نهي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-ه-ي36 sîga, 87 mücavir kök, 54 ayet, 26 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قتليَنْتَهُواالنُّهَىوَيَنْهَوْنَتَنْتَهِنهيانْتَهَوْانكرعرفبديعودصلويَنْتَهِنُهُواشطن

KökSîga 36Ayet 54Sure 26Mücavir 87

▶ Ağı aç (3B)

نهي

ن - ه - ي

KÖK
  • 56 geçiş
  • 54 ayet
  • 36 sîga
  • 13 sözlük

Nihayet, son demektir. Bir akıntının son bulduğu yere, yani yamacın bitip düzlüğün başladığı yere nihaye denir. Nehy etmek, ileride olacak kötü sonuçları baştan haber vererek yapmamasını istemektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: نهى

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Nihayet, son demektir. Bir akıntının son bulduğu yere, yani yamacın bitip düzlüğün başladığı yere nihaye denir. Nehy etmek, ileride olacak kötü sonuçları baştan haber vererek yapmamasını istemektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.262 harf
باب الهاء والنون ووايء معهما ه ن و، ه و ن، و ه ن ، ن و ه، ن ه ي، ه ن ي، ه ن أ، أ ه ن، ن ه أ مستعملات هنو: هنٌ: كلمة يُكنّى بها عن اسم الإنسان، تقول: أتاني هنٌ، والأنثى: هَنَهْ إذا وقفت عندها، فإذا وصلت قلت: هذه هَنَةٌ مقبلةٌ، ومن العرب من يسكن نونَ هَنٍ، فيقول: هَنْتٌ. ويقال: في فلان هناةٌ، أي خلال من الشر، وتقول العرب: هذا هنوك. هون: الهَوْنٌ: مصدر الهَيِّن في معنى السّكينة والوقار تقول: هو يمشي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.171 harf
Madde başı: نهىالنهْيُ: خلاف الأمر. ونَهَيْتُهُ عن كذا فانْتَهى عنه وتَناهى، أي كَفَّ. وتَناهَوْا عن المنكر، أي نهى بعضهم بعضاً. ويقال: إنه لأمورٌ بالمعروف نَهُوٌّ عن المنكر. وفلانٌ ماله ناهِيَةٌ، أي نَهْيٌ. والنُهْيَةُ بالضم: واحدة النُهى، وهي العُقول، لأنها تَنْهى عن القبيح. والنِهْيُ بالكسر: الغديرُ في لغة أهل نجد، وغيرهم يقوله بالفتح. وتَناهى الماءُ، إذا وقَف في الغدير وسكَن. وتَنْهِيَةُ الوادي: حيث
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok16.696 harf
Madde başı: نهىباب الهاء والنون هنأ ، نهى ، ناه ، وهن ، نهأ ، هان ، هنا ، أنه ، أهن . هنأ : قال أبو زيد يقال في الهمزة : هَنَأتُ البعيرَ أهنَؤُه هَنْأً ، إذا طَلَيْتَه بالهِنَاء ، وهو القَطِران . قال : وتقول هَنأَني الطَّعامُ ، وهو يَهْنَؤُني هِنْأً وهَنْأً ويَهْنِئُني . الحرانيّ عن ابن السكيت : يقال : هَنَأَكَ الله ومَرأَك ، وقد هَنأَني الطَّعامُ ومَرَأَني بغير ألف ، إذا أَتْبعوه هنَأَني ، فإِذا أفردُوه قالوا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.876 harf
(باب النون والهاء وما يثلثهما) (نهي) النون والهاء والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على غايةٍ وبلوغ. ومنه أنهيت إليه الخَبر: * بلَّغته إياه. ونِهايةُ كلِّ شيءٍ: غايته. ومنه نَهَيته عنه، وذلك لأمرٍ يفعله. فإذا نَهَيته فانتهى عنك فتلك غايةُ ما كان وآخِره. وفلانٌ ناهِيكَ من رجلٍ وَنَهْيُك، كما يقال حسبك، وتأويله أنَّه بِجدِّه وغَنَائه ينهاك عن تطلُّبِ غيره. وناقة نَهِيَّةٌ: تناهَتْ سِمَناً. والنُّهْيَة:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.706 harf
Madde başı: نهى- النهي: الزجر عن الشيء. قال تعالى: ﴿أرأيت الذي ينهى * عبدا إذا صلى﴾ [العلق/9 - 10] وهو من حيث المعنى لا فرق بين أن يكون بالقول أو بغيره، وما كان بالقول فلا فرق بين أن يكون بلفظة أفعل نحو: اجتنب كذا، أو بلفظة لا تفعل. ومن حيث اللفظ هو قولهم: لا تفعل كذا، فإذا قيل: لا تفعل كذا فنهي من حيث اللفظ والمعنى جميعا. نحو قوله تعالى: ﴿ولا تقربا هذه الشجرة﴾ [البقرة/35]، ولهذا قال: {وما نهاكما ربكما عن هذه
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR810 harf
ن ه ي نهاه فانتهَى‏.‏ وتناهوا عن المنكر‏.‏ وانتهى الشيء‏:‏ بلغ النهاية‏.‏ وتناهى البعير سمناً وجمل نهيٌّ وناقة نهيّة‏.‏ وهو بعيد المنتهى‏.‏ ولا ينتهي حتى ينتهى عنه‏.‏ وروَى بنو حنيفة أهاجيّ الفرزدق في جرير فأحفظوه فاستنهاهم أي قال لهم‏:‏ انتهوا‏.‏ وهذا منتهى الأمر ونهايته ومنهاته‏.‏ قالت ليلى الأخيلية‏:‏ ألم تعلم جزاك الله شراً بأن الموت منهاة الرجال وقال جرير‏:‏ حتى أنخنا عند أبواب
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.116 harf
النَّهْيُ: خلاف الأَمر. نَهاه يَنْهاه نَهْياً فانْتَهى وتناهى: كَفَّ؛ أَنشد سيبويه لزياد بن زيد العذري: إذا ما انْتَهى عِلْمي تناهَيْتُ عندَه، أَطالَ فأَمْلى، أَو تَناهى فأَقْصَرا وقال في المعتل بالأَلف: نَهَوْته عن الأَمر بمعنى نَهيْته. ونَفْسٌ نَهاةٌ: منتهية عن الشيء. وتَناهَوْا عن الأَمر وعن المنكر: نَهى بعضهم بعضاً. وفي التنزيل العزيز: كانوا لا يَتَناهَوْنَ عن مَنْكَرٍ فعلوه؛ وقد يجوز أَن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR701 harf
* ن ه ي * * النَّهْيُ * ضد الأمر و * نَهَاهُ * عن كذا يَنْهَاه * نَهْياً * و * انْتَهَى * عنه و * تَنَاهَى * أي كفَّ و * تَنَاهَوْا * عن المُنكر أي نهى بعضهم بعضا ويقال إنه لأمُور بالمعروف * نَهُوٌ * عن المُنكر على فَعُول و * النُّهْيَةُ * بالضم واحدة * النُّهَى * وهي العُقول لأنها تنهى عن القبيح و * تَنَاهَى * الماء إذا وقف في الغدير وسكن و * الإِنْهَاءُ * الإبلاغ و * أَنْهَى * إليه الخبر *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.575 harf
: ( ي ( *!نَهاهُ *!يَنْهاه *!نَهْياً : ضِدُّ أَمَرَهُ ) . قال شيخنا : لولا الشُّهْرة ومُرَاعَاهً الخطِّ لاقْتَضَى كَسْر المُضارِع ، ولو قالَ كسَعَى لأجادَ . قُلْتُ : وهو نَصُّ المُحْكم قالَ : *!النَّهْيُ خِلافُ الأمْرِ ، نَهاهُ يَنْهاهُ نَهْياً ( *!فانْتَهَى *!وتَنَاهَى ) : كَفَّ ؛ أَنْشَدَ سيبويه لزِيادَة ابنِ زيْدٍ العُذْري : إذا ما *!انْتَهَى عِلْمي *!تَناهَيْتُ عنْدَه أَطالَ فأَمْلى أَو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.042 harf
Madde başı: نهىنَهَاهُ عَنْهُ 1 نَهَاهُ عَنْهُ ذ He forbade him it. ― -b2- لَاتُسْهَى وَلَا تُنْهَى: see art. سهى, in two places. 6 تَنَاْهَىَ see 8. اِنْتَهَى عَنْهُ 8 اِنْتَهَى عَنْهُ ذ , and ↓ تَنَاهَى, He refrained, abstained, or desisted, from it, as forbidden; left, relinquished, or forsook it. (S, Msb.) See an ex. of the latter voce سَوَادٌ. ― -b2- اِنْتَهَى اِلَيْهِ It ultimately reached, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR59 harf
نَهِيَ نَهِيَ A ( n. ac. نَهًى [ 4 ] ), a. see supra (c) .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok33.892 harf
نهي نَهَى - يَنْهَى - نُهَى - نَهي -نَهيِّة - نُهَى - انْتَهَى - يَنْتَهِي - مُنْتَهِي - مُنْتَهَى - تََنَاهى - يَتَنَاهى نَهَى - يَنْهَى + كائن + كائناً + عن شيء: يوقفه ويمنعه عن الوصول إليه: يحجز بينه وبين الشيء أو يردعه ويزجره وينهره وينكله عنه نَهيَ: على وزن " فَعيل" من " نَهَى - يَنْهَى " اسم فاعل مبالغة نَهيِّة: مؤنث " نَهيّ ": وهي
Tamamını oku

Sîgalar(36)

Mücavir kökler87 mücavir (276 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نكر

    12 ortak ayet · Tanınmayan

  2. عرف

    9 ortak ayet · Tanınan ile

  3. أمر

    12 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

  4. عود

    5 ortak ayet · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…

  5. دين

    7 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  6. رجم

    3 ortak ayet · Alet olarak kullanılan taştır

  7. صلو

    5 ortak ayet · Namaz

  8. سلف

    2 ortak ayet · Boynun üst tarafıdır

  9. بدي

    3 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız

  10. بأس

    4 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

  11. قتل

    5 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  12. شطن

    4 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

Geçtiği ayetler(54)

  1. وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

    Onlara yasaklandıKendilerine yasaklanan faizi almaları ve haksız yere insanların mallarını yemelerinden ötürü. Onların küfür içinde olanlarına elem verici bir azab hazırladık.

  2. بَلْ بَدَا لَهُمْ مَا كَانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ وَلَوْ رُدُّوا لَعَادُوا لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

    Onlara yasaklandıHayır, öteden beri gizleyegeldikleri şeylerle karşılarına çıktık. Eğer geri döndürülselerdi yine kendilerine yasaklanan şeylere döneceklerdi. Doğrusu onlar, yalancılardır.

  3. فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ مَا نُهُوا عَنْهُ قُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ

    Onlara yasaklandıBöylece onlar, serkeşlik ederek yasak edileni yapmakta ısrar edince; aşağılık maymunlar olun, dedik.

  4. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نُهُوا عَنِ النَّجْوَى ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَيَتَنَاجَوْنَ …

    Onlara yasaklandıGizli gizli konuşmaktan men’edildikleri halde, men’edildikleri şeyi yapmaya kalkışanlarla günah işlemek, düşmanlık etmek ve Peygambere karşı gelmek konusunda gizlice konuşanları görmedin mi? Sana geldikleri zaman, seni Allah’ın selamladığı bir şeyle selamlarlar. Kendi aralarında da: Söylediklerimiz yüzünden Allah’ın bize azab etmesi gerekmez miydi? derler. Onlara cehennem yeter. Oraya gireceklerdir. Ne kötü dönüş yeridir.

  5. … إِلَى الَّذِينَ نُهُوا عَنِ النَّجْوَى ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَيَتَنَاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَةِ الرَّسُولِ وَإِذَا جَاءُوكَ …

    Onlara yasaklandıGizli gizli konuşmaktan men’edildikleri halde, men’edildikleri şeyi yapmaya kalkışanlarla günah işlemek, düşmanlık etmek ve Peygambere karşı gelmek konusunda gizlice konuşanları görmedin mi? Sana geldikleri zaman, seni Allah’ın selamladığı bir şeyle selamlarlar. Kendi aralarında da: Söylediklerimiz yüzünden Allah’ın bize azab etmesi gerekmez miydi? derler. Onlara cehennem yeter. Oraya gireceklerdir. Ne kötü dönüş yeridir.

Sîga sayfası: وَيَنْهَوْنَ
Sîga sayfası: الْمُنْتَهَى

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنهي
YapıÜçlü
Özel DurumNakıs (lâm harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerكفف, حجر, منع, زجر
Zıt Kökأمر
Çekirdek Özet 1Bir hareketin, akışın veya eylemin sınırına ulaşıp durması, sona erdirilmesi ve tutulması
Çekirdek Özet 2Kötüye, fesada ve sapmaya yönelen iradi akışı nihai sınırda durdurma, kötülükten alıkoyma ve vazgeçme
Çekirdek Özet 3Bireysel ve toplumsal sınırların korunması; aklın frenleme işlevi ile ontolojik ve ahlaki hadlerin belirlenmesi
Kritik Hata RiskiKökün sadece dışsal ve keyfi bir yasaklama buyruğu sayılarak aklın engelleme yetisi ve haddine varıp durma anlam boyutlarının göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نهBelirgin bir yöne akma, kabarma, ortaya çıkma veya harekete geçme; نهج (açık ve belirgin yol tutma), نهر (genişçe akma, fışkırma) ve نهو / نهي köklerinde görülen doğrusal hareket tabanıيLâm konumundaki zayıf harf eylemin akışını tüketerek bir sınıra, nihayete veya durulma noktasına ulaştırmış; serbest hareketi varış hududunda durdurma ve menetme anlamına bağlamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkSüregelen bir yönelişi, eylemin canlı akışını ve hareket halindeki gücü temsil eder
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesDevam eden akışın birdenbire fark edilmesini, bir eşikte durdurulup dikkat çekilmesini simgeler
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaDurdurma eyleminin elle tutulur bir sınırla neticelendirilmesini, fiilin son haddine ulaşıp tamamlanmasını karşılar
نهيAkışın bir eşikte tutularak son noktaya vardırılmasıSüregelen bir eylemin nihai sınıra ulaştırılarak kesilmesi, önünün alınması ve mevcudiyetin sınırda durdurulması hareketini oluşturur

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSel suyunun akıp ulaştığı, genişleyip durulduğu ve bittiği çukur havuz yahut vadi sonu (تَنْهِيَةُ الوادي / النِّهْيُ). Ayrıca devenin burnundaki halkanın son noktası (النِّهاية) ve bir şeyin son haddine ulaşıp durması anlamında kullanılır.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde ölümün insanın emellerine son veren nihai eşik olması ve aklın kişiyi hevasından men etmesi bağlamında geçer. Leylâ el-Ahyeliyye'ye ait beyitte kök bu somut sonlanma anlamıyla yer alır: ألم تعلم جزاك الله شراً / بأن الموت منهاة الرجال
Erken Arapça kullanımZiyâd b. Zeyd el-Uzrî'ye ait beyitte bilginin son sınırına ulaşılıp orada durulması anlamında kullanılmıştır: إذا ما انْتَهى عِلْمي تناهَيْتُ عندَه / أَطالَ فأَمْلى، أَو تَناهى فأَقْصَرا

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde نهي kökünün temel semantik matrisi, yönelinen bir sınırın tamamlanması, durdurma ve geri çekilme ekseninde gelişir. İbranicede n-h-h kökü yol gösterme ve hedefe ulaştırma çizgisinde anlam taşırken, klasik Süryanicede n-h-y / n-h-a biçimleri aydınlanma veya bir şeyin sınırına varma nüanslarıyla temas kurar. Arapçada kök, sel sularının son bulup durulduğu çukur havuz fiziksel imgesinden hareketle, hem varılacak nihai gayeyi hem de bir hareketi sınırda durdurup engellemeyi ifade eden çift kutuplu (ulaşma ve menetme) bir derinlik kazanmıştır. Kökün türevlerinden olan akıl mânasındaki en-nuhâ kelimesi de insanı taşkınlıktan ve haddi aşmaktan meneden içsel sınır koyucu melekeyi gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSu akıntısının ulaşıp durulduğu havuz ve vadinin bittiği sınır anlamından iradi eylemi sınırlayıp durdurmaya intikalÇekirdeğin somut akışın son noktası olma vasfı, ahlaki ve hukuki planda kötülüğü durdurma (nehiy) ve aklın insanı dizginlemesi (nuhâ) kavramlarına dönüşmüştürKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice n-h-h ve Süryanice n-h-y formlarıyla fonetik ve semantik akrabalıkBir yöne sevk etme, sonuca vardırma ve sınır çizgisine ulaştırma anlamları Sami gövdede ortaktırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrulanmış doğrudan bir kökensel bağ tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نهيAnlamlıBir şeyin sonuna varmak, durdurmak, menetmekSuyun havuzda toplanıp durması, gayeye ulaşma, iradi olarak kötü fiilden alıkoymaHedef kök; Kur'an'da geçer
نيهAnlamlıEt ve yağ bağlamak, gelişip semirmekBedenin veya devenin semirip etinin dolgunlaşmasıOrtak hacim ve nihayete erişme ilgisi; Kur'an'da geçmez
هنيAnlamlıRahat ve afiyetle tüketmek, kolay gelmekZahmetsizce elde edilen, içine sinen nimet ve kolaylıkTers kombinasyon, nihayete huzurla erme nüansı; Kur'an'da geçer (هنأ)
هينAnlamlıHafif, kolay ve değersiz olmak, yumuşaklıkAğır basmayan, basite alınan veya dinginleşen durumFonetik zayıflama ve durulma ilgisi; Kur'an'da geçer
ينهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkip
يهنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkip

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نهيMerkezMenetmek, sona erdirmekEylemi nihai hududuna vardığında durdurmak ve yapılmamasını istemekHem dışsal buyrukla alıkoymayı hem de eylemin kendiliğinden son bulmasını içerir
كففKomşuAlıkoymak, el çekmekFiziksel olarak eli veya gücü bir şeyden geri çekmekنهي köküne göre daha çok eylemin dış uzvunu tutma ve sınırlandırma yönü ağır basar
حجرKomşuKısıtlamak, engellemekEtrafını çevirerek koruma altına almak ve tasarrufu sınırlandırmakMekânsal ve hukuki bir sınır çizerek içeri giriş veya çıkışı engeller
منعKomşuSavunmak, ulaşmasını engellemekBir gücün nesneye ulaşmasına fiilen engel olmakDoğrudan direnç ve set çekme vurgusu taşır; نهي ise sonlandırma talebi ve sınır bilincidir
زجرKomşuAzarlayarak engellemekSes tonu, tehdit veya şiddet unsuruyla geri püskürtmekMenetme işine baskı, caydırıcı ses ve azarlama boyutu katar
أمرZıtBuyurmak, başlatmakBir fiilin yapılmasını ve hayata geçirilmesini talep etmekنهي eylemi durdurup sınır çekerken, أمر eylemi başlatıp vücuda getirir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنهيSonlandırmak, menetmek, nihayete ermekHem bir eylemin yapılmamasını istemeyi hem de bir sürecin nihai sınırına ulaşıp durmasını kuşatırKesin
LatinceProhibere, vetare, terminareYasaklamak, alıkoymak, sonlandırmakProhibere önleme ve uzak tutmayı, terminare ise sınıra ulaşıp bitirmeyi karşılar; kökün bütünlüğünü parça parça verirGüçlü
İngilizceForbid, prohibit, cease, culminateYasaklamak, durdurmak, son bulmakForbid ve prohibit menetme yönünü, cease ve culminate ise nihayete varıp durma cephesini yansıtırGüçlü
AlmancaUntersagen, verbieten, endenMenetmek, yasaklamak, sona ermekVerbieten iradi yasaklamayı, enden sınırına ulaşıp bitmeyi karşılar; akıl ile bağlantılı frenleme boyutunu doğrudan içermezGüçlü
FransızcaInterdire, défendre, cesserYasaklamak, menetmek, son vermekHukuki ve ahlaki müdahaleyi ifade eder ancak vadi sonu suyun durulması gibi organik sonlanmayı dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نُهُوا / يَنْهَوْنَHukuki ve ahlaki yasaklama, kötülükten alıkoymaİyiliği emredip kötülükten nehyetme veya yasaklanan şeyleri işleme bağlamı (Âl-i İmrân 3:104, Nisâ 4:161)
انْتَهَوْا / يَنْتَهُواEyleme son verme, vazgeçme, geri çekilmeSavaştan, küfürden veya aşırılıktan vazgeçip durma bağlamı (Bakara 2:192, Nisâ 4:171, Enfâl 8:38)
الْمُنْتَهَىNihai varış noktası, son sınırVarlığın ve kaderin en son durağı, Sidre veya Allah'a dönüş bağlamı (Necm 53:14, 53:42)
النُّهَىAkıllar, muhakeme yetisi, kötülükten alıkoyan bilinçKevnî ayetlerden ve tarihten ibret alma bağlamı (Tâhâ 20:54, 20:128)
مَنْهَاة / نَهْيEylemin önünü kesme, engellemeNamazın kötülükten alıkoyması bağlamı (Ankebût 29:45)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNehyin mahiyeti ve ahlaki yükümlülükNehyin bizatihi kötülükten mi (kabih lizâtihî) kaynaklandığı yoksa ilahi irade öyle dilediği için mi kerahet kazandığı meselesiNehiy, ilahi iradenin kula çizdiği ontolojik sınır ve fiilden iradi olarak el çektirme buyruğu olarak tanımlanır
FıkıhHüküm kaynağı olarak nehiy sîgasıNehyin mutlak olarak tahrîm (kesin haramlık) mi yoksa tenzîhen kerahet mi ifade ettiği; nehyedilen akdin fesadı gerektirip gerektirmediğiEylemi yasaklama, hükümsüz kılma ve mükellefin hareket sahasını sınırlama
TefsirEmr-i bi'l-ma'rûf nehy-i ani'l-münkerToplumsal fesadın durdurulması, müminlerin kamusal denetim vazifesi ve aklın (nuhâ) ibret almasıKötülüğün yayılmasını eşikte durdurma ve toplumsal çürümeyi nihayete erdirme
HadisPeygamberî direktifler ve frenleyici ilkelerHz. Peygamber'in menettiği şeylerden bütünüyle kaçınma emri; gece namazının kötülükten alıkoyucu (menhât) oluşuZararın önünü kesme, eylemi sınırda bırakma ve nefsi dizginleme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi hudutlar ve ahlaki sorumlulukNehiy ve haram sınırıKötülüğe giden akışı eşikte durdurmaKulun hevasına sınır çizerek ontolojik haddini bilmesini ve günahtan geri durmasını sağlarKesin
İlmiEpistemolojik hadler ve aklın denetimiZihinsel frenleme ve metodolojik sınırHaddi aşan iddiaları ve vehimleri engellemeAklın (en-nuhâ) heva kaynaklı taşkınlıkları dizginleyerek hakikatin sınırında durmasını temin ederGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve kamusal denetimYasal yasaklar ve kötülüğü engellemeToplumsal fesadı ve zorbalığı durdurmaİyiliği emredip kötülükten menetme prensibiyle kamu otoritesinin veya adalet mekanizmasının zulmü frenlemesiKesin
İktisadiPiyasa kuralları ve haksız kazancın önlenmesiFaiz, tekel ve sömürünün yasaklanmasıPiyasadaki yıkıcı taşkınlıkları sınırlandırmaKaynakların haksızca birikmesini ve zulüm doğuran serbest akışı nehiy kurallarıyla frenleyerek adil dağılımı korurGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerLimit, sınır değeri (boundary condition) ve sönümlemeBir fonksiyonun veya fiziksel sürecin belirli bir eşiğe yaklaşıp o noktada sonlanması; kinetik akışın bir dirençle durdurulup kararlı hale gelmesiGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki yasak, ahlaki fren mekanizması (inhibition)Bireyin ve toplumun taşkın dürtülerini kurallarla engelleyip dengede tutan normatif ve psikolojik sınırlandırma işleviKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiنهي kökünü yalnızca yukarıdan dayatılan, gerekçesiz ve kuru bir yasaklama buyruğu zannedip kökün 'nihayet', 'sonlanma' ve 'akıl' (en-nuhâ) boyutlarından koparmak
Kur'an içi daha geniş anlamKök sadece men etmeyi değil; selin göle ulaşıp durulması gibi eylemin zararlı etkisinin sınırda tüketilmesi, insanın kendi iradesiyle haddine varıp durması ve kötülüğe son vermesi süreçlerini de kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNehyin ahlaki ve ontolojik koruyuculuğu anlaşılamaz; ilahi yasaklar anlamsız kısıtlamalar gibi algılanır, emr-i bi'l-ma'rûf ile nehy-i ani'l-münker dengesi bozulur ve aklın frenleme vasfı göz ardı edilir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ahlak ve hukuk mimarisindeki sınır (hududullah) kavramının operasyonel fiilidir. Neyin yapılmayacağını, nerede durulacağını ve akışın hangi noktada kesilmesi gerektiğini tayin eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Emr-i bi'l-ma'rûf ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:104, 3:114), savaşa ve zulme son verme çağrılarında (Bakara 2:192, 2:193), aklın ibret alma yetisinin zikredildiği yerlerde (Tâhâ 20:54, 20:128) ve ilahi takdirin nihai varış noktası vurgusunda (Necm 53:42).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Özgürlüğü sınırsız eylem serbestisi sanan modern algıyı düzeltir; insan aklının ve toplum nizamının ancak sınırda durma (intihâ) ve kötülüğü önleme bilinciyle korunabileceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSel suyunun akış mecrasını tüketip vadi tabanındaki çukura veya gölete vararak orada toplanması, yayılması ve sakinleşip durması; devenin burnundaki dizgin halkasının son noktası.
  • Soyut anlamBir yönelişin veya eylemin ulaştığı ahlaki ve hukuki sınırda iradi veya mecburi olarak durdurulması; hevanın taşkınlığına aklın ve vahyin bir eşik koyarak son vermesi.
  • Sistematik karşılıkBireysel nefis terbiyesinden uluslararası ilişkilere kadar uzanan her alanda aşırılığı, zulmü ve fesadı sınır çizgisine ulaştığı anda bloke eden ilahi ve ahlaki frenleme mekanizması.
  • LaTeX modelilim⁡t→Tx(t)=x0  ⟹  (dxdt=0)
  • LaTeX açıklamasıModelde x(t), bireyin veya toplumun zamana bağlı eylem akışını ve hareket halindeki yönelişini simgeler. T, vahyin veya aklın çizdiği nihai sınırı ve sürenin bittiği anı temsil eder. x0, ulaşılan nihai haddi ve durulma eşiğini (el-müntehâ) gösterir. dx/dt=0 ifadesi ise eylemin türevinin sıfırlanmasını, yani akışın tamamen durup nehyin ve sonlanmanın (intihâ) gerçekleşmesini matematiksel olarak modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن