نفذ
ن - ف - ذ
KÖK- 3 geçiş
- 1 ayet
- 3 sîga
- 12 sözlük
“Nefez”, iğnenin deride deldiği deliktir. Kapanan delik manasındadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Nefez”, iğnenin deride deldiği deliktir. Kapanan delik manasındadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR707 harfباب الذال والنون والفاء معهما
ن ف ذ يستعمل فقط
نفذ:
النَفاذُ: الجَواز والخُلُوصُ من الشيء، ونَفَذْتُ أي جُزْتُ، وطريقٌ نافِذٌ: يجُوزُه كلُّ اَحَدٍ ليس بين قومٍ خاصٍّ دون العامّة، ويقال: هذا الطريق ينفُذ إلى مكان كذا وكذا، وفيه منفَذٌ للقوم أي مجاز.
ونَفَذَ السَّهْمُ وأنفَذْته، والنَّفَذُ يستعمل في إِنفاذ الأمر، تقول: قام المسلمون بنَفَذِ الكتاب، أي بإِنفاذ ما فيه.
وقال قيس بن الخطيم:
طَعَنْتَ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR336 harfنفذ السهم من الرَمِيَّةِ. ونَفَذَ الكتابُ إلى فلان نَفاذاً ونفوذاً، وأَنْفَذْتُهُ أنا. والتنفيذُ مثله. ورجلٌ نافِذٌ في أمره، أي ماضٍ. وأمرُهُ نافِذٌ أي مطاعٌ. وقواهم: أتى بِنَفَذِ ما قال، أي بالمخرج منه. وطعنةٌ لها نَفَذٌ، أي نافِذَةٌ. قال الشاعر قيس بن الخطيم:
طَعَنْتُ ابنَ عبدِ القيسِ طَعْنَةَ ثائرٍلها نَفَذٌ لولا الشُعاعُ أضـاءهـا
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.164 harfذ ن ف
نفذ ، فنذ .
نفذ : قال الليث : نَفَذَ السهمُ من الرَّميَّة يَنفُذ نَفَاذاً ، ورمَيْتُه فأَنْفذتُه ، ورجل نَافِذ في أَمْرِه وهو الماضي فيه ، وقد نَفذ يَنْفُذ نَفَاذاً قال : وأما النَّفَذ فإنه يستعمل في موضع إنفاذ الأمر .
يقال : قال المسلمون بِنَفَذ الكتاب ، أي بإنْفاذ ما فيه .
وقال قيس بن الحطيم في شعره :
طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَة ثائِرٍ
لها نَفَذٌ لولا الشُّعاعُ أضاءها
أراد
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR10.740 harf(باب النون والفاء وما يثلثهما)
(نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا.
فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR512 harf- نفذ السهم في الرمية نفوذا ونفاذا، والمثقب في الخشب: إذا خرق إلى الجهة الأخرى، ونفذ فلان في الأمر نفاذا وأنفذته. قال تعالى: ﴿إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السموات والأرض فانفذوا لا تنفذون إلا بسلطان﴾ [الرحمن/33] ونفذت الأمر تنفيذا، والجيش في غزوه، وفي الحديث: (نفذوا جيش أسامة) (ذكر الخبر ابن حجر في الفتح، وفيه: ثم اشتد برسول الله وجعه، فقال: أنفذوا بعث أسامة، فجهزه أبو بكر بعد أن استخلف، فسار
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR539 harfن ف ذ
نفذ السهم في الرميّة نفوذاً ونفاذاً ورميته فأنفذته وأنفذت في السهم.
وهذا منفذ القوم ونفذهم وهذه منافذهم وأنفادهم وطعنة نافذة وطعنات نوافذ.
وللجرح نفذ وللجراح أنفاذ.
وعاوٍ عوى من غير شيء رميته بقارعةٍ أنفاذها تقطر الدّما وقارب الخرّاز بين النفذ وهي الخرز الواحدة نفذة.
ومن المجاز: رجل نافذ في الأمور وله نفاذ.
ونفذ الكتاب والرسول وأنفذته.
ونفذهم البصر وأنفذهم.
وقام
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.059 harfالنَّفاذ: الجواز، وفي المحكم: جوازُ الشيء والخلوصُ منه. تقول: نَفَذْت أَي جُزْت، وقد نَفَذَ يَنْفُذُ نَفَاذاً ونُفُوذاً. ورجل نافِذٌ في أَمره، ونَفُوذٌ ونَفَّاذٌ: ماضٍ في جميع أَمره، وأَمره نافذ أَي مُطاع. وفي حديث: بِرُّ الوالدين الاستغفارُ لهما وإِنْفاذُ عهدهما أَي إِمضاء وصيتهما وما عَهِدا به قبل موتهما؛ ومنه حديث المحرم: إِذا أَصاب أَهلَه يَنْفُذان لوجههما؛ أَي يمضيان على حالهما ولا يُبْطلان
النَّفاذ: الجواز، وفي المحكم: جوازُ الشيء والخلوصُ منه. تقول: نَفَذْت أَي جُزْت، وقد نَفَذَ يَنْفُذُ نَفَاذاً ونُفُوذاً. ورجل نافِذٌ في أَمره، ونَفُوذٌ ونَفَّاذٌ: ماضٍ في جميع أَمره، وأَمره نافذ أَي مُطاع. وفي حديث: بِرُّ الوالدين الاستغفارُ لهما وإِنْفاذُ عهدهما أَي إِمضاء وصيتهما وما عَهِدا به قبل موتهما؛ ومنه حديث المحرم: إِذا أَصاب أَهلَه يَنْفُذان لوجههما؛ أَي يمضيان على حالهما ولا يُبْطلان حجهما. يقال: رجل نافذ في أَمره أَي ماض. ونَفَذَ السَّهْمُ الرَّمِيَّةَ ونَفَذَ فيها يَنْفُذُها نَفْذاً ونَفَاذاً: خالط جوفها ثم خرج طرَفُه من الشق الآخر وسائره فيه. يقال: نَفَذَ السهمُ من الرمية يَنْفُذُ نَفَاذاً ونَفَذَ الكتابُ إِلى فلان نَفَاذاً ونُفُوذاً، وأَنْفَذْتُه أَنا، والتَّنْفِيذُ مثله. وطعنة نافذة: منتظمة الشقين. قال ابن سيده: والنَّفاذ، عند الأَخْفش، حركة هاء الوصل التي تكون للإِضمار ولم يتحرك من حروف الوصل غيرها نحو فتحةِ الهاء من قوله: رَحَلَتْ سُمَيَّةُ غُدْوَةً أَحمالَها وكسرة هاء: تجرَّدَ المجنون من كسائه وضمة هاء: وبلَدٍ عاميةٍ أَعماؤه سمى بذلك لأَنه أَنفذ حركة هاء الوصل إِلى حرف الخروج، وقد دلت الدلالة على أَن حركة هاء الوصل ليس لها قوّة في القياسد من قبل أَنّ حروف الوصل المتمكنة فيه التي هي (* قوله «التي هي» الضمير يعود إلى حروف الوصل، وقوله الهاء مبتدأ ثان.) الهاء محمولة في الوصل عليها، وهي الأَلف والياء والواو لا يكنّ في الوصل إِلاَّ سواكن، فلما تحركت هاء الوصل شابهت بذلك حروف الروي وتنزلت حروف الخروج من هاء الوصل قبلها منزلة حروف الوصل من حرف الروي قبلها، فكما سميت حركة هاء الوصل (* قوله «فكما سميت حركة هاء الوصل إلخ» كذا بالأصل وفيه تحريف ظاهر، والاولى أن يقال: فكما سميت حركة الروي مجرى لأن الصوت جرى إلخ. وقوله وتمكن بها اللين كما سميت إلخ الأولى حذف لفظ كما هذه لأنه لا معنى لها وقد اغتر صاحب شرح القاموس بهذه النسخة فنقل هذه العبارة بغير تأمل فوقع فيما وقع فيه المصنف.) نَفاذاً لأَن الصوت جرى فيها حتى استطال بحروف الوصل وتمكن بها اللين، كما سميت حركة هاء الوصل نَفاذاً لأَن الصوت نفذ فيها إِلى الخروج حتى استطال بها وتمكن المد فيها. ونفوذ الشيء إِلى الشيء: نحو في المعنى من جريانه نحوه، فإِن قلت: فهلا سميت لذلك نُفُوذاً لا نَفَاذاً؟ قيل: أَصله «ن ف ذ» ومعنى تصرفها موجود في النفاذ والنفوذ جميعاً، أَلا ترى أَن النفاذ هو الحِدَّةُ والمضاء، والنفوذ هو القطع والسلوك؟ فقد ترى المعنيين مقتربين إِلا أَن النفاذ كان هنا بالاستعمال أَولى، أَلا ترى أَنّ أَبا الحسن الأَخفش سمى ما هو نحو هذه الحركة تعدياً، وهو حركة الهاء في نحو قوله: قَرِيبَةٌ نُدْوَتُه من مَحْمَضهى والنَّفَاذُ والحِدَّةُ والمَضَاءُ كله أَدنى إِلى التعدي والغلو من الجريان والسلوك، لأَن كل متعدّ متجاوز وسالك، فهو جار إِلى مدًى مّا وليس كل جار إِلى مدى متعدياً، فلما لم يكن في القياس تحريك هاء الوصل سميت حركتها نفاذاً لقربه من معنى الإِفراط والحدّة، ولما كان القياس في الروي أَن يكون متحركاً سميت حركته المجرى، لأَن ذلك على ما بيَّنا أَخفض رتبة من النفاذ الموجود فيه معنى الحدة والمضاء المقارب للتعدي والإِفراط، فلذلك اختير لحركة الروي المجرى، ولحركة هاء الوصل النفاذ، وكما أَن الوصل دون الخروج في المعنى لأَن الوصل معناه المقاربة والاقتصاد، والخروج فيه معنى التجاوز والإِفراط، كذلك الحركتان المؤدِّيتان أَيضاً إِلى هذين الحرفين بينهما من التقارب ما بين الحرفين الحادثين عنهما، أَلا ترى أَن استعمالهم «ن ف ذ» بحيث الإِفراط والمبالغة؟ وأَنْفَذَ الأَمر: قضاه. والنَّفَذُ: اسم الأُنْفَاذِ. وأَمر بِنَفَذِهِ أَي بإِنْفاذِهِ. التهذيب: وأَما النَّفَذُ فقد يستعمل في موضع إِنْفاذِ الأَمر؛ تقول: قام المسلمون بِنَفَذِ الكتاب أَي بإِنفاذ ما فيه. وطعنة لهها نَفَذٌ أَي نافذة؛ وقال قيس بن الخطيم: طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القيس طَعْنَةَ ثائرٍ، لها نَفَذٌ، لولا الشُّعاعُ أَضاءها والشعاع: ما تطاير من الدم؛ أَراد بالنفذ المَنْفَذ. يقول: نفذت الطعنة أَي جاوزت الجانب الآخر حتى يُضيءَ نَفَذُها خرقَها، ولولا انتشار الدم الفائر لأَبصر طاعنها ما وراءها. أَراد لها نفذ أَضاءها لولا شعاع دمها؛ ونَفَذُها: نفوذها إِلى الجانب الآخر. وقال أَبو عبيدة: من دوائر الفرس دائرة نافذة وذلك إِذا كانت الهَقْعَة في الشِّقَّين جميعاً، فإِن كانت في شق واحد فهي هَقْعَةٌ. وأَتى بِنَفَذ ما قال أَي بالمخرج منه. والنفذ، بالتحريك: المَخْرج والمَخْلص؛ ويقال لمنفذ الجراحة: نفَذٌ. وفي الحديث: أَيما رجل أَشادَ على مسلم بما هو بريءٌ منه، كان حقاً على الله أَن يعذبه أَو يأْتي بِنَفَذِ ما قال أَي بالمَخْرَج منه. وفي حديث ابن مسعود: إِنكم مجموعون في صعيد واحد يَنْفُذُكم البصرُ؛ يقال منه: أَنفذت القوم إِذا خرقتهم ومشيت في وسطهم، فإِن جزتهم حتى تُخَلِّفَهم قلت: نفَذْتُهم بلا أَلف أَنْفُذُهم، قال: ويقال فيها بالأَلف؛ قال أَبو عبيد: المعنى أَنه ينفذهم بصر الرحمن حتى يأْتي عليهم كلهم. قال الكسائي: يقال نفَذَني بصرُه يَنْفُذُني إِذا بلغني وجاوزني؛ وقيل: أَراد يَنْفُذُهم بصر الناظر لاستواء الصعيد؛ قال أَبو حاتم: أَصحاب الحديث يروونه بالذال المعجمة، وإِنما هو بالدال المهملة، أَي يبلغ أَولهم وآخرهم حتى يراهم كلهم ويستوعبهم، من نَفَدَ الشيءَ وأَنفَدْته؛ وحملُ الحديث على بصر المبصر أَولى من حمله على بصر الرحمن، لأَن الله يجمع الناس يوم القيامة في أَرض يشهد جميعُ الخلائق فيها محاسبة العبد الواحد على انفراده ويرون ما يصير إِليه؛ ومنه حديث أَنس: جُمعوا في صَرْدَحٍ يَنْفُذُهم البصر ويسمعهم الصوت. وأَمرٌ نَفِيذٌ: مُوَطَّأٌ. والمُنْتَفَذُ: السَّعَةُ. ونَفَذَهم البصر وأَنْفَذَهْم: جاوزهم. وأَنْفَذَ القومَ: صار بينهم. ونَفَذَهم: جازهم وتخلَّفهم لا يُخَص به قوم دون قوم. وطريق نافذ: سالك؛ وقد نَفَذَ إِلى موضع كذا يَنْفُذُ. والطريق النافذ: الذي يُسلك وليس بمسدود بين خاصة دون عامة يسلكونه. ويقال: هذا الطريق يَنْفُذُ إِلى مكان كذا وكذا وفيه مَنْفَذٌ للقوم أَي مَجَازٌ. وفي حديث عمر: أَنه طاف بالبيت مع فلان فلما انتهى إِلى الركن الغربي الذي يلي الأَسود قال له: أَلا تَسْتَلِم؟ فقال له: انْفُذ عنك فإِن النبي، صلى الله عليه وسلم، لم يَسْتَلِمْه أَي دعه وتجاوزه. يقال: سِرْ عنك وانْفُذْ عنك أَي امض عن مكانك وجزه. أَبو سعيد: يقال للخصوم إِذا ارتفعوا إِلى الحاكم: قد تنافذوا اليه، بالذال، أَي خَلَصوا اليه، فإِذا أَدلى كل واحد منهم بحجته قيل: قد تنافذوا، بالذال، أَي أَنفذوا حجتهم، وفي حديث أَبي الدرداء: إِنْ نافَذْتهم نافذوك؛ نافَذْت الرجل إِذا حاكمته، أَي إِن قلت لهم قالوا لك، ويروى بالقاف والدال المهملة. وفي حديث عبد الرحمن بن الأَزرق: أَلا رجل يُنْفذُ بيننا؟ أَي يحكم ويُمْضي أَمرَه فينا. يقال: أَمره نافذ أَي ماض مطاع. ابن الأَعرابي: أَبو المكارم: النوافذ كلُّ سَمٍّ يوصل إِلى النَّفْسِ فَرَحاً أَو تَرَحاً، قلت له: سَمِّها، فقال: الأَصْرَانِ والخِنّابَتَانِ والفمُ والطِّبِّيجَة؛ قال: والأَصْران ثقبا الأُذنين، والخِنّابتان سَمّا الأَنْفِ، والعرب تقول: سِرْ عنك أَي جُزْ وامض، ولا معنى لعنك.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR164 harf* ن ف ذ * * نَفَذَ * السهم من الرمية ونفذ الكتاب إلى فلان وبابهما دخل و * نَفَاذَاً * أيضا و * أَنْفَذَهُ * هو و * نَفَّذَهُ * أيضا بالتشديد وأمر * نافِذٌ * أي مطاع
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.886 harfنَفَذَ
1 نَفَذَ ذ , aor. نَفُذَ , (M, L,) inf. n. نَفَاذٌ and نُفُوذٌ, (M, L, K,) It went, or passed, through: (L:) or it went, or passed, through a thing, and became clear of it. (M, L, K.) ― -b2- نَفَذْتُ I went, or passed, through. (L.) ― -b3- نَفَذَ السَّهْمُ, aor. نَفُذَ , inf. n. نُفُوذٌ and نَفَاذٌ, The arrow perforated, transpierced, or pierced through, the animal at which it was shot,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.662 harfنَفَذَ
نَفَذَ U ( n. ac. نَفَاْذ 22 , نُفُوْذ 27 )
a. [ acc. or Min ], Pierced, penetrated, passed through.
b. Overtook, passed by, left behind.
c. Was a public thoroughfare.
d. Was effective; was fulfilled ( order ).
e. [ Fī ], Carried out ably, executed ( affair ).
f. [ Ila ], Reached.
g. [ Bain ], Judged between.
نَفَّذَ
نَفَّذَ II ,
a. Made to pass through, to pierce; brought
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR16.903 harfنفذ
نَفَذَ - يَنْفُذُ
نَفَذَ - يَنْفُذُ + كائن + من شيء: يمر من خلاله متجاوزاً إياه: يتحرك و يجري مسرعاً مخترقاً جسماً في طريقه، فيخرقه ويمر من خلاله ويتجاوزه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاجتياز وعبور عائق أو حدود مانعة مقابل التوقف والعلوق" وهي
نَفَذَ - يَنْفُذُ، عَدَا - يَعْدُوْ، جَازَ - يَجُوْزُ، دَوَدَ - يَدودُ (دادَ - يَدادُ)،
Mücavir kökler8 mücavir (11 toplam)
- قطر
1 ortak ayet · Maden eriyiğidir
- عشر
1 ortak ayet · “On” demektir
- سلط
1 ortak ayet · Salata, doğranmış sebze demektir
- طوع
1 ortak ayet · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
- جنن
1 ortak ayet · Bahçe demektir
- سمو
1 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- أنس
1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- أرض
1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
Geçtiği ayetler(1)
يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ
Nüfuz edersinizEy cinnler ve insanlar topluluğu; göklerin ve yerin çevresinden geçip gitmeye gücünüz yetiyorsa geçip gidin. Ama üstün bir güç olmadan geçemezsiniz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نفذ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خرق, مرق, ولج |
| Zıt Kök | سدد |
| Çekirdek Özet 1 | Bir engeli, cismi veya mesafeyi bir ucundan girip diğer ucundan çıkarak delip geçme, aşma ve arkasına ulaşma |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmik, ontolojik veya ilahi sınırları ve kuşatıcı tabakaları kendi gücüyle yarıp ötesine geçememe |
| Çekirdek Özet 3 | Bir hükmün, buyruğun veya planın tüm engelleri aşarak fiilen geçerlilik kazanması ve tam icrası |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece zihinsel kavrama veya sıradan bir hareket gibi algılanıp ontolojik sınırları fiilen delip dışına çıkma anlamının gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نف | İçten dışa doğru bir basınç, nefes, püskürme, çıkış veya ayrılma hareketi; نفخ, نفث, نفر, نفس ve نفق köklerinde olduğu gibi bir mahfazadan veya merkezden dışarı fırlama ve yayılma | ذ | Peltek ذ harfinin taşıdığı sivrilik, keskin uç ve kenar geçişi etkisiyle, içten dışa yönelen basınç hareketinin tek bir noktaya odaklanarak katı bir engeli veya sınırı bir taraftan girip diğer taraftan çıkacak biçimde delip aşması anlamı kazanılmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Balık, yılan, tohum; akış, canlılık, hareket ve çizgi boyunca yönelme | Çizgisel ve kararlı bir yönelimle bir hedefe doğru atılan enerjiyi ve devingenliği temsil eder. |
| ف | Ağız; açıklık, nefes verme, içten dışa çıkış aralığı | Bir aralıktan, yarıktan veya delikten dış dünyaya açılma ve fışkırma hareketini sağlar. |
| ذ | Aslı د kapı ve geçit imgesinden türetilmiş keskin uç, sivri kenar | Karşılaşılan engelde bir geçiş aralığı açan kesici, sivri ve delici hamleyi gösterir. |
| نفذ | Bir aralıktan dışarı doğru yönelen sivri ve keskin hareketin engeli delip öteye geçmesi | Harekete geçen bir cismin veya iradenin, önüne çıkan katı sınırı sivri ucuyla delerek bir kapı gibi yarıp diğer tarafa çıkması hareketini resmeder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Atılan okun avın bir tarafından girip öbür tarafından delerek dışarı çıkması; kargı veya kılıcın vücudu bir baştan bir başa delip geçmesi; dikim yapan saraç veya kunduracının biz veya iğneyle deride açtığı delik |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kays b. el-Hattîm bir hasmına vurduğu darbeyi şu beyitle tasvir etmiştir: طَعَنْتَ ابنَ عبدِ القيس طَعْنَةَ ثائِرٍ / لها نَفَذٌ لولا الشُّعاع أضـاءَهـا |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönemde iki ucu açık, geçit veren ana yollara طريق نافذ denilmiş; bir buyruğun veya vasiyetin engelsizce uygulanıp yerine getirilmesi إنفاذ الأمر tabiriyle ifade edilmiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Kayb b. el-Hattîm.
Sami etimolojik katman
Arapça نفذ kökü, içten dışa doğru basınçla çıkışı gösteren ortak Sami نف çekirdeğinin üzerine kesici ve delici bir yönlendirici olan diş-dil ünsüzünün eklenmesiyle teşekkül etmiştir. İbrancede doğrudan aynı fonetik dizilimle birebir üçlü kök paralelliği sınırlı olmakla birlikte, aralama ve içinden geçme bildiren semantik alanla ve Akatçadaki bazı nüfuz etme, geçme fiilleriyle kök akrabalığı tartışılmıştır. Arapçada kök, özellikle okun hedefi delip geçmesi ve bir emrin karşı konulamaz biçimde yürürlüğe girmesi ekseninde somuttan soyuta muntazam bir semantik gelişim göstermiş, hedefin içinden bütünüyle sıyrılıp çıkma anlamına hasredilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نف ve ذ birleşimi | Bir engeli boydan boya delip öbür tarafa çıkma, okun gövdeyi aşıp geçmesi ve buyruğun tatbik edilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami geçiş formları | Basınçla yararak delik açma ve bir sınırın öte yakasına ulaşma eylemlerinde ortak kök izleri | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Lane's Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نفذ | Anlamlı | Bir engeli delip diğer tarafa çıkmak, geçmek | Okun ava girip çıkması, emrin yürürlüğe girmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نذف | Anlamlı | Azar azar vermek veya almak | Suyun veya sütün yavaşça çekilmesi, damlaması | Kur'an'da geçmez; tersine akış ve sızıntı |
| فنذ | Anlamlı | Katılaşmış şeker, tatlı macun | Katılaşarak donmuş madde; Farsça kökenli ödünçleme | Kur'an'da geçmez |
| فذن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ذنف | Anlamlı | Hastalığın ağırlaşması, ölüme yaklaşma | Bir hâlin son sınırına dayanıp tükenme derecesine gelmesi | Kur'an'da geçmez |
| ذفن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نفذ | Merkez | Engeli delip arkasına geçme | Bir sınırın veya nesnenin iki tarafı arasında kesintisiz bir delik açarak öteye aşmak | Okun hedefi delip karşı taraftan fırlaması |
| خرق | Komşu | Yırtma ve parçalama | Bir engelde delik açmakla birlikte, bunun arkasına geçip kurtulmaktan ziyade dokuyu tahrip etmeye odaklı olması | Bütünlüğü bozacak şekilde yırtıp delme |
| مرق | Komşu | Hızla sıyrılıp fırlama | Bir şeyin içinden çok hızlı ve tutunmadan geçip fırlamak; sapma çağrışımı taşıması | Okun yaydan veya avdan süratle sıyrılıp çıkması |
| ولج | Komşu | Dar bir yere dahil olma | Bir nesnenin veya varlığın dar bir geçitten içeriye girmesi; öte tarafa çıkış şartı aranmaz | Giriş ve dahil oluş hareketinin öne çıkması |
| سدد | Zıt | Tıkama ve kapatma | Açık bir deliği, yarığı veya gedik açılmış sınırı bütünüyle kapatıp geçişi engellemek | Giriş ve çıkış imkanını tamamen ortadan kaldırma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نفذ | Boydan boya delip öteye geçmek, yürürlüğe koymak | Bir engeli iki taraflı olarak aşıp dışına çıkma ve buyruğu tamamlama anlamını eksiksiz içerir | Kesin |
| Latince | penetrare, permeare | İçine işlemek, delip geçmek | Engelin dokusuna girme ve arasından süzülme yönü güçlüdür ancak arkasından fırlayıp kurtulma vurgusu zayıftır | Güçlü |
| İngilizce | penetrate, pass through, pierce | Delip geçmek, nüfuz etmek | Fiziksel ve soyut geçişi karşılar fakat okun diğer uçtan çıkıp gitmesindeki yalın tasfiyeyi tam vermez | Güçlü |
| Almanca | durchdringen, durchstoßen | Delip geçmek, arkasına ulaşmak | Bir sınırı kuvvetle yarıp diğer tarafa çıkma hareketini iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | transpercer, pénétrer | Boydan boya delmek, işlemek | Bir ucundan girip öbür ucundan çıkma eylemini fiziksel olarak tam yansıtır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَنْفُذُوا / فَانْفُذُوا / تَنْفُذُونَ | Göklerin ve yerin sınırlarını, kozmik kuşatmayı yarıp dışına çıkma; ilahi egemenlik alanından kaçıp kurtulma | İns ve cin topluluklarına hitap edilen meydan okuma ve acziyet bağlamı (Rahmân 55:33) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kudret, kader ve kaza | Allah'ın irade ve kudretinin bütün varlık katmanlarında engelsizce tecelli etmesi; ilahi meşietin نافذ olması | Hükmün karşısında hiçbir mani duramaması, mutlak geçerlilik |
| Fıkıh | Hukuki tasarruflar ve vasiyet | Bir akdin, şartın veya vasiyetin bağlayıcı olup hukuken tatbik edilmesi (إنفاذ الوصية) | Şer'i bir hükmün fiilen yürürlüğe girip sonucunu doğurması |
| Tefsir | Kozmik sınırlar ve kıyamet tasviri | Rahmân Suresi 33. ayette cinlerin ve insanların melek saflarını ve gök tabakalarını delip kaçamayacakları bahsi | Yaratılmışların ilahi egemenlik çeperini kendi imkanlarıyla aşamaması |
| Hadis | Peygamberi emirlerin icrası ve ordu sevki | Hz. Peygamber'in vefatına yakın Üsame ordusunun derhal sevk edilmesini emretmesi (أنفذوا بعث أسامة) | Bir kararın bekletilmeksizin hedefine ulaştırılıp uygulanması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık mertebeleri ve ilahi kudret | Sınırları aşma acziyeti | Kulun yaratılış dairesini aşamayacağını idrak etmesi | İnsan ve cinlerin ilahi mülkün ve hükümranlığın dışına kaçacak bir gedik bulamaması | Kesin |
| İlmi | Fiziksel bariyerler ve nüfuziyet | İletkenlik, radyasyon veya ışının engeli aşması | Bir kuvvetin madde engelini delip arkasına etki etmesi | Işığın, sesin veya taneciklerin yoğun bir kütleyi delip geçme yeteneği | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve kamu otoritesi | Kanun ve emirlerin icra kabiliyeti (tenfiz) | Kararların bürokratik ve fiili engelleri aşarak uygulanması | Hükümran bir erkin aldığı kararın sınırların her noktasında yürürlük bulması | Kesin |
| İktisadi | Ticari akitler ve mülkiyet intikali | Sözleşmenin kesinleşip ifa edilmesi | Akit şartlarının yürürlüğe girerek mülkiyetin devrini sağlaması | Hukuki engellerin kalkıp alım-satım ve vasiyetin fiilen infaz edilmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kuantum tünelleme ve bariyer penetrasyonu | Bir parçacığın klasik mekaniğe göre aşamayacağı potansiyel enerji bariyerini sonlu bir olasılıkla delip öbür tarafa geçmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukukta icra kabiliyeti ve tenfiz (enforcement) | Bir yargı kararının veya yasama iradesinin toplumsal dirençleri ve engelleri aşarak fiilen hayata geçirilmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece zihinsel etki yapma, "nüfuzlu adam" ifadesindeki gibi sosyal prestij kazanma veya sıradan bir delikten içeri sızma gibi dar anlamlara indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, göklerin ve yerin tüm ontolojik tabakalarını ve ilahi gözetim kuşatmasını tamamen yarıp dışına çıkmayı, bir taraftan girip diğer taraftan bağımsızlaşmayı ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Rahmân 55:33 ayetinde geçen ifadenin yalnızca uzay yolculuğu veya basit bir seyahat izni olarak anlaşılıp, ilahi hükümranlık dairesinden kaçıp kurtulmanın imkansızlığı mesajının yitirilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ontolojik sınırlarını, ilahi mülkiyetin kuşatıcılığını ve hiçbir mahlukun Allah'ın mülkünden ve adaletinden kaçacak bir menfez bulamayacağını en somut fiziksel hareketle zihne nakşeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İns ve cinnin meydan okumaya muhatap kılındığı, ilahi azaptan ve hesaplaşmadan kaçış yollarının arandığı kozmolojik ve eskatolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılmışların kendi teknolojik veya zihinsel güçleriyle nihai ilahi kaderi ve kozmik nizamı kendi başlarına aşabilecekleri yanılgısını, ancak ilahi bir yetki ve güçle (سلطان) hareket edilebileceğini göstererek düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamOkun veya sivri bir cismin bir hedefin bir yüzünden girip diğer yüzünden eksiksizce dışarı çıkması, engelde açık bir kanal bırakarak öteye geçmesi.
- Soyut anlamBir kararın, kanunun veya iradenin önüne çıkan bütün engelleri ve dirençleri kırarak geçerlilik kazanması, nihai tatbike kavuşması.
- Sistematik karşılıkSınırlandırılmış bir varlık alanından ancak üstün bir kudret ve yetki kaynağıyla (سلطان) çıkılabileceğini bildiren kozmik ve hukuki geçiş mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde bir failin veya iradenin nüfuz etme ve engeli delip öteye geçme durumunu gösterir; failin taşıdığı tahrik edici hamle gücünü, aşılması gereken ontolojik veya fiziksel engeli (bariyeri), ise geçişe izin veren meşru ilahi yetki ve otoriteyi (sultanı) temsil eder. Failin gücü engeli aşsa bile sultan bulunmadığında () sonuç daima sıfır olmakta, yani nüfuz gerçekleşememektedir.