نفذ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ف-ذ3 sîga, 8 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أرضجننسمونفذقطرتَنْفُذُواعشرفَانْفُذُواطوعأنس

KökSîga 3Ayet 1Sure 1Mücavir 8

▶ Ağı aç (3B)

نفذ

ن - ف - ذ

KÖK
  • 3 geçiş
  • 1 ayet
  • 3 sîga
  • 12 sözlük

“Nefez”, iğnenin deride deldiği deliktir. Kapanan delik manasındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Nefez”, iğnenin deride deldiği deliktir. Kapanan delik manasındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR707 harf
باب الذال والنون والفاء معهما ن ف ذ يستعمل فقط نفذ: النَفاذُ: الجَواز والخُلُوصُ من الشيء، ونَفَذْتُ أي جُزْتُ، وطريقٌ نافِذٌ: يجُوزُه كلُّ اَحَدٍ ليس بين قومٍ خاصٍّ دون العامّة، ويقال: هذا الطريق ينفُذ إلى مكان كذا وكذا، وفيه منفَذٌ للقوم أي مجاز. ونَفَذَ السَّهْمُ وأنفَذْته، والنَّفَذُ يستعمل في إِنفاذ الأمر، تقول: قام المسلمون بنَفَذِ الكتاب، أي بإِنفاذ ما فيه. وقال قيس بن الخطيم: طَعَنْتَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR336 harf
نفذ السهم من الرَمِيَّةِ. ونَفَذَ الكتابُ إلى فلان نَفاذاً ونفوذاً، وأَنْفَذْتُهُ أنا. والتنفيذُ مثله. ورجلٌ نافِذٌ في أمره، أي ماضٍ. وأمرُهُ نافِذٌ أي مطاعٌ. وقواهم: أتى بِنَفَذِ ما قال، أي بالمخرج منه. وطعنةٌ لها نَفَذٌ، أي نافِذَةٌ. قال الشاعر قيس بن الخطيم: طَعَنْتُ ابنَ عبدِ القيسِ طَعْنَةَ ثائرٍلها نَفَذٌ لولا الشُعاعُ أضـاءهـا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.164 harf
ذ ن ف نفذ ، فنذ . نفذ : قال الليث : نَفَذَ السهمُ من الرَّميَّة يَنفُذ نَفَاذاً ، ورمَيْتُه فأَنْفذتُه ، ورجل نَافِذ في أَمْرِه وهو الماضي فيه ، وقد نَفذ يَنْفُذ نَفَاذاً قال : وأما النَّفَذ فإنه يستعمل في موضع إنفاذ الأمر . يقال : قال المسلمون بِنَفَذ الكتاب ، أي بإنْفاذ ما فيه . وقال قيس بن الحطيم في شعره : طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَة ثائِرٍ لها نَفَذٌ لولا الشُّعاعُ أضاءها أراد
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.740 harf
(باب النون والفاء وما يثلثهما) (نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا. فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم.
Maddenin bağlantısı

(باب النون والفاء وما يثلثهما) (نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا. فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم. وأنْفَق الرّجُل: افتَقَر، أي ذهب ما عِندَه. قال ابنُ الأعرابي: ومنه قوله تعالى: ﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾ [الإسراء 100].وفرسٌ نَفِقُ الجرْيِ، أي سريعُ انقطاع الجري. والأصل الآخر النَّفَق: سَرَبٌ في الأرض لـه مَخْلَصٌ إلى مكان. والنَّافقاء: موضِعٌ يرقِّقه اليَربوعُ من جُحْرِه فإذا أُتِيَ من قِبَل القاصعاء ضَرَب النَّافقاءَ برأسه فانتفَقَ، أي خرج. ومنه اشتقاق النِّفاق، لأن صاحبَه يكتُم خلافَ ما يُظهِر، فكأن الإيمان يَخرُج منه، أو يخرج هو من الإيمانِ في خفاء. ويمكن أنَّ الأصلَ في الباب واحد، وهو الخُرُوجُ. والنَّفَق: المَسلك النَّافذ الذي يُمكن الخروجُ منه. أمَّا نَيْفَق السَّراويل فقد قال أبو بكر([1]): هو فارسيٌّ معرَّب. (نفل) النون والفاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عَطاء وإعطاء. منه النَّافلة: عَطِيَّة الطَّوْعِ من حيثُ لا تَجِب. ومنه نافلة الصَّلاة. والنَّوْفل: الرّجُل الكثيرُ العطاء. قال: * يأبَى الظُّلامةَ منه النَّوفلُ الزُّفَر([2]) * ومن الباب النفَل: الغُنْم. والجمع أنفال، وذلك أن الإمام ينفِّل المحارِبينَ، أي يُعطِيهم ماغَنِموه. يقال: نفَّلتُك: أعطيتُك نَفَلا. وقولهم: انتَفَلَ من الشَّيء انتفى منه، فمن الإبدال، واللام بدل من الياء. قال المتلمِّس: أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3]) (نفه) النون والفاء والهاء أصلٌ واحد يدلُّ على إعياءٍ وضعف. منه نَفِهت النَّفسُ: أعْيَتْ وكَلَّت. وهو نافِهٌ ونُفَّهٌ. قال: * بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي النُّفَّهِ([4]) * وهو مُنَفَّهٌ ومَنْفُوهٌ: ضعيفٌ جَبان. (نفي) النون والفاء والحرف المعتلّ أُصَيلٌ يدلُّ على تعْرِية([5]) شيء من شيءٍ وإبعاده منه. ونَفَيتُ الشّيءَ أنفيه نفياً، وانتفى هو انتفاء. والنُّفَاية: الرَّدِيُّ يُنفَى. ونَفِيُّ الرِّيحِ: ما تَنفيه من التُّرابِ حتى يصيرَ في أصولِ الحِيطان. ونَفِيُّ المطر: ما تنفيه الرِّيحُ أو ترُشُّه. ونَفِيُّ الماء: ما تطاير من الرِّشاءِ على ظهر المائح. قال: * على تِلك الجِفَارِ من النّفيِّ * والمهموز منه كلمةٌ واحدة، هي النُّفأُ: قطعٌ من الكلأ متفرّقة من([6]) عُظْم الكلأ، الواحدة نُفَأة. قال: جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** نُفَأٌ من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])(نفت) النون والفاء والتاء. يقولون: نَفَتَت القِدرُ: غَلَتْ ويَبِسَ مَرَقُها عليها. قال: وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ النَّفُوتِ ونفت صَدْرُه بالعَداوة: غَلاَ. (نفث) النون والفاء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج شيء من فمٍ أو غيره بأدنَى جَرْس. منه نَفَثَ الرّاقِي رِيقَه، وهو أقلُّ من التَّفْل. والساحرة* تَنْفُِثُ السمّ. و "لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث([8])" مثَل. و "لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته"، وهو ما بقي في أسنانه فنفَثَه. ودمٌ نفيثٌ: نَفَثَهُ الجُرحُ، أي أظهَرَه. (نفج) النون والفاء والجيم: أصلٌ يدلُّ على ثُؤُورِ شيءٍ وارتفاعِه. ونفجَ اليَربوعُ: ثار. وأنْفَجَه صائدُه. ونَفَجَت الفَرُّوجة من بَيضها: خرجَتْ. وانتَفَجَ جَنْبَا البعيرِ: ارتفعا. والنَّوَافج: مؤخَّرات الضُّلوع، واحدتها نافجة([9]). والنَّفّاج: المفتخر بما ليس عنده. ونَفَجَتِ الرِّيح: جاءت بقُوَّة. والنَّفِيجة: الشّطبية من النَّبْع تُتَّخذ قوساً، كأنَّها تنتفج على الشّجرة. (نفح) النون والفاء والحاء: أصلٌ يدلُّ على اندفاعِ الشَّيء أو رَفْعِه. ونَفَحتْ رائحةُ الطِّيب نَفحاً: انتشرَتْ واندفعت. ولهذا الطِّيب نَفحةٌ طيِّبة. ثم قيس عليه فقيل: نَفَح بالمال نَفحاً، كأنَّه أرسله من يده إرسالاً. ولا تزالُ لفلانٍ نَفَحاتٌ من معروف. ونَفَحت الرِّيح. هبَّت. وقوسٌ نَفُوحٌ: بعيدة الدَّفع للسَّهم. ونَفَحت الدّابّةُ: رمَتْ بحافرها فضربَتْ به. وكذلك نَفَحَه بالسَّيف: تناوَله به. والنَّفوح من ا لنُّوق: ما يخرُج لبنُها من أحاليلها من غير حَلْب. (نفخ) النون والفاء والخاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على انتفاخٍ وعلوّ. منه انتفَخَ الشّيءُ انتفاخاً. ويقال انتَفَخَ النَّهار: علا. ونَفْخَة الرَّبيع: إعْشابه([10])؛ لأنَّ الأرضَ تربو فيه وتنتفِخ. والمْنفُوخُ: الرَّجل السَّمين. والنَّفْخاء من الأرض مثلُ النَّبْخاء؛ وقد مَضَى. (نفد) النون والفاء والدال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انقطاعِ شيء وفَنائِه. ونفِدَ الشّيءُ يَنفَد نَفاداً. وأنفَدُوا: فَنِيَ زادُهم. ويقال للخَصْم مُنافِدٌ، وذلك أن يَتخاصمَ الرَّجُلانِ يريد كلٌّ منهما إنفادَ حجَّةِ صاحِبه. وفي الحديث: "إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك"، أي إنْ قلتَ لهم قالوا لك. (نفذ) النون والفاء والذال: أصلٌ صحيح يدلُّ على مَضاءٍ في أمْرٍ وغيرِه. ونَفذ السَّهمُ الرمية نَفاذاً([11]). وأنْفذْتُه أنا. وهو نافذٌ: ماضٍ في أمره. (نفر) النون والفاء والراء: أصلٌ صحيح يدلُّ على تجافٍ وتباعد. منه نَفَر الدّابّةُ وغيرُه نِفاراً، وذلك تَجافِيهِ وتباعُدُه عن مكانِه ومَقرِّه. ونَفَر جلدُه: وَرِمَ. وفي الحديث: "أنَّ رجلاً تخلَّلَ بالقَصَب فنَفَرَ فَمُه"، أي وَرِم. قال أبو عبيد: وإنَّما هو من نِفَار الشَّيءِ عن الشَّيءِ وتَجافِيهِ عنه؛ لأنَّ الجلد يَنفِر عن اللَّحم للدَّاء الحادثِ بينهما. ويوم النَّفْر: يومَ يَنفِر النّاسُ عن مِنىً. ويقولون: لقيته قبل صَيحٍ ونَفْر، أي قبلَ كلِّ صائح ونافر. والمنافرة: المحاكمة إلى القاضي بين اثنَين، قالوا: معناه أنَّ المُبتغَى تفضيلُ نَفَر على نفر([12]). وأنفرت أحدَهما على الآخر. والنَّفَر أيضاً من قياس الباب لأنَّهم يَنفِرون للنُّصْرة. والنَّفير: النَّفَر، وكذا النَّفْر والنَّفْرة: كلُّ ذلك قياسُه واحد. وأنشَدَ الفرّاء في النَّفْرة: حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])وتقول العرب: نَفَّرْتُ عن الصَّبيِّ، أي لقَّبتُه لَقَباً، كأنَّه عِندهم تنفيرٌ للجِنّ عنه وللعَيْن. قال أعرابيّ: قيل لأبي لما وُلِدْت: نَفِّرْ عن ابنك! فسمَّاني قُنفُذاً، وكَنَّاني أبا العَدّاء. (نفز) النون والفاء والزاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الوُثوب وشِبْه الوُثوب. ونَفَزَ الظَّبي: وَثَبَ في عَدْوِه. والمرأة تنفِّز ولدها: ترقِّصه. وأنْفَزتُ السَّهمَ على ظهر يدي: أدَرْتُه. قال: يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])(نفس) النون والفاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خُروج النَّسيم كيف كان، من ريح أو غيرها، وإليه يرجعُ فروعه. منه التَّنَفُّس: خُروج النَّسِيم من الجوف. ونَفَّسَ الله كُربَته، وذلك أنَّ في خُروج النَّسيم رَوْحاً وراحةً*. والنَّفَس: كلُّ شيءٍ يفرَّجُ به عن مكروب. وفي الحديث: "لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنَّها من نَفَس الرَّحمن" يعني أنَّها رَوحٌ يتنفَّس به عن المكروبين. وجاء في ذكر الأنصار: "أجِدُ نَفَس رَبِّكم من قِبَلِ اليَمَن"، يراد أن بالأنصار نُفِّسَ عن الذين كانوا يؤذَوْن من المؤمنين بمكَّة([15]). ويقال للعَيْن نَفَسٌ. وأصابت فلاناً نَفْسٌ. والنَّفْس: الدَّم، وهو صحيح، وذلك أنَّه إذا فُقِد الدّمُ من بَدَنِ الإنسان فَقَدَ نَفْسَه. والحائض تسمَّى النُّفَساءَ([16]) لخرُوج دَمِها. والنِّفاس: وِلادُ المرأة، فإذا وَضَعت فهي نُفَساء. ويقال: ورِثْتُ هذا قبل أن يُنْفَسَ فلانٌ، أي يولَد. والولدُ منفوس. والنِّفاس أيضاً: جمع نُفَساء. ويقال: كرَعَ في الإناء نَفَساً أو نَفَسَيْن. ويقال: للماء نَفَسٌ، وهذا على تسميته الشَّيء باسم غيرِه، ولأنَّ قِوام النَّفس به. والنَّفسُ قِوامُها بالنَّفَس. قال: تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على نَفَسٍ من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])ومن الاستعارة: تَنفّسَت القَوسُ: انشقَّت. وشيءٌ نفيس، أي ذو نفس وخَطَر يُتنافَسُ به. والتّنافُس: أن يُبرِزَ كلُّ واحد من المتبارزَين قوَّةَ نَفْسه. وقولُهم في الدِّباغ نَفس([18])، هذا هو القياس، أي يَسير منه، قَدرُ ما يُدبَغ به الإهاب مَرَّة، شبّهه في قلَّته بنَفَسٍ يُتَنفَّس. وقياس الباب في هذا وفيما معناه واحد([19]). (نفش) النون والفاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشار. من ذلك نَفْش الصُّوف، وهو أن يُطْرَق حَتَّى يتنفّش. ونَفَش الطّائرُ جناحَيه. ونَفَشَت الإبلُ: تردَّدَتْ وانتشرَتْ بلا راع. وفِعلُها النَّفْش؛ وإبلٌ نُفّاشٌ ونَوافش. (نفص) النون والفاء والصاد كلماتٌ يتقارب قِياسُها، وهي تدلُّ على إخْراج شيءٍ من البدن أو إلقائِهِ بقُوّة. منه أنفَصَ فلانٌ في ضَحِكه: استغْربَ. وأنفصَ ببَولِه مثل أوْزَعَ. ويقال إنَّ النُّفَص: أنضاحُ الدّم، الواحدة نُفْصَة. قال: * تَرَى الدِّماءَ على أكتافها نُفَصا([20]) * قال ابن دريد([21]): والنُّفَاص: داءٌ يصيب الغَنَم فيبول حتى يموت. (نفض) النون والفاء والضاد أصلٌ صحيح يدلُ على تحريكِ شيءٍ لتنظيفه من غبارٍ أو نحوه، ثم يُستَعار. ونَفَضت الثّوبَ وغيرَه نَفْضاً. والنَّفَض: ما نفضَتْه الشَّجرةُ من ثَمَرِها. وامرأةٌ نَفوضٌ: نَفَضَتْ بطنَها عن وَلدها. والنَّافض: الحُمَّى ذات الرِّعْدة، لأنَّها تَنفُض البَدن نَفْضاً. وأنْفَضوا: فَنِيَ زادُهم، أي لمَّا نفِدَ زادُهم وَفَنِيَ نَفَضُوا أوعيتَهم. وتقول العربُ مثلاً: "النُّفاض([22]) يُقطِّرُ الجَلَب"، إذا أنْفَضُوا وقلَّ ما عِندهم جَلَبوا إبلَهم للبيْع. ويُستعار من الباب قولهم: نَفَضْتُ الأرضَ، إذا بَعَثْتَ مَن ينظر أبِها عدوٌّ أم لا. ونَفَضْتُ اللَّيلَ، إذا عَسَسْتَ لتنفُض عن أهل الرِّيبة. والنَّفِيضة والنَّفَضَة: القومُ يفعلون ذلك. قال: يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])وتقول العرب: "إذا تكلَّمتَ ليلاً فاخفِضْ، وإذا تكلَّمت النّهارَ فانْفُض". تقول: انظر حَوالَيْك، فلعلَّ ثَمَّ مَنْ لا يَصلُح أن يَسمَع كلامَك. والنِّفاض: إزار الصِّبْيان. ويمكن أن يكون من الباب. قال: * جارية بيضاء في نِفَاضِ([24]) * (نفط) النون والفاء والطاء: ثلاثُ كلماتٍ: النِّفط معروف، مكسور النون. والنَّفَط: قَرْحٌ يخرج في اليَدِ من العمل. ونَفَطَ الصَّبِيُّ نَفِيطاً: صَوّت. وماله عافطَةٌ ولا نافطة. فالنَّافطة: الشاة تَنْفِط من أنْفها. (نفع) النون والفاء والعين: كلمة تدلُّ على خلاف الضَّرّ. ونَفَعَه ينفَعُه نَفْعاً ومَنفَعة. وانتفَعَ بكذا. والله أعلَمُ بالصَّواب. --------------ـــ ([1]) الجمهرة (3، 155)، ونصها: "ونئفق القميص مهموز مكسور الفاء فارسي معرب". ([2]) لأعشى باهلة في اللسان (زفر) من قصيدة يرثي بها المنتشر بن وهب الباهلي. انظر الأصمعيات 89 طبع المعارف وجمهرة أشعار العرب 135 ومختارات ابن الشجري 10 وأمالي المرتضى (3: 105-113) والخزانة (1: 79-97). وقد سبق في (زفر). وصدره: * أخو رغائب يعطيها ويسألها * ([3]) ديوان المتلمس الورقة 1 ومخطوطة الشنقيطي، واللسان (نفل). ([4]) لرؤبة في ديوانه 167 واللسان (نفه). وقبله: * به تمطت غول كل ميله * ([5]) في الأصل: "تغرية". ([6]) في الأصل: "عن"، صوابه في المجمل واللسان. ([7]) للأسود بن يعفر في المفضليات (2: 19) واللسان (نفأ). ([8]) انظر البيان (2: 97/ 4: 46). وأنشد في المختار من شعر بشار وحواشيه 146: لا بد للمصدور أن ينفثا *** وللذي في الصدر أن يبعثا ([9]) ونافج أيضاً. ([10]) بدله في المجمل واللسان: "حين أعشب". ([11]) يقال: نفذ السهم الرمية، ونفذ فيها أيضاً. ([12]) في الأصل: "عن نفر". وفي المجمل: "كأن معناها تفضيل أحد الرجلين على الآخر". ([13]) في الأصل: "ياعز"، صوابه في اللسان (نفر). ([14]) لأوس بن حجر في ديوانه 22 والمجمل (نفز) واللسان (نفز، خور). وفي الأصل: "وإن كان ما بوذا أهاديب"، صوابه في المراجع السابقة. وبعده: خوار المطافيل الملمعة الشوى *** وأطلائها صادفن عرنان مبقلا ([15]) والأنصار يمانون، لأنهم من الأزد. اللسان (نفس). ([16]) في اللسان: "ثعلب: النفساء: الوالدة، والحامل، والحائض". ([17]) أنشده في المجمل، وكذا أنشده ياقوت في معجم البلدان (رسم ماوية). ([18]) كذا ضبط في الأصل والمجمل، وهو ما يقتضيه التعليل بعده. لكن ضبط في اللسان والقاموس بسكون الفاء. وأنشد في اللسان: أتجعل النفس التي تدير *** في جلد شاة ثم لا تسير ([19]) كذا وردت هذه العبارة. ([20]) أنشده في المجمل واللسان (نفص). ([21]) في الجمهرة (3: 83). ([22]) يقال بضم النون وفتحها. ([23]) لسعدى بنت الشمردل الجهنية، من قصيدة في الأصمعيات 41-43. وسبق إنشاده في (تبع). ([24]) بعده في اللسان (نفض): * تنهض فيه أيما انتهاض *

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR512 harf
- نفذ السهم في الرمية نفوذا ونفاذا، والمثقب في الخشب: إذا خرق إلى الجهة الأخرى، ونفذ فلان في الأمر نفاذا وأنفذته. قال تعالى: ﴿إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السموات والأرض فانفذوا لا تنفذون إلا بسلطان﴾ [الرحمن/33] ونفذت الأمر تنفيذا، والجيش في غزوه، وفي الحديث: (نفذوا جيش أسامة) (ذكر الخبر ابن حجر في الفتح، وفيه: ثم اشتد برسول الله وجعه، فقال: أنفذوا بعث أسامة، فجهزه أبو بكر بعد أن استخلف، فسار
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR539 harf
ن ف ذ نفذ السهم في الرميّة نفوذاً ونفاذاً ورميته فأنفذته وأنفذت في السهم‏.‏ وهذا منفذ القوم ونفذهم وهذه منافذهم وأنفادهم وطعنة نافذة وطعنات نوافذ‏.‏ وللجرح نفذ وللجراح أنفاذ‏.‏ وعاوٍ عوى من غير شيء رميته بقارعةٍ أنفاذها تقطر الدّما وقارب الخرّاز بين النفذ وهي الخرز الواحدة نفذة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رجل نافذ في الأمور وله نفاذ‏.‏ ونفذ الكتاب والرسول وأنفذته‏.‏ ونفذهم البصر وأنفذهم‏.‏ وقام
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.059 harf
النَّفاذ: الجواز، وفي المحكم: جوازُ الشيء والخلوصُ منه. تقول: نَفَذْت أَي جُزْت، وقد نَفَذَ يَنْفُذُ نَفَاذاً ونُفُوذاً. ورجل نافِذٌ في أَمره، ونَفُوذٌ ونَفَّاذٌ: ماضٍ في جميع أَمره، وأَمره نافذ أَي مُطاع. وفي حديث: بِرُّ الوالدين الاستغفارُ لهما وإِنْفاذُ عهدهما أَي إِمضاء وصيتهما وما عَهِدا به قبل موتهما؛ ومنه حديث المحرم: إِذا أَصاب أَهلَه يَنْفُذان لوجههما؛ أَي يمضيان على حالهما ولا يُبْطلان
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR164 harf
* ن ف ذ * * نَفَذَ * السهم من الرمية ونفذ الكتاب إلى فلان وبابهما دخل و * نَفَاذَاً * أيضا و * أَنْفَذَهُ * هو و * نَفَّذَهُ * أيضا بالتشديد وأمر * نافِذٌ * أي مطاع
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.886 harf
نَفَذَ 1 نَفَذَ ذ , aor. نَفُذَ , (M, L,) inf. n. نَفَاذٌ and نُفُوذٌ, (M, L, K,) It went, or passed, through: (L:) or it went, or passed, through a thing, and became clear of it. (M, L, K.) ― -b2- نَفَذْتُ I went, or passed, through. (L.) ― -b3- نَفَذَ السَّهْمُ, aor. نَفُذَ , inf. n. نُفُوذٌ and نَفَاذٌ, The arrow perforated, transpierced, or pierced through, the animal at which it was shot,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.662 harf
نَفَذَ نَفَذَ U ( n. ac. نَفَاْذ 22 , نُفُوْذ 27 ) a. [ acc. or Min ], Pierced, penetrated, passed through. b. Overtook, passed by, left behind. c. Was a public thoroughfare. d. Was effective; was fulfilled ( order ). e. [ Fī ], Carried out ably, executed ( affair ). f. [ Ila ], Reached. g. [ Bain ], Judged between. نَفَّذَ نَفَّذَ II , a. Made to pass through, to pierce; brought
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR16.903 harf
نفذ نَفَذَ - يَنْفُذُ نَفَذَ - يَنْفُذُ + كائن + من شيء: يمر من خلاله متجاوزاً إياه: يتحرك و يجري مسرعاً مخترقاً جسماً في طريقه، فيخرقه ويمر من خلاله ويتجاوزه واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاجتياز وعبور عائق أو حدود مانعة مقابل التوقف والعلوق" وهي نَفَذَ - يَنْفُذُ، عَدَا - يَعْدُوْ، جَازَ - يَجُوْزُ، دَوَدَ - يَدودُ (دادَ - يَدادُ)،
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler8 mücavir (11 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قطر

    1 ortak ayet · Maden eriyiğidir

  2. عشر

    1 ortak ayet · “On” demektir

  3. سلط

    1 ortak ayet · Salata, doğranmış sebze demektir

  4. طوع

    1 ortak ayet · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…

  5. جنن

    1 ortak ayet · Bahçe demektir

  6. سمو

    1 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  7. أنس

    1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  8. أرض

    1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

Geçtiği ayetler(1)

  1. يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ

    Nüfuz edersinizEy cinnler ve insanlar topluluğu; göklerin ve yerin çevresinden geçip gitmeye gücünüz yetiyorsa geçip gidin. Ama üstün bir güç olmadan geçemezsiniz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنفذ
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخرق, مرق, ولج
Zıt Kökسدد
Çekirdek Özet 1Bir engeli, cismi veya mesafeyi bir ucundan girip diğer ucundan çıkarak delip geçme, aşma ve arkasına ulaşma
Çekirdek Özet 2Kozmik, ontolojik veya ilahi sınırları ve kuşatıcı tabakaları kendi gücüyle yarıp ötesine geçememe
Çekirdek Özet 3Bir hükmün, buyruğun veya planın tüm engelleri aşarak fiilen geçerlilik kazanması ve tam icrası
Kritik Hata RiskiKökün sadece zihinsel kavrama veya sıradan bir hareket gibi algılanıp ontolojik sınırları fiilen delip dışına çıkma anlamının gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نفİçten dışa doğru bir basınç, nefes, püskürme, çıkış veya ayrılma hareketi; نفخ, نفث, نفر, نفس ve نفق köklerinde olduğu gibi bir mahfazadan veya merkezden dışarı fırlama ve yayılmaذPeltek ذ harfinin taşıdığı sivrilik, keskin uç ve kenar geçişi etkisiyle, içten dışa yönelen basınç hareketinin tek bir noktaya odaklanarak katı bir engeli veya sınırı bir taraftan girip diğer taraftan çıkacak biçimde delip aşması anlamı kazanılmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نBalık, yılan, tohum; akış, canlılık, hareket ve çizgi boyunca yönelmeÇizgisel ve kararlı bir yönelimle bir hedefe doğru atılan enerjiyi ve devingenliği temsil eder.
فAğız; açıklık, nefes verme, içten dışa çıkış aralığıBir aralıktan, yarıktan veya delikten dış dünyaya açılma ve fışkırma hareketini sağlar.
ذAslı د kapı ve geçit imgesinden türetilmiş keskin uç, sivri kenarKarşılaşılan engelde bir geçiş aralığı açan kesici, sivri ve delici hamleyi gösterir.
نفذBir aralıktan dışarı doğru yönelen sivri ve keskin hareketin engeli delip öteye geçmesiHarekete geçen bir cismin veya iradenin, önüne çıkan katı sınırı sivri ucuyla delerek bir kapı gibi yarıp diğer tarafa çıkması hareketini resmeder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAtılan okun avın bir tarafından girip öbür tarafından delerek dışarı çıkması; kargı veya kılıcın vücudu bir baştan bir başa delip geçmesi; dikim yapan saraç veya kunduracının biz veya iğneyle deride açtığı delik
Cahiliye şiiri kullanımıKays b. el-Hattîm bir hasmına vurduğu darbeyi şu beyitle tasvir etmiştir: طَعَنْتَ ابنَ عبدِ القيس طَعْنَةَ ثائِرٍ / لها نَفَذٌ لولا الشُّعاع أضـاءَهـا
Erken Arapça kullanımKlasik dönemde iki ucu açık, geçit veren ana yollara طريق نافذ denilmiş; bir buyruğun veya vasiyetin engelsizce uygulanıp yerine getirilmesi إنفاذ الأمر tabiriyle ifade edilmiştir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Kayb b. el-Hattîm.

Sami etimolojik katman

Arapça نفذ kökü, içten dışa doğru basınçla çıkışı gösteren ortak Sami نف çekirdeğinin üzerine kesici ve delici bir yönlendirici olan diş-dil ünsüzünün eklenmesiyle teşekkül etmiştir. İbrancede doğrudan aynı fonetik dizilimle birebir üçlü kök paralelliği sınırlı olmakla birlikte, aralama ve içinden geçme bildiren semantik alanla ve Akatçadaki bazı nüfuz etme, geçme fiilleriyle kök akrabalığı tartışılmıştır. Arapçada kök, özellikle okun hedefi delip geçmesi ve bir emrin karşı konulamaz biçimde yürürlüğe girmesi ekseninde somuttan soyuta muntazam bir semantik gelişim göstermiş, hedefin içinden bütünüyle sıyrılıp çıkma anlamına hasredilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنف ve ذ birleşimiBir engeli boydan boya delip öbür tarafa çıkma, okun gövdeyi aşıp geçmesi ve buyruğun tatbik edilmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami geçiş formlarıBasınçla yararak delik açma ve bir sınırın öte yakasına ulaşma eylemlerinde ortak kök izleriGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نفذAnlamlıBir engeli delip diğer tarafa çıkmak, geçmekOkun ava girip çıkması, emrin yürürlüğe girmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
نذفAnlamlıAzar azar vermek veya almakSuyun veya sütün yavaşça çekilmesi, damlamasıKur'an'da geçmez; tersine akış ve sızıntı
فنذAnlamlıKatılaşmış şeker, tatlı macunKatılaşarak donmuş madde; Farsça kökenli ödünçlemeKur'an'da geçmez
فذنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
ذنفAnlamlıHastalığın ağırlaşması, ölüme yaklaşmaBir hâlin son sınırına dayanıp tükenme derecesine gelmesiKur'an'da geçmez
ذفنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نفذMerkezEngeli delip arkasına geçmeBir sınırın veya nesnenin iki tarafı arasında kesintisiz bir delik açarak öteye aşmakOkun hedefi delip karşı taraftan fırlaması
خرقKomşuYırtma ve parçalamaBir engelde delik açmakla birlikte, bunun arkasına geçip kurtulmaktan ziyade dokuyu tahrip etmeye odaklı olmasıBütünlüğü bozacak şekilde yırtıp delme
مرقKomşuHızla sıyrılıp fırlamaBir şeyin içinden çok hızlı ve tutunmadan geçip fırlamak; sapma çağrışımı taşımasıOkun yaydan veya avdan süratle sıyrılıp çıkması
ولجKomşuDar bir yere dahil olmaBir nesnenin veya varlığın dar bir geçitten içeriye girmesi; öte tarafa çıkış şartı aranmazGiriş ve dahil oluş hareketinin öne çıkması
سددZıtTıkama ve kapatmaAçık bir deliği, yarığı veya gedik açılmış sınırı bütünüyle kapatıp geçişi engellemekGiriş ve çıkış imkanını tamamen ortadan kaldırma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنفذBoydan boya delip öteye geçmek, yürürlüğe koymakBir engeli iki taraflı olarak aşıp dışına çıkma ve buyruğu tamamlama anlamını eksiksiz içerirKesin
Latincepenetrare, permeareİçine işlemek, delip geçmekEngelin dokusuna girme ve arasından süzülme yönü güçlüdür ancak arkasından fırlayıp kurtulma vurgusu zayıftırGüçlü
İngilizcepenetrate, pass through, pierceDelip geçmek, nüfuz etmekFiziksel ve soyut geçişi karşılar fakat okun diğer uçtan çıkıp gitmesindeki yalın tasfiyeyi tam vermezGüçlü
Almancadurchdringen, durchstoßenDelip geçmek, arkasına ulaşmakBir sınırı kuvvetle yarıp diğer tarafa çıkma hareketini iyi karşılarGüçlü
Fransızcatranspercer, pénétrerBoydan boya delmek, işlemekBir ucundan girip öbür ucundan çıkma eylemini fiziksel olarak tam yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَنْفُذُوا / فَانْفُذُوا / تَنْفُذُونَGöklerin ve yerin sınırlarını, kozmik kuşatmayı yarıp dışına çıkma; ilahi egemenlik alanından kaçıp kurtulmaİns ve cin topluluklarına hitap edilen meydan okuma ve acziyet bağlamı (Rahmân 55:33)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kudret, kader ve kazaAllah'ın irade ve kudretinin bütün varlık katmanlarında engelsizce tecelli etmesi; ilahi meşietin نافذ olmasıHükmün karşısında hiçbir mani duramaması, mutlak geçerlilik
FıkıhHukuki tasarruflar ve vasiyetBir akdin, şartın veya vasiyetin bağlayıcı olup hukuken tatbik edilmesi (إنفاذ الوصية)Şer'i bir hükmün fiilen yürürlüğe girip sonucunu doğurması
TefsirKozmik sınırlar ve kıyamet tasviriRahmân Suresi 33. ayette cinlerin ve insanların melek saflarını ve gök tabakalarını delip kaçamayacakları bahsiYaratılmışların ilahi egemenlik çeperini kendi imkanlarıyla aşamaması
HadisPeygamberi emirlerin icrası ve ordu sevkiHz. Peygamber'in vefatına yakın Üsame ordusunun derhal sevk edilmesini emretmesi (أنفذوا بعث أسامة)Bir kararın bekletilmeksizin hedefine ulaştırılıp uygulanması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık mertebeleri ve ilahi kudretSınırları aşma acziyetiKulun yaratılış dairesini aşamayacağını idrak etmesiİnsan ve cinlerin ilahi mülkün ve hükümranlığın dışına kaçacak bir gedik bulamamasıKesin
İlmiFiziksel bariyerler ve nüfuziyetİletkenlik, radyasyon veya ışının engeli aşmasıBir kuvvetin madde engelini delip arkasına etki etmesiIşığın, sesin veya taneciklerin yoğun bir kütleyi delip geçme yeteneğiGüçlü
SiyasiHükümranlık ve kamu otoritesiKanun ve emirlerin icra kabiliyeti (tenfiz)Kararların bürokratik ve fiili engelleri aşarak uygulanmasıHükümran bir erkin aldığı kararın sınırların her noktasında yürürlük bulmasıKesin
İktisadiTicari akitler ve mülkiyet intikaliSözleşmenin kesinleşip ifa edilmesiAkit şartlarının yürürlüğe girerek mülkiyetin devrini sağlamasıHukuki engellerin kalkıp alım-satım ve vasiyetin fiilen infaz edilmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKuantum tünelleme ve bariyer penetrasyonuBir parçacığın klasik mekaniğe göre aşamayacağı potansiyel enerji bariyerini sonlu bir olasılıkla delip öbür tarafa geçmesiGüçlü
Beşeri bilimlerHukukta icra kabiliyeti ve tenfiz (enforcement)Bir yargı kararının veya yasama iradesinin toplumsal dirençleri ve engelleri aşarak fiilen hayata geçirilmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece zihinsel etki yapma, "nüfuzlu adam" ifadesindeki gibi sosyal prestij kazanma veya sıradan bir delikten içeri sızma gibi dar anlamlara indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, göklerin ve yerin tüm ontolojik tabakalarını ve ilahi gözetim kuşatmasını tamamen yarıp dışına çıkmayı, bir taraftan girip diğer taraftan bağımsızlaşmayı ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataRahmân 55:33 ayetinde geçen ifadenin yalnızca uzay yolculuğu veya basit bir seyahat izni olarak anlaşılıp, ilahi hükümranlık dairesinden kaçıp kurtulmanın imkansızlığı mesajının yitirilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın ontolojik sınırlarını, ilahi mülkiyetin kuşatıcılığını ve hiçbir mahlukun Allah'ın mülkünden ve adaletinden kaçacak bir menfez bulamayacağını en somut fiziksel hareketle zihne nakşeder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İns ve cinnin meydan okumaya muhatap kılındığı, ilahi azaptan ve hesaplaşmadan kaçış yollarının arandığı kozmolojik ve eskatolojik ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratılmışların kendi teknolojik veya zihinsel güçleriyle nihai ilahi kaderi ve kozmik nizamı kendi başlarına aşabilecekleri yanılgısını, ancak ilahi bir yetki ve güçle (سلطان) hareket edilebileceğini göstererek düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamOkun veya sivri bir cismin bir hedefin bir yüzünden girip diğer yüzünden eksiksizce dışarı çıkması, engelde açık bir kanal bırakarak öteye geçmesi.
  • Soyut anlamBir kararın, kanunun veya iradenin önüne çıkan bütün engelleri ve dirençleri kırarak geçerlilik kazanması, nihai tatbike kavuşması.
  • Sistematik karşılıkSınırlandırılmış bir varlık alanından ancak üstün bir kudret ve yetki kaynağıyla (سلطان) çıkılabileceğini bildiren kozmik ve hukuki geçiş mekanizması.
  • LaTeX modeliN(x)={1eg˘er P(x)>B∧S(x)≠00eg˘er P(x)≤B∨S(x)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde N(x) bir failin veya iradenin nüfuz etme ve engeli delip öteye geçme durumunu gösterir; P(x) failin taşıdığı tahrik edici hamle gücünü, B aşılması gereken ontolojik veya fiziksel engeli (bariyeri), S(x) ise geçişe izin veren meşru ilahi yetki ve otoriteyi (sultanı) temsil eder. Failin gücü engeli aşsa bile sultan bulunmadığında (S(x)=0) sonuç daima sıfır olmakta, yani nüfuz gerçekleşememektedir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن