وتر
و - ت - ر
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
İlk dönemlerde hayvanları avlamak için tuzak kuruyorlardı. Tuzak için iki kazık çakılır, iki kazık arasına gergin ve esnek bir ağaç sıkıştırılır, uçlarına halkalı bir ip sıkıştırılırdı. Bu ipin bir ucu uzun yay görevi gören çakılı bir sırığa bağlanırdı. Hayvan iki kazık arasında bulunan ağaca basınca ipin iki ucu çözülür ve sırık yukarı kaldırarak hayvanı ayağından yakalardı. Bunun iki kazığına “şuf’”, ortadaki sırığa ise “virt” denirdi. “Veter” kiriş, yay demektir. Aynı zamanda tek anlamına da gelir. Fiil olarak Vetere iki meful alır. Birinci meful ile ikinci mefulü ayırarak tek bırakır anlamındadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
İlk dönemlerde hayvanları avlamak için tuzak kuruyorlardı. Tuzak için iki kazık çakılır, iki kazık arasına gergin ve esnek bir ağaç sıkıştırılır, uçlarına halkalı bir ip sıkıştırılırdı. Bu ipin bir ucu uzun yay görevi gören çakılı bir sırığa bağlanırdı. Hayvan iki kazık arasında bulunan ağaca basınca ipin iki ucu çözülür ve sırık yukarı kaldırarak hayvanı ayağından yakalardı. Bunun iki kazığına “şuf’”, ortadaki sırığa ise “virt” denirdi. “Veter” kiriş, yay demektir. Aynı zamanda tek anlamına da gelir.
Fiil olarak Vetere iki meful alır. Birinci meful ile ikinci mefulü ayırarak tek bırakır anlamındadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.959 harfباب التاء والراء و وء ي معهما
و ت ر، ر ت و، ت و ر مستعملات
وتر:
الوَتُر لغة الوِتْر، وكل شيءٍ كان فَرْداً فهو وِتْر واحد، والثلاثة وِترٌ، وأَحَدَ عَشَرَ وِتْر، والفعل أَوْتَرَ يُوتِرُ.
والوِتر والتِّرةُ: ظُلامةٌ في دَمٍ.
والوَتَر: معروف، وجمعُه أوتار.
والوَتيرةُ من الأرض، والوَتيرة: الطريقة.
والوَتيرةُ: المُداوَمَةُ، وهي من التَّواترُ.
والوَتيرةُ في قول زهير:
نَجاءٌ مُجِدٌّ ليس فيه وَتيرةٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.442 harfالوِتْرُ بالكسر: الفَرد. والوَتْرُ بالفتح: الذَحْلُ، هذه لغة أهل العالية. فأمَّا لغة أهل الحجاز فبالضدِّ منهم. وأمَّا تميم فبالكسر فيهما. والوَترُ بالتحريك: واحد أوْتار القوس. والوَتَرَةُ: العِرقُ الذي في باطن الكَمَرة، وهو جُلَيْدَةٌ. ووَتَرةُ الأنف: حجاب ما بين المَنخِرَيْنِ، وكذلك الوَتيرَةُ. وَوَتَرَةُ كلِّ شيء: حِتارُهُ. والوتيرَةُ: الطريقة. يقال: ما زال على وَتيرَةٍ واحدة. والوَتيرَةُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.169 harfت ر ( وايء )
ترى ، تور ، تير ، رتا ، وتر ، تترى ، أرت ، ترته .
ترى : أبو العباس عن ابن الأعرابي : تَرَى يَتْرِي إذا تَراخَى في العمل فَعمِل شيئاً بعد شيء .
أبو عبيدة : التَّرِيّةُ في بَقِيَّةِ حَيْضِ المرأة أَقَلُّ من الصُّفْرة والكُدْرَةِ وأَخْفَى ، تراها المرأة عند طُهْرِها فَتَعْلَمُ أنها قد طَهُرَتْ مِن حَيْضها .
قال شمر : ولا تكون التَّرِيَّةُ إلاّ بعد الاغتسال ، فأمّا ما كان في أَيّام الحيض
ت ر ( وايء ) ترى ، تور ، تير ، رتا ، وتر ، تترى ، أرت ، ترته . ترى : أبو العباس عن ابن الأعرابي : تَرَى يَتْرِي إذا تَراخَى في العمل فَعمِل شيئاً بعد شيء . أبو عبيدة : التَّرِيّةُ في بَقِيَّةِ حَيْضِ المرأة أَقَلُّ من الصُّفْرة والكُدْرَةِ وأَخْفَى ، تراها المرأة عند طُهْرِها فَتَعْلَمُ أنها قد طَهُرَتْ مِن حَيْضها . قال شمر : ولا تكون التَّرِيَّةُ إلاّ بعد الاغتسال ، فأمّا ما كان في أَيّام الحيض فليس بِتَرِيَّةٍ . تور تير : قال الليث : تارة ألفها واو وجمعها تِيَرٌ ، وتجمع تارات أيضاً ، وأخبرني المنذريّ عن الطوسيّ عن الخراز عن ابن الأعرابي قال : تَأرةٌ مهموزة فلمّا كثُر استعمالهم لها تركوا همزها ، قلت : وقال غيره : جمع تأْرةٍ تِئَر مهموزة ، ومنه يقال : أَتْأَرْتُ إليه النظر إتآراً أدَمتُه تارةً بعد تارةٍ . أبو عبيد عن الفراء : أتأَرْتُ إليه النّظَر بهمز في الألفين غير مَمْدود ، إذا أَحْدَدْتَه ، قلت : ويقال : أَتْأَرتُه بصري أيضاً ومنه قول الشاعر : أَتأَرتُهم بَصَرِي والآلُ يَرْفَعُهُمْ حتى اسْمَدَرّ بِطَرْفِ العَيْنِ إتْآرِي ومن ترك الهمز قال : أَتَرْتُ إليه الرَّمْيَ والنظر أُتِيرُه إتارةً وأَترْتُ إليه الرميَّ ، إذا رَمَيْتَه تارة بعد تارة ، فهو مُتارٌ ، ومنه قول الشاعر : يَظَلُّ كَأَنَّهُ فَرَأٌ مُتارُ وقال لبيد يصف عَيْراً يُديمُ صوته ونهيقه : يجِدُّ سَحِيلُه ويُتِيرُ فيه ويُتْبِعُها خِناقاً في زِمَالِ والتَّوْرُ إنَاءٌ معروف تُذَكِّره العَربُ . وأنشد ابن السكيت : تالله لولا خَشْية الأميرِ وخشية الشُّرَطِيِ والتُّؤْرورِ قال : والتُّؤرور : أتباع الشَّرط . أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : التَّوْرَةُ الجارية التي ترسل بَيْنَ العُشَّاق . وقال أبو عمرو : يقال للرسول : تَوْرٌ ، وأنشد أبو العباس : والتَّوْرُ فيما بَيْنَنَا مُعْمَلٌ يرْضَى بِهِ المأتِيُ والمرْسِلُ والتَّيَّارُ تيارُ البَحْرِ ، وهو آذِيُّه ومَوْجُه ومِنْه : كالبحر يَقْذِف بِالتَّيارِ تَيَّاراً والتيارُ فَيْعالٌ من تَار يَتُور مِثل القَيَّام مِن قام يقوم غير أن فِعْلَه مُماتٌ . قال ابن الأعرابي : التائر المداوم على العمل بعد فُتُورٍ ، والتِّيَرُ جَمْع تارة مرةً بَعْدَ مَرَّةٍ . قال العجاج : ضَرْباً إذا ما مِرْجَلُ الموت أَفَرْ بالغَلْيِ أَحْموْهُ وأَخْبَوْهُ التِّيَرْ أرت : أبو العباس عن ابن الأعرابي ، وعمرو عن أبيه : الأُرْتَةُ : الشَّعَرُ الذي على رأس الحِرْبَاءِ . وقال أبو عمرو : التُّرتَةُ رَدَّةٌ قبيحة في اللسان من العَيْب . تتر : قال الله جلّ وعزّ : ( ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى ) ( المؤمنون : 44 ) . وقرأ أَبو عمرو وابن كثير : ( تَتْرًى ) مُنوَّنةً ، ووقَفَا بالأَلف ، وقرأ سائر القراء ( تَتْرَى ) غير مُنونة . وقال الفراء : أكثرُ العرب على تَرْكِ تنوين تَتْرَى ، لأنها بِمنزِلَةِ تَقْوَى ، ومنهم مَن نَوَّن فيها ، وجعلها ألِفاً كأَلِف الإعراب . وقال أبو العباس : من قرأ ( تَتراً ) فهو مثل شَكَوْتُ شَكْواً ، والأصل وَتَرتُ قُلبت الواو تاء فقيل : تَترتُ تَتْراً . ومن قرأ ( تَتْرى ) فهو مثل شَكوْتُ شكْوَى غير منونة لأنها فَعْلَى ، وفَعْلَى لا تُنوَّن ونحوَ ذلك . قال الزَّجاج : قال ومن قرأ بالتّنوين فمعناه وَتْراً فأبْدَلَ التاءَ من الواو ، وكما قالوا : تَوْلَجَ من وَلَجَ وأصله وَوْلَجٌ . وكما قال العجاج : فإنْ يَكُنْ أَمْسَى البِلَى تَيْقُوري أراد : وَيْقُورِي وهو فَيْعُولٌ من الوَقَار ، ومن قرأ ( تترى ) فهي ألف التأنيث قال : وتَتْرَى من الموَاترةِ . ( وتر ) : قال الأصمعي : واتَرْتُ الخَبَر أَتْبَعْتُ بعضَه بعضاً ، وبين الخبرين هُنيهَةٌ . وقال غيره : المواتَرة المتابَعةُ ، وأصل هذا كله من الوِتْرِ ، وهو الفَرْد ، وهو أنَّى جَعَلْتُ كلَّ واحدٍ بعد صاحبه فرداً فرداً . وأَخبرني المنذرِيُّ عن ابن فهم عن محمد بن سلاَّم قال : سألت يونس عن قوله : ( ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى ( قال : مُتَقَطِّعَةً مُتَفاوِتَةَ الأوقات ، وجاءَتْ الخيل تَتْرَى إذا جاءتْ مُتَقَطِّعة ، وكذلك الأنبياء بين كل نبيين دَهرٌ طويل . وقال أبو هريرة : لا بأس بقضاء رمضانَ تَتْرَى أي مُتَقَطعاً . وفي حديث آخر لأبي هريرة في قضاء رمضان قال : يواتر . قال أبو الدقيش : يصوم يوماً ويفطر يوماً أو يصوم يومين ويفطر يومين . قال الأصمعي : لا تكون المواتَرة مُواصلة حتى يكون بينَهما شيء . وقال الأصمعي : المَواتِرة من النوق هي التي لا ترفع يَداً حتى تَستمكِنَ من الأخرى وإذا بَركْت وَضَعْت إحدى يديها ، فإذا اطمأَنَّتْ وَضَعتْ الأخرى ، فإذا اطمأنَّتْ وَضَعَتْهما جميعاً ، ثم تضع وَرِكَها قليلاً قليلاً ، والتي لا تُواتِر تَزُجُّ بنفْسِها زجاً فَيَشُق على راكبها عند البروك . قال : وكتبَ هِشامُ بنُ عبد الملك وكان به فَتْق إلى بعض عُمَّاله : أن اخْتَرْ لي ناقةً مُواتِرة ، أراد هذا المعنى ، ويقال : وَاتَر فلان كُتُبَه إذا أتبعها وبينَ كلِّ كِتابين فَترةٌ قليلة ، وتَواترتْ الإبل والقَطا وغيرُها إذا جاء بعضُها في إثْر بعضٍ ، ولم يجِئْن مُصْطَفَّاتٍ . وقال حُمَيد : قَرِينَةُ سَبْعٍ إنْ تَواتَرنَ مَرةً ضُرِبْنَ وَصَفَّتْ أرؤُسٌ وجُنُوبُ وفي حديث العباس بن عبد المطلب : قال : كان عمر بن الخطاب لي جاراً ، يصومُ النهارَ ويقومُ الليلَ فلما وَلِيَ ، قلت : لأنظرَنَّ الآن إلى عَمَله ، فلم يزلْ على وَتِيرَةٍ واحدة إلى أن مات . قال أبو عبيدة : الوَتِيرةُ المداوَمةُ على الشيء ، وهو مأخوذ من التَّواتُر والتَّتابُع ، قال : والوَتِيرَةُ في غير هذا : الفَتْرَةُ عَن الشَّيْء والعَمَل . وقال زهير يصف بقرة : في حُضْرها نَجَاءٌ مُجِدٌ ليس فيه وَتِيرَة وتذبيبُها عنها بأَسْحَمَ مِذْوَدِ قال : والوَتيرة أيضاً غُرَّةُ الفرس إذا كانت مُستديرة فإذا طالتْ فهي الشادِخةُ ، قلت : شُبِّهتْ غُرَّةُ الفرس إذا كانت مُستديرة بالحَلْقَةِ التي يُتَعَلَّم عليها الطعن ، يقال لها الوَتيرةُ . وقال الشاعر يصف فرساً : تُبَارِي قُرْحةً مِثلَ ال وتيرةِ لم تكن مَغْدَا والمغْدُ النَّتْفُ ، يقول : هذه القُرْحَةُ خِلْقةٌ لم تُنْتَف فَتَبْيَضَّ وقوله : فَذَاحَتْ بالوَتَائِر ثم بَدَّتْ يدَيْها عِنْدَ جَانِبِه تَهيلُ ذاحَتْ يَعني : ضَبُعاً نَبَشَتْ عن قَبْرِ قَتيلٍ . وقال أبو عمر : الوتائِر ههنا ما بين أصابع الضَّبُع . وقال الأصمعي : الوَتِيرةُ من الأرض ولم يَحُدُّها . قال أبو مالك : الوتيرة الوردة البيضاء ، والوتيرة الوردة الصغيرة . ابن السكيت : قال يُونُس : أهل العالية يقولون : الوِتْرُ في العدد والوَتْرُ في الذَّحْل ، قال : وتميمٌ تقول : وِتْرٌ بالكسر في العدد وفي الذَّحْل سواءً . وقال الله جلّ وعزّ : ( عَشْرٍ وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ ) ( الفجر : 3 ) قرأ حمزة والكسائي ( والوِتر ) بالكسر ، وقرأ عاصم ونافع وابن كثير وأبو عمرو وابن عامر ، ( والوَتْر ) بفتح الواو ، وهما لُغتان مَعْروفتان : وِتْر وَوَتْرٌ في العَدَد . ورُوِي عن ابن عباس أنه قال : الوِتر آدمُ ، والشَّفْعُ شُفِعَ بزوجته ، وقيل الشفع : يومُ النحر ، والوِترُ يومُ عَرَفَة ، وقيل : الأعدادُ كلها شَفْعٌ وَوِتْر كثرتْ أو قَلَّتْ ، وقيل الوِتْر : الله الواحد ، والشَّفع جميعُ الخلق خُلِقوا أزواجاً وهو قول عطاء . ابن السكيت : كان القوم وِتراً فشفعتُهم ، وكانوا شفعاً فوترتُهم . ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إذا استجمرتَ فأوْتِرْ ) أي استَنْجِ بثلاثةِ أحجار أو خمسةٍ أو سبْعةٍ ولا تَسْتَنْجِ بالشَّفْع ؛ وكذلك يُوتِر الإنسان صلاةَ الليل فيُصلي مَثْنَى مَثْنَى ويُسَلِّم بين كل ركعتين ، ثم يُصلِّي في آخرها رَكْعةً تُوتر له ما قد صلى فأوتروا يا أهل القرآن . وفي حديث النبي عليه السلام : إن الله وِتر يُحِب الوِتر وقد قال : الوِتر رَكْعةٌ واحدة . وقال عليه الصلاة والسلام : ( من فاتته صلاة العَصْر فكأنما وُتِر أهلَه وماله ) . قال أبو عبيدة ، قال الكسائي : هو من الوِتر ، وهو أن يجني الرجل جناية ، يقتل له قتيلاً أو يذهب بماله وأهله فيقال : وَتَر فلانٌ فلاناً أهلَه ومالَه ، وقال أبو عبيد وقال غيره في قوله : وتر أهله وماله أي نُقِصَ أهلَه ومالَه وبَقِيَ فَرْداً ، وذهب إلى قوله : ( مَعَكُمْ وَلَن يَتِرَكُمْ ) ( محمد : 35 ) ، يقول لن يُنْقِصَكم ، يقال : قد وَترَهُ حَقَّه إذا أَنقَصه ، وأحد القولين قريبٌ من الآخر . وقال الفراء يقال : وَتَرتُ الرجلَ إذا قتلتَ له قتيلاً ، أو أخذتَ له مالاً . وقال الزجاج في قوله : ( مَعَكُمْ وَلَن يَتِرَكُمْ ( لن يُنْقِصَكم من ثوابكم شيئاً ، ويقال : وَتَرهُ في الذَّحْل يَتِرُهُ وَتْراً وترةً ، والفِعْل من الوَتْر الذَّحْل : وَتَر يَتر ، ومن الوِتر الفرد أَوْتَر يُوتِر بالألف . وروي عن النبي عليه الصلاة والسلام أنه قال : ( قَلِّدُوا الخيل ولا تُقَلِّدوها الأوتار ) . قال أبو عبيد : بلغني عن النضر بن شميل أنه كان يقول : معناه لا تَطلُبوا عليها الأوتار والذُّحُولُ التي وُتِرْتُم بها في الجاهلية . قال أبو عبيد : وغير هذا الوجه أَشْبَهُ عندي بالصواب ، سمعتُ محمد بن الحسن يقول : معنى الأوتار ههنا أَوْتار القِسِيِّ ، وكانوا يقلِّدونها أَوْتارَ القِسِيِّ فتختنق ، فقال : لا تقلدِّوها بها . وروي عن جابر أن النبي عليه السلام أمر بقطع الأوتار من أعناق الإبل . قال أبو عبيدة : بلغني عن مالك بن أنس أنه قال : كانوا يقلِّدونها أوتار القسي ، لئلا يصيبها العينُ فأمرهم بِقَطْعها ، يُعَلِّمهم أن الأوتارَ لا تَرُدُّ من أمر الله شيئاً ، وهذا أشبه بما كُرِهَ مِن التَّماتِم . وقال الليث : الوَتَرَةُ جُلَيْدَة بين الإبهام والسَّبابة ، ويقال : تَوَتَّرَ عَصَبُ فرسه ، والوَتَرَةُ في الأنف صِلة ما بين المنْخَرَيْن . وقال الأصمعي : حِتَارُ كلِّ شيء وَتَرُهُ . أبو زيد : الوَتِيرة غُرَيْضِيفٌ في جوف الأذن يأخذ مِن أَعْلَى الصِّماخ ، قبل القَرْعِ ، قال : والوَتيرةُ الحاجز بين المنْخَرَيْن من مُقَدَّم الأنف دون الغُرْضُوفِ ، ويقال للحاجز الذي بين المنخرين غُرَضُوفٌ ، والمِنْخَران خَرْقا الأنف ، والخبر المتواتر أن يُحَدِّثه واحد عن واحد ، وكذلك خبر الواحد مِثلُ التَّواترُ . رتا : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال في الحَساءِ : أنه يَرْتُو فؤاد الحزين ويسرُو عن فؤاد السَّقيم . قال أبو عبيد : قال الأصمعي : قوله يرتو فُؤَاد الحزين يشُدُّه ويقوّيه . وقال لبيد يصف درعاً : فَخْمَةٌ دَفْرَاءُ تُرْتَى بالعُرَى قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ يعني الدروعَ أنَّ لها عُرًى في أَوْساطها فيُضَمُّ ذيلُها إلى تلك العُرى وتُشَدُّ لِتَنْشَمِرَ عن لابِسها ، فذلك الشَّدُّ هو الرَّتْوُ . قال أبو عبيد : وقال الأموي : رَتَوْتُ بالدلو أَرْتو رَتْواً مَدَدتُ مَدّاً رفيقاً . وقال بعضهم : رَتا برأسه يرتُو رَتْواً ، وهو مِثلُ الإيماء . ثعلب عن ابن الأعرابي : الرَّتْوُ يكون شدّاً ويكون إرخاءً ، وأنشد فقال : مُكْفَهرّاً على الحوادِث لا ير تُوهُ للدَّهر مُؤْيِدٌ صَمَّاءُ أي لا تُرْخِيه . وقال أبو عبيد : معنى لا تَرْتُوهُ لا تَرْمِيه ، وأصلُ الرَّتْوِ الخَطْوُ ، يقال : رَتَوْتُ أرْتُو رَتْواً إذا خَطَوتَ ، أراد أن الداهية لا تَخَطَّاه ولا تَرْمِيه فتُغَيِّرهُ عن حاله ، ولكنه باقٍ على الدهر . وروي عن مُعاذ أنه قال : يَتَقَدَّمُ العلماءُ يومَ القيامة بِرَتْوةٍ . قال أبو عبيد : الرَّتْوَةُ الخَطْوَةُ ههنا . قال وقال بعضهم : الرَّتْوَةُ البَسْطَةُ ، ويقال : الرتوة نَحْوٌ مِن مِيلٍ . أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : الرَّتْوَةُ الخَطْوَةُ ، والرَّتْوةُ الدَّعوةُ ، والرَّتوة الدَّرجةُ والمنزِلةُ عِند السلطان ، والرَّتْوةُ الزِّيادةُ في الشرف ، وغيره ، والرَّتْوةُ العُقْدَةُ الشديدةُ ، والرَّتْوةُ العقدةُ المسْتَرْخِيةُ . وقال ابن الأعرابي : التَّائر المداوِمُ على العمل بعد فُتُور ، والرَّاتِي الزَّائِدُ على غيره في العلم ، والرَّاتي الرَّبَّانِيُّ ، وهو العالِمُ العامِل المُعَلِّم ، فإن حُرِمَ خَصْلَة لَمْ يُقلْ له : ربَّانيٌّ . وقال ابن شميل يقال : ما رَتَأ كَبِدَه اليوم بطعام أي ما أكل شيئاً يهْجأُ جُوعَه ولا يقال : رَتَأَ إلا في الكَبِدِ ، يقال : رَتَأَها يَرْتؤُها رَتْأً بالهمز .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.651 harf(باب الواو والتاء وما يثلثهما)
(وتح) الواو والتاء والحاء: كلمةٌ تدلُّ على قِلَّة في شيء. فالوتْح والوتَح(1) القليل. يقال وَتَحَ العَطِيَّة(2). وتوتَّحْتُ من الشراب: شربت منه قليلاً. وأوتَحْتُ حَظَّه: أقلَلْتُه.
(وتد) الواو والتاء والدال: كلمةٌ واحدة، هي الوَتِد، يقال: وَتَدَهُ، وتِدْ وتِدَكَ. ويقال وَتْد أيضاً(3). ووَتِد الأذن: الذي في باطِنِها كأنَّه وَتِد.
(وتر) الواو والتاء والراء: باب* لم
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR482 harf- الوتر في العدد خلاف الشفع، وقد تقدم الكلام فيه في قوله: ﴿والشفع والوتر﴾ [الفجر/3] (وانظر: مادة (شفع) ) وأوتر في الصلاة. والوتر والوتر، والترة: الذحل، وقد وترته: إذا أصبته بمكروه. قال تعالى: ﴿ولن يتركم أعمالكم﴾ [محمد/35]. والتواتر تتابع الشيء وترا وفرادى، وجاءوا تترى قال تعالى: ﴿ثم أرسلنا رسلنا تترى﴾ [المؤمنون/44] ولا وتيرة في كذا، ولا غميزة، ولا غير، والوتيرة: السجية من التواتر، وقيل: للحلقة
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR930 harfو ت ر
تواترت كتبه وواترها.
وتواتر القطا والإبل.
وجئن متواتراتٍ وتترى: متتابعاتٍ وتراً بعد وترٍ.
وناقة مواترة: تضع إحدى ركبتيها ثم الأخرى.
إذا شربتم فأوتروا.
وأوتر: صلّى الوتر.
وهم على وتيرةٍ واحدةٍ: على طريقة وسجية من التواتر وفي الحديث: " ما زال على وتيرة واحدة حتى مات ".
وغرّر الفرس بوتيرة وهي الغرّة الصغيرة المستديرة شبّهت بالوتيرة التي هي الوردة البيضاء.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR13.733 harfالوِتْرُ والوَتْرُ: الفَرْدُ أَو ما لم يَتَشَفَّعْ من العَدَدِ. وأَوْتَرَهُ أَي أَفَذَّهُ. قال اللحياني: أَهل الحجاز يسمون الفَرْدَ الوَتْرَ، وأَهل نجد يكسرون الواو، وهي صلاة الوِتْرِ، والوَتْرِ لأَهل الحجاز، ويقرؤُون: والشَّفْعِ والوتْر، والكسر لتميم، وأَهل نجد يقرؤُون: والشفع والوَتْرِ، وأَوْتَرَ: صَلَّى الوتر. وقال اللحياني: أَوتر في الصلاة فعدّاه بفي. وقرأَ حمزة والكسائي: والوتِر، بالكسر.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR963 harf* و ت ر * * الوِتْرُ * بالكسر الفرد وبالفتح الذحل هذه لغة أهل العالية وأما لغة أهل نجد فبالضم ولغة أهل تميم بالكسر فيهما والوَتَرُ بفتحتين وتَرُ القوس و * الوَتِيرَةُ * الطريقة يُقال ما زال على وَتِيرةٍ واحدة و * وَتَرَهُ * حقَّه يتِره بالكسر * وِتْرَاً * بالكسر أيضا نقصه وقوله تعالى ﴿ولن يَتِركم أعمالكم﴾ أي في أعمالكم كقولهم دخلت البيت أي في البيت و * أَوْتَرَهُ * أَفذه ومنه أوتر صلاته وأوتر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR12.464 harfالوتر، بالكسر، لغة أهل نجد ويفتح، وهي لغة الحجاز: الفرد، قرأ حمزة والكسائي: والشفع والوتر بالكسر، وقرأ عاصم ونافع وابن كثير وأبو عمرو وابن عامر: والوتر، بالفتح، وهما لغتان معروفتان، وقال اللحياني: أهل الحجاز يسمون الفرد الوتر وأهل نجد يكسرون الواو، وهي صلاة الوتر، والوتر لأهل الحجاز والكسر لتميم، أو ما لم يتشفع من العدد. وروي عن ابن عباس أنه قال: الوتر آدم عليه السلام، وشفع بزوجته. وقيل: الشفع:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR16.356 harfوَتَرَهُ
1 وَتَرَهُ ذ , aor. يَتِرُهُ, inf. n. وَتْرٌ; (Msb;) and ↓ اوترهُ; (S, Msb, K;) He made it, (a number, Msb,) sole; or one, and no more: syn. أَفَذَّهُ, (S, K,) or أَفْرَدَهُ. (Msb.) It is said that the latter verb only is used in relation to a number; but both are said to be thus used in the M [as well as in the Msb.] (TA.) ― -b2- [And He made it to be an odd number.] You say, وَتَرَ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.656 harfوَتَرَ
وَتَرَ
a. [ يَتِرُ ] ( n. ac. وَتْر 1 , تِرَة [ وِتْرَة 2t ]), Hated; persecuted; defrauded.
b. Did apart.
c. Strung ( bow ).
d. Terrified; bullied.
وَتَّرَ
وَتَّرَ II ,
a. see I (b) , ( c ).
وَاْتَرَ
وَاْتَرَ III ,
a. Did at intervals.
b. Wrote one after another ( letters & c. ).
c. Fasted at intervals.
أَوْتَرَ
أَوْتَرَ IV ,
a. see I (b) , ( c ).
تَوَتَّرَ
تَوَتَّرَ V
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR78.260 harfوتر
2.BAB
وَتَرَ - يَتِرُ - وَتْر - الوَتْر
وَتَرَ - يَتِرُ + كائن + كائناً أو شفعاً + شيئاً: ينقصه ويبخسه جزءاً أو واحداً مما كان عنده
﴿ولن يتركم أعمالكم﴾: ولن + يتر + الله + الناسَ + أعمالهم : ينقص من أعمالهم واحداً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " النقص عند والوفاء، والتأدية المنقوصة بالتزام أو مال " وهي:
وَتَرَ - يَتِرُ، بَخَسَ -
Mücavir kökler19 mücavir (25 toplam)
- وهن
1 ortak ayet · Gevşemeyin
- شفع
1 ortak ayet · “Şefeve” dudak demektir
- حدث
1 ortak ayet · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
- علو
1 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
- بعض
1 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- أمم
1 ortak ayet · Emam ön demektir
- سلم
1 ortak ayet · “Süllem” merdiven demektir
- مع
1 ortak ayet · Beraber
- تبع
1 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir
- دعو
1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- بعد
1 ortak ayet · Baid uzak demektir
- كذب
1 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
Geçtiği ayetler(3)
ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى كُلَّمَا جَاءَ أُمَّةً رَسُولُهَا كَذَّبُوهُ فَأَتْبَعْنَا بَعْضَهُمْ بَعْضًا وَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ فَبُعْدًا لِقَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ
Teker tekerSonra birbiri ardı sıra peygamberlerimizi gönderdik. Her ümmete peygamber geldikçe onu yalanladılar. Biz de onları birbiri ardı sıra yok edip hepsini birer söylenti yaptık. İnanmayan bir kavim uzak olsun.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وتر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (misâl-i vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فرد, وحد, تبع |
| Zıt Kök | شفع |
| Çekirdek Özet 1 | İki uç arasına gerilen kiriş, çiftten ayrılarak tek kalan şey ve aralıklı dizi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi tekliğin yüceltilmesi, elçilerin fasılalarla birbirini izlemesi ve amellerin karşılıksız bırakılmaması |
| Çekirdek Özet 3 | Çift yaratılmış varlık düzeninde mutlak teklik ilkesi ve hak sahipliğinin bütünden koparılmaması güvencesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün fiil formunu alelade eksiltme sayıp tekleştirerek mahrum bırakma nüansını ve ardışıklık formunu aralıksız akış sanıp fasıla gerçeğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وت | Bir yere çakma, sabitleme ve germe | ر | Sabitlenen iki nokta arasına gergin bir hat çekilmesi; gerilerek tekil hale gelme, aralıklı uzama ve titreşim hareketi kazanma |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Bir dayanağa raptedilme ve gerilimin başlangıç noktasını oluşturma |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Hareketin sınırlandığı, bağlandığı veya nihayete erdiği uç nokta |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Hareketin bağımsızlaşan, öne çıkan ve tekil olarak beliren yönü |
| وتر | Çengel ile işaret arasına gerilip başa doğru uzanan tekil hat | İki sabit nokta arasına gerilmiş bağ vasıtasıyla çiftten ayrılan, tekil ve belirli fasılalarla hareket eden çizgi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yayın iki ucuna gerilen bağımsız kiriş; sayımda eşi veya dengi bulunmayan tek; iki burun deliğini ayıran perde doku |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ koşuda duraklama veya gevşeme bulunmadığını anlatırken bu kökü kullanmıştır: نَجاءٌ مُجِدٌّ ليس فيه وَتيرةٌ / وتَذْبيبُها عنها بأسْحَمَ مِذْوَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin yakınını öldürüp onu kimsesiz ve tek bırakmak anlamında الوتر ve kan intikamı manasında التّرة; aralarında belirli duraklamalar bulunarak peş peşe gelen elçi veya haber akışı için المواترة kullanımı |
Kaynak Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde وتر kökü temel olarak gerginlik, kiriş, ip/tel ve çiftten arta kalarak tekilleşme semantik dairesinde yer alır. İbranicede yeter biçimi yay kirişi, kordon, bağ ve artakalan/fazlalık anlamlarını karşılar. Akkadcada watāru fiili ve watartu ismi aşmak, fazlalaşmak, ayrı bir artık olarak kalmak anlamlarıyla fonetik ve anlamsal bir süreklilik arz eder. Arapçada kök bir yandan somut olarak yayın iki ucunu birleştiren gergin bağ (الوتر) iken, diğer yandan sayısal ve durumsal olarak eşi olmayan tekil durumu (el-witr/el-watr) ve zaman ekseninde aralarında belirli boşluklar bulunan düzenli ritmi (el-muvâtara) ifade edecek şekilde özelleşmiştir. Kökün temelinde gergin bir hat ile iki ucu bağlama, bu bağlama sonucu tekilleştirme ve tek tek fasılalarla dizme mantığı hâkimdir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yay kirişi germek, çifti bozup tek kılmak ve aralıklarla peş peşe getirmek | İki nokta arasındaki gergin hat imgesinden tekil sayıya ve fasılalı ardışıklığa semantik genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice yeter (kiriş, kordon, artık), Akkadca watāru (artmak, ayrılmak) | Gergin ip, fazlalık ve bütünden ayrılan tekil parça semantiğinin ortaklığı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış veri tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Maqāyīsü’l-Luğa.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وتر | Anlamlı | Tek kılmak, yay kirişi, aralıklı dizi | Çiftten ayırma, gergin hat çekme ve fasılalarla sıralama | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ورت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş kullanım dışı kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| تور | Anlamlı | Suyun veya ateşin kaynaşması, yayılma | Akışkanın dönerek hareket etmesi veya bir kaptan yayılması | Kur'an'da Tevrat lafzı üzerinden morfolojik tartışmalarda anılır |
| ترو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde mühmel bırakılmış harf dizilişlerindendir | Kur'an'da geçmez |
| روت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik leksikografide kayıtlı bir kullanımı bulunmamaktadır | Kur'an'da geçmez |
| رتو | Anlamlı | İpi germek, adımı açmak, sağlamlaştırmak | Bir şeyi gererek uzatmak ve sakin adımlarla mesafe katetmek | Gerilim ve uzama bağıntısıyla وتر köküyle kavramsal akrabalık taşır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وتر | Merkez | Teklik ve fasılalı sıra | Çiftten ayrılarak gergin bir hat gibi tekil kalan ve aralıklı devam eden durum | Hem sayısal tekliği hem tek tek ardışıklığı içerir |
| فرد | Komşu | Teklik | Benzerlerinden ve cinsinden bütünüyle soyutlanmış, yapayalnız kalmış olma hâli | Kiriş gerginliği veya aralıklı dizilim unsuru taşımaz |
| وحد | Komşu | Birlik | Parçalanma ve bölünme kabul etmeyen, zatında ve sıfatında tek olan yapı | Zıt çiftinden ayrılmayı değil, zati bölünmezliği bildirir |
| تبع | Komşu | Ardışıklık | Araya hiçbir fasıla ve duraklama girmeksizin peş peşe gelme | وتر kökündeki gibi aralıklarla değil, bitişik olarak izlemeyi gösterir |
| شفع | Zıt | Çiftlik | Tek olanı dengiyle veya eşiyle birleştirip ikileme, çifte dönüştürme | وتر kökünün tam karşıtı olarak tekliği ortadan kaldırıp eşleme durumudur |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وتر | Çiftten ayrılan tek, yay kirişi, fasılalı dizi | Gergin hat, tekil olma durumu ve aralıklarla sıralanma dinamizmini içerir | Kesin |
| Latince | chorda, impar | Yay kirişi veya tel; çift olmayan, tekil sayı | Kiriş ve tekil sayı boyutunu karşılar; zamana yayılan aralıklı elçi akışı anlamını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | bowstring, odd (number), succession with intervals | Yay kirişi, tek sayı, fasılalı ardışıklık | Kökün üç farklı eksenini açıklar; tek bir sözcükle bütün semantiği veremez | Güçlü |
| Almanca | Bogensehne, ungerade | Kiriş, tek sayı | Somut nesne ve matematiksel tekliği yansıtır; fiil boyutundaki mahrum bırakma anlamını taşımaz | Muhtemel |
| Fransızca | corde d'arc, impair | Yay kirişi, tekil/çift olmayan | Fiziksel ve sayısal anlamı kapsar; intikam veya aralıklarla geliş anlamlarını dışarıda bırakır | Muhtemel |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَالْوَتْرِ | Çiftin zıddı olan tek sayı veya eşi bulunmayan mutlak teklik | Kozmik ve ilahi dengelere dikkat çekilen yemin bağlamı (Fecr 89:3) |
| تَتْرَى | Aralarında fasılalar ve dinlenme süreleri bulunarak birbiri ardınca gelme | Tarih boyunca peygamberlerin belirli aralıklarla art arda gönderilişi bağlamı (Mü'minûn 23:44) |
| يَتِرَكُمْ | Sizi amellerinizden veya haklarınızdan koparıp tek ve mahrum bırakması | Allah yolunda mücadele, infak ve amellerin zayi edilmeyeceği teminatı bağlamı (Muhammed 47:35) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve tevhid | Allah'ın eşi ve dengi olmayan biricikliği; yaratılmışların çift oluşuna karşın Hâlık'ın tekliği | Mutlak benzersizlik ve teklik |
| Fıkıh | İbadetlerin rekat ve sayıları | Gece kılınan vitir namazının hükmü ile temizlik ve ritüellerde tekli sayıların gözetilmesi | Amellerin tekli sayılarla mühürlenmesi |
| Tefsir | Âlemdeki zıtlıklar ve nizam | Çift ve tek üzerine yapılan yeminin mahiyeti; mahlukat-Hâlık veya Arafat-Kurban günleri ayrımı | Ontolojik zıtlıkların dengesi |
| Hadis | Peygamberi sünnet ve rivayet usulü | Allah'ın teki sevdiğine dair nasslar ile haberin kesintisiz akışı (mütevâtir) arasındaki bağ | Teke riayet ve güvenilir aktarım zinciri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | İlahi tekillik | Eşi bulunmayan Yaratıcı'ya yöneliş | Bütün varlık çiftler halinde dengelenirken ibadetin mutlak Tek'e hasredilmesi | Kesin |
| İlmi | Nebevi vahyin aktarımı | Fasılalı pedagoji | Hakikatin sindirilerek öğrenilmesi | Peygamberlerin toplumlara ani bir yığılmayla değil, belirli aralıklarla peyderpey intikali | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal adalet | Yalnızlaştırmanın önlenmesi | Bireyin sahipsiz ve tek bırakılmaması | Bireyin hukukunun klandan veya otoriteden koparılarak intikama ya da zulme açık hale getirilmesini engelleme | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve karşılık dengesi | Mahrumiyetin reddi | Emeğin semeresinden ayrılmaması | Çalışanın harcadığı çabanın karşılığından koparılıp çıplak ve haklarından soyutlanmış şekilde tek bırakılmaması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Aritmetikte tek sayılar ve fizikte periyodik puls (darbeli sinyal) | İki ile tam bölünemeyen sayısal yapı ile aralarında zaman aralığı bulunan düzenli dalga paketleri | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukukta tecrit ve sosyolojide aralıklı tarihsel süreçler | Bireyin haklarından soyutlanarak tek başına bırakılması durumu ile toplumsal dönüşümlerin dinlenme fasılalarıyla ilerlemesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fıkıhtaki "vitir namazı"na veya matematikteki "tek sayı" ifadesine indirgenmesi; fiil kullanımının basit bir "eksiltme" olarak algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem varlığın çift-tek dengesini hem vahyin tarihsel aralıklı pedagojisini hem de amelin sahibinden koparılarak tek başına ve desteksiz bırakılmayacağını kuşatan bütüncül semantik |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Muhammed 47:35 ayetinde geçen fiilin kökündeki hak sahibini yalnız ve mahrum bırakma nüansının yitirilmesi; peygamberlerin gönderilişindeki fasıla hikmetinin aralıksız akış zannedilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik tasnifinde çift (şef') ile tek (vetr) dengesini kurarak mutlak olanla yaratılmış olanı ayırır; ilahi hitabın tarihe müdahale ritmini (tetryâ) açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış ve varlık nizamı üzerine yapılan yemin ayetlerinde, peygamberlerin tarihsel gönderiliş silsilesinde ve müminlerin amellerinin karşılığını alma güvencesini veren ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'ın amelleri zayi etmeyeceğini anlatan ifadelerin salt ticari bir kâr-zarar hesabı değil, insanı amelinden koparıp kimsesiz bırakmama (antitez: tekleştirme/haktan soyutlama) adaleti olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYayın iki ucu arasına gerilen kiriş, çiftten ayrılarak tek kalan fert ve aralarında boşluklar bulunan adımlar dizisi.
- Soyut anlamBir çiftten tecrit edilerek yalnızlaştırılma, mutlak biriciklik ve zamana yayılmış fasılalı süreklilik.
- Sistematik karşılıkVarlık alanının çift kutupluluğu karşısında ilahi tekliğin korunması, vahyin tedrici ve aralıklı intikali, adalet mekanizmasında kulun ameline yabancılaştırılmaması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ikili/çift bir kümeyi temsil eder; işlemi çiftin bozularak elemanın tekleştirilmesini ve yalnızlaştırılmasını () simgeler. Toplam sembolü ve Dirac delta fonksiyonu ise zaman ekseni üzerindeki ardışık olayları gösterir; koşulu bu olayların aralıksız bir yığılma değil, aralarında mutlaka belirli bir fasıla ve duraklama bulunan periyodik adımlar silsilesi olduğunu matematiksel olarak ifade eder.