نمم
ن - م - م
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 7 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Abartmayla
Notlarım
Sözlükler(7)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.382 harfباب النون والميم
ن م، م ن مستعملان
نم:
النَّميمةُ والنّميم: هما الاسم، والنّعت: نمّام، والفِعْل: نَمَّ ينِمُّ نَمّاً ونميماً ونَميمةً... ونَمَّى تَنميةً.
والنّميمة: صوت الكتابة، ويقال: همس الكلام، كما قال أبو ذؤيب:
ونميمةً من قانصٍ مُتَلَـبِّـبٍ في كَفِّه جَشْءٌ أَجَشُّ وأَقْطُعُ
يريد: أنّ الحُمُرَ سمعت حِسّاً من نميمةِ القانِص.
والنَّمْنَمة: خطوط متقاربة قصار شبه ما تُنَمنِمُ الرُيحُ دُقاقَ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR366 harfن م م
هو نمّام بيّن النّميم والنّميمة وهو يمشي بالنّمائم ونمّ الحديث ينمّه ونمّ على الرّجل.
وسمعت نميمة القانص.
همس كلامه.
قال أبو ذؤيب: ونميمة من قانص متلبب في كفّه جشء أجشّ وأقطع وثوب منمنم: موشيٌّ.
ونمنم كتابه: قرمط خطّه.
ونمنمت الرّيح الرمل والماء.
وعلى ظفر الصبيّ نمنمة: بياض في أصله وجمعها نمنم ونمانم بالكسر ورواه أبو حاتم بالضّم.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.198 harfالنَّمُّ: التوريشُ والإغْراءُ ورَفْع الحديثِ على وجه الإشاعةِ والإفْسادِ، وقيل: تَزْيينُ الكلام بالكذب، والفعلُ نَمَّ يَنِمُّ ويَنُمُّ، والأصل الضم، ونَمَّ به وعليه نَمّاً ونَميمةً ونميماً، وقيل: النَّمِيمُ جمعُ نميمةٍ بعدَ أن يكون اسماً. التهذيب: النَّمِيمةُ والنَّمِيمُ هما الاسم، والنعتُ نَمّامٌ؛ وأَنشد ثعلب في تعدية نَمَّ بِعلى: ونَمَّ عليك الكاشِحُونَ، وقَبْلَ ذا
عليك الهَوَى قد نَمَّ، لو
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR241 harf* ن م م * * نَمَّ * الحديث أي قَتَّه وبابه ردَّ ويَنِم بالكسر لغة فيه والاسم * النَّمِيمَةُ * والرجل * نَمٌّ * و * نَمَّامٌ * أي قتَّات و * النَّمَّامُ * أيضا نبت طيب الرائحة و * نَمْنَمَ * الشيء رقَّشه وزخرفه وثوب * مُنَمْنَمٌ * أي مُوَشَّى
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.515 harf| ( *!النَّمُّ : التَّوْرِيشُ ، والإِغْرَاءُ ، ورَفْعُ الحَدِيثِ ، إِشَاعَةً لَهُ ، وإِفْسَاداً ، وتَزْيِينُ الكَلاَمِ بِالكَذِبِ ) ، والفِعْلُ ( *!يَنِمُّ ) بِالكَسْرِ ، ( *!وَيَنُمُّ ) بِالضَّمِّ ، والأَصْلُ الضَّمُّ ، هكَذَا أَوْرَدهُ بِالوَجْهَيْنِ ابْنُ سِيدَه ، وابنُ مَالِكٍ ، وأَقَرُّوهُ . | قَالَ شَيْخُنَا : وَرَأَيْتُ المِزَّيَّ ، قد تَفَّقهَ فيه ، وفَصَّلَ ، فقال : يَنِمُّ بالكَسْر في
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.112 harfنَمَّ
نَمَّ I , U ( n. ac. نَمّ 1 ),
a. Smelt; diffused an odour.
b. Spread about ( reports ); made mischief.
c. Filled with lies ( speech ).
d. [ Bain ], Sowed dissension amongst.
نَمّ
نَمّ 1 , ( pl. reg. & أَنْمِمَآءُ 68 ),
a. Tale-bearer, slanderer, mischief-maker; schemer.
نَمَّة
نَمَّة 1t ,
a. fem. of نَمّ 1 .
b. see 2t .
نِمَّة
نِمَّة 2t ,
a. Ant; louse.
نُمّ
نُمّ 3 ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.097 harfنمم
نَمَّ - يَنِمُّ (نَمَّ - يَنُُمُّ) - نَمِيْم
نَمَّ - يَنِمُّ (نَمَّ - يَنُُمُّ) + شيء + عن كائن: يتسرب عنه في غفلة منه، ويكون بمثابة أثر يدل عليه أو على فعل منه يريد إخفاءه: يسعى كائن لحفظ سر أو معلومة، ولكنها تتسرب منه وتظهر لآخرين فيشيعونها بينهم
نَمَّ - يَنُمُّ + كائن + شيئاً أو خبراً: يسريه وينقله للأخرين
نَمِيْم: على وزن " فعيل "
Sîgalar(1)
Geçtiği ayetler(1)
هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ
AbartmaylaDaima ayıplayan ve laf getirip götürene.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نمم |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Müzâaf (şeddeli / katlamalı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | همز, لمز, قتت, وشي |
| Zıt Kök | كتم |
| Çekirdek Özet 1 | Gizli fısıltı sesi çıkarmak, rüzgârın kumda bıraktığı ince çizgiler gibi kesintisiz iz bırakmak ve kabın suyu tutamayıp sızdırması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanlar arasındaki bağları koparmak üzere sözleri gizlice, süsleyerek ve bozgunculuk amacıyla taşımak |
| Çekirdek Özet 3 | Toplumsal dokuyu içten içe çürüten gizli bilgi sızıntısı ve nifak ağı |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt «dedikodu yapmak» veya «laf taşımak» gibi sıradan bir ahlaki kusura indirgenip, ayetteki kurumsal fitne ve yıkıcı sızıntı boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نم | Gizli kıpırdanma, belirsiz ses, ince ve kesintisiz iz bırakma eylemi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan نمل kökü karıncanın adeta duyulmaz adımlarla yürümesini ve gizli hareketini, نمرق kökü ise ince işlenmiş nakış ve desenleri ifade eder. | م | Çekirdeğe katılan ikinci mim harfi, fısıltının ve sızıntının süreklilik, ritmik tekrar ve yayılarak birikme kazandığını gösterir; böylece hareket tekil bir fısıltıdan sistematik söz taşıma ve fesat çıkarma eylemine dönüşür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Balık veya tohum; canlılık, gizli hareket, süreklilik | Yerin veya yüzeyin altında sezdirilmeden ilerleyen, canlı ve devingen başlangıç hareketini temsil eder. |
| م | Su dalgası; akış, sızma, kuşatma | Gizli hareketin su gibi sızarak çatlaklardan ilerlemesini, kabın dışına taşmasını ve yayılmasını simgeler. |
| م | Su dalgası; tekrarlanan akış, birikme | Sızmanın bir defada kalmayıp dalgalar halinde devam ettiğini, tortu bırakarak çoğaldığını gösterir. |
| نمم | Gizlice süzülen canlının su gibi çatlaklardan durmaksızın sızması | Gizli bir hareketin (ن), kabı tutmayan su gibi (م) sürekli ve ritmik dalgalarla (م) dışarı sızarak ortama yayılması ve iz bırakması hareketini resmeder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl rüzgârının kum üzerinde oluşturduğu ince, dalgalı ve sık çizgiler (نمنمة); su tulumunun veya derinin gevşeyip suyu tutamayarak damla damla sızdırması (جُلودٌ نَمَّة); avcının avına yaklaşırken adımlarından veya fısıltısından çıkan hafif, belirsiz hışırtı (نَمِيمَةُ القَانِص). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî avcının sezdirmeden çıkardığı fısıltıyı ve gizli hareketi şu dizeyle kaydeder: وَنَمِيمَةً مِنْ قَانِصٍ مُتَلَبِّبٍ / فِي كَفِّهِ جَشْءٌ أَجَشُّ وَأَقْطُعُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şiirinde laf taşıyarak sırrı ifşa eden ve topluluk arasına fesat sokan kimseler için Ferrâ'nın aktardığı şu kullanım yer alır: بَكَتْ مِنْ حَدِيثٍ نَمَّهُ وَأَشَاعَهُ / وَلَصَّقَهُ وَاشٍ مِنَ القَوْمِ وَاضِعُ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn (el-Halîl b. Ahmed), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr), Asās al-Balāgha (Zemahşerî).
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde نمم kökü, öncelikle fısıltı, mırıltı, hafif ses çıkarma ve ince iz bırakma gibi yansıma (onomatopeik) kökenli bir çekirdeğe dayanır. Arapça kökteki temel hareket biçimi, gizlenen bir şeyin dışarı sızması, duyulur duyulmaz bir hışırtıyla yayılması ve kuma nakşedilen dalgalar gibi birbirine eklenmesidir. Süryanice ve Batı Aramice katmanında mırıldanmak, alçak sesle konuşmak veya gizli haber ulaştırmak anlamındaki ses benzeri kullanımlarla örtüşür. İbranice çizgide ise doğrudan üç harfli katlamalı bir isim olarak yaygınlaşmamış, fısıltılı konuşma ve laf taşıma eylemleri başka köklerle karşılanmıştır. Akadca metinlerde doğrudan ses yansımasıyla oluşan benzer hafif ses kökleri bulunsa da düzenli bir kurumsal terimleşme görülmez. Arapçada kök, bedevî hayatındaki su sızdıran deri tulum imgesinden ve avcının gizli fısıltısından ahlaki-sosyal alana sıçrayarak «topluluğu birbirine düşürmek kastıyla gizlice söz taşımak» anlamında uzmanlaşmış ve kuvvetli bir terim karakteri kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sızdırma, ince çizgi ve hafif fısıltı | Su tulumunun suyu tutamayıp sızdırması ve kuma çizilen ince dalgacıklar anlamından, sözü içinde tutamayıp fesat amacıyla dışarı sızdırma anlamına evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Fısıltı ve alçak sesle mırıldanma yansıması | Süryanice ve Aramicede alçak sesle mırıldanma ve fısıldaşma bildiren yansıma biçimleriyle semantik çekirdek ortaklığı taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrulanmış düzenli bir soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نمم | Anlamlı | Söz taşımak, sızdırmak, fısıldamak | Hedef köktür; sırrı ifşa edip fesat amacıyla yaymayı anlatır. | Kur'an'da geçer. |
| منم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle müstakil bir kök kullanımı tespit edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ممن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Üçüncü harfi nûn olan bu katlamalı kalıp sözlüklerde yer almaz; yalnızca منن kökü mevcuttur. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نمم | Merkez | Fesat amacıyla gizlice söz taşıma ve sızdırma | Haberi tarafların arasını açmak kastıyla sinsice aktarmayı ifade eder. | İçinde tutamama, sızdırma ve bozgunculuk unsuru esastır. |
| همز | Komşu | İğneleme, kırma, arkadan çekiştirme | İnsanın yüzüne veya gıyabında doğrudan şahsiyetini hedef alan kırıcı davranış ve hakarettir. | نمم sözü nakleder, همز ise bizzat vurur ve kırar. |
| لمز | Komşu | Kaş göz işaretiyle veya ima ile ayıplama | Kusurları açıkça değil, ima, işaret ve alay yollu yüzüne vurma eylemidir. | نمم sözü başka yere taşırken لمز hazır bulunana yönelir. |
| قتت | Komşu | Konuşmaları gizlice dinleyip laf taşıma | Haberi sahibinin haberi olmadan gizlice dinleyip başkasına yetiştirme biçimidir. | قتت özellikle kulak misafiri olup çalınan haberi anlatır. |
| وشي | Komşu | Sözü süsleyip yalan katarak gammazlama | Gerçek olan habere süs, nakış ve abartı katarak sultanlara veya ilgililere sunmadır. | نمم sızdırma yönünü, وشي ise renklendirip boyama yönünü öne çıkarır. |
| كتم | Zıt | Gizleme, içinde saklama, örtme | Bilgiyi veya emaneti dışarı sızdırmadan kendi içinde muhafaza etme tavrıdır. | نمم kökünün sızdırma ve yayma karakterinin tam karşıtıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نمم | Söz taşıyıp fesat çıkarma | Haberi süsleyerek ve gizlice sızdırarak insanların arasını açma eylemi. | Kesin |
| Latince | Calumnia, susurratio | Karalama, fısıltıyla fesat sokma | «Susurratio» fısıltı ve gizli söz yayma yönünü tam karşılarken, «calumnia» hileli suçlama tarafını verir. | Güçlü |
| İngilizce | Talebearing, calumny, whispering | Laf taşıma, fesat fısıltısı | «Talebearing» haberin iki taraf arasında taşınmasını, «whispering» gizli fısıltıyı karşılar; tulumun sızdırması metaforu dışarıda kalır. | Güçlü |
| Almanca | Ohrenbläserei, Verleumdung | Kulağa fısıldayarak fitne sokma | «Ohrenbläserei» insanın zihnine gizlice fitne üfleme yönünü karşılar; toplumsal sızıntı boyutunu kısmen eksik bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | Colportage, calomnie | Laf taşıyıcılık, fesat dedikodusu | «Colportage de ragots» haberin gezdirilerek dağıtılmasını verir; kökün nesnel doku ve sızıntı imgesi yer almaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِنَمِيمٍ | Fesat amacıyla laf taşıyıcılık, kurumsal nifak ve gizli fitne faaliyeti | Kur'an'da tek bir yerde geçer; inkârcı, saldırgan ve ahlaken çökmüş tipolojinin temel nitelikleri arasında, toplumun bağlarını koparmak üzere söz sızdıran kimseyi niteler: Kalem 68:11. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fısk, nifak ve büyük günah bahsi | Laf taşımanın toplumsal adaleti ve ümmet birliğini parçalayıcı tabiatı dolayısıyla failin imanı ve fısk konumu. | İnananların arasını kasıtlı olarak bozma kastı taşıyan kurumsal bir fesat odağı olarak değerlendirilir. |
| Fıkıh | Kazf, ta‘zîr ve şahitliğin reddi | Laf taşımayı meslek edinen (nemmâm) kimsenin şahitliğinin düşmesi ve cemiyet düzenini bozmaktan dolayı alacağı ta‘zîr cezası. | Hukuki güvenilirliğin kaybı ve haberin adalet terazisinde hükümsüz kılınması. |
| Tefsir | Kalem Suresi 11. ayetin tahlili | Ayette geçen «meşşâin bi-nemîm» vasfının müşrik elebaşlarının Hz. Peygamber ve müminler aleyhine yürüttüğü kara propaganda ile ilişkisi. | Sadece fertler arası dedikodu değil, dine ve davete karşı organize psikolojik harp vasıtası oluşu. |
| Hadis | Kabir azabı ve ahlak rivayetleri | Kabir azabına sebep olan iki temel günahtan birinin idrardan sakınmamak, diğerinin ise laf taşımak olduğunu bildiren nebevî uyarılar. | Bedenî necaset ile toplumsal necaset (söz sızdırıp fesat çıkarma) arasındaki yapısal paralellik. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ümmet birliği ve ahlak | Nifak sızıntısı | Kardeşlik bağlarını çürütme | Dini cemaatin birbirine olan itimadını sarsarak iç dayanışmayı baltalar. | Kesin |
| İlmi | Bilgi güvenliği ve aktarımı | Çarpıtılmış veri sızıntısı | Gerçeği tahrif etme | Doğru bilginin bağlamından koparılarak muhatapları kışkırtacak şekilde sızdırılmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet güvenliği ve kamu düzeni | İç istihbarat bozgunculuğu ve nifak | Otoriteyi ve toplumsal barışı zaafa uğratma | Gruplar arasında husumet üretmek amacıyla yürütülen örtülü psikolojik harp faaliyetidir. | Güçlü |
| İktisadi | Pazar güvenliği ve ticaret ahlakı | Manipülatif asılsız haber yayma | Fiyat ve güven dengesini bozma | Tüccarlar veya ortaklar arasına güvensizlik sokarak piyasa akışını ve sözleşme ahlakını felç etme. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kaçak akım veya kontrolsüz sızıntı (leakage) | Yalıtılmış kapalı bir devrede veya haznede, malzemenin gözeneklerinden dışarı sızan ve sistemin enerjisini yavaş yavaş tüketen mikro kayıplarla birebir yapısal benzerlik gösterir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal ağlarda yıkıcı dedikodu yayılımı | Güven bağıyla kenetlenmiş bir sosyal yapıda, kenarları birbirine bağlayan düğümlerin arasına sokulan asimetrik ve negatif enformasyonun oluşturduğu ağ çöküşü (network fragmentation). | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca bireyler arasındaki basit çekiştirme, dedikodu veya dedikoduculuk gibi gündelik bir ahlaki kabahat derecesine indirilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kalem Suresindeki kullanımında açıkça görüldüğü üzere, hakikati boğmak ve ilahi davetin önünü kesmek için stratejik olarak yürütülen, kabileleri ve hizipleri birbirine kışkırtan organize enformasyon suikastı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın kınadığı bu tipolojinin basit bir mahalle dedikoducusu sanılması, ayetin müşrik düzenin propaganda mekanizmasını deşifre eden siyasi ve toplumsal ihtar gücünü yok eder. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an ahlakının sadece açık düşmanlıkla değil, kapalı kapılar ardında yürütülen, sinsi sızıntılarla cemiyeti içten çökerten mikro yıkımlarla da nasıl mücadele ettiğini gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcı ve zalim liderlerin şahsiyet zaaflarını deşifre eden ve müminlerin onlara boyun eğmemesini emreden ayet grubunda (Kalem Suresi 10-16) temel bir ayırıcıdır. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahlakın yalnızca bireysel dindarlıkla ilgili olduğu zannını yıkar; toplumsal yapıyı bir arada tutan enformasyon ahlakının kamusal düzenin ve imanın korunmasındaki kurucu rolünü ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKabın suyu tutamayıp dışarı sızdırması, çöl rüzgârının kumda bıraktığı ince ve sık çizgiler ile avcının çıkardığı belirsiz ayak hışırtısı ve fısıltı.
- Soyut anlamBir topluluğun veya iki kişinin arasındaki mahremiyeti ve güveni ihlal ederek, sözü bozgunculuk ve husumet çıkarma kastıyla gizlice diğer tarafa sızdırma eylemi.
- Sistematik karşılıkSosyal yapının dayanışma bağlarını aşındıran, kapalı devre enformasyon güvenliğini sabote eden ve sistemi içten içe felç eden nifak mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ve toplumsal yapıdaki iki ayrı aktörü veya grubu, birinci tarafa ait gizli veya mahrem enformasyon kümesini, ikinci tarafı kışkırtacak fitne potansiyelini temsil eder. iki taraf arasındaki mesafeyi ifade ederken, laf taşıyıcının müdahalesiyle bu mesafenin sıfıra yaklaşması () durumunda aradaki temas husumete dönüşür. ise sistemin toplam ahlaki ve sosyal bütünlüğünü (sosyal entropi karşıtı ahengi) gösterir; fısıltı ve sızıntı fonksiyonunun devreye girmesiyle toplumsal ahengin zamana göre türevi negatif olur (), yani sistem hızla çözülmeye ve dağılmaya uğrar.