هم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-م10 sîga, 273 mücavir kök, 428 ayet, 66 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.طبعمولوَهُمْصحبهموَهُمَاخلدأَفَهُمْبغتأَهُمْحزنعتبهُمُأخرهُمْ

KökSîga 10Ayet 428Sure 66Mücavir 273

▶ Ağı aç (3B)

هم

ه - م

KÖK
  • 444 geçiş
  • 428 ayet
  • 10 sîga
  • 3 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Onlar

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(3)

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.579 harf
باب الهاء والميم هم ، مه : ( مستعملان ) . هم : قال الليث : الهَمُّ : ما هممت به من أمر في نفسك . تقول : أهمَّنِي الأمر . والمُهِمَّاتُ من الأمور : الشدائِد . قال : والهَمُّ : الحُزْن . والهِمَّةُ : ما همَمْتَ به من أمر لتفعله . وتقول : إنَّه لعظيم الهِمَّة ، وإنّه لصغير الهِمّة . قال : والهُمَامُ : من أسماء الملوك لِعظَم هِمَّتِه . وتقول : لا يَكَادُ ولاَ يَهمُّ كَوْداً ولاَ هَمًّا ولا مَهَمّةً
Maddenin bağlantısı

باب الهاء والميم هم ، مه : ( مستعملان ) . هم : قال الليث : الهَمُّ : ما هممت به من أمر في نفسك . تقول : أهمَّنِي الأمر . والمُهِمَّاتُ من الأمور : الشدائِد . قال : والهَمُّ : الحُزْن . والهِمَّةُ : ما همَمْتَ به من أمر لتفعله . وتقول : إنَّه لعظيم الهِمَّة ، وإنّه لصغير الهِمّة . قال : والهُمَامُ : من أسماء الملوك لِعظَم هِمَّتِه . وتقول : لا يَكَادُ ولاَ يَهمُّ كَوْداً ولاَ هَمًّا ولا مَهَمّةً ولا مَكَادَةً . قال : والهَمِيمُ : دبيب هَوَام الأرض . والهوامُّ : ما كان من خَشَاش الأرض ، نحو العَقارب وما أشبهها ، الواحدة هَامَّةٌ ؛ لأنها تَهُمّ أَنْ تَدِبّ . وروى سُفْيان عن منصور عن المِنْهال بن عمرو عن سعيد بن جبير عن ابن عباس عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان يُعَوذُ الحسن والحسينَ : أُعِيذُكُمَا بكلمات الله التامَّةِ ، من شَرّ كُلّ شيطانٍ وهَامَّة ، ومن شرّ كلّ عينٍ لامَّة . ويقول : هكذا كان إبراهيمُ يعوذ إسماعيل وإسحاق صَلى اللَّهُ وسلّم عليهم أجمعين . قال شمر : الهَامَّةُ ، واحدةُ الهَوام ، والهوامُّ : الحيَّاتُ ، وكلُّ ذي سم يقتلُ سمُّه . وأما ما لا يَقْتُل ويَسُمّ فهي السَّوامُّ ، مشدَّدةَ الميم ، لأنها تَسُمّ ولا تبلغُ أن تقتلَ ، مثل الزنبورِ والعقربِ وأشباهِها . قال : ومنها القَوَامُّ ، وهي أمثال القنافد والفأر واليرابيع والخَنَافِس ، فهذه قَوَامُّ ، وليست بهوامَّ ولا سَوَامَّ . والواحدة من هذا كله هامّةٌ وسامّة وقامَّة . قلت : وتقع الهامّة على غير ذوات السم القاتل . ألا ترى أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال لكعب بن عُجْرَة : ( أيؤذيك هوامُّ رأسك ) ؟ أراد بها القملَ ، وسمّاها هوامّ ، لأنها تَدِبُّ في الرأس والجسد ، وتهُمُّ مثلُه . ويقال ما رأيت هامّةً أكرمَ من هذه الدابَّة ، يعني : الفرس . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : هَمّ : إذا أُغْلِيَ . وهَمّ : إذا غَلَى . وأخبرني المنذري عن أبي العباس ثعلب : أَنَّه سئل عن قول اللَّهِ جلّ وعزّ : ( وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلا ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 أَن رَّأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ ) ( يوسف : 24 ) ، فقال : همَّتْ زَلِيخَا بالمعصية مُصِرَّةً على ذلك ، وهمَّ يوسفُ بالمعصية ولم يَأْتِها ولم يُصِرَّ عليها ، فبين الهَمَّتين فرقٌ . وقال ابن بُزُرْج : الهامّةُ : الحيَّة ، والسامَّة : العقربُ . يقال للحية قد همّت الرجلَ ، وللعقربِ قد سمّتْه . وقال الليث : الانْهِمَامُ : الانهضام في ذوبان الشيء واسترخائه بعد جُمودِه وصلابَتِه ، مثلُ الثلج إذا ذاب تقول : قد انْهَمّ ، وانهمَّت البقول : إذا طُبِخَت في القِدْر . قال : والهَامُومُ ، من الشحم : كثيرُ الإهَالَةِ . وقال ابن الأعرابيّ : الهَامُومُ : ما يسيل من الشَّحْمَة إذا شُوِيَتْ ، وكل شيء ذائبٍ يسمى هَامُوماً ؛ وأنشد : وانْهمَّ هامُومُ السَّدِيفِ الواري قال : ويقال : هَمَّك ما أَهَمَّك : أي : أَذَابَكَ ما أَذَابك . ويقال : أَهَمَّك ما أقْلَقَك . وهمّت الشمسُ الثلجَ : أذَابَتْه . قال ويقال : ما رأيت هامّةً قطُّ أكرَم منه ، الميمُ مشدّدة ، يقال هذا للبعيرِ وللفرَسِ ، ولا يقال لغيرهما . وقال أبو عبيد في باب قلة اهتمام الرجل بشأن صاحبه : هَمُّك ما همَّك ، ويقال : هَمُّكَ ما أَهَمَّك . جعل ما نَفْياً في قوله : ما أهَمّك ؛ أي : لم يُهِمَّك . ويقال : معنى ما أهَمَّك ؟ أي : ما أحْزَنَك ؟ وقيل : مَا أَقْلَقَك ؟ وقال ابن السّكيت : الهمُّ ، من الحُزْنِ . والهمُّ مصدر هَمَّ الشحمَ يَهُمُّه هَمًّا : إِذا أذابه ؛ وأنشد : يُهَمُّ فيه القومُ هَمَّ الحَم والهَمُّ ، مصدر : هَمَمْتُ بالشيء هَمًّا . والهِمُّ : الشيخ البالي ؛ وأنشد : وما أنا بالهِم الكبيرِ ولا الطفْلِ أبو العباس عن ابن الأعرابي يقال : هِمَّ لنفسك ولا تَهِمَّ لهؤلاء ؛ أي : اطلب لها واحفَلْ . سلمة عن الفرّاء : ذهبت أَتَهَمَّمُهُ : أنظر أين هو ؟ وقال أبو عبيد عن الفرّاء : ذهبْتُ أتهمَّمُهُ ؛ أي : أطلبه . وقال أبو عبيد : التَّهمِيمُ : المطر الضعيف ؛ ومنه قول ذي الرُّمَّة : من لَفْحِ سَارِيَةٍ لَوْثَاءَ تَهْمِيمُ ابن السّكيت عن أبي عمرو : الهَمِيمَةُ من المطر : الشيء الهيّن . وهُمَامُ الثلج : ما سال من مائِه ، إذا ذاب ، وقال أبو وجزة : نواصح بين حَمَّاوَيْنِ أَحْصَنَتَا مُمنَّعاً كهُمَامِ الَّثلْجِ بالضَّرَبِ أراد بالنَّواصحِ : الثَّنَايا البيضَ . ويقال : هَمَامِ بكذا ؛ أي : هُمَّ به ، مثل نَزَالِ . أبو عبيد عن الأَمويّ : يقال : لا هَمَامِ ؛ أي : لا أَهُمُّ ، وقال الكميت : عادِلاً غيرَهم من النَّاس طُرَّا بِهِم لا هَمَامِ لي لا هَمَامِ ويقال : هَمَّ اللبنَ في الصحن : إذا حلبه . وانهَمَّ العَرَق من جبينه : إِذا سال . وقال اللحياني : سمعت أعرابيًّا من بني عامر يقول : نقول إذا قِيلَ لنا : أبَقِيَ عندكم شيءٌ ؟ فنقول : هَمْهَامِ يا هذا ؛ أي : لم يَبْقَ شيءٌ . وقال العامري : قلت لبعضهم : أبقي عندكم شيء ؟ قالوا : هَمْهَامِ وحَمْحَامِ ومَحْمَاحِ وبَحْبَاحِ ؛ أي : لم يبق شيء ؛ وأنشد : أَوْلَمْتَ ياخِنَّوْتُ شَرَّ إيلامْ في يومِ نَحْسٍ ذي عَجْاجٍ مِظْلاَمْ ما كان إِلاّ كاصْطِفان الأقدامْ حتى أتيناهم فقالوا : هَمْهَامْ أي : لم يبق شيء . وقال الليث : الهَمْهَمَةُ : تردُّدُ الزئير في الصدر من الهمّ والحُزْن . والهَمْهَمَةُ : نحوُ أصواتِ البقر والفِيَلة وأشباهِ ذلك . ويقال للقصب إذا هزته الريح : إنه لَهُمْهُومٌ . ويقال للحمار إِذا ردّد نَهِيقَه في صدره : إنه لَهَمْهيمٌ ؛ قال ذو الرُّمَّة : خَلَّى لها سِرْب أُولاَها وهيَّجَهَا مِنْ خَلْفِها لاحِقُ الصُّقْلَيْن هِمْهِيمُ وهَمْهَمَ الرّعْدُ : إذا سمعتَ له دوِيًّا . وهَمْهَم الأسد ، وهَمْهَمَ الرجلُ : إذا لم يَبِن كَلاَمُه . وفي حديث مرفوع ( أحب الأسماء إلى اللَّهِ عبد اللَّهِ وهَمَّامٌ ) ، لأنه ما من أحد إلا ويَهُمُّ بأمر من الأمور : رشد أَوْ غَوَى . ويقال : هو يَتَهَمّمُ رأسَه ؛ أي : يَفْلِيه ؛ وقال الراعي ، في الهَمَاهِمِ ، بمعنى الهموم : طَرَفاً فتِلكَ هَمَاهِمِي أَقْرِيهِما قُلُصاً لَوَاقِحَ كالقِسِي وحُولاَ عمرو عن أبيه : الهَمُوم : الناقة الحسنة المِشْيَةِ ، والقِرْوَاحُ التي تَعَافُ الشرب مع الكبار ، فإذا جاء الدَّهْدَاهُ شرِبَتْ مَعَهُنّ . مه : قال الليث : المَهْمَهُ : الخَرْقُ الأملس الواسع . وقال ابن شميل : المَهْمَهُ : الفلاة بعينها ، لا ماءَ بها ولا أَنِيس . وأرض مَهَامِهُ : بعيدة . وقيل : المَهْمَهُ : البلد المُقْفِرُ ، ويقال : مَهْمَهَةٌ ؛ وأنشد : في شبهِ مَهْمَهةٍ كأَنَّ صُوَيَّها أَيْدِي مُخالِعةٍ تَكُفُّ وتَنْهَدُ وقال الليث : مَهْ : زجْرٌ ونهي . وتقول : مَهْمَهْتُ ؛ أي : قلت له : مَهْ مَهْ . وأما مَهْمَا ، فإن النحويين زعموا أن أصل مهما : ماما ، ولكن أبدلوا من الألف الأولى هاء ليختلف اللفظ . ف ( ما ) الأولى هي ما الجزاء ، وما الثانية هي التي تزاد تأكيداً لحروف الجزاء مثل أينما ومتى وكيفما ، والدليل على ذلك أنه ليس شيء من حروف الجزاء إلاّ و ( مَا ) تزاد فيه . قال اللَّهُ : ( فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى الْحَرْبِ ) ( الأنفَال : 57 ) الأصل إن تثقفهم : وقال بعض النحويين في مهما : جائز أن يكون مَهْ ، بمعنى الكَفّ ، كما تقول مَهْ ؛ أي : كُفّ ، وتكون ما للشرط والجزاء ، كأنهم قالوا : اكْفُفْ ، ما تأتنا به من آيةٍ ، والقول الأول أَقْيَس ، قال أبو بكر بن الأنباري في مهما : قال بعضهم : معنى مَهْ : كُفّ ، ثم ابتدأ مُجازِياً وشارطاً ، فقال : ما يكن من الأمر فإني فاعل ، فَمَهْ في قوله منقطع مِنْ ( ما ) ، وقال آخرون في مهما يكن : ما يكن ، فأرادوا أن يزيدوا على ( ما ) التي هي حرف الشرط ( ما ) للتوكيد كما زادوا على إن ما ؛ قال اللَّهُ : ( مُّبِينٍ فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُم مُّنتَقِمُونَ ) ( الزّخرُف : 41 ) ، فزاد ما للتوكيد ، وكَرِهوا أن يقولوا ( مَا ، مَا ) لاتّفاق اللفظين فأبدلوا ألفها هاء ليختلف اللفظان ، فقالوا : ( مهما ) ، قال : وكذلك ( مَهْمَنْ ) ، أصله ( مَنْ مَنْ ) ؛ وأنشد الفرّاء : أمَاوِيَّ مَهْمَنْ يَسْتمِعْ في صَدِيقه أَقَاوِيلَ هذا الناس ، ماوِيَّ يَنْدَمِ وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ مهما لي : مَهْمَا لِيَ الليلَةَ مَهْمَا ليَهْ أَوْدَى بِنَعْلَيَّ وسِربَالِيَهْ قال : مهما لِي ، ومَا لِي واحِدٌ . وقال أبو سعيد : يقال : مَهْمَهْتُه فَتَمَهْمَهَ ؛ أي : كففتُه ، فكَفَّ . وقال ابن السّكيت : تقول للرجل : مَهْ ، فإن وصلْتَ ، قلت : مَهٍ مَهْ . وكذلك صَه ، فإن وصلت قلت : صَهٍ صَهْ . ابن بُزُرْج : يقال : ما في ذلك الأمر مَهْمَهٌ : وهو الرجا ، ويقال مَهْمَهْتُ منه مَههَاً . ويقال : ما كان لك عند ضَرْبِكَ فلاناً مَهَهٌ ، ولا رويّة . أبو عبيد عن الأحمر والفّراء : كل شيء مَهَهٌ ومَهَاهٌ . ما النساءَ وذكرَهُنّ ، معناهما حَسَنٌ يسيرٌ إلاّ النساءَ . فنصب على هذا . والهاء من مَهَةٍ ومَهَاهٍ ، ثابتةٌ ، كالهاء من مِيَاهٍ وشفاهٍ ؛ وقال عِمران بن حِطّان : فليس لِعَيْشِنَا هذا مَهَاهٌ وليستْ دَارُنَا الدُّنيَا بدَارِ والحمد لله وحده .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.904 harf
Madde başı: *هم(باب الهاء وما بعدها في المضاعف والمطابق([1])) (هو) الهاء والواو ليست من شرط اللغة([2])، وهي من العربية، والأصل هاء ضُمّت إليه واوٌ. من العرب من يثقِّلها فيقول: هُوَّ([3]). ومنهم مَن يقول هُوْ([4]). (هي) الهاء والياء، والهاء والهمزة يجريان مَجرى ما قبلهما. على أنَّهُم يقولون: ما أدري أيّ هَيِّ بنِ بيٍّ هو. معناه أيُّ الناس هو. وهذا عندنا مما دَرَج عِلمُه. وكذلك قولهم: "لو كان ذاك في الهَِيئ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.086 harf
Madde başı: هم(هم) الهاءُ والميم: أصلٌ صحيح يدلُّ على ذَوْبٍ وجَرَيانٍ ودَبيبٍ وما أشبَهَ ذلك، ثم يقاس عليه. منه قول العرب: همَّني الشَّيءُ: أذَابَني. وانْهَمَّ الشَّحمُ: ذاب. والهاموم: الشَّحم الكثير الإهالة. والسَّحاب الهامُوم: الكثير الصَّوب. والهَموم: البئر الكثيرة الماء. قال: * إنَّ لها قَلَيْذَماً هَمُوما([45]) * والهَميمة: المَطْرَة الخَفيفة، والرِّيح الرَّيْدانة: اللَّيّنة الهبُوب. والهَوَامّ: حشرات
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.837 harf
هَمَّ 1 هَمَّ ذ He purposed, or intended, a thing. هَمٌّ denotes more than اِرَادَةٌ, and less than عَزْمٌ. (Kull, p. 382.) ― -b2- لَا مَهَمَّةَ وَلَا مَكَادَةَ: see art. كود. ― -b3- هَمَّ بِالشَّىْءِ [He meditated, proposed to himself, purposed, or intended, to do the thing:] he desired to do the thing, (S, Msb,) without doing it; (Msb;) he endeavoured to do the thing. (S.) ― -b4- هَمَّ
Tamamını oku

Sîgalar(10)

Mücavir kökler273 mücavir (715 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خلد

    25 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

  2. بغت

    8 ortak ayet · Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir

  3. أمن

    85 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  4. حزن

    14 ortak ayet · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir

  5. صحب

    21 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…

  6. خسر

    16 ortak ayet · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir

  7. عتب

    4 ortak ayet · “A’tebe” kapı eşiği demektir

  8. شعر

    12 ortak ayet · Şuurunda olurlar

  9. فلح

    12 ortak ayet · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

  10. كفر

    56 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  11. مول

    16 ortak ayet · Onların malları

  12. أخر

    33 ortak ayet · Uhur ense demektir

Geçtiği ayetler(428)

Bu kök 428 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

  1. وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ

    OnlarOnlar ki sana indirilene de, senden önce indirilmiş olanlara da inanırlar. Ve onlar ahireti de yakınen tanırlar.

  2. وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ

    Onlarİnsanlardan öyleleri vardır ki inanmadıkları halde Allah’a ve ahiret gününe inandık, derler.

  3. قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

    OnlarDedik ki; hepiniz oradan inin. Eğer, tarafımdan size bir hidayet gelir de, kim benim hidayetime uyarsa, artık onlar için hiçbir korku yoktur. Ve onlar mahzun da olacak değillerdir.

  4. وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    OnlarKüfredenler, ayetlerimizi yalanlamış olanlar, işte onlar cehennemliklerdir. Ve onlar ateşte temelli kalıcıdırlar.

  5. وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

    OnlarVe öyle bir günden korkun ki; o günde kimse, kimse için bir şey ödeyemez. Şefaat kabul edilmez. Fidye alınmaz ve onlara yardım da edilmez.

  6. … فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

    OnlarŞüphesiz ki Mü’minler, Yahudiler, Nasrani ve Sabiilerden; kim Allah’a ve ahiret gününe inanıp, salih amelde bulunursa, elbette onların Rabları katında mükafaatları vardır. Hem onlara bir korku yoktur, mahzun da olacak değildirler.

  7. وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ

    OnlarOnlardan bir kısmı ümmidirler, kitabı anlamazlar. Bir takım batıl şeyleri onlar sadece zanneder dururlar.

  8. بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    OnlarHayır, kötülük yapıp da günahı kendisini kuşatan kimseler, işte onlar cehennemliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  9. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    Onlarİman edip, salih ameller işleyenler; işte onlar cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  10. أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

    Onlarİşte onlar, ahirete karşı dünya hayatını satın almış olanlardır. Bu yüzden kendilerinden azab kaldırılıp, hafifletilmeyecek, yardım da yapılmayacaktır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهم
YapıZamir ve işlev sözü
Özel Durumİki harfli bağımsız zamir kökü
Bağlamsal Yakın Köklerهو, هي, هن
Zıt Kökأنتم
Çekirdek Özet 1Üçüncü şahıs eril çoğul varlık kümesini gıyap halinde işaretleme ve belirleme
Çekirdek Özet 2Kur'an'da muhatap dışı toplulukların inanç, amel ve akıbet kimliğini müstakil veya bitişik özne olarak sabitleme
Çekirdek Özet 3Şahıs ve aidiyet sisteminde çoğul failiyetin, sorumluluğun ve kolektif hükmün temsil edilmesi
Kritik Hata RiskiZamirin işaret ettiği topluluğu belirsiz bırakıp kolektif hükmü tekil şahsa veya yanlış zümreye hamletme riski

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
همÜçüncü şahıs eril çoğulluğunu gösteren zamirsel çekirdek olup gıyap halindeki topluluğu doğrudan gösterirاİkili harfinin eklenmesiyle anlam iki eril veya iki dişil şahsı işaret eden tesniye formuna daralmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insanDikkat çekme, işaret etme, gıyapta olanı görünür kılma ve varlığı ortaya çıkarma
مSuÇoğalma, akış, toplanma, kitle ve çokluk bildiren kapsayıcılık
همKollarını kaldırmış insan ve suGıyaptaki bir topluluğa işaret ederek dikkatleri onların üzerine çekme ve kolektif varlığı belirleme

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamHitap meclisinde hazır bulunmayan eril topluluğu işaretle ve seslenişle ayırt eden zamirsel gösterge
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi şiirinde kabile mensuplarını, savaşçı birlikleri veya gıyaptaki toplulukları üçüncü şahıs çoğulu olarak anmada temel munfasıl ve muttasıl zamir olarak kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımKlasik Arap dilinde hem ref durumundaki munfasıl zamir hem de cer ve nasb durumundaki muttasıl zamir olarak üçüncü şahıs eril çoğul için yaygın biçimde kullanılmıştır

Kaynak Kitâbü Sîbeveyhi, el-Mufassal ve Lisânü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde üçüncü şahıs zamir sistemi köklü ve ortak bir morfolojik mirasa dayanır. Arapçadaki هم zamiri, Proto-Samice üçüncü şahıs eril çoğul zamiri olan biçimle doğrudan soydaştır. İbranicede bu yapı hem ve hemmah biçimlerinde, Aramicede ve Süryanicede hinnōn veya hemmōn formlarında korunmuştur; bu dillerde de üçüncü şahıs eril çoğulu işaret eder. Ge'ez dilinde ise ünsüz yapısı korunarak humū biçiminde görülür. Batı Sami dillerindeki kök yapısında nefes ve işaret bildiren h sesi ile çoğulluk bildiren m sesi birleşerek gıyap halindeki çoğul şahısları gösteren evrensel bir zamir işlevi üretmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Brockelmann ve Lipiński.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönهمÜçüncü şahıs eril çoğul zamiri olup munfasıl ve muttasıl formlarda kullanılırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice hem, Aramice hinnōn, Ge'ez humūProto-Samice üçüncü şahıs eril çoğul zamirinin düzenli devamıdırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik zamir tabakasıÇoğul m eki ve işaret he sesi Afro-Asyatik dil ailesinin çekirdek zamir sisteminde yer alırGüçlü

Kaynak Moscati ve Semitik Karşılaştırmalı Gramer kaynakları.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
همAnlamlıÜçüncü şahıs eril çoğul zamiriGıyaptaki eril çoğul topluluğu gösteren zamirHedef kök olup Kur'an'da 444 kez geçer
مهAnlamlıDurdurma ve menetme nidasıKarşıdakini bir işten vazgeçirmek için kullanılan azarlama ve durdurma edatıKur'an'da geçmez; Arapçada isim fiil olarak kullanılır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
همMerkezZamir ve işaretÜçüncü şahıs eril çoğul varlıkları gıyapta temsil ederBelirli veya belirsiz eril topluluğu doğrudan gösterir
هوKomşuZamir ve işaretÜçüncü şahıs tekil eril varlığı gıyapta gösterirTekil şahsı işaret etmesi bakımından ayrılır
هيKomşuZamir ve işaretÜçüncü şahıs tekil dişil varlığı gıyapta gösterirCinsiyet ve teklik bakımından ayrılır
هنKomşuZamir ve işaretÜçüncü şahıs dişil çoğul varlıkları gıyapta temsil ederCinsiyet ayrımı bakımından ayrılır
أنتمZıtZamir ve muhatapİkinci şahıs eril çoğul varlıkları hitap meclisinde doğrudan temsil ederGıyap yerine doğrudan muhataplığı içermesiyle zıttır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهمOnlarÜçüncü şahıs eril çoğul munfasıl veya muttasıl zamiriKesin
Latinceilli, eiOnlarÜçüncü şahıs eril çoğul işaret ve şahıs zamirlerini karşılarKesin
İngilizcethey, themOnlar, onları, onlaraŞahıs ve nesne durumundaki üçüncü çoğul zamirleri karşılar ancak cinsiyet ayrımı içermezKesin
Almancasie, ihnenOnlar, onlaraÜçüncü çoğul zamiri karşılar ancak tekil dişil ile eş seslidirKesin
Fransızcails, euxOnlarEril üçüncü çoğul şahıs zamirini tam olarak karşılarKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Karşılaştırmalı Dilbilim Sözlükleri.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Munfasıl mübteda zamiriHükmün veya niteliğin doğrudan kendilerine ait olduğunu vurgulamaMüminlerin, inkarcıların veya münafıkların temel vasıflarının sayıldığı bağlamlar; örnek Bakara 2:4
Hasr ve tahsis zamiri (fasl zamiri)Yalnızca onların o durumda olduğunu pekiştirmeKurtuluşa erenlerin veya hüsrana uğrayanların tek adres olduğunu bildiren bağlamlar; örnek Bakara 2:5
İnkârî istifham ile kullanımSoru yoluyla onların yetkisizliğini veya acziyetini açığa vurmaMüşriklerin iddialarını çürüten ve hesap soran bağlamlar; örnek Sâffât 37:11
Hâl cümlesi başı (vav ile)Eylemin gerçekleştiği andaki kolektif durumu bildirmeİnkarcıların veya müminlerin gaflet, keder ya da amel halindeyken durumlarını niteleyen bağlamlar; örnek Enbiyâ 21:1
Tesniye (ikil) kullanımıİki şahsın gıyap halindeki ortak eylemini veya durumunu bildirmeMağaradaki iki şahıs veya anne-baba bağlamları; örnek Tevbe 9:40 ve Ahkāf 46:17

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman ve küfür zümrelerinin belirlenmesiZamirin işaret ettiği topluluğun vaîd ve vaad kapsamına mutlak girip girmediğiAhirette azap veya mükâfat görecek kolektif öznelerin tespiti
FıkıhUmûm ve husûs hükümleriZamirin çoğul formuyla kadınları da kapsayıp kapsamadığı (tağlîb kuralı)Şer'i hitaplarda eril çoğul zamirin tüm mükellefleri bağlayıcılığı
TefsirFasl zamiri ve merci tayiniAyetteki zamirin en yakın isme mi yoksa cümlenin ana öznesine mi döndüğüAnlamın hasr bildirmesi ve hükmün muhatap dairesinin kesinleşmesi
HadisRivayet tariklerinde topluluk isnadıZamirlerin hangi sahabe veya muhatap grubuna raci olduğunun tayiniMetin tahlilinde cemaat ve grup fiillerinin aidiyetinin belirlenmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİnanç ve itaat zümreleriKolektif failSorumluluk ve akıbeti zümreye yüklemeKurtuluş veya hüsran hükmünü topluluk kimliğiyle birleştirirKesin
İlmiMantıksal önermelerÖzne kümesiYüklemin konusunu teşkil eden çoğul referansÖnermede hükmün yüklendiği hariçteki fertler bütününü belirlerKesin
SiyasiToplum ve taraf tanımlarıSosyal blokSiyasi veya fikri kutupları ayırt etmeDost, düşman veya tarafsız toplulukları net birer blok olarak ayırırKesin
İktisadiHak sahipleri ve borçlularKolektif mülkiyet veya borç grubuMali mükellefiyeti zümreye tahsis etmeZekât, ganimet veya infak bağlamında hak sahibi zümreleri tanımlarKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerElemanları ayrık tanımlı kümeEvrensel küme içindeki belirli bir alt kümenin tüm elemanlarını tek bir etiketle çağırma işleviKesin
Beşeri bilimlerKolektif aktör (sosyolojik grup)Bireysel iradelerin ortak bir vasıf veya eylem etrafında birleşerek tek bir toplumsal fail oluşturmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiZamiri yalnızca belirli bir tarihsel topluluğa hasrederek Kur'an'ın tümel tipolojilerini göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamZamirin aynı zihniyeti ve ameli paylaşan çağlar üstü bütün insan kümelerini kapsayan evrensel bir fail göstergesi olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataZamirin işaret ettiği merciyi yanlış tayin ederek ayetteki övgü veya yerginin muhatabını tamamen değiştirmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insanları bireysel tekliklerinin yanı sıra inanç ve amellerine göre zümreler halinde tasnif ettiğini ve kolektif kimliklerin akıbetini ilan ettiğini gösteren ana zamir yapısıdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mümin, kâfir ve münafık tiplemelerinin zıtlıklar halinde karşılaştırıldığı giriş ayetlerinde ve ahiretteki toplu hesap sahnelerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki ahlaki ve teolojik hükümlerin soyut kavramlar değil, somut ve yaşayan insan toplulukları üzerinden inşa edildiğini fark ettirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGıyaptaki eril çokluğu işaret ederek belirli bir meclis veya uzamda zümre olarak gösterme.
  • Soyut anlamKolektif failiyetin, zümre kimliğinin ve toplu sorumluluğun zamirsel düzeyde temsili.
  • Sistematik karşılıkMantıksal ve ontolojik önermelerde hükmün yüklendiği ayrık özne kümesi.
  • LaTeX modeliS={x∈U∣P(x)}  ⟹  S≠∅∧∀x(x∉M)
  • LaTeX açıklamasıModelde U evrensel insan kümesini, P topluluğu niteleyen ortak vasıf veya inanç şartını, S bu vasfa sahip bireylerin oluşturduğu üçüncü çoğul şahıs kümesini temsil eder. M hitap meclisinde doğrudan bulunan muhataplar kümesini gösterir; x elemanının M kümesinde yer almaması zamirin gıyap niteliğini ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه