نهج
ن - ه - ج
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ve yol gösterme aracı
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.561 harfباب الهاء والجيم والنون معهما
هج ن، ن ه ج، ج ه ن، ن ج ه مستعملات
هجن:
الهاجِنُ: العَناقُ التي تَحمِلُ قبلَ وقتِ السِّفاد، والجميعُ: الهواجن، ولم أسمعْ له فِعْلاً.
والهِجان من الأبل: البيضُ الكِرامُ. ناقة هِجانٌ وبعيرٌ هجانٌ، ويُجْمَعُ على الهَجائن.
وأرضٌ هجانٌ إذا كانت تُربتُها بيضاءَ. قال:
بأرضٍ هجانِ التُّرْبِ وَسْميّةِ الثَّرَى عَذاةٍ نأتْ عنها المُؤُوجةُ والبحـرُ
ويقالُ للقومِ الكِرامِ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR788 harfالنَهْجُ: الطريق الواضح. وكذلك المَنْهَجُ والمِنْهاجُ. وأَنْهَجَ الطريقُ، أي استبانَ وصار نَهْجاً واضحاً بَيِّناً. قال يزيد بن الحذَّاق العبديّ:
ولقد أضاءَ لك الطريقُ وأَنْهَجَتْسُبُلُ المَسالِكِ والهُدى تُـعْـدي
أي تُعين وتقوِّي. ونَهَجْتُ الطريق، إذا أَبَنْتَهُ وأوْضحته. يقال: اعْمَلْ على ما نَهَجْتُهُ لك. ونَهَجْتُ الطريق أيضاً: إذا سلكته. وفلان يَسْتَنْهِجُ سَبيلَ فلان، أي يسلك مسلكَهُ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.510 harfه ج ن
هجن ، جنه ، جهن ، نهج ، نجه : مستعملة .
هجن : قال الليث : الهاجنُ : العَناق التي تَحمِل قبل أن تَبلُغ وقتَ السِّفاد ، والجميع الهَواجِن ، ولم أسمع له فِعْلاً .
وقال ابن شميل : الهاجِن : القَلُوص يَضرِبها الجَمَل وهي ابنةُ لَبون فَتَلْقَح وتنتج وهي حِقَّة ، ولا تفعل ذلك إلاّ في سَنة مُخصِبة ، فتلك الهاجِن ، وقد هَجَنَتْ تَهْجُن هِجاناً ، وقد أهجَنَها الجَمَل : إذا ضَرَبها ، وأنشد :
ابنُوا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.876 harf(باب النون والهاء وما يثلثهما)
(نهي) النون والهاء والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على غايةٍ وبلوغ. ومنه أنهيت إليه الخَبر: * بلَّغته إياه. ونِهايةُ كلِّ شيءٍ: غايته. ومنه نَهَيته عنه، وذلك لأمرٍ يفعله. فإذا نَهَيته فانتهى عنك فتلك غايةُ ما كان وآخِره. وفلانٌ ناهِيكَ من رجلٍ وَنَهْيُك، كما يقال حسبك، وتأويله أنَّه بِجدِّه وغَنَائه ينهاك عن تطلُّبِ غيره. وناقة نَهِيَّةٌ: تناهَتْ سِمَناً. والنُّهْيَة:
(باب النون والهاء وما يثلثهما) (نهي) النون والهاء والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على غايةٍ وبلوغ. ومنه أنهيت إليه الخَبر: * بلَّغته إياه. ونِهايةُ كلِّ شيءٍ: غايته. ومنه نَهَيته عنه، وذلك لأمرٍ يفعله. فإذا نَهَيته فانتهى عنك فتلك غايةُ ما كان وآخِره. وفلانٌ ناهِيكَ من رجلٍ وَنَهْيُك، كما يقال حسبك، وتأويله أنَّه بِجدِّه وغَنَائه ينهاك عن تطلُّبِ غيره. وناقة نَهِيَّةٌ: تناهَتْ سِمَناً. والنُّهْيَة: العقل، لأنَّه ينهَى عن قبيح الفِعل والجمع نهىً. وطَلَبَ الحاجة حتَّى نَهِيَ عنها([1])، تركها، ظفِر بها أمْ لا، كأنه نَهَى نفسَه عن طلبِها. والنَّهْي والنِّهْي: الغدير، لأنَّ الماء ينتهي إليه. وتَنهِيَةُ الوادي: حيثُ ينتهي إليه السُّيول. ويقال إنَّ نِهاءَ النَّهار: ارتِفاعُه. فإنْ كان هذا صحيحاً فلأنَّ تلك غايةُ ارتفاعِه. ومما شذَّ عن هذا الباب إن صح يقولون النُّهاء([2]): القوارير، وليس كذلك عندنا. وينشدون: تَرُضُّ الحصَى أخفافُهنَّ كأنّما *** يُكسَّر قَيْضٌ بيْنها ونِهاءُ([3])(نهأ) النون والهاء والهمزة. إذا همز ففيه كلمةٌ واحدة، وهي من الإبدال، يقول: أنهأْتُ اللَّحم، إذا لم تُنضِجْه. وهذا عندنا في الأصل: أنيأْته([4]) من النِّيِّ، فقلبت الياء هاء([5]). (نهب) النون والهاء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على توزُّع شيءٍ في اختلاسٍ لا عن مساواة. منه انتهابُ المالِ وغيرهِ. والنُّهْبى: اسم ما انتُهِب. ومنه المُناهَبة: أنْ يتبارى الفَرَسانِ في حُضْرِهما. يقال: ناهب الفَرسُ [الفرسَ([6])]، كأنهما يتناهبان الحُضْر والسَّبَق ويقال نَهَبَ النّاسُ فلاناً بكلامهم: تناوَلُوه به. والقياسُ واحد. (نهت) النون والهاء والتاء كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوت. فالنّهِيتُ: دُونَ الزَّئير. وأسَدٌّ نَهَّات. ونَهت الرجُل: زحَرَ. وحِمارٌ نهّات. (نهج) النون والهاء والجيم أصلانِ متباينان: الأوَّل النَّهْج، الطّريق. ونَهَج لي الأمْرَ: أوضَحَه. وهو مُستقيم المِنْهاج. والمَنْهج: الطَّريق أيضاً، والجمع المناهج. والآخر الانقطاع. وأتانَا فلانٌ يَنْهَج([7])، إذا أتى مبهوراً منْقَطِع النَّفس. وضربت فلاناً حتى أُنْهِج، أي سقط. ومن الباب نَهجَ الثّوبُ([8]) وأنْهَجَ: أخلق ولمّا ينشَقّ. وأنهجَه البِلَى. قال أبو عُبيدٍ: لا يقال نَهج([9]). (نهد) النون والهاء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على إشراف شيءٍ وارتفاعِه. وفرَسٌ نَهْدٌ: مُشرِفٌ جَسِيم. ونَهَدَ ثَديُ المرأة: أشرَفَ وكَعَب؛ وهي ناهد. ويقولون للزُّبدة الضّخمةِ نَهِيدة. ومن الباب المناهَدةُ في الحروب، كالمناهَضَة، لأنّ كلاًّ ينْهَد إلى كلّ، قالوا: غير أنَّ النهوضَ يكون عَنْ قعود([10])، والنهود كيف كان. ورجلٌ نَهْدٌ: كريمٌ يَنْهَد إلى معالي الأمور. والنّهْداء: رملة كريمة تُنبت كِرامَ البَقْل. ويقال أنْهَدْتُ الحوضَ: ملأَتُه، وهو حوض نَهدان. ويقولون - وما أدري كيف صِحّته -: إن التّناهُد: إخراجُ كلِّ واحدٍ من الرُّفقَاء نفقةً على قدرِ نَفقةِ صاحِبِهِ. (نهر) النون والهاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تفتُّح شيءٍ أو فتحِه. وأنْهَرْتُ الدَّم: فتحتُه وأرسلْته. وسمِّي النّهرُ لأنَّه يَنْهَر الأرض أي يشقُّها. والمَنْهَرة: فضاءٌ يكون بين بُيوت القَوم يُلقُون فيها كُناسَتَهم. وجمع النَّهر أنهارٌ ونُهُر. واستَنْهَرَ([11]) النّهرُ: أخَذَ مَجراه. وأنْهَر الماءُ([12]): جرى. ونَهرٌ نَهِر: كثير الماء. قال أبو ذؤيب: أقامَتْ به فأبتنَتْ خَيمةً *** على قَصبٍ وفُراتٍ نَهِرْ([13])ومنه النَّهار: انفِتاح الظُّلمة عن الضِّياء ما بين طُلوعِ الفجر إلى غروب الشَّمس. ويقولون: إنَّ النّهار يجمع على نُهُر([14]). ورجلٌ نَهِر: صاحب نهارٍ كأنَّه لا ينبعث ليلاً. قال: * لستُ بِلَيلِيٍّ ولكنِّي نَهِرْ([15]) * وأمّا قولهم: النهار: فَرخُ بعضِ الطَّير، فهو مما [لا] يعرَّج على مِثله، ولا معنَى له. (نهز) النون والهاء والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على حركةٍ ونُهوض وتحريكِ الشَّيء. فالنَّهْز: النُّهوضُ لتناوُلِ الشيء؛ ومنه انتهاز الفُرصة. والنُّهْزة: كلُّ ما أمكنَكَ انتهازُه* يقال قد أعْرَض فانتهزْ([16]). ونَهَزَتِ النَّاقةُ بصَدْرِها: نهَضَتْ للسَّير. ونَهَزَت الدّابةُ برأسها: دَفَعَتْ عن نفسها. ومن الباب ناهَزَ الصبيُّ البُلوغَ، إذا داناه، كأنَّه نَهَضَ له وتحرَّكَ. ونهَزْتُ ضَرْعَ النّاقة عند حَلْبها لتدُرّ، إذا ضربتَه بيدك. ونَهَزْت ماءَ الدَّلو بالماء: ضربتُه لتمتلئ الدّلْو. (نهس) النون والهاء والسين كلمةٌ تدلُّ على عضٍّ على شيء. ونهَسَ اللَّحْمَ: قبَضَ عليه ونترَه([17]) عِندَ أكلِه إيّاه. ومنه نَهَسَته([18]) الحية. (نهش) النون والهاء والشين أصلٌ صحيح، ومعناه معنى الذي قبله. قال ابن دريد([19]): قال الأصمعيّ النَّهس والنَّهش واحد، وهو أخْذُ اللّحمِ بالفَم. وخالفه أبو زيد فقال: النّهش: بمقدَّم الفم. (نهض) النون والهاء والضاد أصلٌ يدلُّ على حركةٍ في عُلُو. ونَهَض من مكانه: قام. وما لـه ناهِضَةٌ، أي قومٌ ينهضون في أمره ويقومون به. ويقولون: ناهضةُ الرّجلِ: بنو أبيه الذي يَغضَبون له. ونَهَضَ النَّبْتُ: استَوَى. والنَّاهض: الطائر الذي وَفَرَ جناحاهُ وتهيَّأ للنُّهُوضِ والطَّيَران. ونِهَاضُ الطُّرُق([20]): صُعُدها وعَتَبها، الواحدة نهضة. وأنْهُض البَعيرِ([21]): ما بين كَتِفِهِ إلى صُلْبه. (نهط) النون والهاء والطاء. زعم ابنُ دريد([22]) النَّهْط الطَّعْن. ونَهَطه بالرُّمح: طعنَه به. (نهع) النون والهاء والعين ليس بشيء. على أنهم يقولون: نَهَعَ، إذا تَهَوَّعَ من غير قَلْسٍ. (نهق) النون والهاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. فالنّهيق والنُّهاق: صوت الحمار. ونَوَاهِقُه: مخارج نُهاقِهِ من حَلْقِه ونَوَاهق الدّابة: عروقٌ اكتنفتْ خياشيمَه، الواحدة ناهقة. (نهك) النون والهاء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على إبلاغٍ في عقوبة وأذى. ونَهَكَتْهُ الحُمَّى: نَقَصَتْ لحمه. وأنْهَكهُ السُّلطانُ عقوبةً: بالَغَ. ومن الباب انتهاكُ الحرمة: تنَاوُلُها بما لا يحِلّ. والنّهِيك: الأسد والشُّجاع، لأنَّهُما يَنْهَكان الأقران. (نهل) النون والهاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَرْبٍ من الشُّرْبِ. ونَهِلَ: شرِبَ في أوّل الوِرد. وأنْهلْتُ الدّوابّ. والمَنْهل([23]): المورِد. والنّاهل: الريّان. وربما قالوا للعطشان([24]) ناهل. وهذا لعلَّه أن يكون على معنَى الفأل. قال: * ينهَلُ منه الأسَلُ النّاهلُ([25]) * أي تَروى منه الرِّماح العِطاش. (نهم) النون والهاء والميم أصلانِ صحيحان، أحدُهما صوتٌ من الأصوات والآخر ولُوع بشيء. فالأوَّل النَّهيم: صوت الأسد. والنّهيم: زَجْرُك الإبل إذا صِحْتَ بها. تقول: نَهَمْتُها، إذا صِحْتَ بها لتَمضي. قال: ألاَ انهِمَاها إنَّهَا مَناهيمْ *** وإنما ينْهِمَها القَومُ الهِيمْ([26])ويقال للحَذْف بالعَصَا والحذف بالحَصَى نَهْمٌ؛ ولا بدَّ من أن يكون لِمَا يُحْذَف به أدنى صوت. قال: * يَنْهَمْنَ بالدّارِ الحَصَى المنهوما([27]) * فأمّا الآخر فالنَّهْمة: بلوغ الهِمّة في الشَّيء. وهو منهومٌ بكذا: مُولَعٌ به. ويقال منه نُهِمَ يُنْهَمُ. ومما شذَّ عن البابين النِّهَامِيّ: الحَدَّاد([28]). --------------ـــ ([1]) في المجمل: "نهى بها"، وفي السان: "أنهى عنها ونهي عنها بالكسر" ([2]) كذا ورد في الأصل واللسان بضم النون في التفسير والشاهد بعده، فقيل إن هذا لا واحد له من لفظه، وقيل واحدته نهاءة. وفي المجمل بكسر النون في الموضعين. ([3]) البيت مجهول القائل في المجمل واللسان. ويروى أيضاً: "نهاء" بالفتح، كما في المجمل، وقال ابن بري في هذا: إنه جمع نهاة جمع الجنس ومده لضرورة الشعر. ويروى أيضاً "نهاء" بالكسر جمع نهاة بالفتح. ([4]) هذه هي صورته قبل الإعلال، وإنما يقال أنأته إناءة، إذا لم تنضجه. ([5]) في الأصل: "همزة"، تحريف. ([6]) التكملة من المجمل. ([7]) ماضيه نهج بكسر الهاء، ويقال في معناه أيضاً أنهج إنهاجاً. ([8]) هذا مثلث الهاء. ([9]) كذا ضبطت في المجمل. وفي اللسان بدون عزو إلى أبي عبيد: "ولا يقال نهج الثوب -أي بفتح الهاء- ولكن نهج- أي بكسر الهاء". ([10]) في الأصل: "على قعود"، وفي اللسان "قيام غير قعود"، صوابهما في المجمل. ([11]) في الأصل: "انتهر"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس. ([12]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "نهر"، ولم يردا في القاموس. ([13]) ديوان الهذليين: (1: 146) والمجمل واللسان (نهر). ([14]) شاهده قوله: لولا الثريدان لمتنا بالضمر *** ثريد ليل وثريد بالنَّهر ([15]) أنشده في اللسان (نهر) والمخصص (9: 51) وكتاب سيبويه (2: 91). ([16]) في المجمل: "انتهز فقد أعرض لك". ([17]) النتر: الجذب بجفاء، وفي الأصل: "ونثره"، صوابه في المجمل واللسان. ([18]) في المجمل: "نهسه". ([19]) الجمهرة (3: 73). ([20]) في الأصل: "الطير"، صوابه من المجمل. ومفرده نهض بالفتح. ([21]) جمع نهض بالفتح أيضاً. وأنشدوا في الجمع لهميان بن قحافة: وقربوا كل جمالي عضه *** أبقى السناف أثراً بأنهضه ([22]) الجمهرة (3: 119). ([23]) في الأصل: "والنهيل"، صوابه في المجمل واللسان وغيرهما. ([24]) في الأصل: "العطشان". ([25]) البيت للنابغة، كما في اللسان (نهل). وكذا وردت روايته في المجمل والمخصص (13: 26). وفي اللسان والأضداد 99: "ينهل منها". وصدره فيهما: * الطاعن الطعنة يوم الوغى * ([26]) الرجز في اللسان (نهم). ([27]) لرؤبة في ملحقات ديوانه 184 واللسان (نهم). ([28]) ويقال أيضاً للراهب، وهو بهذا المعنى الأخير مقيس، قال في اللسان: "لأنه ينهم، أي يدعو".
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR185 harf- النهج: الطريق الواضح، ونهج الأمر وأنهج: وضح، ومنهج الطريق ومهاجه. قال تعالى: ﴿لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا﴾ [المائدة/48] ومنه قوله: نهج الثوب وأنهج: بان فيه أثر البلى، وقد أنهجه البلى.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR378 harfن ه ج
أخذ النّهج والمنهج والمنهاج.
وطريق نهج وطرق نهجة.
ونهجت الطّريق: بيّنته وانتهجته: استبنته ونهج الطريق وأنهج: وضح.
قال يزيد بن حذّاق الشنّيّ: ولقد أضاء لك الطّريق وأنهجت منه المسالك والهدى يعدى وأنهج الثوب: أخلق وأنهجه البلى وبردٌ منهج.
ومَشَى حتى أُنْهِجَ: لَهِث من البُهر.
قال:
فوضعتُ كفّي عند مَقطَع خَصْرِها
فتَنَفَّستْ بُهرا ولمّا تُنْهَجِ
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.883 harfطريقٌ نَهْجٌ: بَيِّنٌ واضِحٌ، وهو النَّهْجُ؛ قال أَبو كبير: فأَجَزْتُه بأَفَلَّ تَحْسَبُ أَثْرَهُ
نَهْجاً، أَبانَ بذي فَريغٍ مَخْرَفِ
والجمعُ نَهجاتٌ ونُهُجٌ ونُهوجٌ؛ قال أَبو ذؤَيب:
به رُجُماتٌ بينهنَّ مَخارِمٌ
نُهوجٌ، كلَبَّاتِ الهَجائِنِ، فِيحُ
وطُرُقٌ نَهْجَةٌ، وسبيلٌ مَنْهَجٌ: كَنَهْجٍ. ومَنْهَجُ الطريقِ: وضَحُه. والمِنهاجُ: كالمَنْهَجِ. وفي التنزيل: لكلٍّ جعلنا منكم شِرْعةً ومِنْهاجاً.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR287 harf* ن ه ج * * النَّهْجُ * بوزن الفَلْس و * المَنْهَجُ * بوزن المذهب و * المِنْهاجُ * الطريق الواضح و * نَهَجَ * الطريق أَبانه وأَوضحه و * نَهَجَهُ * أيضا سلكه وبابهما قطع و * النَّهْجُ * بفتحتين البُهر وتتابع النَّفس وبابه طرِب وفي الحديث ﴿أنه رأى رجلا * يَنْهَجُ *﴾ أي يرنو من السِّمَنِ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.919 harfالنهج ، بفتح فسكون : الطريق الواضح البين. وهو النهج، محركة أيضا. والجمع نهجات، ونهج، ونهوج. قال أبو ذؤيب:
به رجمات بينهن مخارم نهوج كلبات الهجائن فيح وطرق نهجة: واضحة المنهج بالفتح، والمنهاج ، بالكسر. وفي التنزيل: لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا المنهاج: الطريق الواضح. النهج، بالتحريك ، والنهجة، الأخير عن الليث: البهر ، بالضم، هو الربو وتتابع النفس
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.204 harfنَهَجَ
1 نَهَجَ ذ , (K, Msb,) aor. نَهَجَ , inf. n. نُهُوجٌ; (Msb;) and ↓ انهج; (S, K;) It (a road, or way, S and Msb, and an affair, TA,) became manifest, plainly apparent, or open; (S, K, Msb,) and so, with respect to a road, ↓ استنهج. (K.) ― -b2- نَهَجَ, (S, K, Msb,) and ↓ انهج, (K, Msb,) He, or it, rendered (a road, S and Msb, and an affair, TA,) manifest, plainly apparent, or open: (S, K,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR852 harfنَهَجَ
نَهَجَ A ( n. ac. نَهْج 1 , نُهُوْج 27 ),
a. Was open, clear.
b. Opened, traced out; followed ( road ).
c. I ( n. ac. نَهْج 1 ), Panted.
d. see infra (a) & IV ( c ).
نَهِجَ
نَهِجَ A ( n. ac. نَهْج 1 ),
a. Was worn out.
b. see supra (c) .
أَنْهَجَ
أَنْهَجَ IV ,
a. see I (a) .
b. Opened, traced out ( road ); rendered clear &c.
c. Wore out.
d. Put out of breath.
e. see
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR10.136 harfنهج
نَهَجَ - يَنْهَجُ - مِنْهَاج
نَهَجَ - يَنْهَجُ + المكان أو الشيء أو الأمر: يبين ويتضح وتظهر معالمه وتفاصيله: يتبين وينجلي المكان، وخاصة المسلك أو الطريق، فيمكن للكائن التوجه فيه بوضوح، ويهتدي لكل معالمه: أو يتبين الأمر وتتضح كل تفاصيله وخطواته ومراحله، فيتمكن من تنفيذه والعمل به
مِنْهَاج: اسم آلة على وزن " مِفْعال " من " نَهَجَ -
Mücavir kökler26 mücavir (36 toplam)
- هيمن
1 ortak ayet · Egemen
- شرع
1 ortak ayet · Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir
- سبق
1 ortak ayet · Yarış meydanı demektir
- هوي
1 ortak ayet · Onların hevesleri
- بلو
1 ortak ayet · Biley taşı
- رجع
1 ortak ayet · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
- أمم
1 ortak ayet · Emam ön demektir
- يدي
1 ortak ayet · El ve kol demektir
- خلف
1 ortak ayet · Half : Ense demektir
- جمع
1 ortak ayet · Yumruk demektir
- صدق
1 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
- وحد
1 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
Geçtiği ayetler(1)
… عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ …
Ve yol gösterme aracıSana da; kendinden önceki kitabları doğrulayıcı ve üzerlerine şahid olarak bu kitabı hak ile indirdik. Aralarında Allah’ın indirdiği ile hükmet. Sana hak gelmişken onların heveslerine uyma. Sizden her biriniz için bir yol, bir şeriat kıldık. Şayet Allah dileseydi; sizi tek bir ümmet yapardı. Lakin sizi verdiği ile denemek istedi. Öyleyse hayırda yarışın. Hepinizin dönüşü Allah’a dır. Size ayrılığa düştüğünüz şeyleri bildirecektir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نهج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شرع, سبل, طرق, سلك |
| Zıt Kök | عمه |
| Çekirdek Özet 1 | Üzerinde yüründükçe belirginleşen, açık ve geniş ana yol; bir şeyin üzerindeki kapalılığın kalkarak aşikâr hale gelmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin belirlediği ilkelere dayanan, ameli ve kurumsal olarak izlenen açık, şeffaf ve sürdürülebilir uygulama yöntemi |
| Çekirdek Özet 3 | Şeriatın kurucu ilkelerini pratik hayatta yürür kılan metodolojik ve kurumsal açık güzergâh |
| Kritik Hata Riski | Kökün ifade ettiği yöntemsel açıklık ve dinamik yol karakterini, statik bir mezhep veya dar bir dogmatik sistem zannetmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نه | Ortaya çıkma, kabarma, sınır koyarak belirginleşme ve bir akış hattı oluşturma (نهر, نهو, نهي) | ج | Çekirdeğin taşıdığı belirginleşme ve sınır çizme hareketine katılık, netlik ve fiziksel bir iz açıklığı kazandırarak anlamı ayakla çiğnenip apaçık hale gelmiş geniş yola dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Balık, filiz veya tohum; hareketlilik, süreklilik, canlı akış | Yolda hareketin ve sürekliliğin bulunmasını, akıcı bir seyrin varlığını temsil eder |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; açığa çıkma, dikkat çekme, görünür olma | Yolun veya durumun gizli kalmayıp apaçık meydana çıkmasını, görünür kılınmasını ifade eder |
| ج | Deve boynu, baston; yönelme, taşıma, yol alma | Belirli bir hedefe doğru fiziki ilerlemeyi, intikali ve istikameti sağlar |
| نهج | Canlı ve sürekli bir akışın görünür kılınarak belirli bir istikamette açık bir güzergâha dönüşmesi | İnsanların ve kafilelerin üzerinde yürümesiyle çizgileri açığa çıkan, seyrüseferi kolaylaştıran açık anayol hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çölde veya arazide ayak izleri, binek hareketleri ve sürekli geçişler sebebiyle çizgileri belirginleşmiş, geniş, açık ve kaybolma riski taşımayan anayol; ayrıca nefes nefese kalıp göğsün açıkça inip kalkması ve kumaşın eskiyip üzerindeki dokunun açığa çıkması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Kebîr el-Hüzelî şiirinde bu kökü izleri açıkça seçilen belirgin çöl yolu anlamında kullanmıştır: فأَجَزْتُه بأَفَلَّ تَحْسَبُ أَثْرَهُ / نَهْجاً، أَبانَ بذي فَريغٍ مَخْرَفِ |
| Erken Arapça kullanım | Yezîd b. el-Hazzâk el-Abdî yolun aydınlanması ve cömertlik yollarının açığa çıkmasını şu şekilde dile getirmiştir: ولقد أَضاءَ لك الطريقُ وأَنْهَجَتْ / سُبُلُ المَكارِمِ والهُدَى تُعْدِي |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça نهج kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle belirgin bir hatta ilerleme, açık bir yol açma ve nefesin kesilmesi derecesinde çaba gösterme anlam alanıyla temsil edilir. Güney Sami ve Arap yarımadası sahasında kök, izi sürülmüş ve üzerinde yürünmüş yol anlamında uzmanlaşmıştır. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan ن-ه-ج dizilimi yaygın bir üçlü kök olarak kök morfolojisinde aynı ses denkliğiyle korunmamış; bu dillerde açık yol ve yöntem kavramları daha çok d-r-k ve h-l-k köklerinin türevleriyle karşılanmıştır. Ancak nefes alma, iç çekme ve yorulma düzleminde bazı Aramice ve Süryanice köklerin (n-h-t ve n-h-ş türevleri) taşıdığı fiziksel zorlanma nüansı, İbn Fâris’in kökün ikinci aslı olarak zikrettiği nefes nefese kalma anlamıyla fonetik bir yakınlık sergiler. Arapçada ise kök, hem bu fiziksel eforun hem de eforla açılan açık, geniş ve şeffaf güzergâhın adı olarak özgün ve güçlü bir semantik derinlik kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çiğnenerek açığa çıkmış yol ve fiziksel açıklık | Kökün asıl dairesi, kapalılığı ve şüpheyi gideren, üzerinde yüründükçe parlayan açık anayoldur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami semantik paralelliği | Açık yol ve çaba gösterme kavramları Sami kök ailesinde çoğunlukla eylem ve hareket kökleriyle eşleşir; doğrudan n-h-j biçimi Arapçada en yetkin biçimine ulaşmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli ve doğrulanabilir bir ses denkliği tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نهج | Anlamlı | Açık yol, belirginleşme | Hedef köktür; açık ve geniş yol, yöntemin aşikâr olması | Kur'an'da geçer |
| نجه | Anlamlı | Geri çevirme, savma, engelleme | Bir kimseyi sert bir muamele veya sözle karşılayıp uzaklaştırmak | Kur'an'da geçmez |
| هنج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan mühmel dizilimdir | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb kaydı |
| هجن | Anlamlı | Melezlik, kusur, arılık kaybı | Soyda veya dilde asil olmayan unsurun karışması | Kur'an'da geçmez |
| جنه | Anlamlı | Yumuşaklık, tazelik | Genç ve taze cariyeye cüheyne veya cühene denmesi gibi fiziksel dolgunluk ve tazelik | Kur'an'da geçmez |
| جهن | Anlamlı | Yaklaşma, kalınlaşma | Karanlığın veya durumun yoğunlaşarak yaklaşması; Cüheyne kabilesinin ismi | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نهج | Merkez | Açık ve geniş yol, yöntem | Üzerinde yürünerek açığa çıkarılmış, geniş ve tereddütsüz güzergâh | Kurumsal, ameli ve belirgin yöntem |
| شرع | Komşu | Kaynak, başlangıç çizgisi | Suya ve ana ilkeye ulaştıran başlangıç kapısı ve yasa koyumu | نهج bu yasanın pratik hayatta yürünen geniş yoludur |
| سبل | Komşu | Amaca götüren uzanım | Kolaylıkla akıp giden, tali yönleri de bulunabilen güzergâh | نهج tali değil daima ana ve apaçık yoldur |
| طرق | Komşu | Ayak basılan zemin | Çekiçleme ve basma eylemiyle oluşan somut yol | نهج basılmanın ötesinde netleşmiş ve aydınlanmış rotadır |
| سلك | Komşu | Giriş ve katetme | Bir yola fiilen girip onu aşma eylemi | نهج eylemin kendisi değil girilen açık yolun vasfıdır |
| عمه | Zıt | Şaşkınlık, yolunu kaybetme | Kılavuzsuz kalarak yönsüzce bocalama ve basiretsizlik | نهج kökünün sunduğu mutlak açıklık ve yön belirginliğinin zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نهج | Açık yol, yöntem | Çiğnenerek çizgileri belirginleşmiş ana güzergâh ve usul | Kesin |
| Latince | Methodus, via manifesta | Açık yol, araştırma yolu | Methodus kavramı amaca götüren yolu verirken via manifesta açıklık vasfını tamamlar | Güçlü |
| İngilizce | Method, clear path, avenue | Açık yol, yöntem, usul | Method zihni usulü; clear path ve avenue ise açık fiziki ve kurumsal yolu karşılar | Kesin |
| Almanca | Methode, gebahnter Weg | Yöntem, açılmış geniş yol | Gebahnter Weg çiğnenip açılmış yol nüansını somut olarak taşır | Güçlü |
| Fransızca | Méthode, voie frayée | Yöntem, açılmış açık yol | Voie frayée yürünerek belirginleştirilmiş yol anlamına tam uyar | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَمِنْهَاجًا | Şeriatın hayata aktarılmasında izlenen açık, pratik ve şeffaf uygulama yolu | Her peygambere ve topluma verilen temel ilahi ilkelerin (şir'a) zaman ve mekân şartlarında tatbik edilmesini sağlayan dinamik amel ve ahlak metodolojisi (Mâide 5:48) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Dinin değişmez esasları ile değişken uygulama alanlarının tespiti | Şir'a ve minhac ayrımında, tevhid gibi sabit akidevi köklerin yanında minhacın ümmetlere göre farklılaşabilen amelî boyutu | İlahi iradenin pratik alandaki açık ve hikmetli tecelli usulü |
| Fıkıh | Usûl-i fıkıh ve ahkâmın istinbat yöntemleri | Şeriatın ana hedeflerini pratik hukuki normlara dönüştüren açık metodolojik kurallar ve ictihad yolları | Hukuki istikrarı sağlayan şeffaf metodoloji |
| Tefsir | Mâide 5:48 tefsirinde din-şeriat-minhac kavramlarının sınırlarının belirlenmesi | Şir'a başlangıç ve kaynak hükümler, minhac ise bu kaynaklardan beslenen açık yaşam nizamı ve sünnet olarak yorumlanmıştır | Apaçık, geniş ve takip edilebilir cadde |
| Hadis | Peygamberî sünnetin açık ve takip edilebilir bir yol oluşunun ifadesi | Hz. Peygamber'in ümmetini gecesi gündüz gibi aydınlık, açık bir yol üzerinde (tarîkatin nâhiye / minhâc) bıraktığını bildiren rivayetler | Tereddütsüz, aydınlık nebevi rota |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi vahyî ilkelerin ibadet ve ahlak nizamına dönüşmesi | Nebevi amel yolu ve sünnet | İlkeleri pratik hayatta uygulanabilir kılmak | Şeriatın soyut kurallarını yaşanır kılan açık hayat güzergâhıdır | Kesin |
| İlmi | Hakikatin araştırılmasında kullanılan usul ve epistemoloji | Bilimsel metot ve açık epistemolojik paradigma | Bilginin üretilmesini, denetlenmesini ve aktarılmasını sağlamak | Şeffaf, denetlenebilir ve adımları belli olan metodolojik süreçtir | Güçlü |
| Siyasi | Yönetimin meşruiyet zemininde yürüttüğü kurumsal usul | Anayasal nizam ve kamu hukuku usulü | Keyfiliği önlemek, yönetimi öngörülebilir ve açık kılmak | İdarenin gizli ve kapalı değil, herkesçe bilinen kurallarla işlemesidir | Güçlü |
| İktisadi | Üretim, bölüşüm ve ticaret kurallarının işleyişi | Şeffaf piyasa nizamı ve iktisadi yöntem | Belirsizliği (garar) gidermek ve adil mübadeleyi temin etmek | Kuralları açıkça konulmuş, hile ve kapalılıktan arındırılmış ekonomik güzergâhtır | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Algoritma ve adım adım çözüm protokolü | Bir problemin çözümü için girdiden çıktıya uzanan, adımları baştan sona açık, tekrarlanabilir ve kesin hatlı işlem yolu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal metodoloji ve normatif süreç yönetimi | Sosyal ve hukuki ilişkilerde tarafların hak ve mükellefiyetlerini belirsizlikten kurtaran açık usul kuralları | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Minhac kavramını yalnızca teorik bir felsefi metot veya belirli bir fırkanın dar tüzüğü derecesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Şeriat ile birlikte zikredilerek, evrensel hakikatlerin hayatın bütününe yayılmasını sağlayan geniş, açık, herkesin yürüyebileceği şeffaf toplumsal ve ahlaki anayol |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dini yalnızca soyut inanç esaslarından ibaret görüp, onu görünür ve sistemli bir hayat pratiğine dönüştüren açık yöntem boyutunu ihmal etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin getirdiği nizamın sadece bir inanç sistemi değil, aynı zamanda hayatın her alanında açıkça izlenebilir metodolojik bir yol ve kurumsal bir güzergâh sunduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin getirdiği şeriatların çeşitliliğini, dinin birliği ile pratik uygulamaların özgünlüğünü açıklayan vahdet-kesret dengesi ayetlerinde (özellikle Mâide 5:48) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şeriat ve minhacın aynı şey olduğu yanılgısını giderir; dinin değişmez temel hükümleri (şeriat) ile bu hükümlerin çağlar ve şartlar içinde açıkça yüründüğü usul ve yolların (minhac) ayrımını netleştirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamÜzerinde sürekli yürünmesi sebebiyle izleri derinleşmiş, çalı ve engellerden arınmış, her yönden açıkça fark edilen geniş ve düz çöl yolu.
- Soyut anlamBelirsizliğin, keyfiliğin ve kapalılığın ortadan kaldırılmasıyla kurulan; hedefe güvenle ulaştıran şeffaf, denetlenebilir ve kararlı yaşam usulü.
- Sistematik karşılıkBir ilke kümesinin () pratik ve dinamik bir süreç () üzerinden görünür bir düzen ve hayat tarzına () dönüştürülmesini sağlayan kurumsal metodoloji.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıBurada temel ilahi hükümleri ve yasaları (şir'a), bu hükümleri hayata bağlayan açık ve düzgün yöntemi (minhac), ise toplumda fiilen gerçekleşen düzen ve hayat pratiğini temsil eder. Gradyanın sıfır olması (), yöntemin içinde hiçbir kapalılık, belirsizlik veya pürüz bulunmadığını; yolun baştan sona homojen, açık ve net bir düzlemde ilerlediğini gösterir.