نمم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-م-م1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نممهمزبِنَمِيمٍمشي

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

نمم

ن - م - م

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 7 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Abartmayla

Notlarım

Sözlükler(7)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.382 harf
باب النون والميم ن م، م ن مستعملان نم: النَّميمةُ والنّميم: هما الاسم، والنّعت: نمّام، والفِعْل: نَمَّ ينِمُّ نَمّاً ونميماً ونَميمةً... ونَمَّى تَنميةً. والنّميمة: صوت الكتابة، ويقال: همس الكلام، كما قال أبو ذؤيب: ونميمةً من قانصٍ مُتَلَـبِّـبٍ في كَفِّه جَشْءٌ أَجَشُّ وأَقْطُعُ يريد: أنّ الحُمُرَ سمعت حِسّاً من نميمةِ القانِص. والنَّمْنَمة: خطوط متقاربة قصار شبه ما تُنَمنِمُ الرُيحُ دُقاقَ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR366 harf
ن م م هو نمّام بيّن النّميم والنّميمة وهو يمشي بالنّمائم ونمّ الحديث ينمّه ونمّ على الرّجل‏.‏ وسمعت نميمة القانص‏.‏ همس كلامه‏.‏ قال أبو ذؤيب‏:‏ ونميمة من قانص متلبب في كفّه جشء أجشّ وأقطع وثوب منمنم‏:‏ موشيٌّ‏.‏ ونمنم كتابه‏:‏ قرمط خطّه‏.‏ ونمنمت الرّيح الرمل والماء‏.‏ وعلى ظفر الصبيّ نمنمة‏:‏ بياض في أصله وجمعها نمنم ونمانم بالكسر ورواه أبو حاتم بالضّم‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.198 harf
النَّمُّ: التوريشُ والإغْراءُ ورَفْع الحديثِ على وجه الإشاعةِ والإفْسادِ، وقيل: تَزْيينُ الكلام بالكذب، والفعلُ نَمَّ يَنِمُّ ويَنُمُّ، والأصل الضم، ونَمَّ به وعليه نَمّاً ونَميمةً ونميماً، وقيل: النَّمِيمُ جمعُ نميمةٍ بعدَ أن يكون اسماً. التهذيب: النَّمِيمةُ والنَّمِيمُ هما الاسم، والنعتُ نَمّامٌ؛ وأَنشد ثعلب في تعدية نَمَّ بِعلى: ونَمَّ عليك الكاشِحُونَ، وقَبْلَ ذا عليك الهَوَى قد نَمَّ، لو
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR241 harf
* ن م م * * نَمَّ * الحديث أي قَتَّه وبابه ردَّ ويَنِم بالكسر لغة فيه والاسم * النَّمِيمَةُ * والرجل * نَمٌّ * و * نَمَّامٌ * أي قتَّات و * النَّمَّامُ * أيضا نبت طيب الرائحة و * نَمْنَمَ * الشيء رقَّشه وزخرفه وثوب * مُنَمْنَمٌ * أي مُوَشَّى
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.515 harf
| ( *!النَّمُّ : التَّوْرِيشُ ، والإِغْرَاءُ ، ورَفْعُ الحَدِيثِ ، إِشَاعَةً لَهُ ، وإِفْسَاداً ، وتَزْيِينُ الكَلاَمِ بِالكَذِبِ ) ، والفِعْلُ ( *!يَنِمُّ ) بِالكَسْرِ ، ( *!وَيَنُمُّ ) بِالضَّمِّ ، والأَصْلُ الضَّمُّ ، هكَذَا أَوْرَدهُ بِالوَجْهَيْنِ ابْنُ سِيدَه ، وابنُ مَالِكٍ ، وأَقَرُّوهُ . | قَالَ شَيْخُنَا : وَرَأَيْتُ المِزَّيَّ ، قد تَفَّقهَ فيه ، وفَصَّلَ ، فقال : يَنِمُّ بالكَسْر في
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.112 harf
نَمَّ نَمَّ I , U ( n. ac. نَمّ 1 ), a. Smelt; diffused an odour. b. Spread about ( reports ); made mischief. c. Filled with lies ( speech ). d. [ Bain ], Sowed dissension amongst. نَمّ نَمّ 1 , ( pl. reg. & أَنْمِمَآءُ 68 ), a. Tale-bearer, slanderer, mischief-maker; schemer. نَمَّة نَمَّة 1t , a. fem. of نَمّ 1 . b. see 2t . نِمَّة نِمَّة 2t , a. Ant; louse. نُمّ نُمّ 3 , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR13.097 harf
نمم نَمَّ - يَنِمُّ (نَمَّ - يَنُُمُّ) - نَمِيْم نَمَّ - يَنِمُّ (نَمَّ - يَنُُمُّ) + شيء + عن كائن: يتسرب عنه في غفلة منه، ويكون بمثابة أثر يدل عليه أو على فعل منه يريد إخفاءه: يسعى كائن لحفظ سر أو معلومة، ولكنها تتسرب منه وتظهر لآخرين فيشيعونها بينهم نَمَّ - يَنُمُّ + كائن + شيئاً أو خبراً: يسريه وينقله للأخرين نَمِيْم: على وزن " فعيل "
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. همز

    1 ortak ayet · Dürtmek için kullanılan sivri bizdir

  2. مشي

    1 ortak ayet · Yürür

Geçtiği ayetler(1)

  1. هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ

    AbartmaylaDaima ayıplayan ve laf getirip götürene.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنمم
YapıÜçlü kök
Özel DurumMüzâaf (şeddeli / katlamalı)
Bağlamsal Yakın Köklerهمز, لمز, قتت, وشي
Zıt Kökكتم
Çekirdek Özet 1Gizli fısıltı sesi çıkarmak, rüzgârın kumda bıraktığı ince çizgiler gibi kesintisiz iz bırakmak ve kabın suyu tutamayıp sızdırması
Çekirdek Özet 2İnsanlar arasındaki bağları koparmak üzere sözleri gizlice, süsleyerek ve bozgunculuk amacıyla taşımak
Çekirdek Özet 3Toplumsal dokuyu içten içe çürüten gizli bilgi sızıntısı ve nifak ağı
Kritik Hata RiskiKökün salt «dedikodu yapmak» veya «laf taşımak» gibi sıradan bir ahlaki kusura indirgenip, ayetteki kurumsal fitne ve yıkıcı sızıntı boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نمGizli kıpırdanma, belirsiz ses, ince ve kesintisiz iz bırakma eylemi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan نمل kökü karıncanın adeta duyulmaz adımlarla yürümesini ve gizli hareketini, نمرق kökü ise ince işlenmiş nakış ve desenleri ifade eder.مÇekirdeğe katılan ikinci mim harfi, fısıltının ve sızıntının süreklilik, ritmik tekrar ve yayılarak birikme kazandığını gösterir; böylece hareket tekil bir fısıltıdan sistematik söz taşıma ve fesat çıkarma eylemine dönüşür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نBalık veya tohum; canlılık, gizli hareket, süreklilikYerin veya yüzeyin altında sezdirilmeden ilerleyen, canlı ve devingen başlangıç hareketini temsil eder.
مSu dalgası; akış, sızma, kuşatmaGizli hareketin su gibi sızarak çatlaklardan ilerlemesini, kabın dışına taşmasını ve yayılmasını simgeler.
مSu dalgası; tekrarlanan akış, birikmeSızmanın bir defada kalmayıp dalgalar halinde devam ettiğini, tortu bırakarak çoğaldığını gösterir.
نممGizlice süzülen canlının su gibi çatlaklardan durmaksızın sızmasıGizli bir hareketin (ن), kabı tutmayan su gibi (م) sürekli ve ritmik dalgalarla (م) dışarı sızarak ortama yayılması ve iz bırakması hareketini resmeder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇöl rüzgârının kum üzerinde oluşturduğu ince, dalgalı ve sık çizgiler (نمنمة); su tulumunun veya derinin gevşeyip suyu tutamayarak damla damla sızdırması (جُلودٌ نَمَّة); avcının avına yaklaşırken adımlarından veya fısıltısından çıkan hafif, belirsiz hışırtı (نَمِيمَةُ القَانِص).
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî avcının sezdirmeden çıkardığı fısıltıyı ve gizli hareketi şu dizeyle kaydeder: وَنَمِيمَةً مِنْ قَانِصٍ مُتَلَبِّبٍ / فِي كَفِّهِ جَشْءٌ أَجَشُّ وَأَقْطُعُ
Erken Arapça kullanımErken dönem şiirinde laf taşıyarak sırrı ifşa eden ve topluluk arasına fesat sokan kimseler için Ferrâ'nın aktardığı şu kullanım yer alır: بَكَتْ مِنْ حَدِيثٍ نَمَّهُ وَأَشَاعَهُ / وَلَصَّقَهُ وَاشٍ مِنَ القَوْمِ وَاضِعُ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn (el-Halîl b. Ahmed), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr), Asās al-Balāgha (Zemahşerî).

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde نمم kökü, öncelikle fısıltı, mırıltı, hafif ses çıkarma ve ince iz bırakma gibi yansıma (onomatopeik) kökenli bir çekirdeğe dayanır. Arapça kökteki temel hareket biçimi, gizlenen bir şeyin dışarı sızması, duyulur duyulmaz bir hışırtıyla yayılması ve kuma nakşedilen dalgalar gibi birbirine eklenmesidir. Süryanice ve Batı Aramice katmanında mırıldanmak, alçak sesle konuşmak veya gizli haber ulaştırmak anlamındaki ses benzeri kullanımlarla örtüşür. İbranice çizgide ise doğrudan üç harfli katlamalı bir isim olarak yaygınlaşmamış, fısıltılı konuşma ve laf taşıma eylemleri başka köklerle karşılanmıştır. Akadca metinlerde doğrudan ses yansımasıyla oluşan benzer hafif ses kökleri bulunsa da düzenli bir kurumsal terimleşme görülmez. Arapçada kök, bedevî hayatındaki su sızdıran deri tulum imgesinden ve avcının gizli fısıltısından ahlaki-sosyal alana sıçrayarak «topluluğu birbirine düşürmek kastıyla gizlice söz taşımak» anlamında uzmanlaşmış ve kuvvetli bir terim karakteri kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSızdırma, ince çizgi ve hafif fısıltıSu tulumunun suyu tutamayıp sızdırması ve kuma çizilen ince dalgacıklar anlamından, sözü içinde tutamayıp fesat amacıyla dışarı sızdırma anlamına evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiFısıltı ve alçak sesle mırıldanma yansımasıSüryanice ve Aramicede alçak sesle mırıldanma ve fısıldaşma bildiren yansıma biçimleriyle semantik çekirdek ortaklığı taşır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrulanmış düzenli bir soydaş tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نممAnlamlıSöz taşımak, sızdırmak, fısıldamakHedef köktür; sırrı ifşa edip fesat amacıyla yaymayı anlatır.Kur'an'da geçer.
منمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle müstakil bir kök kullanımı tespit edilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
ممنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıÜçüncü harfi nûn olan bu katlamalı kalıp sözlüklerde yer almaz; yalnızca منن kökü mevcuttur.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نممMerkezFesat amacıyla gizlice söz taşıma ve sızdırmaHaberi tarafların arasını açmak kastıyla sinsice aktarmayı ifade eder.İçinde tutamama, sızdırma ve bozgunculuk unsuru esastır.
همزKomşuİğneleme, kırma, arkadan çekiştirmeİnsanın yüzüne veya gıyabında doğrudan şahsiyetini hedef alan kırıcı davranış ve hakarettir.نمم sözü nakleder, همز ise bizzat vurur ve kırar.
لمزKomşuKaş göz işaretiyle veya ima ile ayıplamaKusurları açıkça değil, ima, işaret ve alay yollu yüzüne vurma eylemidir.نمم sözü başka yere taşırken لمز hazır bulunana yönelir.
قتتKomşuKonuşmaları gizlice dinleyip laf taşımaHaberi sahibinin haberi olmadan gizlice dinleyip başkasına yetiştirme biçimidir.قتت özellikle kulak misafiri olup çalınan haberi anlatır.
وشيKomşuSözü süsleyip yalan katarak gammazlamaGerçek olan habere süs, nakış ve abartı katarak sultanlara veya ilgililere sunmadır.نمم sızdırma yönünü, وشي ise renklendirip boyama yönünü öne çıkarır.
كتمZıtGizleme, içinde saklama, örtmeBilgiyi veya emaneti dışarı sızdırmadan kendi içinde muhafaza etme tavrıdır.نمم kökünün sızdırma ve yayma karakterinin tam karşıtıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنممSöz taşıyıp fesat çıkarmaHaberi süsleyerek ve gizlice sızdırarak insanların arasını açma eylemi.Kesin
LatinceCalumnia, susurratioKaralama, fısıltıyla fesat sokma«Susurratio» fısıltı ve gizli söz yayma yönünü tam karşılarken, «calumnia» hileli suçlama tarafını verir.Güçlü
İngilizceTalebearing, calumny, whisperingLaf taşıma, fesat fısıltısı«Talebearing» haberin iki taraf arasında taşınmasını, «whispering» gizli fısıltıyı karşılar; tulumun sızdırması metaforu dışarıda kalır.Güçlü
AlmancaOhrenbläserei, VerleumdungKulağa fısıldayarak fitne sokma«Ohrenbläserei» insanın zihnine gizlice fitne üfleme yönünü karşılar; toplumsal sızıntı boyutunu kısmen eksik bırakır.Güçlü
FransızcaColportage, calomnieLaf taşıyıcılık, fesat dedikodusu«Colportage de ragots» haberin gezdirilerek dağıtılmasını verir; kökün nesnel doku ve sızıntı imgesi yer almaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بِنَمِيمٍFesat amacıyla laf taşıyıcılık, kurumsal nifak ve gizli fitne faaliyetiKur'an'da tek bir yerde geçer; inkârcı, saldırgan ve ahlaken çökmüş tipolojinin temel nitelikleri arasında, toplumun bağlarını koparmak üzere söz sızdıran kimseyi niteler: Kalem 68:11.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamFısk, nifak ve büyük günah bahsiLaf taşımanın toplumsal adaleti ve ümmet birliğini parçalayıcı tabiatı dolayısıyla failin imanı ve fısk konumu.İnananların arasını kasıtlı olarak bozma kastı taşıyan kurumsal bir fesat odağı olarak değerlendirilir.
FıkıhKazf, ta‘zîr ve şahitliğin reddiLaf taşımayı meslek edinen (nemmâm) kimsenin şahitliğinin düşmesi ve cemiyet düzenini bozmaktan dolayı alacağı ta‘zîr cezası.Hukuki güvenilirliğin kaybı ve haberin adalet terazisinde hükümsüz kılınması.
TefsirKalem Suresi 11. ayetin tahliliAyette geçen «meşşâin bi-nemîm» vasfının müşrik elebaşlarının Hz. Peygamber ve müminler aleyhine yürüttüğü kara propaganda ile ilişkisi.Sadece fertler arası dedikodu değil, dine ve davete karşı organize psikolojik harp vasıtası oluşu.
HadisKabir azabı ve ahlak rivayetleriKabir azabına sebep olan iki temel günahtan birinin idrardan sakınmamak, diğerinin ise laf taşımak olduğunu bildiren nebevî uyarılar.Bedenî necaset ile toplumsal necaset (söz sızdırıp fesat çıkarma) arasındaki yapısal paralellik.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniÜmmet birliği ve ahlakNifak sızıntısıKardeşlik bağlarını çürütmeDini cemaatin birbirine olan itimadını sarsarak iç dayanışmayı baltalar.Kesin
İlmiBilgi güvenliği ve aktarımıÇarpıtılmış veri sızıntısıGerçeği tahrif etmeDoğru bilginin bağlamından koparılarak muhatapları kışkırtacak şekilde sızdırılmasıdır.Güçlü
SiyasiDevlet güvenliği ve kamu düzeniİç istihbarat bozgunculuğu ve nifakOtoriteyi ve toplumsal barışı zaafa uğratmaGruplar arasında husumet üretmek amacıyla yürütülen örtülü psikolojik harp faaliyetidir.Güçlü
İktisadiPazar güvenliği ve ticaret ahlakıManipülatif asılsız haber yaymaFiyat ve güven dengesini bozmaTüccarlar veya ortaklar arasına güvensizlik sokarak piyasa akışını ve sözleşme ahlakını felç etme.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKaçak akım veya kontrolsüz sızıntı (leakage)Yalıtılmış kapalı bir devrede veya haznede, malzemenin gözeneklerinden dışarı sızan ve sistemin enerjisini yavaş yavaş tüketen mikro kayıplarla birebir yapısal benzerlik gösterir.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyal ağlarda yıkıcı dedikodu yayılımıGüven bağıyla kenetlenmiş bir sosyal yapıda, kenarları birbirine bağlayan düğümlerin arasına sokulan asimetrik ve negatif enformasyonun oluşturduğu ağ çöküşü (network fragmentation).Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca bireyler arasındaki basit çekiştirme, dedikodu veya dedikoduculuk gibi gündelik bir ahlaki kabahat derecesine indirilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKalem Suresindeki kullanımında açıkça görüldüğü üzere, hakikati boğmak ve ilahi davetin önünü kesmek için stratejik olarak yürütülen, kabileleri ve hizipleri birbirine kışkırtan organize enformasyon suikastı.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın kınadığı bu tipolojinin basit bir mahalle dedikoducusu sanılması, ayetin müşrik düzenin propaganda mekanizmasını deşifre eden siyasi ve toplumsal ihtar gücünü yok eder.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an ahlakının sadece açık düşmanlıkla değil, kapalı kapılar ardında yürütülen, sinsi sızıntılarla cemiyeti içten çökerten mikro yıkımlarla da nasıl mücadele ettiğini gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcı ve zalim liderlerin şahsiyet zaaflarını deşifre eden ve müminlerin onlara boyun eğmemesini emreden ayet grubunda (Kalem Suresi 10-16) temel bir ayırıcıdır.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ahlakın yalnızca bireysel dindarlıkla ilgili olduğu zannını yıkar; toplumsal yapıyı bir arada tutan enformasyon ahlakının kamusal düzenin ve imanın korunmasındaki kurucu rolünü ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKabın suyu tutamayıp dışarı sızdırması, çöl rüzgârının kumda bıraktığı ince ve sık çizgiler ile avcının çıkardığı belirsiz ayak hışırtısı ve fısıltı.
  • Soyut anlamBir topluluğun veya iki kişinin arasındaki mahremiyeti ve güveni ihlal ederek, sözü bozgunculuk ve husumet çıkarma kastıyla gizlice diğer tarafa sızdırma eylemi.
  • Sistematik karşılıkSosyal yapının dayanışma bağlarını aşındıran, kapalı devre enformasyon güvenliğini sabote eden ve sistemi içten içe felç eden nifak mekanizması.
  • LaTeX modeliF(u,v)=lim⁡Δt→0σ(u)∩K(v)δ(u,v)  ⟹  ∂H∂t<0
  • LaTeX açıklamasıModelde u ve v toplumsal yapıdaki iki ayrı aktörü veya grubu, σ(u) birinci tarafa ait gizli veya mahrem enformasyon kümesini, K(v) ikinci tarafı kışkırtacak fitne potansiyelini temsil eder. δ(u,v) iki taraf arasındaki mesafeyi ifade ederken, laf taşıyıcının müdahalesiyle bu mesafenin sıfıra yaklaşması (Δt→0) durumunda aradaki temas husumete dönüşür. H ise sistemin toplam ahlaki ve sosyal bütünlüğünü (sosyal entropi karşıtı ahengi) gösterir; fısıltı ve sızıntı fonksiyonunun devreye girmesiyle toplumsal ahengin zamana göre türevi negatif olur (∂H∂t<0), yani sistem hızla çözülmeye ve dağılmaya uğrar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن