نهي
ن - ه - ي
KÖK- 56 geçiş
- 54 ayet
- 36 sîga
- 13 sözlük
Nihayet, son demektir. Bir akıntının son bulduğu yere, yani yamacın bitip düzlüğün başladığı yere nihaye denir. Nehy etmek, ileride olacak kötü sonuçları baştan haber vererek yapmamasını istemektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: نهى
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Nihayet, son demektir. Bir akıntının son bulduğu yere, yani yamacın bitip düzlüğün başladığı yere nihaye denir. Nehy etmek, ileride olacak kötü sonuçları baştan haber vererek yapmamasını istemektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.262 harfباب الهاء والنون ووايء معهما
ه ن و، ه و ن، و ه ن ، ن و ه، ن ه ي، ه ن ي، ه ن أ، أ ه ن، ن ه أ مستعملات هنو: هنٌ: كلمة يُكنّى بها عن اسم الإنسان، تقول: أتاني هنٌ، والأنثى: هَنَهْ إذا وقفت عندها، فإذا وصلت قلت: هذه هَنَةٌ مقبلةٌ، ومن العرب من يسكن نونَ هَنٍ، فيقول: هَنْتٌ.
ويقال: في فلان هناةٌ، أي خلال من الشر، وتقول العرب: هذا هنوك.
هون: الهَوْنٌ: مصدر الهَيِّن في معنى السّكينة والوقار تقول: هو يمشي
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.171 harfMadde başı: نهىالنهْيُ: خلاف الأمر. ونَهَيْتُهُ عن كذا فانْتَهى عنه وتَناهى، أي كَفَّ. وتَناهَوْا عن المنكر، أي نهى بعضهم بعضاً. ويقال: إنه لأمورٌ بالمعروف نَهُوٌّ عن المنكر. وفلانٌ ماله ناهِيَةٌ، أي نَهْيٌ. والنُهْيَةُ بالضم: واحدة النُهى، وهي العُقول، لأنها تَنْهى عن القبيح. والنِهْيُ بالكسر: الغديرُ في لغة أهل نجد، وغيرهم يقوله بالفتح. وتَناهى الماءُ، إذا وقَف في الغدير وسكَن. وتَنْهِيَةُ الوادي: حيث
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok16.696 harfMadde başı: نهىباب الهاء والنون
هنأ ، نهى ، ناه ، وهن ، نهأ ، هان ، هنا ، أنه ، أهن .
هنأ : قال أبو زيد يقال في الهمزة : هَنَأتُ البعيرَ أهنَؤُه هَنْأً ، إذا طَلَيْتَه بالهِنَاء ، وهو القَطِران .
قال : وتقول هَنأَني الطَّعامُ ، وهو يَهْنَؤُني هِنْأً وهَنْأً ويَهْنِئُني .
الحرانيّ عن ابن السكيت : يقال : هَنَأَكَ الله ومَرأَك ، وقد هَنأَني الطَّعامُ ومَرَأَني بغير ألف ، إذا أَتْبعوه هنَأَني ، فإِذا أفردُوه قالوا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.876 harf(باب النون والهاء وما يثلثهما)
(نهي) النون والهاء والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على غايةٍ وبلوغ. ومنه أنهيت إليه الخَبر: * بلَّغته إياه. ونِهايةُ كلِّ شيءٍ: غايته. ومنه نَهَيته عنه، وذلك لأمرٍ يفعله. فإذا نَهَيته فانتهى عنك فتلك غايةُ ما كان وآخِره. وفلانٌ ناهِيكَ من رجلٍ وَنَهْيُك، كما يقال حسبك، وتأويله أنَّه بِجدِّه وغَنَائه ينهاك عن تطلُّبِ غيره. وناقة نَهِيَّةٌ: تناهَتْ سِمَناً. والنُّهْيَة:
(باب النون والهاء وما يثلثهما) (نهي) النون والهاء والياء أصلٌ صحيح يدلُّ على غايةٍ وبلوغ. ومنه أنهيت إليه الخَبر: * بلَّغته إياه. ونِهايةُ كلِّ شيءٍ: غايته. ومنه نَهَيته عنه، وذلك لأمرٍ يفعله. فإذا نَهَيته فانتهى عنك فتلك غايةُ ما كان وآخِره. وفلانٌ ناهِيكَ من رجلٍ وَنَهْيُك، كما يقال حسبك، وتأويله أنَّه بِجدِّه وغَنَائه ينهاك عن تطلُّبِ غيره. وناقة نَهِيَّةٌ: تناهَتْ سِمَناً. والنُّهْيَة: العقل، لأنَّه ينهَى عن قبيح الفِعل والجمع نهىً. وطَلَبَ الحاجة حتَّى نَهِيَ عنها([1])، تركها، ظفِر بها أمْ لا، كأنه نَهَى نفسَه عن طلبِها. والنَّهْي والنِّهْي: الغدير، لأنَّ الماء ينتهي إليه. وتَنهِيَةُ الوادي: حيثُ ينتهي إليه السُّيول. ويقال إنَّ نِهاءَ النَّهار: ارتِفاعُه. فإنْ كان هذا صحيحاً فلأنَّ تلك غايةُ ارتفاعِه. ومما شذَّ عن هذا الباب إن صح يقولون النُّهاء([2]): القوارير، وليس كذلك عندنا. وينشدون: تَرُضُّ الحصَى أخفافُهنَّ كأنّما *** يُكسَّر قَيْضٌ بيْنها ونِهاءُ([3])(نهأ) النون والهاء والهمزة. إذا همز ففيه كلمةٌ واحدة، وهي من الإبدال، يقول: أنهأْتُ اللَّحم، إذا لم تُنضِجْه. وهذا عندنا في الأصل: أنيأْته([4]) من النِّيِّ، فقلبت الياء هاء([5]). (نهب) النون والهاء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على توزُّع شيءٍ في اختلاسٍ لا عن مساواة. منه انتهابُ المالِ وغيرهِ. والنُّهْبى: اسم ما انتُهِب. ومنه المُناهَبة: أنْ يتبارى الفَرَسانِ في حُضْرِهما. يقال: ناهب الفَرسُ [الفرسَ([6])]، كأنهما يتناهبان الحُضْر والسَّبَق ويقال نَهَبَ النّاسُ فلاناً بكلامهم: تناوَلُوه به. والقياسُ واحد. (نهت) النون والهاء والتاء كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوت. فالنّهِيتُ: دُونَ الزَّئير. وأسَدٌّ نَهَّات. ونَهت الرجُل: زحَرَ. وحِمارٌ نهّات. (نهج) النون والهاء والجيم أصلانِ متباينان: الأوَّل النَّهْج، الطّريق. ونَهَج لي الأمْرَ: أوضَحَه. وهو مُستقيم المِنْهاج. والمَنْهج: الطَّريق أيضاً، والجمع المناهج. والآخر الانقطاع. وأتانَا فلانٌ يَنْهَج([7])، إذا أتى مبهوراً منْقَطِع النَّفس. وضربت فلاناً حتى أُنْهِج، أي سقط. ومن الباب نَهجَ الثّوبُ([8]) وأنْهَجَ: أخلق ولمّا ينشَقّ. وأنهجَه البِلَى. قال أبو عُبيدٍ: لا يقال نَهج([9]). (نهد) النون والهاء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على إشراف شيءٍ وارتفاعِه. وفرَسٌ نَهْدٌ: مُشرِفٌ جَسِيم. ونَهَدَ ثَديُ المرأة: أشرَفَ وكَعَب؛ وهي ناهد. ويقولون للزُّبدة الضّخمةِ نَهِيدة. ومن الباب المناهَدةُ في الحروب، كالمناهَضَة، لأنّ كلاًّ ينْهَد إلى كلّ، قالوا: غير أنَّ النهوضَ يكون عَنْ قعود([10])، والنهود كيف كان. ورجلٌ نَهْدٌ: كريمٌ يَنْهَد إلى معالي الأمور. والنّهْداء: رملة كريمة تُنبت كِرامَ البَقْل. ويقال أنْهَدْتُ الحوضَ: ملأَتُه، وهو حوض نَهدان. ويقولون - وما أدري كيف صِحّته -: إن التّناهُد: إخراجُ كلِّ واحدٍ من الرُّفقَاء نفقةً على قدرِ نَفقةِ صاحِبِهِ. (نهر) النون والهاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تفتُّح شيءٍ أو فتحِه. وأنْهَرْتُ الدَّم: فتحتُه وأرسلْته. وسمِّي النّهرُ لأنَّه يَنْهَر الأرض أي يشقُّها. والمَنْهَرة: فضاءٌ يكون بين بُيوت القَوم يُلقُون فيها كُناسَتَهم. وجمع النَّهر أنهارٌ ونُهُر. واستَنْهَرَ([11]) النّهرُ: أخَذَ مَجراه. وأنْهَر الماءُ([12]): جرى. ونَهرٌ نَهِر: كثير الماء. قال أبو ذؤيب: أقامَتْ به فأبتنَتْ خَيمةً *** على قَصبٍ وفُراتٍ نَهِرْ([13])ومنه النَّهار: انفِتاح الظُّلمة عن الضِّياء ما بين طُلوعِ الفجر إلى غروب الشَّمس. ويقولون: إنَّ النّهار يجمع على نُهُر([14]). ورجلٌ نَهِر: صاحب نهارٍ كأنَّه لا ينبعث ليلاً. قال: * لستُ بِلَيلِيٍّ ولكنِّي نَهِرْ([15]) * وأمّا قولهم: النهار: فَرخُ بعضِ الطَّير، فهو مما [لا] يعرَّج على مِثله، ولا معنَى له. (نهز) النون والهاء والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على حركةٍ ونُهوض وتحريكِ الشَّيء. فالنَّهْز: النُّهوضُ لتناوُلِ الشيء؛ ومنه انتهاز الفُرصة. والنُّهْزة: كلُّ ما أمكنَكَ انتهازُه* يقال قد أعْرَض فانتهزْ([16]). ونَهَزَتِ النَّاقةُ بصَدْرِها: نهَضَتْ للسَّير. ونَهَزَت الدّابةُ برأسها: دَفَعَتْ عن نفسها. ومن الباب ناهَزَ الصبيُّ البُلوغَ، إذا داناه، كأنَّه نَهَضَ له وتحرَّكَ. ونهَزْتُ ضَرْعَ النّاقة عند حَلْبها لتدُرّ، إذا ضربتَه بيدك. ونَهَزْت ماءَ الدَّلو بالماء: ضربتُه لتمتلئ الدّلْو. (نهس) النون والهاء والسين كلمةٌ تدلُّ على عضٍّ على شيء. ونهَسَ اللَّحْمَ: قبَضَ عليه ونترَه([17]) عِندَ أكلِه إيّاه. ومنه نَهَسَته([18]) الحية. (نهش) النون والهاء والشين أصلٌ صحيح، ومعناه معنى الذي قبله. قال ابن دريد([19]): قال الأصمعيّ النَّهس والنَّهش واحد، وهو أخْذُ اللّحمِ بالفَم. وخالفه أبو زيد فقال: النّهش: بمقدَّم الفم. (نهض) النون والهاء والضاد أصلٌ يدلُّ على حركةٍ في عُلُو. ونَهَض من مكانه: قام. وما لـه ناهِضَةٌ، أي قومٌ ينهضون في أمره ويقومون به. ويقولون: ناهضةُ الرّجلِ: بنو أبيه الذي يَغضَبون له. ونَهَضَ النَّبْتُ: استَوَى. والنَّاهض: الطائر الذي وَفَرَ جناحاهُ وتهيَّأ للنُّهُوضِ والطَّيَران. ونِهَاضُ الطُّرُق([20]): صُعُدها وعَتَبها، الواحدة نهضة. وأنْهُض البَعيرِ([21]): ما بين كَتِفِهِ إلى صُلْبه. (نهط) النون والهاء والطاء. زعم ابنُ دريد([22]) النَّهْط الطَّعْن. ونَهَطه بالرُّمح: طعنَه به. (نهع) النون والهاء والعين ليس بشيء. على أنهم يقولون: نَهَعَ، إذا تَهَوَّعَ من غير قَلْسٍ. (نهق) النون والهاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. فالنّهيق والنُّهاق: صوت الحمار. ونَوَاهِقُه: مخارج نُهاقِهِ من حَلْقِه ونَوَاهق الدّابة: عروقٌ اكتنفتْ خياشيمَه، الواحدة ناهقة. (نهك) النون والهاء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على إبلاغٍ في عقوبة وأذى. ونَهَكَتْهُ الحُمَّى: نَقَصَتْ لحمه. وأنْهَكهُ السُّلطانُ عقوبةً: بالَغَ. ومن الباب انتهاكُ الحرمة: تنَاوُلُها بما لا يحِلّ. والنّهِيك: الأسد والشُّجاع، لأنَّهُما يَنْهَكان الأقران. (نهل) النون والهاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَرْبٍ من الشُّرْبِ. ونَهِلَ: شرِبَ في أوّل الوِرد. وأنْهلْتُ الدّوابّ. والمَنْهل([23]): المورِد. والنّاهل: الريّان. وربما قالوا للعطشان([24]) ناهل. وهذا لعلَّه أن يكون على معنَى الفأل. قال: * ينهَلُ منه الأسَلُ النّاهلُ([25]) * أي تَروى منه الرِّماح العِطاش. (نهم) النون والهاء والميم أصلانِ صحيحان، أحدُهما صوتٌ من الأصوات والآخر ولُوع بشيء. فالأوَّل النَّهيم: صوت الأسد. والنّهيم: زَجْرُك الإبل إذا صِحْتَ بها. تقول: نَهَمْتُها، إذا صِحْتَ بها لتَمضي. قال: ألاَ انهِمَاها إنَّهَا مَناهيمْ *** وإنما ينْهِمَها القَومُ الهِيمْ([26])ويقال للحَذْف بالعَصَا والحذف بالحَصَى نَهْمٌ؛ ولا بدَّ من أن يكون لِمَا يُحْذَف به أدنى صوت. قال: * يَنْهَمْنَ بالدّارِ الحَصَى المنهوما([27]) * فأمّا الآخر فالنَّهْمة: بلوغ الهِمّة في الشَّيء. وهو منهومٌ بكذا: مُولَعٌ به. ويقال منه نُهِمَ يُنْهَمُ. ومما شذَّ عن البابين النِّهَامِيّ: الحَدَّاد([28]). --------------ـــ ([1]) في المجمل: "نهى بها"، وفي السان: "أنهى عنها ونهي عنها بالكسر" ([2]) كذا ورد في الأصل واللسان بضم النون في التفسير والشاهد بعده، فقيل إن هذا لا واحد له من لفظه، وقيل واحدته نهاءة. وفي المجمل بكسر النون في الموضعين. ([3]) البيت مجهول القائل في المجمل واللسان. ويروى أيضاً: "نهاء" بالفتح، كما في المجمل، وقال ابن بري في هذا: إنه جمع نهاة جمع الجنس ومده لضرورة الشعر. ويروى أيضاً "نهاء" بالكسر جمع نهاة بالفتح. ([4]) هذه هي صورته قبل الإعلال، وإنما يقال أنأته إناءة، إذا لم تنضجه. ([5]) في الأصل: "همزة"، تحريف. ([6]) التكملة من المجمل. ([7]) ماضيه نهج بكسر الهاء، ويقال في معناه أيضاً أنهج إنهاجاً. ([8]) هذا مثلث الهاء. ([9]) كذا ضبطت في المجمل. وفي اللسان بدون عزو إلى أبي عبيد: "ولا يقال نهج الثوب -أي بفتح الهاء- ولكن نهج- أي بكسر الهاء". ([10]) في الأصل: "على قعود"، وفي اللسان "قيام غير قعود"، صوابهما في المجمل. ([11]) في الأصل: "انتهر"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس. ([12]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "نهر"، ولم يردا في القاموس. ([13]) ديوان الهذليين: (1: 146) والمجمل واللسان (نهر). ([14]) شاهده قوله: لولا الثريدان لمتنا بالضمر *** ثريد ليل وثريد بالنَّهر ([15]) أنشده في اللسان (نهر) والمخصص (9: 51) وكتاب سيبويه (2: 91). ([16]) في المجمل: "انتهز فقد أعرض لك". ([17]) النتر: الجذب بجفاء، وفي الأصل: "ونثره"، صوابه في المجمل واللسان. ([18]) في المجمل: "نهسه". ([19]) الجمهرة (3: 73). ([20]) في الأصل: "الطير"، صوابه من المجمل. ومفرده نهض بالفتح. ([21]) جمع نهض بالفتح أيضاً. وأنشدوا في الجمع لهميان بن قحافة: وقربوا كل جمالي عضه *** أبقى السناف أثراً بأنهضه ([22]) الجمهرة (3: 119). ([23]) في الأصل: "والنهيل"، صوابه في المجمل واللسان وغيرهما. ([24]) في الأصل: "العطشان". ([25]) البيت للنابغة، كما في اللسان (نهل). وكذا وردت روايته في المجمل والمخصص (13: 26). وفي اللسان والأضداد 99: "ينهل منها". وصدره فيهما: * الطاعن الطعنة يوم الوغى * ([26]) الرجز في اللسان (نهم). ([27]) لرؤبة في ملحقات ديوانه 184 واللسان (نهم). ([28]) ويقال أيضاً للراهب، وهو بهذا المعنى الأخير مقيس، قال في اللسان: "لأنه ينهم، أي يدعو".
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.706 harfMadde başı: نهى- النهي: الزجر عن الشيء. قال تعالى: ﴿أرأيت الذي ينهى * عبدا إذا صلى﴾ [العلق/9 - 10] وهو من حيث المعنى لا فرق بين أن يكون بالقول أو بغيره، وما كان بالقول فلا فرق بين أن يكون بلفظة أفعل نحو: اجتنب كذا، أو بلفظة لا تفعل. ومن حيث اللفظ هو قولهم: لا تفعل كذا، فإذا قيل: لا تفعل كذا فنهي من حيث اللفظ والمعنى جميعا. نحو قوله تعالى: ﴿ولا تقربا هذه الشجرة﴾ [البقرة/35]، ولهذا قال: {وما نهاكما ربكما عن هذه
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR810 harfن ه ي
نهاه فانتهَى.
وتناهوا عن المنكر.
وانتهى الشيء: بلغ النهاية.
وتناهى البعير سمناً وجمل نهيٌّ وناقة نهيّة.
وهو بعيد المنتهى.
ولا ينتهي حتى ينتهى عنه.
وروَى بنو حنيفة أهاجيّ الفرزدق في جرير فأحفظوه فاستنهاهم أي قال لهم: انتهوا.
وهذا منتهى الأمر ونهايته ومنهاته.
قالت ليلى الأخيلية: ألم تعلم جزاك الله شراً بأن الموت منهاة الرجال وقال جرير: حتى أنخنا عند أبواب
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.116 harfالنَّهْيُ: خلاف الأَمر. نَهاه يَنْهاه نَهْياً فانْتَهى وتناهى: كَفَّ؛ أَنشد سيبويه لزياد بن زيد العذري:
إذا ما انْتَهى عِلْمي تناهَيْتُ عندَه،
أَطالَ فأَمْلى، أَو تَناهى فأَقْصَرا
وقال في المعتل بالأَلف: نَهَوْته عن الأَمر بمعنى نَهيْته. ونَفْسٌ نَهاةٌ: منتهية عن الشيء. وتَناهَوْا عن الأَمر وعن المنكر: نَهى بعضهم بعضاً. وفي التنزيل العزيز: كانوا لا يَتَناهَوْنَ عن مَنْكَرٍ فعلوه؛ وقد يجوز أَن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR701 harf* ن ه ي * * النَّهْيُ * ضد الأمر و * نَهَاهُ * عن كذا يَنْهَاه * نَهْياً * و * انْتَهَى * عنه و * تَنَاهَى * أي كفَّ و * تَنَاهَوْا * عن المُنكر أي نهى بعضهم بعضا ويقال إنه لأمُور بالمعروف * نَهُوٌ * عن المُنكر على فَعُول و * النُّهْيَةُ * بالضم واحدة * النُّهَى * وهي العُقول لأنها تنهى عن القبيح و * تَنَاهَى * الماء إذا وقف في الغدير وسكن و * الإِنْهَاءُ * الإبلاغ و * أَنْهَى * إليه الخبر *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR13.575 harf: ( ي ( *!نَهاهُ *!يَنْهاه *!نَهْياً : ضِدُّ أَمَرَهُ ) .
قال شيخنا : لولا الشُّهْرة ومُرَاعَاهً الخطِّ لاقْتَضَى كَسْر المُضارِع ، ولو قالَ كسَعَى لأجادَ .
قُلْتُ : وهو نَصُّ المُحْكم قالَ : *!النَّهْيُ خِلافُ الأمْرِ ، نَهاهُ يَنْهاهُ نَهْياً ( *!فانْتَهَى *!وتَنَاهَى ) : كَفَّ ؛ أَنْشَدَ سيبويه لزِيادَة ابنِ زيْدٍ العُذْري :
إذا ما *!انْتَهَى عِلْمي *!تَناهَيْتُ عنْدَه
أَطالَ فأَمْلى أَو
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.042 harfMadde başı: نهىنَهَاهُ عَنْهُ
1 نَهَاهُ عَنْهُ ذ He forbade him it. ― -b2- لَاتُسْهَى وَلَا تُنْهَى: see art. سهى, in two places.
6 تَنَاْهَىَ see 8.
اِنْتَهَى عَنْهُ
8 اِنْتَهَى عَنْهُ ذ , and ↓ تَنَاهَى, He refrained, abstained, or desisted, from it, as forbidden; left, relinquished, or forsook it. (S, Msb.) See an ex. of the latter voce سَوَادٌ. ― -b2- اِنْتَهَى اِلَيْهِ It ultimately reached, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR59 harfنَهِيَ
نَهِيَ A ( n. ac. نَهًى [ 4 ] ),
a. see supra (c) .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok33.892 harfنهي
نَهَى - يَنْهَى - نُهَى - نَهي -نَهيِّة - نُهَى - انْتَهَى - يَنْتَهِي - مُنْتَهِي - مُنْتَهَى - تََنَاهى - يَتَنَاهى
نَهَى - يَنْهَى + كائن + كائناً + عن شيء: يوقفه ويمنعه عن الوصول إليه: يحجز بينه وبين الشيء أو يردعه ويزجره وينهره وينكله عنه
نَهيَ: على وزن " فَعيل" من " نَهَى - يَنْهَى " اسم فاعل مبالغة
نَهيِّة: مؤنث " نَهيّ ": وهي
Sîgalar(36)
- نُهُواOnlara yasaklandı(فُعِلُوا)×5
- وَيَنْهَوْنَVe yasaklarlar(وَيَفْعَلُونَ)×4
- انْتَهَوْاSon verdiler(افْتَعَلُوا)×3
- تَنْتَهِSon verirsin(تَفْتَعِلْ)×3
- يَنْهَوْنَYasaklarlar(يَفْعَلُونَ)×3
- النُّهَىMuhakemeler(الْفُعَلِ)×2
- الْمُنْتَهَىSona erme yeri+1 anlam(الْمُفْتَعَلِ)×2
- تَنْتَهُواSon verirsiniz(تَفْتَعِلُوا)×2
- نُهِيتُBana yasaklandı(فُعِلْتُ)×2
- يَنْتَهُواSon verirler(يَفْتَعِلُوا)×2
Mücavir kökler87 mücavir (276 toplam)
- نكر
12 ortak ayet · Tanınmayan
- عرف
9 ortak ayet · Tanınan ile
- أمر
12 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- عود
5 ortak ayet · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
- دين
7 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir
- رجم
3 ortak ayet · Alet olarak kullanılan taştır
- صلو
5 ortak ayet · Namaz
- سلف
2 ortak ayet · Boynun üst tarafıdır
- بدي
3 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız
- بأس
4 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir
- قتل
5 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- شطن
4 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
Geçtiği ayetler(54)
وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا
Onlara yasaklandıKendilerine yasaklanan faizi almaları ve haksız yere insanların mallarını yemelerinden ötürü. Onların küfür içinde olanlarına elem verici bir azab hazırladık.
بَلْ بَدَا لَهُمْ مَا كَانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ وَلَوْ رُدُّوا لَعَادُوا لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ
Onlara yasaklandıHayır, öteden beri gizleyegeldikleri şeylerle karşılarına çıktık. Eğer geri döndürülselerdi yine kendilerine yasaklanan şeylere döneceklerdi. Doğrusu onlar, yalancılardır.
فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ مَا نُهُوا عَنْهُ قُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ
Onlara yasaklandıBöylece onlar, serkeşlik ederek yasak edileni yapmakta ısrar edince; aşağılık maymunlar olun, dedik.
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نُهُوا عَنِ النَّجْوَى ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَيَتَنَاجَوْنَ …
Onlara yasaklandıGizli gizli konuşmaktan men’edildikleri halde, men’edildikleri şeyi yapmaya kalkışanlarla günah işlemek, düşmanlık etmek ve Peygambere karşı gelmek konusunda gizlice konuşanları görmedin mi? Sana geldikleri zaman, seni Allah’ın selamladığı bir şeyle selamlarlar. Kendi aralarında da: Söylediklerimiz yüzünden Allah’ın bize azab etmesi gerekmez miydi? derler. Onlara cehennem yeter. Oraya gireceklerdir. Ne kötü dönüş yeridir.
… إِلَى الَّذِينَ نُهُوا عَنِ النَّجْوَى ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَيَتَنَاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَةِ الرَّسُولِ وَإِذَا جَاءُوكَ …
Onlara yasaklandıGizli gizli konuşmaktan men’edildikleri halde, men’edildikleri şeyi yapmaya kalkışanlarla günah işlemek, düşmanlık etmek ve Peygambere karşı gelmek konusunda gizlice konuşanları görmedin mi? Sana geldikleri zaman, seni Allah’ın selamladığı bir şeyle selamlarlar. Kendi aralarında da: Söylediklerimiz yüzünden Allah’ın bize azab etmesi gerekmez miydi? derler. Onlara cehennem yeter. Oraya gireceklerdir. Ne kötü dönüş yeridir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نهي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (lâm harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كفف, حجر, منع, زجر |
| Zıt Kök | أمر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hareketin, akışın veya eylemin sınırına ulaşıp durması, sona erdirilmesi ve tutulması |
| Çekirdek Özet 2 | Kötüye, fesada ve sapmaya yönelen iradi akışı nihai sınırda durdurma, kötülükten alıkoyma ve vazgeçme |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve toplumsal sınırların korunması; aklın frenleme işlevi ile ontolojik ve ahlaki hadlerin belirlenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece dışsal ve keyfi bir yasaklama buyruğu sayılarak aklın engelleme yetisi ve haddine varıp durma anlam boyutlarının göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نه | Belirgin bir yöne akma, kabarma, ortaya çıkma veya harekete geçme; نهج (açık ve belirgin yol tutma), نهر (genişçe akma, fışkırma) ve نهو / نهي köklerinde görülen doğrusal hareket tabanı | ي | Lâm konumundaki zayıf harf eylemin akışını tüketerek bir sınıra, nihayete veya durulma noktasına ulaştırmış; serbest hareketi varış hududunda durdurma ve menetme anlamına bağlamıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Süregelen bir yönelişi, eylemin canlı akışını ve hareket halindeki gücü temsil eder |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Devam eden akışın birdenbire fark edilmesini, bir eşikte durdurulup dikkat çekilmesini simgeler |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Durdurma eyleminin elle tutulur bir sınırla neticelendirilmesini, fiilin son haddine ulaşıp tamamlanmasını karşılar |
| نهي | Akışın bir eşikte tutularak son noktaya vardırılması | Süregelen bir eylemin nihai sınıra ulaştırılarak kesilmesi, önünün alınması ve mevcudiyetin sınırda durdurulması hareketini oluşturur |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sel suyunun akıp ulaştığı, genişleyip durulduğu ve bittiği çukur havuz yahut vadi sonu (تَنْهِيَةُ الوادي / النِّهْيُ). Ayrıca devenin burnundaki halkanın son noktası (النِّهاية) ve bir şeyin son haddine ulaşıp durması anlamında kullanılır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde ölümün insanın emellerine son veren nihai eşik olması ve aklın kişiyi hevasından men etmesi bağlamında geçer. Leylâ el-Ahyeliyye'ye ait beyitte kök bu somut sonlanma anlamıyla yer alır: ألم تعلم جزاك الله شراً / بأن الموت منهاة الرجال |
| Erken Arapça kullanım | Ziyâd b. Zeyd el-Uzrî'ye ait beyitte bilginin son sınırına ulaşılıp orada durulması anlamında kullanılmıştır: إذا ما انْتَهى عِلْمي تناهَيْتُ عندَه / أَطالَ فأَمْلى، أَو تَناهى فأَقْصَرا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinin genelinde نهي kökünün temel semantik matrisi, yönelinen bir sınırın tamamlanması, durdurma ve geri çekilme ekseninde gelişir. İbranicede n-h-h kökü yol gösterme ve hedefe ulaştırma çizgisinde anlam taşırken, klasik Süryanicede n-h-y / n-h-a biçimleri aydınlanma veya bir şeyin sınırına varma nüanslarıyla temas kurar. Arapçada kök, sel sularının son bulup durulduğu çukur havuz fiziksel imgesinden hareketle, hem varılacak nihai gayeyi hem de bir hareketi sınırda durdurup engellemeyi ifade eden çift kutuplu (ulaşma ve menetme) bir derinlik kazanmıştır. Kökün türevlerinden olan akıl mânasındaki en-nuhâ kelimesi de insanı taşkınlıktan ve haddi aşmaktan meneden içsel sınır koyucu melekeyi gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Su akıntısının ulaşıp durulduğu havuz ve vadinin bittiği sınır anlamından iradi eylemi sınırlayıp durdurmaya intikal | Çekirdeğin somut akışın son noktası olma vasfı, ahlaki ve hukuki planda kötülüğü durdurma (nehiy) ve aklın insanı dizginlemesi (nuhâ) kavramlarına dönüşmüştür | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice n-h-h ve Süryanice n-h-y formlarıyla fonetik ve semantik akrabalık | Bir yöne sevk etme, sonuca vardırma ve sınır çizgisine ulaştırma anlamları Sami gövdede ortaktır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrulanmış doğrudan bir kökensel bağ tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نهي | Anlamlı | Bir şeyin sonuna varmak, durdurmak, menetmek | Suyun havuzda toplanıp durması, gayeye ulaşma, iradi olarak kötü fiilden alıkoyma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نيه | Anlamlı | Et ve yağ bağlamak, gelişip semirmek | Bedenin veya devenin semirip etinin dolgunlaşması | Ortak hacim ve nihayete erişme ilgisi; Kur'an'da geçmez |
| هني | Anlamlı | Rahat ve afiyetle tüketmek, kolay gelmek | Zahmetsizce elde edilen, içine sinen nimet ve kolaylık | Ters kombinasyon, nihayete huzurla erme nüansı; Kur'an'da geçer (هنأ) |
| هين | Anlamlı | Hafif, kolay ve değersiz olmak, yumuşaklık | Ağır basmayan, basite alınan veya dinginleşen durum | Fonetik zayıflama ve durulma ilgisi; Kur'an'da geçer |
| ينه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip |
| يهن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نهي | Merkez | Menetmek, sona erdirmek | Eylemi nihai hududuna vardığında durdurmak ve yapılmamasını istemek | Hem dışsal buyrukla alıkoymayı hem de eylemin kendiliğinden son bulmasını içerir |
| كفف | Komşu | Alıkoymak, el çekmek | Fiziksel olarak eli veya gücü bir şeyden geri çekmek | نهي köküne göre daha çok eylemin dış uzvunu tutma ve sınırlandırma yönü ağır basar |
| حجر | Komşu | Kısıtlamak, engellemek | Etrafını çevirerek koruma altına almak ve tasarrufu sınırlandırmak | Mekânsal ve hukuki bir sınır çizerek içeri giriş veya çıkışı engeller |
| منع | Komşu | Savunmak, ulaşmasını engellemek | Bir gücün nesneye ulaşmasına fiilen engel olmak | Doğrudan direnç ve set çekme vurgusu taşır; نهي ise sonlandırma talebi ve sınır bilincidir |
| زجر | Komşu | Azarlayarak engellemek | Ses tonu, tehdit veya şiddet unsuruyla geri püskürtmek | Menetme işine baskı, caydırıcı ses ve azarlama boyutu katar |
| أمر | Zıt | Buyurmak, başlatmak | Bir fiilin yapılmasını ve hayata geçirilmesini talep etmek | نهي eylemi durdurup sınır çekerken, أمر eylemi başlatıp vücuda getirir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نهي | Sonlandırmak, menetmek, nihayete ermek | Hem bir eylemin yapılmamasını istemeyi hem de bir sürecin nihai sınırına ulaşıp durmasını kuşatır | Kesin |
| Latince | Prohibere, vetare, terminare | Yasaklamak, alıkoymak, sonlandırmak | Prohibere önleme ve uzak tutmayı, terminare ise sınıra ulaşıp bitirmeyi karşılar; kökün bütünlüğünü parça parça verir | Güçlü |
| İngilizce | Forbid, prohibit, cease, culminate | Yasaklamak, durdurmak, son bulmak | Forbid ve prohibit menetme yönünü, cease ve culminate ise nihayete varıp durma cephesini yansıtır | Güçlü |
| Almanca | Untersagen, verbieten, enden | Menetmek, yasaklamak, sona ermek | Verbieten iradi yasaklamayı, enden sınırına ulaşıp bitmeyi karşılar; akıl ile bağlantılı frenleme boyutunu doğrudan içermez | Güçlü |
| Fransızca | Interdire, défendre, cesser | Yasaklamak, menetmek, son vermek | Hukuki ve ahlaki müdahaleyi ifade eder ancak vadi sonu suyun durulması gibi organik sonlanmayı dışarıda bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نُهُوا / يَنْهَوْنَ | Hukuki ve ahlaki yasaklama, kötülükten alıkoyma | İyiliği emredip kötülükten nehyetme veya yasaklanan şeyleri işleme bağlamı (Âl-i İmrân 3:104, Nisâ 4:161) |
| انْتَهَوْا / يَنْتَهُوا | Eyleme son verme, vazgeçme, geri çekilme | Savaştan, küfürden veya aşırılıktan vazgeçip durma bağlamı (Bakara 2:192, Nisâ 4:171, Enfâl 8:38) |
| الْمُنْتَهَى | Nihai varış noktası, son sınır | Varlığın ve kaderin en son durağı, Sidre veya Allah'a dönüş bağlamı (Necm 53:14, 53:42) |
| النُّهَى | Akıllar, muhakeme yetisi, kötülükten alıkoyan bilinç | Kevnî ayetlerden ve tarihten ibret alma bağlamı (Tâhâ 20:54, 20:128) |
| مَنْهَاة / نَهْي | Eylemin önünü kesme, engelleme | Namazın kötülükten alıkoyması bağlamı (Ankebût 29:45) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nehyin mahiyeti ve ahlaki yükümlülük | Nehyin bizatihi kötülükten mi (kabih lizâtihî) kaynaklandığı yoksa ilahi irade öyle dilediği için mi kerahet kazandığı meselesi | Nehiy, ilahi iradenin kula çizdiği ontolojik sınır ve fiilden iradi olarak el çektirme buyruğu olarak tanımlanır |
| Fıkıh | Hüküm kaynağı olarak nehiy sîgası | Nehyin mutlak olarak tahrîm (kesin haramlık) mi yoksa tenzîhen kerahet mi ifade ettiği; nehyedilen akdin fesadı gerektirip gerektirmediği | Eylemi yasaklama, hükümsüz kılma ve mükellefin hareket sahasını sınırlama |
| Tefsir | Emr-i bi'l-ma'rûf nehy-i ani'l-münker | Toplumsal fesadın durdurulması, müminlerin kamusal denetim vazifesi ve aklın (nuhâ) ibret alması | Kötülüğün yayılmasını eşikte durdurma ve toplumsal çürümeyi nihayete erdirme |
| Hadis | Peygamberî direktifler ve frenleyici ilkeler | Hz. Peygamber'in menettiği şeylerden bütünüyle kaçınma emri; gece namazının kötülükten alıkoyucu (menhât) oluşu | Zararın önünü kesme, eylemi sınırda bırakma ve nefsi dizginleme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi hudutlar ve ahlaki sorumluluk | Nehiy ve haram sınırı | Kötülüğe giden akışı eşikte durdurma | Kulun hevasına sınır çizerek ontolojik haddini bilmesini ve günahtan geri durmasını sağlar | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik hadler ve aklın denetimi | Zihinsel frenleme ve metodolojik sınır | Haddi aşan iddiaları ve vehimleri engelleme | Aklın (en-nuhâ) heva kaynaklı taşkınlıkları dizginleyerek hakikatin sınırında durmasını temin eder | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve kamusal denetim | Yasal yasaklar ve kötülüğü engelleme | Toplumsal fesadı ve zorbalığı durdurma | İyiliği emredip kötülükten menetme prensibiyle kamu otoritesinin veya adalet mekanizmasının zulmü frenlemesi | Kesin |
| İktisadi | Piyasa kuralları ve haksız kazancın önlenmesi | Faiz, tekel ve sömürünün yasaklanması | Piyasadaki yıkıcı taşkınlıkları sınırlandırma | Kaynakların haksızca birikmesini ve zulüm doğuran serbest akışı nehiy kurallarıyla frenleyerek adil dağılımı korur | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Limit, sınır değeri (boundary condition) ve sönümleme | Bir fonksiyonun veya fiziksel sürecin belirli bir eşiğe yaklaşıp o noktada sonlanması; kinetik akışın bir dirençle durdurulup kararlı hale gelmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki yasak, ahlaki fren mekanizması (inhibition) | Bireyin ve toplumun taşkın dürtülerini kurallarla engelleyip dengede tutan normatif ve psikolojik sınırlandırma işlevi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | نهي kökünü yalnızca yukarıdan dayatılan, gerekçesiz ve kuru bir yasaklama buyruğu zannedip kökün 'nihayet', 'sonlanma' ve 'akıl' (en-nuhâ) boyutlarından koparmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök sadece men etmeyi değil; selin göle ulaşıp durulması gibi eylemin zararlı etkisinin sınırda tüketilmesi, insanın kendi iradesiyle haddine varıp durması ve kötülüğe son vermesi süreçlerini de kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nehyin ahlaki ve ontolojik koruyuculuğu anlaşılamaz; ilahi yasaklar anlamsız kısıtlamalar gibi algılanır, emr-i bi'l-ma'rûf ile nehy-i ani'l-münker dengesi bozulur ve aklın frenleme vasfı göz ardı edilir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve hukuk mimarisindeki sınır (hududullah) kavramının operasyonel fiilidir. Neyin yapılmayacağını, nerede durulacağını ve akışın hangi noktada kesilmesi gerektiğini tayin eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Emr-i bi'l-ma'rûf ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:104, 3:114), savaşa ve zulme son verme çağrılarında (Bakara 2:192, 2:193), aklın ibret alma yetisinin zikredildiği yerlerde (Tâhâ 20:54, 20:128) ve ilahi takdirin nihai varış noktası vurgusunda (Necm 53:42). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Özgürlüğü sınırsız eylem serbestisi sanan modern algıyı düzeltir; insan aklının ve toplum nizamının ancak sınırda durma (intihâ) ve kötülüğü önleme bilinciyle korunabileceğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSel suyunun akış mecrasını tüketip vadi tabanındaki çukura veya gölete vararak orada toplanması, yayılması ve sakinleşip durması; devenin burnundaki dizgin halkasının son noktası.
- Soyut anlamBir yönelişin veya eylemin ulaştığı ahlaki ve hukuki sınırda iradi veya mecburi olarak durdurulması; hevanın taşkınlığına aklın ve vahyin bir eşik koyarak son vermesi.
- Sistematik karşılıkBireysel nefis terbiyesinden uluslararası ilişkilere kadar uzanan her alanda aşırılığı, zulmü ve fesadı sınır çizgisine ulaştığı anda bloke eden ilahi ve ahlaki frenleme mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , bireyin veya toplumun zamana bağlı eylem akışını ve hareket halindeki yönelişini simgeler. , vahyin veya aklın çizdiği nihai sınırı ve sürenin bittiği anı temsil eder. , ulaşılan nihai haddi ve durulma eşiğini (el-müntehâ) gösterir. ifadesi ise eylemin türevinin sıfırlanmasını, yani akışın tamamen durup nehyin ve sonlanmanın (intihâ) gerçekleşmesini matematiksel olarak modeller.