نكف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ك-ف3 sîga, 22 mücavir kök, 2 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جمعحشردونوفيألمألهاسْتَنْكَفُوانكفكبروجدمسحأجرزيدصلحقربنصر

KökSîga 3Ayet 2Sure 1Mücavir 22

▶ Ağı aç (3B)

نكف

ن - ك - ف

KÖK
  • 3 geçiş
  • 2 ayet
  • 3 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Kaçınır

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.911 harf
الكاف والنون والفاء معهما ك ن ف، ك ف ن، ن ك ف، ن ف ك، ف ك ن، ف ن ك كلهن مستعملات كنف: الكَنَفانِ: الجناحان، قال: عنس مذكرة كأن عفاءهـا سقطان من كَنَفَيْ نعام جافل وكَنَفا الإنسان: جانباه، وناحيتا كل شيء: كَنَفاه. ويقال: كَنَفَهُ الله، أي: رعاه وحفظه. وهو في حفظ الله وكَنَفِه، أي: حرزه وظله، يَكْنُفُهُ بالكلاءة وحسن الولاية. والكِنْفُ: وعاء طويل لأسقاط التجار ونحوه. وقالوا: الكِنْفُ: الزنفليجة.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR908 harf
النَكَفُ بالتحريك: جمع نَكَفَةٍ، وهي غُدَدَةٌ صغيرةٌ في أصل اللحْي بين الرأدِ وشحمة الأذن. يقال منه: نَكَّفَتِ الإبل فهي مُنَكِّفَةٌ، إذا ظهرتْ نَكَفاتُها. وقال أبو الغوث: النَكْفَتانِ: اللهْزِمَتانِ. والنُكافُ: ورمٌ يأخذ في نَكَفَتَيْ البعير. قال: وهو داءٌ يأخذها في حلوقها فيقتُلها قتلاً ذريعاً. والبعير مَنْكوفٌ، والناقة مَنْكوفَةٌ. ونَكَفْتُ الغيث وانْتَكَفْتُهُ، أي قطَعْته، وذلك إذا انقطعَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.457 harf
ك ن ف كنف ، كفن ، نكف ، فنك ، فكن : مستعملات . كنف : قال الليث : الكَنَفَانِ : الجَناحان ، وأنشد : سِقْطَانِ مِن كَنَفَيْ نعَامٍ جافِلِ وكَنَفَا الإنسانِ : جانباه ، وناحِيَتَا كلِّ شيءٍ : كَنَفاه . وقولُهم : في حِفظ الله وكَنَفه أي في حِرزه وظلِّه ، يَكْنُفُه بالكَلاءَة وحُسْنِ الولاية . وفي حديث ابن عمر في النَّجوى : ( يَدْنُو المؤمِنُ من رَبِّهِ يومَ القِيَامَةِ حتَّى يَضَعَ عَليه كَنَفَهُ ) .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.505 harf
(باب النون والكاف وما يثلثهما) (نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله. ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR270 harf
- يقال: نكفت من كذا، واستنكفت منه: أنفت. قال تعالى: ﴿لن يستنكف المسيح أن يكون عبد لله﴾ [النساء/172]، ﴿وأما الذين استنكفوا﴾ [النساء/ 173] وأصله من: نكفت الشيء: نحيته، ومن النكف، وهو تنحية الدمع عن الخد بالأصبع، وبحر لا ينكف. أي: لا ينزح، والانتكاف: الخروج من أرض إلى أرض.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR54 harf
ن ك ف استنكف منه ونكف‏:‏ امتنع وانقبض أنفاً وحميّة‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.684 harf
النكْفُ: تنحِيتُك الدَّمْع عن خدَّيك بإصْبعك؛ قال: فبانُوا فلولاً ما تذَكَّر منهمُ من الحِلْفِ، لم يُنْكَفْ لعَينيك مَدمَعُ وفي التهذيب: فماتُوا. ونكَفْتُ الدمعَ أَنكُفه نَكْفاً إذا نحّيته عن خدّك بإصبعك. وفي حديث عليّ، عليه السلام: جعَلَ يضرِب بالمِعْول حتى عَرِقَ جَبينُه وانتكَف العَرَقَ عن جبينه أَي مسَحَه ونحّاه. وفي حديث حُنيْن: قد جاء جيش لا يُكَتُّ ولا يُنْكَف أَي لا يُحْصَى ولا يُبلَغ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR32 harf
* ن ك ف * * النَّكْفُ * العُدُول
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.310 harf
نكف عنه، كفرح ونصر الأولى عن ابن دريد، والثانية عن الفراء، ونقلهما الجوهري: أنف منه وامتنع، وهو ناكف. ونكف منه، كفرح نكفا: تبرأ هو نحو الأول. ونكفت اليد نكفا: أصابها وجع. قال ابن دريد: وينكف كيمنع: ع. قال: وينكف: ملك لحمير وقال ابن الكلبي في نسب حمير: فمن ذي أصبح: أبرهة بن الصباح بن لهيعة بن شيبة الحمد بن مرثد الخير بن ينكف بن ينف بن معد يكرب بن مضحى، وهو عبد الله بن عمرو بن ذي أصبح. وذات نكيف،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR507 harf
نَكِفَ مِنَالشَّىْءِ 1 نَكِفَ مِنَالشَّىْءِ ذ , aor. نَكَفَ ; inf. n. نَكَفٌ; and نَكَفَ, aor. نَكُفَ ; and ↓ استنكف; He abstained from, or refused to do, the thing, from disdain and pride. (Msb.) تَنَكَّفَ بِمَوْضِعِ كَذَا 5 تَنَكَّفَ بِمَوْضِعِ كَذَا ذ [He waited, &c.,] i. q. تَلَيَّثَ. (TA in art. صقر, from the “ Nawلdir. ”) اِسْتَنْكَفَ مِنْهُ 10 اِسْتَنْكَفَ مِنْهُ ذ (KL, * MA) He
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.031 harf
نَكَفَ نَكَفَ U ( n. ac. نَكْف 1 ), a. Endured. b. Found, came upon. c. Wiped away ( a tear ). d. [ 'An ], Desisted from; disliked. e. see infra (a) . f. Stopped ( rain ). g. Counted ( an army ). h. Exhausted ( sea ). نَكِفَ نَكِفَ A ( n. ac. نَكَف 4 ) a. [ 'An ], Refused; abstained from. b. [ Min ], Was exempt from. c. Ached. نَاْكَفَ نَاْكَفَ III , a. Bandied ( words )
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.636 harf
نكف نَكَفَ - يَنْكُفُ (نَكِفَ - يَنْكَفُ) - اسْتَنْكَفَ - يَسْتَنْكِفُ نَكَفَ - يَنْكُفُ (نَكِفَ - يَنْكَفُ) + الكائن + عن أمر: يتراجع عن عمل كان يريد البدء به وذلك قبل أن يبدأ به اسْتَنْكَفَ - يَسْتَنْكِفُ: على وزن " استفعلَ " من " نَكَفَ - يَنْكُفُ ": طلب وسعى أن " يَنْكُفَ ": سعى وطلب أن يتراجع عن البدء بعمل كان يريد أن يفعله واللفظ
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

نكف نَكَفَ - يَنْكُفُ (نَكِفَ - يَنْكَفُ) - اسْتَنْكَفَ - يَسْتَنْكِفُ نَكَفَ - يَنْكُفُ (نَكِفَ - يَنْكَفُ) + الكائن + عن أمر: يتراجع عن عمل كان يريد البدء به وذلك قبل أن يبدأ به اسْتَنْكَفَ - يَسْتَنْكِفُ: على وزن " استفعلَ " من " نَكَفَ - يَنْكُفُ ": طلب وسعى أن " يَنْكُفَ ": سعى وطلب أن يتراجع عن البدء بعمل كان يريد أن يفعله واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم الاستمرار بالفعل بعد بدئه، والتراجع والتقهقر والنكوص والخذلان والتخلي عن الواجب أو الالتزام أو النصرة "، وهي: نَكَفَ - يَنْكُفُ (نَكِفَ - يَنْكَفُ)، نَكَصَ - يَنْكِصُ، حَنِثَ - يَحْنَثُ، خَذَلَ - يَخْذُلُ، خَانَ - يَخُوْنُ، خَتَرَ - يَخْتِرُ

استنكف - يستنكف ﴿لن يستنكف المسيح أن يكون عبدا لله ولا الملائكة المقربون ومن يستنكف عن عبادته ويستكبر فسيحشرهم إليه جميعا(172)﴾ النساء ﴿فأما الذين آمنوا وعملوا الصالحات فيوفيهم أجورهم ويزيدهم من فضله وأما الذين استنكفوا واستكبروا فيعذبهم عذابا أليما ولا يجدون لهم من دون الله وليا ولا نصيرا(173)﴾ النساء مختار الصحاح ● [نكف] ن ك ف: النَّكْفُ العُدُول الراغب نكف - يقال: نكفت من كذا، واستنكفت منه: أنفت. قال تعالى: }لن يستنكف المسيح أن يكون عبد لله﴿[النساء/172]،﴾وأما الذين استنكفوا{ [النساء/ 173] وأصله من: نكفت الشيء: نحيته، ومن النكف، وهو تنحية الدمع عن الخد بالأصبع، وبحر لا ينكف. أي: لا ينزح، والانتكاف: الخروج من أرض إلى أرض. ملخص اللسان 1. النكْفُ: تنحِيتُك الدَّمْع عن خدَّيك بإصْبعك ، ونكَفْتُ الدمعَ أَنكُفه نَكْفاً إذا نحّيته عن خدّك بإصبعك. 2. والنكْفُ: مصدر نَكَفْت الغيثَ أَنكُفه نَكْفاً أَي أَقْطَعته وذلك إذا انقطع عنك ، هذا غيث لا يُنكَفُ، وهذا غيث ما نَكَفْناه أَي ما قطعْناه؛ 3. وقَلِيب لا يُنْكف: لا يُنْزَح.عنده شَجاعة لا تُنكف ولا تُنكش أَي لا تُدرك كلها 4. وفي نوادر الأعراب: تَناكَف الرجلانِ الكلام إذا تَعاوَراه. 5. ونَكِف الرجلُ عن الأَمر، بالكسر، نَكَفاً واستَنْكَفَ: أَنِف وامتنع. وفي التنزيل العزيز: لن يَسْتَنْكِف المسيحُ أَن يكون عبد اللّه ولا الملائكةُ المقرَبون. ورجل نِكْف: يُسْتَنكف منه.لن يستنكف المسيح، فقال: هو أَن يقول لا،ومعنى لن يستنكف أَي لن يأْنَف، وأَصله من نكَفْت الدمعَ إذا نحّيته بإصبعك عن خدك، قال: فتأْويل لن يستنكف لن يَنْقَبِض ولن يمتنع من عبودة اللّه. 6. والمفسرون يقولون الاسْتِنكاف والاسْتكبار واحد، والاستكبار: أَن يتكبّر ويتعظَّم، 7. ونكَفْت عن الشيء أَي عدَلت مثل كنَفْت. 8. والنَّكفةُ:الداغصةُ. والنَّكْفةُ والنَّكَفةُ: وقيل: النكَفتانِ غُدَّتان تَكْتَنِفان الحلقوم في أَصل اللحي،هما عُقْدتان ربما سقطتا من وجع الحلق فظهر لهما حَجْم. ونكِف الرجل نكَفاً: أَصابه ذلك، 9. والنُّكافُ والنُّكاثُ، على بدل: الغُدَدةُ، وقيل: هو داء يأْخذ في النكَفَتين، 10. وقد نكِف نكَفاً. ونكَف أَثَرَه يَنكُفه نَكْفاً، وانتكَفه: اعترضه في مكان سهل؛ لسان العرب ● - نكف: النكْفُ: تنحِيتُك الدَّمْع عن خدَّيك بإصْبعك؛ قال: فبانُوا فلولاً ما تذَكَّر منهمُ من الحِلْفِ، لم يُنْكَفْ لعَينيك مَدمَعُ وفي التهذيب: فماتُوا. ونكَفْتُ الدمعَ أَنكُفه نَكْفاً إذا نحّيته عن خدّك بإصبعك. وفي حديث عليّ، عليه السلام: جعَلَ يضرِب بالمِعْول حتى عَرِقَ جَبينُه وانتكَف العَرَقَ عن جبينه أَي مسَحَه ونحّاه. وفي حديث حُنيْن: قد جاء جيش لا يُكَتُّ ولا يُنْكَف أَي لا يُحْصَى ولا يُبلَغ آخره، وقيل: لا يَنقطِع آخره كأَنه من نكَف الدمعَ. والنكْفُ: مصدر نَكَفْت الغيثَ أَنكُفه نَكْفاً أَي أَقْطَعته وذلك إذا انقطع عنك؛ قال ابن بري: قول الجوهري أَي أَقطعته قال كذا في إصلاح المَنْطِق، وقال: يقال أَقطعْت الشيء إذا انقطع عنك. ويقال: هذا غيث لا يُنكَفُ، وهذا غيث ما نَكَفْناه أَي ما قطعْناه؛ قال ابن سيده: وكذلك حكاه ثعلب قطعناه بغير أَلف، وقد نكَفْناه نكْفاً. وغيث لا يُنكف: لا ينْقطِع. وقَلِيب لا يُنْكف: لا يُنْزَح. وهذا غيث لا يَنكُفه أَحد أَي لا يعلم أَحد أَين أَقصاه. ورأَينا غَيثاً ما نكَفَه أَحد سار يوماً ولا يومين أَي ما أَقطعه. وفلان بحر لا يُنكف أَي لا يُنزح. التهذيب: وماء لا يُنكف ولا يُنزح. وقال ابن الأَعرابي: نكَف البئرَ ونكَشَها أَي نزَحَها، عنده شَجاعة لا تُنكف ولا تُنكش أَي لا تُدرك كلها. وفي نوادر الأعراب: تَناكَف الرجلانِ الكلام إذا تَعاوَراه. ونَكِف الرجلُ عن الأَمر، بالكسر، نَكَفاً واستَنْكَفَ: أَنِف وامتنع. وفي التنزيل العزيز: لن يَسْتَنْكِف المسيحُ أَن يكون عبد اللّه ولا الملائكةُ المقرَبون. ورجل نِكْف: يُسْتَنكف منه. الأَزهري: سمعت المنذري يقول: سمعت أَبا العباس وسئل عن الاستنكاف في قوله تعالى: لن يستنكف المسيح، فقال: هو أَن يقول لا، وهو من النكَفِ والوَكَفِ. يقال: ما عليه في ذلك الأَمر نكَفٌ ولا وَكَفٌ، فالنكَفُ: أَن يقال له سُوء. واستنكف ونكِف إذا دَفَعَه وقال: لا، والمفسرون يقولون الاسْتِنكاف والاسْتكبار واحد، والاستكبار: أَن يتكبّر ويتعظَّم، والاستنكاف: ما قلنا. وقال الزجاج في ذلك: أَي ليس يستنكف الذي يزعمون أَنه إله أَن يكون عبد اللّه ولا الملائكة المقرّبون وهم أَكبر من البشر، قال: ومعنى لن يستنكف أَي لن يأْنَف، وأَصله من نكَفْت الدمعَ إذا نحّيته بإصبعك عن خدك، قال: فتأْويل لن يستنكف لن يَنْقَبِض ولن يمتنع من عبودة اللّه. ويقال: نكِفْت من ذلك الأَمر أَنكَف نكَفاً إذا استنكَفْت منه. وحكى الجوهري عن الفراء قال: ونَكفْت، بالفتح، لغة. ونكَفْت عن الشيء أَي عدَلت مثل كنَفْت. ويقال: ضَرب هذا فانتكَف فضَرب هذا. والانتكاف: مثل الانْتِكاث؛ ومنه قول أَبي النجم: ما بالُ قلبٍ راجعَ انْتِكافا، بعد التَّعَزِّي، اللَّهْوَ والإيجافا؟ ونَكِفَ نكَفاً وانتكَف: تَبرَّأَ وهو نحو الأَوَّل. قال ثعلب: وسئل النبي، صلى اللّه عليه وسلم، عن قولهم سبحان اللّه، فقال: هو الانتكاف، ثم فسره ثعلب فقال: هو التبرّؤ من الأَولاد والصواحب، وفي النهاية: فقال إنْكافُ اللّه من كل سُوء أَي تنزيهه وتقْديسه. يقال: نَكِفْت من الشيء واستنكَفْت منه أَي أَنفْت منه، وأَنْكَفْته أَي نزَّهْته عما يُسْتَنْكَف.اللحياني: النكَف ذِرْبة تحت اللُّغْدَين مثل الغُدد. والنَّكفةُ: الداغصةُ. والنَّكْفةُ والنَّكَفةُ: ما بين اللَّحيين والعُنُق من جانبَي الحُلقوم من قُدُم من ظاهر وباطن. وقيل: هي غُدَدةٌ صغيرة، وفي المحكم: غددة في أَصل اللَّحْي بين الرَّأْد وشحمة الأُذن، وقيل: هو حدّ اللَّحْي، وقيل: النكَفتانِ غُدَّتان تَكْتَنِفان الحلقوم في أَصل اللحي، وقيل: النكَفتان لحمتان مُكْتنِفتا عَكَدة اللسان من باطن الفم في أُصول الأُذنين داخلتان بين اللحيين، وقيل: هما عُقْدتان ربما سقطتا من وجع الحلق فظهر لهما حَجْم. ونكِف الرجل نكَفاً: أَصابه ذلك، وقيل: النكَفتان العظمان الناتئان عند شحمة الأُذنين يكون في الناس وفي الإبل، وقيل: هما عن يمين العَنْفَقة وشمالها، وهو الموضع الذي لا يَنبُتُ عليه شعر، وقيل: النكفتان من الإنسان غُدَّتان في الحلق بينهما الحلقوم، وهما من الفرس طرَفا اللحيين الداخلان في أُصول الأُذنين، والجمع من ذلك كله: نكَف، بالتحريك. ابن الأَعرابي: النكَفُ اللُّغدان اللذان في الحلق وهما جانبا الحلقوم؛ وأَنشد:فطَوَّحَتْ ببَضْعَةٍ والبَطْنُ خِفّ، فقَذَفَتها، فأَبَتْ لا تَنْقَذِفْ، فخرَفتها فَتَلقَّاها النكَفْ قال: والمنْكُوف الذي يشتكي نكَفَته، وهو أَصل اللِّهْزِمة. ونكَّفَت الإبل ، فهي مُنَكِّفة إذا ظهرت نَكَفاتُها. والنَّكَفتان: اللِّهْزمتان. والنكَفةُ: وجع يأْخذ في الأُذن. الليث: النَّفَكة لغة في النكَفةِ. والنُّكافُ والنُّكاثُ، على بدل: الغُدَدةُ، وقيل: هو داء يأْخذ في النكَفَتين، وهو أَحد الأَدْواء التي اشتقت من العُضْو، وهو مذكور في حرف القافِ. وإبل مُنَكَّفةٌ: أَصابها ذلك. والنُّكاف: ورَم يأَخذ نكَفتَي البعير، قال: وهو داء يأخذها في حلوقِها فيقتلها قتلاً ذريعاً، والبعير مَنكوف والناقة منْكوفة. والنكَف: وجع يأخذ في اليد، وقد نكِف نكَفاً. ونكَف أَثَرَه يَنكُفه نَكْفاً، وانتكَفه: اعترضه في مكان سهل؛ قال الأَزهري: وذلك إذا عَلاَ ظَلَفاً من الأَرض غليظاً لا يؤدّي الأثر فاعترضه في مكان سهل ؛ وأَنشد ابن بري: ثم اسْتَحَثَّ ذَرْعَه اسْتِحْثاثا، نَكَفْت حيثُ مَثْمَثَ المِثْماثا والانتِكاف: الميل. وقال بعضهم: انتكفت له فضربته انْتِكافاً أَي مِلْت عليه؛ وأَنشد: لمَّا انتَكَفْتُ له فَوَلَّى مُدْبِراً، كَرْنَفْتُه بِهِراوةٍ عَجْراء ويَنْكَف: اسم ملِك من ملوك حِمْير. ويَنْكفُ: موضع. وذات نكِيف: موضع. ويومُ نَكِيف: وقعة كانت بين قُريش وبين بني كِنانة. مقاييس اللغة: (نكف) النون والكاف والفاء أصلان: أحدُهما يدلُّ على قطع شيء وتنحيته، والآخر على عضوٍ من الأعضاء، ثم يقاس عليه. فالأوّل النَّكْف: تنحِيتُك الدُّموعَ عن خدِّكَ بإصبعك. ويقولون: رأينا غيثاً ما نكَفَه أحدٌ سار يوماً ولا يومين. يقول: ما قَطَعه. وبَحرٌ لا يُنْكَف، مثل لا يُنْزَح، والانتكاف، خُروجٌ من أرضٍ إلى ارض، أو أمرٍ إلى أمر. تقول: أراد هذا وانتكَفَ فأراد هذا، كأنَّه قطع عزْمَه الأوّل. وانتكف الأثرَ: وجَدَه. والأصل الآخر النَّكَف: جمع نَكفَة، وهي غُدّةٌ في أصل اللَّحْي. يقال: إبلٌ مُنكِّفة: ظهرت نَكَفاتُها. ثم قِيسَ على هذا فقيل: نَكِف من الأمر([19]) واستنكف، إذا أنِفَ منه. معنى القِياس في هذا أنَّه لما أنِفَ أعْرَضَ عنه وأراهُ أصل لَحْيِه، كما يقال أعْرضَ إذا ولاَّه عارِضَه وتركَ مواجَهَتَه. والأَنِفُ من هذا، كأنَّه شَمَخَ بأنْفِه دُونَه. والقياس في جميع هذا واحد. والله أعلم بالصَّواب. القاموس المحيط: نَكَِفَ عنه، كفَرِحَ ونَصَرَ أَنِفَ منه، وامْتَنَعَ، وهو ناكِفٌ، و منه، كفرِحَ تَبَرَّأ، و اليَدُ أَصابَها وجَعٌ. وكيَمْنَع ع، ومَلِكٌ لحِمْيَرَ. وذاتُ نَكيفٍ، كأَمِيرٍ ع بناحِيةِ يَلَمْلَم. ويومُ نكيفٍ م، كان به وَقْعَةٌ، فَهَزَمَتْ قُرَيْشٌ بَنِي كِنانَةَ. ونَكَفْتُ الغَيْثَ، وانْتَكَفْتُهُ أَقْطَعْتُهُ، أَي انْقَطَعَ عَنِّي، وغَيْثٌ ولا يُنْكَفُ. وما نَكَفَهُ أَحَدٌ سارَ يوماً ويومينِ، أَي ما أَقْطَعَه. وغَيْثٌ لا يُنْكَفُ، بالضم لا يَنْقَطِعُ. وبَحْرٌ أَو جَيْشٌ لا يُنْكَفُ لا يُبْلَغُ آخِرُهُ، ولا يُقْطَعُ ولا يُحْصَى. ونَكَفَ الدَّمْعَ نَحَّاهُ عن خَدِّهِ بِإصْبَعِهِ، و عنه عَدَلَ، و أَثَرَهُ اعْتَرَضَهُ في مَكانٍ سَهْلٍ، لأنَّه عَلا ظَلَفاً من الأرضِ لا يُؤَدّي أَثَراً، كانْتَكَفَهُ. والنَّكَفُ، مُحرَّكةً غُدَدٌ صِغارٌ في أَصْلِ اللَّحْيِ، بين الرَّأْدِ وشَحْمَةِ الْأُذُنِ. والنُّكْفَتانِ، بالضم، وبالفتحِ، وبالتحريكِ: اللِّهْزِمَتانِ عن يَمينِ العَنْفَقَةِ وشِمالِها. وكغُرابٍ: وَرَمٌ في نُكْفَتَيِ البَعيرِ، أَو داءٌ في حُلُوقِها، قاتِلٌ ذَريعاً، وهو مَنْكوفٌ، وهي مَنْكوفَةٌ. ونَكَّفَتْ تَنْكيفاً: ظَهَرَتْ نَكَفاتُها، فهي مُنكِّفَةٌ. وأَنْكَفْتُه: نَزَّهْتُه عما يُسْتَنْكَفُ منه. والانْتِكافُ: الخُروجُ من أَرضٍ إلى أَرضٍ، والمَيْلُ، والانْتِكاثُ. وتَناكَفا الكَلامَ: تَعاوَراهُ. واسْتَنْكَفَ: اسْتَكْبَرَ، و أَثَرَهُ: اعْتَرَضَهُ في مَكانٍ سَهْلٍ، كنَكَفَه، كنَصَرَه. وكَمَجْلِسٍ: ع. تاج العروس: ن - ك - ف نَكَفَ عنه كفَرِحَ ونَصَرَ الأُولَى عن ابنِ دُرَيْدٍ والثانِيَةُ عن الفَرّاءِ ونَقَلَهُما الجَوْهرِيُّ : أنِفَ مِنْهُ وامْتَنَعَ وهو ناكِفٌ . ونَكِفَ مِنْهُ كفَرِحَ نَكَفاً : تَبَرَّأَ هو نحوُ الأَول . ونَكِفَتْ اليَدُ نَكَفاً : أَصابَها وَجَعٌ . قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : ويَنْكَفُ كيَمْنَعُ : ع . قالَ : ويَنْكَفُ : مَلِكٌ لحِمْيَرَ وقالَ ابنُ الكَلْبِي في نَسَبِ حِمْيَرَ : فمِنَ ذِي أَصْبَحَ : أَبْرَهَةُ بنُ الصَّباّحِ بنِ لَهِيَعَة بنِ شَيْبَة الحَمْدِ بنِ مَرْثَدِ الخَيْرِ بنِ يَنْكَفَ بنِ يَنِف بنِ مَعِدِ يكَرِب بنِ مَضْحى وهُوَ عبدُ اللهِ بنُ عَمْرِو بنِ ذِي أَصْبَحَ . وذاتُ نَكِيفٍ كأَمِيرٍ : ع بناحِيَةِ يَلَمْلَمَ . ويَوْمُ نَكِيفٍ : م معروفٌ كانَ بهِ وَقْعَةٌ بينَ قُرَيْشٍ وبَنِي كِنانَةَ فهَزَمَت قُرَيْشٌ بَنِي كِنانَةَ وعَلَى قُرَيْشٍ عَبْدُ المُطَّلِبِ قالَ ابنُ شُعْلة الفِهْرِيُّ : فِلّلهِ عَيْنَا مَنْ رَأَى مِنْ عِصابَةٍ ... غَوَتْ غَيَّ بَكْرٍ يومَ ذاتِ نَكِيفِ أَناخُوا إلى أَبْياتِنَا ونِسائِنَا ... فكانُوا لَنَا ضَيْفاً لشَرِّ مُضِيفِ ونَكَفْتُ الغَيْثَ وانْتَكَفْتُه أَي : أَقْطَعْتُه أَي : انْقَطَع عَنِّي كما في الصِّحاحِ قال ابنُ بَرِّي : قولُ الجَوْهرِيِّ : أَي أَقْطَعْتُه قالَ : كذا في إصْلاحِ المَنْطِق وقالَ : يُقالُ : أَقْطَعْتُ الشَّيْءَ : إذا انْقَطَعَ عَنْكَ ويُقال : هذا غَيْثٌ لا يُنْكَفُ وهَذا غَيْثٌ ما نَكَفْناهُ أَي : ما قَطَعْناه قالَ ابنُ سِيدَ : وكذلِكَ حَكَاه ثَعْلبٌ قَطَعْناه بغيرِ أَلِفٍ وقد نَكَفْناهُ نَكْفاً ورَأَيْنا غَيْثاً ما نَكَفَهُ أَحَدٌ سارَ يَوْماً ولا يَوْمَيْن أَي : ما أَقْطَعَه كذا في الصِّحاحِ والعُبابِ . وقَوْلُهم : غَيْثٌ لا يُنْكَفُ بالضّمِّ : أَي لا يَنْقَطِعُ ولا يَنْكُفُه أَحَدٌ أَي : لا يَعْلَمُ أَحدٌ أَينَ أَقصاهُ . وفلانٌ بَحْرٌ لا يُنْكَفُ أَي : لا يُنْزَحُ نَقَلَه الجَوْهِريُّ . أَو جاءَنا جَيْشٌ لا يُنْكَفُ ولا يُكَتُّ أَي : لا يُبْلَغُ آخِرُه وقِيلَ : لا يَنْقَطِعُ آخِرُه كأَنَّهُ من نَكَفَ الدّمْعُ وقِيل : لا يَنْقَطِعُ وقِيلَ : لا يُحْصَى وبكُلِّ ذلِكَ فُسِّرَ حدِيثُ حُنَيْنٍ . ونَكَفَ الدَّمْعَ نَكْفاً : نَحاّهُ عن خَدِّه بإِصْبَعِه قال : فبَانُوا فَلَوْلاَ ما تَذكَّرُ منُهمُ ... من الحِلْفِ لَمْ يُنْكَفْ لعَيْنَيْكَ مَدْمَعُ ونَكَفَ عَنْه نَكْفاً : عَدَلَ مِثْلُ كَنَفَ نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ . ونَكَفَ أَثَرَهُ نَكْفاً : اعْتَرَضَه فِي مَكانٍ سَهْلٍ ؛ لأَنَّه عَلاَ ظَلَفاً من الأَرْضِ لا يُؤَدَّي أَثَراً كانْتَكَفَه نقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ والأَزْهَرِيُّ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّيّ : " ثُمَّ اسْتَحَتَّ ذَرْعَه استْحِثْاثَا " نَكَفْتُ حَيْثُ مَثْمَثَ المِثْماثَا والنَّكَفُ مُحَرّكَةً : جمعُ نَكَفَةٍ وهي : غُدَدٌ صِغارٌ في أَصْلِ اللِّحْيِ بَيْنَ الرَّأْدِ وشَحْمَةِ الأذُنِ وقيِلَ : هو حَدُّ اللَّحْيِ كما في المُحْكَمِ وقِيلَ : هي ما بَيْنَ اللَّحْيَيْنِ والعُنقُ من جانِبَيِ الحُلْقُومِ مِنَ قُدمُ من ظاهِرٍ وباطِنٍ وأنَشد ابنُ الأَعْرابِيِّ : " فَطوَّحَتْ ببَضْعَةٍ والبَطْنُ خِفُّ " فَقذَفَتْها فأَبَتْ لاتَنْقَذِفْ " فحَرَّفَتْها فتَلَقّاهَا النَّكَفْ وقالَ اللِّحْيانِيُّ : النَّكَفُ : ذِرْبَةٌ تحتَ اللُّغْدَيْنِ مثلُ الغُدَدِ . والنُّكْفَتانِ بالضمِّ وبالفَتْحِ وبالتَّحْرِيكِ : اللَّهْزِمَتانِ قالَهُ أَبو الغَوْثِ واقْتَصَر على التّحْرِيكِ وقِيلَ : هُما غُدَّتانِ تَكْتَنِفانِ الحُلْقُومَ في أَصْلِ اللَّحْيِ وقِيلَ : لَحْمَتانِ مُكْتَنِفا عَكَدَةِ اللِّسانِ من باطِنِ الفَمِ في أُصُولِ الأُذُنَيْنِ داخِلتانِ بينَ اللَّحْيَيْنِ وقِيلَ : هُما عُقْدَتانِ رُبَّما سَقَطَتا من وَجَعِ الحَلْقِ فظَهَرَ لهما حَجْمٌ وقِيلَ : هما عَظْمانِ ناتِئانِِ عندَ شَحْمَةِ الأُذُنَيْنِ يكونُ في النّاسِ وفي الإبِل وقِيلَ : هما عَنْ يَمينِ العَنْفَقَةِ وشِمالِها وهو المَوْضِعُ الذي لا يَنْبُتُ عليه شَعرٌ وقِيلَ : هُما من الإِنسانِ : غُدَّتانِ في الحَلْقِ بينَهما الحُلْقُومُ وهُما من الفَرَسِ : طَرَفاً الَّلْحَيْينِ اللَّذانِ في أُصولِ الأُذُنَيْنِ وقال ابنُ الأَعرابيِّ : هما اللُّغِدانِ في الحَلْقِ وهُما جانِبَا الحُلْقُومِ . والنُّكَافُ كغُرابٍ : وَرَمٌ في نُكْفَتَيِ البَعِيرِ أَو داءٌ في حُلُوقِها قاتِلٌ ذَرِيعاً وكذلِك النُّكَاثُ على البَدَلِ وهو أَحَدُ الأَدوْاءِ التي اشْتُقَّتْ من العُضْوِ وهو أي : البَعِيرُ مَنْكُوفٌ وهيَ أَي : النّاقَةُ مَنْكُوفَةٌ . وقالَ ابنُ السِّكِّيتِ : نَكَّفَت الإبلُ تَنْكِيفاً : ظَهَرَتْ نَكَفاتُها فهيَ مُنَكِّفَةٌ كمُحَدِّثَةٍ : أَصابَها ذلِكَ . وقالَ اللَّيْثُ : النَّفَكَةُ : لغةٌ في النَّكَفَةِ . وأَنْكَفْتُه : نَزَّهْتُه عَمّا يُسْتَنْكَفُ مِنْهُ وفي النِّهايِة : إنْكافُ اللهِ من كُلِّ سُوءٍ ؛ أَي : تَنْزِيهُة وتَقْدِيسُه وقالَ ثَعْلَبٌ : هو التَّبَرُّؤُ من الأَوْلادِ والصَّواحِبِ . وقالَ ابنُ فارِسٍ : الانْتِكافُ : الخُرُوجُ من أَمْرٍ إلى أَمْرٍ أَو مِنْ أَرْضٍ إلى أَرْضٍ . والانْتِكافُ : المَيْلُ تقَوُلُ : ضَرَبَ هذا فانْتَكَفَ فضَرَبَ هذا نَقَلَهُ الجَوْهريُّ . وقالَ أَبو عَمْروٍ : انْتَكَفْتُ له فضَرَبَتْهُ أَي : مِلْتُ عليِه وأَنشَدَ : لَمّا انْتَكَفْتُ له فَولَّى مُدْبِراً ... كَرْنَفْتُه بِهراوَةٍ عَجْراءَ والانْتِكافُ : الانْتِكاثُ والانْتِقاضُ وأَنشَدَ الجَوْهَريُّ لأَبِي النَّجْمِ : " ما بالُ قَلْبٍ راجَعَ انْتِكافَا " بَعْدَ التَّعَزِّى اللَّهْوَ والإِيجافَا وفي نَوادِر الأَعْرابِ : تَناكَفَا أَي الرَّجُلانِ الكَلامَ : إذا تَعاوَرَاهُ . وقالَ المُفَسِّرُون : اسْتَنْكَفَ واسْتَكْبَرَ بمعنًى واحِدٍ والاسْتِكْبارُ : أنِْ يَتَكبَّرَ ويَتَعَظَّمَ والاسْتِنكافُ : أَن يَقِولَ لا رَوَاه المُنْذِرِيُّ عن أَبِي العَبّاسِ وقال الزَّجَّاجُ في تَفْسِيرِ قولِه تَعاَلى : " لَنْ يَسْتَنْكِفَ المَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْداً للهِ " أَي : لَنْ يَأْنَفَ . وقِيلَ : لَنْ يَنْقَبِضَ ولَنِ يَمْتَنِعَ عَن عُبُودَةِ الله . واسَتَنْكَفَ أَثَرَه : اعَتَرَضَه في مَكانٍ سَهْلٍ كنَكَفَه كنَصَرَه وقد تَقَدَّمَ . ومَنْكِفٌ كمَجْلِسٍ وقالَ ياقُوت : قِياسُه كمَقْعَد : ع وهو اسمُ وادٍ في قَوْلِ ابنِ مُقْبلٍ : عَفا مِنْ سُلَيْمَى ذُو كُلافٍ فمَنْكِفُ ... مَبادِى الجَميِعِ القَيْظُ والمُتَصَّيفُ ومِمّا يُستَدْرَكُ عليه : انْتَكَفَ العَرَقَ عن جَبِينِه ؛ أَي : مَسَحهَ ونَحّاه . وقَلِيبٌ لا يُنْكَفُ : لا يُنْزَحُ وقالَ ابنُ الأَعْرابِيِّ : نَكَفَ البِئْرَ ونَكَشَها : أَي نَزَحَها . وعندَهُ شَجاعَةٌ لا تُنَكَفُ ولا تَنْكَشُ : أَي لا تُدْرَكُ كُلُّها . ونَكِفَ الرَّجُلُ عن الأَمْرِ كفَرِحَ : أَنِفَ حَمِيَّةً وامْتَنَعَ . ورَجُلٌ نِكْفٌ بالكسِر : يُسْتَنْكَفُ منه . ويُقالُ : ما عُلُيْهِ في ذِلكَ الأَمْرِ نَكَفٌ ولا وَكَفٌ ؛ أَيك أنْ يُقالَ لَه سُوءٌ . والنَّكَفَةُ محرَّكَةً : وَجَعٌ يَأْخُذُ في الأُذُنِ . وانْتَكَفَ أَثَرَه كَنَكَفَه نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ

Sîgalar(3)

Mücavir kökler22 mücavir (32 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كبر

    2 ortak ayet · Yaşlı adamdır

  2. مسح

    1 ortak ayet · Mesih

  3. حشر

    1 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…

  4. زيد

    1 ortak ayet · Zade : Azık demektir

  5. وفي

    1 ortak ayet · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…

  6. ألم

    1 ortak ayet · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir

  7. قرب

    1 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

  8. فضل

    1 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  9. أجر

    1 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  10. وجد

    1 ortak ayet · Su birikintisidir

  11. جمع

    1 ortak ayet · Yumruk demektir

  12. نصر

    1 ortak ayet · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir

Geçtiği ayetler(2)

Sîga sayfası: اسْتَنْكَفُوا
  1. … الصَّالِحَاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ وَأَمَّا الَّذِينَ اسْتَنْكَفُوا وَاسْتَكْبَرُوا فَيُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ …

    Kaçındılarİman edip salih ameller işleyenlere gelince; onlara mükafatlarını ödeyecek ve daha fazlasını da ihsan edecektir. Kulluk etmekten çekinenleri ve büyüklük taslayanları elem verici bir azaba uğratacaktır. Onlar, kendilerine Allah’tan başka bir dost ve yardımcı bulamazlar.

Sîga sayfası: يَسْتَنْكِفَ
Sîga sayfası: يَسْتَنْكِفْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنكف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكبر, انف, عتا
Zıt Kökخضع
Çekirdek Özet 1Yanağa inen yaş veya teri parmak ucuyla sıyırıp kenara itmek, uzaklaştırmak ve çene altını dikleştirerek yüz çevirmek
Çekirdek Özet 2Yaratıcının mutlak otoritesi karşısında kulluk konumunu kendine yediremeyip kibir ve arlanma duygusuyla itaatten geri çekilmek
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde ontolojik haddini aşarak kulluk ilişkisini onur kırıcı sayma ve bu yanılsamayla kendini sistem dışına itme
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca alelade bir «çekinme» veya pasif «kaçınma» sayıp arkasındaki ontolojik kibir, arlanma ve küçümseyerek yüz çevirme dinamiklerini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نكBir şeyin yönünü tersine çevirme, çarpma, bükme, geri döndürme ve sarsarak bozma; nitekim نكب yolundan saptırma, نكث bağı geri çözme, نكس baş aşağı çevirme, نكص topukları üstünde geri dönme ve نكل cezayla geri püskürtme manasındadırفKenar, ağız ve sıyırma bildiren harfin eklenmesiyle bükülme ve geri dönüş hareketi, bir yüzeydeki fazlalığı sıyırıp kenara atma ve çeneyi dikleştirip başı geriye doğru savurma anlamına daralmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkBedenden veya kaynaktan doğal akışla ortaya çıkan bir unsuru (ter, yaş, yönelim) temsil eder
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaAkan veya yönelen unsuru bir temasla yakalama, bükme ve sınırlandırma hareketini kurar
فağız; söz, açıklık, kenarYakalanan unsuru sınırın dışına sürme, kenara itip sıyırma ve açık alana fırlatma işlevini tamamlar
نكفAkış halinde olan bir yönelimi el veya uzuv hamlesiyle yakalayıp yüzeyden sıyırarak kenara itme; bedensel düzlemde ise çeneyi yukarı kaldırıp muhatabı dışlayarak yüz çevirme hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamParmak ucuyla yanağa dökülen gözyaşını veya alındaki teri sıyırıp kenara atmak; ayrıca çene kemiğinin boyunla birleştiği dip noktadaki bezenin (en-nekefe) başı gururla yukarı dikme anında belirginleşmesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairinin ayrılık hüznünü ve yemin hatırına gözyaşını silmeyi anlattığı beyitte geçer: فبانُوا فَلَوْلا ما تَذَكَّرُ مِنْهُمْ / مِنَ الحِلْفِ لَمْ يُنْكَفْ لِعَيْنِكَ مَدْمَعُ
Erken Arapça kullanımHz. Ali'nin kazma ile sert zemini kazarken yorulup alnında biriken teri eliyle sıyırıp atmasını aktaran rivayette yer alır: جعَلَ يضرِب بالمِعْول حتى عَرِقَ جَبينُه وانتكَف العَرَقَ عن جبينه

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça نكف kökü, merkezi Sami gövdesinde fiziksel bir teması, sıvıyı sıyırıp defetmeyi ve baş-çene anatomisi üzerinden sergilenen onur refleksini ifade eden özgün bir kullanıma sahiptir. İbrani ve Arami kollarında kökün tam fonetik denkliği sınırlı kalmakla birlikte, akışkanı uzaklaştırma ve reddetme nosyonu arkaik kök katmanlarında kenara itme fiilleriyle akrabadır. Arapçada kök iki somut eksende ihtisaslaşmıştır: İlki, dökülen bir damlayı yahut akıntıyı parmakla sıvazlayıp uzaklaştırmak (تنحية الدمع); ikincisi ise alt çenenin boğazla birleştiği kıkırdaksı beze yapısına (النكفة) dayalı olarak, kişinin gururlandığında başını geriye atıp çene altını göstererek muhatabından yüz çevirmesidir (الأنف والاستنكاف). Bu iki somut çekirdek, dilde soyutlanarak bir teklifi, konumu veya hükmü kendine yediremeyip kibirle savuşturma ve geri çekilme anlamına evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنكف kökünün sıyırma ve çene bezesi anlamlarıDamlayı yüzden sıyırıp atma eylemi ile başı dikleştirerek çene altını gösterme jesti, teklifi kibirle itme ve çekinme anlamını doğurmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKenara itme, püskürtme ve arlanma göstergeleriKuzeybatı Sami dillerinde doğrudan üçlü kök zayıf iz verirken, bükme ve sıyırma hareketini taşıyan iki harfli çekirdek ortak refleksleri barındırırMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نكفAnlamlıSıyırıp uzaklaştırmak, çekinmekYanağından yaşı sıyırmak; arlanıp büyüklenerek bir şeyi yapmaktan kaçınmakHedef kök; Kur'an'da geçer
نفكAnlamlıÇekinmek, uzak durmakKlasik sözlüklerde نكف kökünün bir lehçe varyantı (bedeli) olarak kaydedilmiştirKur'an'da geçmez; fonetik ikiz
كنفAnlamlıKanat, koruma, çevrelemeBir şeyin yanı, tarafı, himaye altına alıp sarıp sarmalayan kanadıKur'an'da geçmez; ters yönde kuşatma bildirir
كفنAnlamlıÖrtmek, sarmakÖlünün bedenini bütünüyle saran ve örten kumaşKur'an'da geçmez; içe alma ve kaplama bağı
فنكAnlamlıYerinde çakılıp kalmak, alt çene kemiğiBir yerde ayrılmaksızın sabit durmak; ayrıca çiğneme esnasında hareket eden çene kemiğiKur'an'da geçmez; çene anatomisiyle ortaklık taşır
فكنAnlamlıKaçırılan şeye hayıflanmakElinden bir fırsat veya kazanç kaçtığında derin pişmanlık ve üzüntü duymakKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نكفMerkezİmtina, arlanma, geri çekilmeKendini yüksek görüp o işi veya konumu şerefine yediremeyerek geri çekilmeKulluğu küçük düşürücü sayarak imtina etme tavrıdır
كبرKomşuBüyüklük taslama, istikbarKendinde mutlak bir büyüklük ve üstünlük vehmederek hakka boyun eğmemeVasıf ve konum olarak kendini büyük görme yönü öndedir
انفKomşuGurur, arlanmaBurnu dikme jesti üzerinden gelişen haysiyet veya küçümseme refleksiFiziksel burun hareketiyle izah edilir; kökteşlik nüansı taşır
عتاKomşuHaddi aşma, serkeşlikSınır tanımaz bir kabalık ve azgınlıkla buyruklara başkaldırmaKibrin itaatsizlikte saldırganlaşmış ve taşkınlaşmış halidir
خضعZıtBoyun eğme, teslim olmaBüyüklük iddiasını tamamen terk ederek başını öne eğip emre teslim olmaMuhatabın otoritesi önünde alçalmayı ve itaati kabullenmektir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنكفSıyırmak, arlanıp çekinmekDamlayı yüzden itmek ve kibir sebebiyle kulluktan imtina etmekKesin
LatinceDedignari, recusareKüçümseyerek reddetmekLayık görmediği için tenezzül etmeyip geri çevirmeyi tam karşılarGüçlü
İngilizceTo disdain, to scorn to beTenezzül etmemek, hor görüp kaçınmakKişinin bir konumu kendine yakıştıramayıp kibirle reddetmesini ifade ederGüçlü
AlmancaVerschmähen, sich weigern aus StolzGururundan ötürü geri çevirmekKendini üstün görerek bir teklifi veya durumu hor bulup kaçınmaGüçlü
FransızcaDédaigner, répugner par orgueilKibirle tenezzül etmemekBir role veya itaate girmeyi gurur kırıcı sayarak uzak durmaGüçlü

Kaynak Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَسْتَنْكِفَKulluğu kendine yedirememe tavrından tenzihMesih'in ve مقربون meleklerin Allah'a kul olmayı asla onur kırıcı bir noksanlık saymayıp bundan imtina etmeyeceklerini beyan eden itikadi bağlam (Nisâ 4:172)
اسْتَنْكَفُواKibirle kulluktan kaçınanların akıbetiYaratıcıya itaati kendilerine yakıştıramayıp büyüklenerek geri duranların can yakıcı bir azaba uğratılacağını bildiren tehdit bağlamı (Nisâ 4:173)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMesih'in uluhiyeti ve ubudiyet mahiyetiHristiyan teolojisinin İsa'ya uluhiyet atfetmesine karşılık, en yüce peygamberlerin ve meleklerin dahi kul olmaktan ar duymayacağıKulluğun bir eksiklik değil, yaratılmış varlık için ulaşılabilecek en yüksek ontolojik şeref olduğu
FıkıhMükellefiyetin kabülü ve itaatsizlikİlahi emirlere karşı tembellikle değil, hükmü hakir ve aşağılık görerek sırt çevirmenin hükmüKibrinden ötürü kulluk yükümlülüğünü reddetmenin inanç alanındaki yıkıcı neticesi
Tefsirİsti'fâl kalıbının semantik ağırlığıÂyetteki استنكاف ifadesinin salt kaçınma değil, bir şeyi kendine ar ve noksanlık sayarak reddetme boyutuKelimenin etimolojisindeki gözyaşını sıyırma ve boyun dikleştirme kök anlamının tefsiri
HadisBeden temizliği ve kibirden sığınmaAlındaki teri elle sıyırıp atma rivayetleri ile nefsin hakka karşı isti'nkâf göstermesinden sakınmaFiziksel temizleme ve manevi arlanma kutuplarının korunması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-Yaratıcı ilişkisiUbudiyetten imtina etmemeŞirki ve sahte ilahlık iddialarını kökünden tasfiye etmeKul olma şerefini kavrayamayan kibrin, yaratılmış olanı rab edinme sapkınlığına yol açtığını gösterirKesin
İlmiHakikat karşısındaki tutumCehaletten kaynaklanan gururla gerçeği reddetmeÖğrenme ve teslimiyet kapısını kapatmaBilgiye ve hakikate boyun eğmeyi kendine yediremeyen zihnin epistemik körleşmesiGüçlü
SiyasiHukuk ve meşru otoriteHukuki eşitliği reddedip kendini üstün görmeKanun önünde hesap vermekten kaçınmaToplumsal hiyerarşide kendini diğer insanlarla aynı kurallara tabi olmayı ar sayan elitist serkeşlikGüçlü
İktisadiHakça bölüşüm ve infakMalı paylaşmayı ve zekat vermeyi eksiklik görmeKaynakların ortak dolaşımını tıkamaVarlığını başkalarına harcamayı veya yoksulla aynı düzlemde olmayı gururuna yedirememeMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüzey gerilimi ve itki vektörü (repulsion)Bir akışkanın temas ettiği yüzey tarafından emilmeyip dışlanarak damlacık halinde yüzeyden kaydırılıp atılması gibi, sistemin gelen girdiyi içine almayıp dışarı fırlatmasıdırGüçlü
Beşeri bilimlerSosyal kibir ve statü koruma refleksi (disdain)Bireyin bir görevi, rolü veya zümreyi kendi benlik algısına tehdit sayarak aşağılaması ve dışlayıcı bir arlanmayla temastan kaçınmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece «çekinmek», «uzak durmak» veya sıradan bir «kaçınmak» olarak çevirip duygu ve zihniyet boyutunu silmek
Kur'an içi daha geniş anlamBir eylemi yapmamaktan öte, o eylemi ve konumu kendi şanına yakıştıramayacak kadar nankörce ve körce bir gurur içinde bulunmak
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNisâ Suresi'ndeki tartışmanın Hristiyanların Mesih'e atfettiği sahte yüceliği kırmak olduğunu anlamayıp ayeti basit bir emir-yasak kaçınması düzeyine indirgemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın zirvesi kabul edilen meleklerin ve peygamberlerin Allah karşısındaki tek ve nihai makamının «abd» (kul) olduğunu, kulluktan gocunmanın ise temel inkar kaynağı sayıldığını kanıtladığı için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hristiyan teolojisinin teslis ve ilahlaştırma iddialarını cevaplayan, tevhid ile şirkin sınırlarını çizen ve ahirette kibirlenenlerin cezasını haber veren ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Allah'a kul olmayı noksanlık, esaret veya hakaret gibi gören modern ya da kadim yanılgıyı yıkar; en kamil varlıkların kulluğu en büyük şeref bildiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYanağa süzülen gözyaşı veya teri parmak ucuyla sıyırıp kenara itmek ve çenenin boyunla birleştiği yeri dikleştirerek muhataptan yüz çevirmek.
  • Soyut anlamBir konumu, buyruğu veya bağı kendi onuruna, makamına ya da kibrine yediremeyerek küçümseme eşliğinde reddedip geri çekilmek.
  • Sistematik karşılıkOntolojik kulluk hiyerarşisinde yaratılmışın kendi sınırını aşarak Yaratıcı'ya ram olmayı kendine yakıştıramaması ve ilahi nizamdan arlanarak kopması.
  • LaTeX modeliR(x)={y∈U∣Φ(x)>Ψ(y)  ⟹  x⊥y}
  • LaTeX açıklamasıFormülde x faili, U tüm ontolojik ve ahlaki ilişkiler evrenini, y ise faile teklif edilen kulluk veya itaat konumunu gösterir. Φ(x) failin kendine vehmettiği sahte büyüklük potansiyelini, Ψ(y) ise görevin görünürdeki tevazu düzeyini simgeler. Failin kibri görevin tevazuundan büyük olduğunda (Φ(x)>Ψ(y)), teklif edilen durumla fail arasında sıfır temas ve kesin bir dışlanma/dikleşme bağıntısı (x⊥y) kurulur; bu da kökün temsil ettiği küçümseyerek geri çekilme (R) eylemini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن