide 5:32, En'âm 6:151).
نفس (İçsel arzu ve telkin kaynağı)İnsanın iç dünyası, heva, vesvese merkeziKişinin kendi zaaflarıyla ve iç dürtüleriyle mücadelesi bağlamı (Yûsuf 12:53, Kâf 50:16, Şems 91:7).
نفس (Allah Teâlâ'ya izafe edilen form)İlahi zat, Cenâb-ı Hakk'ın bizzat kendisiAllah'ın kendi zatını nitelemesi ve kullarını zatından sakındırması bağlamı (Âl-i İmrân 3:28, Mâide 116, Tâhâ 20:41).
نفس (Kavim veya kardeşlik birliği)Kendi toplumundan veya soyundan olanlarİnananların birbirini kendi canı gibi görmesi veya kendi aralarından peygamber çıkması bağlamı (Bakara 2:84, Nûr 24:61, Tevbe 9:128).
تنافس (Müfâale babından türev)Hayırda yarışma, imrenme, yüksek hedefe yönelmeCennet nimetlerine ve yüce gayelere ulaşmak için gösterilen tatlı yarış bağlamı (Mutaffifîn 83:26).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRuh-nefs ayrımı ve ilahi sıfatlarNefsin cisim mi araz mı olduğu, ruh ile özdeşliği ve ayetlerde Allah'a izafe edilen nefsin zat anlamına geldiği tespiti.Bireysel sorumluluğun taşıyıcısı olan cevher ve ilahi zata nispet.
FıkıhCeza hukuku ve can dokunulmazlığıKısas, diyet ve cinayet bahislerinde dokunulmazlığı bulunan masum canın (el-ma'sûm) hukuki statüsü.Hukukun koruduğu temel beş esastan biri olan can emniyeti.
Tefsirİnsanın ahlaki mertebeleriEmmâre, levvâme ve mutmainne nitelemeleri üzerinden nefsin ahlaki ve manevi arınma süreçlerinin izahı.İnsanın hayra ve şerre eğilimli içsel benlik yapısı.
HadisAhlak, sabır ve manevi mücadeleGerçek pehlivanın güreşte galip gelen değil, öfke anında nefsine hakim olan kişi sayılması rivayetleri.İnsanın bencil iç dürtüleri ve kontrol edilmesi gereken iradesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHesaba çekilme ve ahlaki mükellefiyetBireysel şuur ve irade merkeziSorumluluğu bizzat üstlenmeDinde hiç kimse başkasının günahını yüklenmez; her can kendi kazandığının rehinidir.Kesin
İlmiİnsanın biyopsişik bütünlüğüBilinçli özne ve kişilikİdrak etme ve karar almaBilişsel yetilerin, güdülerin ve ahlaki kavrayışın birleştiği öznel zemin.Güçlü
SiyasiKamu düzeni ve vatandaşlık hakkıHukuki fert, can emniyetiKorunması zorunlu temel hakSiyasal otoritenin varlık sebebi her bir ferdin can dokunulmazlığını teminat altına almaktır.Kesin
İktisadiMülkiyet ve emek öznesiİktisadi fail ve tercih sahibiEmeğiyle kazanan bağımsız birimPiyasada kendi adına tasarrufta bulunan, sözleşme yapan ve mülk edinen şahıs.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamikte açık sistem (nefes alıp veren denge)Canlı organizmanın çevresiyle madde ve enerji alışverişi yaparak iç dengesini koruması, solukla entropiyi dışarı atıp yaşamı sürdürmesi gibi sistemik bir öz-örgütlenmedir.Güçlü
Beşeri bilimlerHukukta hak ehliyetine sahip süje (tüzel veya gerçek kişi)Kendi eylemlerinin hukuki ve ahlaki sonuçlarını doğrudan üstlenen, devredilemez haklara ve yükümlülüklere sahip bağımsız irade merkezidir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca tasavvufi dildeki azdırıcı ego, ezilmesi ve yok edilmesi gereken hayvani heves seviyesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök insanın bizzat kendini, canını, haysiyetini, toplumunu, hukuki ferdiyetini ve bizzat Allah'ın yüce Zatını ifade eden geniş bir anlam alanına sahiptir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın fıtri canını ve benliğini bütünüyle suçlu sayan hastalıklı bir riyazet anlayışına sapmak ve ayetlerdeki can dokunulmazlığı ile bireysel adalet vurgusunu kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatap aldığı ana varlığın insan teki olduğunu, ilahi adaletin bireysel sorumluluk üzerinden işlediğini ve can dokunulmazlığının metafizik temelini açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ahiret hesaplaşmasını bildiren ayetlerde, ceza hukuku ve can emniyeti hükümlerinde, yaratılışın tek bir candan başladığını bildiren varoluşsal bildirimlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kolektif kurtuluş veya başkasının yerine ceza çekme inançlarını yıkar; ferdin iradesini ve kendi eylemlerinden tek başına sorumlu olduğu gerçeğini tesis eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlılığı sürdüren soluk, ciğerlerden dışarı verilen ferahlatıcı hava, bedenden çekildiğinde hayatı bitiren can kanı ve doğum anındaki açılma.
  • Soyut anlamİnsanın idrak, irade, arzu ve sorumluluk taşıyan zatı; hukuki, ahlaki ve manevi bakımdan hesaba çekilecek olan bağımsız şahsiyet.
  • Sistematik karşılıkİlahi teklifin ve hukuki hakların merkezinde duran, eylemleri kendi varlığına geri dönen ve can dokunulmazlığıyla korunan bilinçli fail.
  • LaTeX modeliN={x∣∃b(b∈B∧b→x), a(x)  ⟹  R(x,a(x))}
  • LaTeX açıklamasıModelde N nefs kavramını temsil eder. B kümesi bedensel ve biyolojik solunum/canlılık süreçlerini, b ise bu hayat soluğunu simgeler. Formüldeki b→x bağıntısı, somut dirilik ve soluk alışverişinin bireysel özneyi (x) meydana getirdiğini gösterir. a(x) ifadesi bireyin gerçekleştirdiği amelleri ve içsel iradi yönelimleri belirtirken, R(x,a(x)) bağıntısı yapılan her eylemin sorumluluğunun ve karşılığının doğrudan o canın kendi zatına rücu ettiğini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن