وحد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ح-د34 sîga, 229 mücavir kök, 148 ayet, 50 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شركغدرأَحَدٌوَاحِدَةًوَحْدَهُوَاحِدٍوحدألهوَاحِدٌقهرثمنحضرصيحأَحَدٍأَحَدًاغوط

KökSîga 34Ayet 148Sure 50Mücavir 229

▶ Ağı aç (3B)

وحد

و - ح - د

KÖK
  • 153 geçiş
  • 148 ayet
  • 34 sîga
  • 13 sözlük

وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye muzaf olmasına rağmen nekredir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye muzaf olmasına rağmen nekredir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.493 harf
باب الحاء والدال و واي معهما حدأ، حدو، حيد، دحو، دحي، دوح، وحد مستعملات حدأ: الحِدَأَة: طائر يَصيدُ الجِرْذَان، ويقال إنّها كانت تَصيدُ لسليمان بن داود وكانت أصيدَ الطير، فانقطع عنه الصيد لدعوة سليمان: "ربّ اغفِرْ لي وهَبْ لي ملكا لا ينبغي لأحدٍ من بعدي". قال العجاج: كأنَّهُنَّ الحِدأُ الأُوِيُّ والحَدَأُ، مهموز مقصور بفتح الحاء شِبْهُ فَأْسٍ تُنْفَرُ به الحِجارة مُحَدَّد الطَّرَف. قال
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.071 harf
الوَحْدَةُ: الانفرادُ. تقول: رأيته وحدَه. وهو منصوبٌ عند أهل الكوفة على الظرف، وعند أهل البصرة على المصدر في كل حال. ولا يضاف إلا في قولهم: فلانٌ نسيجُ وحدِهِ، وهو مدحٌ. وجُحَيْشُ وحدِهِ وعُيَيْرُ وحدِهِ، وهما ذمٌّ. والواحِدُ: أوَّلُ العددِ، والجمع وُحْدانٌ وأُحْدانٌ. قال الفراء: يقال أنتم حيٌّ واحدٌ وحي واحِدونَ، كما يقال: شِرْذِمَةٌ قليلون. وأنشد للكميت: فَضَمَّ قَواصيَ الأحياءِ منهمفقد
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR19.894 harf
باب الحاء والدال حدا ، حدأ ، حاد ، دحا ، داح ، وحد ، ودح ، أحد . حدا : قال الليث : يقال حدَا يَحْدُو حَدْواً وحُدَاءً مَمْدودٌ : إذا رَجَز الحادي خلف الإبل ويقال : حَدَا يَحْدُو حَدْواً إذا تَبع شيئاً . ويقال للعَيْر حادِي ثلاثٍ وحادي ثمانٍ إذا قدَّم من أُتُنه أمامه عدّةً . وقال ذو الرمة : حادي ثمانٍ من الحُقْب السماحيج ويقال للسَّهْم إذا مضى : حدا الريشَ وحدا النَّصْلَ . وقال الليث : الحُدَيَّا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.710 harf
(باب الواو والحاء وما يثلثهما) (وحد) الواو والحاء والدال: أصلٌ واحد يدلُّ على الانفراد. من ذلك الوَحْدَة([1]). وهو وَاحدُ* قبيلته، إذا لم يكنْ فيهم مثلُه، قال: يا واحدَ العُرْبِ الذي *** ما في الأنامِ لـه نَظِير([2])ولقيتُ القَومَ مَوحَدَ مَوْحَدَ. ولقيتُه وَحْدَه. ولا يُضاف([3]) إلاَّ في قولهم: نَسيجُ وَحْدِه، وعُيَيْرُ وَحدِه، وجُحَيْش وَحده، ونَسيجُ وحدِه، أي لا يُنسَج غيره لنفاسته، وهو مَثَل.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.506 harf
- الوحدة: الانفراد، والواحد في الحقيقة هو الشيء الذي لا جزء له البتة، ثم يطلق على كل موجود حتى إنه ما من عدد إلا ويصح أن يوصف به، فيقال: عشرة واحدة، ومائة واحدة، وألف واحد، فالواحد لفظ مشترك يستعمل على ستة أوجه: الأول: ما كان واحدا في الجنس، أو في النوع كقولنا: الإنسان والفرس واحد في الجنس، وزيد وعمرو واحد في النوع. الثاني: ما كان واحدا بالاتصال؛ إما من حيث الخلقة كقولك: شخص واحد؛ وإما من حيث
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR816 harf
و ح د هو واحد وهم وحدان ولا تنس وحدة القبر ووحشته‏.‏ وجاء وحده‏.‏ وأكرم كل رجل على حدةٍ‏.‏ وجاءوا أحاد وموحد‏.‏ وهو من آحاد الناس‏.‏ وهو واحد قومه وأوحدهم‏.‏ وهو واحد أمّه‏.‏ قال حاتم‏:‏ أماويّ إني ربّ واحد أمّه أجرت فلا منّ عليه ولا أسر وما أنت في هذا بأوحد‏.‏ قال‏:‏ وتلك سبيل لست فيها بأوحد واتحد الرّجلان وبينهما اتحاد‏.‏ ووحّد الله توحيداً‏.‏ وله الوحدانية‏.‏ وأحّد ربك وتوحّد الله
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR17.854 harf
الواحدُ: أَول عدد الحساب وقد ثُنِّيَ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: فلما التَقَيْنا واحِدَيْنِ عَلَوْتُه بِذي الكَفِّ، إِني للكُماةِ ضَرُوبُ وجمع بالواو والنون؛ قال الكميت: فَقَدْ رَجَعُوا كَحَيٍّ واحدِدِينا التهذيب: تقول: واحد واثنان وثلاثة إِلى عشرة فإِن زاد قلت أَحد عشر يجري أَحد في العدد مجرى واحد، وإِن شئت قلت في الابتداء واحد اثنان ثلاثة ولا يقال في أَحد عشر غير أَحد، وللتأْنيث واحدة، وإِحدى في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.233 harf
* و ح د * * الوَحْدَةُ * الانفراد تقول رأيته * وَحْدَهُ * وهو منصوب عند أهل الكوفة على الظرف وعند أهل البصرة على المصدر في كل حال كأنك قلت * أَوْحَدْتُهُ * بُرؤْيتي * إيِحاداً * أي لم أَر غيره ثم وضعت * وَحْدَهُ * هذا الموضع وقال أبو العباس يحتمل أيضا وجها آخر وهو أن يكون الرجل في نفسه مُنفردا كأنك قلت رأيت رجلا مُنفردا انفرادا ثم وضعت وحْدَه موضعه ولا يُضاف إلا في قولهم فلان نسيج وحده وهو مدح
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR17.484 harf
الواحد: أول عدد الحساب. وفي المصباح: الواحد: مفتتح العدد، وقد يثنى. أنشد ابن الأعرابي. فلما التقينا واحدين عـلـوتـه بذي الكف إني للكماة ضروب وقد أنكر أبو العباس تثنيته، كما نقله عنه شيخنا. قلت: وسيأتي قريبا، ومر للمصنف بعينه في أ ح د، ج واحدون، ونقل الجوهري عن الفراء يقال: أنتم حي واحد وحي واحدون، كما يقال شرذمة قليلون، وأنشد للكميت: فضم قواصي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.788 harf
وَحَدَ 1 وَحَدَ ذ , aor. يَحِدُ; (T, L, Msb;) and وَحِدَ, (Lh, M, L, K,) aor. يَوْحَدُ (Lh) and يَحِدُ; (K;) with the latter aor., like وَرِثَ, aor. يَرِثُ; but وَحِدَ with this aor. is not mentioned by the lexicologists or grammarians [except F]; (MF;) [and its aor. is therefore probably يَوْحَدُ, only, agreeably with analogy, for which reason it seems to be omitted in the M;] and وَحُدَ, (Lh,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.593 harf
وَحَدَ وَحَدَ a. [ يَحِدُ ] ( n. ac. وَحْد 1 , وَحْدَة 1t , حِدَة [ 2t ] , وُحُوْد 27 ), Was alone; was unique. وَحُدَ وَحُدَ a. [ يَحِدُ ] ( n. ac. وَحَاْدَة 22t , وُحُوْدَة 27t ), see I . وَحَّدَ وَحَّدَ II , a. Reduced to one, made one, unified. b. Made, regarded as unique; declared one. أَوْحَدَ أَوْحَدَ IV a. [ acc. & La ], Left, abandoned to. b. Cut off, isolated from. c.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok75.266 harf
وحد وَحَدَ - يَحِدُ (وَحِدَ - يَوْحَدُ) - وَحْد - وَحْدُهُ - وَاحِد - واحِدَة - كُلّ وَاحِد - وَحِيْد - وَحيْدًا - أَحِدَ - يَأْحَدُ - أحَد - إحْدى - أَحَدهم - أحَدكم - أَحَدٌ من - من أَحَد - أَحَدَ عشر وَحَدَ - يَحِدُ (وَحِدَ - يَوْحَدُ) + الكائن أو الشيء: يكون واحداً ووحيداً: يكون في موضعه أو في التعامل معه واحداً: ينظر إليه ويعتبر
Tamamını oku

Sîgalar(34)

Mücavir kökler229 mücavir (523 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    83 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. قهر

    7 ortak ayet · Ovalarda yükselen münferid dağlara denir

  3. شرك

    16 ortak ayet · Tasma kayış demektir

  4. حضر

    7 ortak ayet · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir

  5. أمم

    13 ortak ayet · Emam ön demektir

  6. ثلث

    7 ortak ayet · Sülle çokluk demektir

  7. صيح

    5 ortak ayet · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…

  8. قول

    57 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  9. ثمن

    5 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

  10. مسح

    4 ortak ayet · Mesih

  11. غدر

    2 ortak ayet · Es geçer

  12. غوط

    2 ortak ayet · Çukur

Geçtiği ayetler(148)

  1. وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِيَاءَ وَجَعَلَكُمْ مُلُوكًا وَآتَاكُمْ مَا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ

    BiriHani, Musa kavmine demişti ki: Ey kavmim; Allah’ın size olan nimetini hatırlayın. Hani sizden peygamberler yetiştirmiş ve size saltanatlar ihsan etmişti. Dünyalarda kimseye vermediğini size vermişti.

  2. قَالَ اللَّهُ إِنِّي مُنَزِّلُهَا عَلَيْكُمْ فَمَنْ يَكْفُرْ بَعْدُ مِنْكُمْ فَإِنِّي أُعَذِّبُهُ عَذَابًا لَا أُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ

    BiriAllah buyudu ki: Ben, onu şühesiz indireceğim. Bundan sonra da artık içinizden her kim küfrederse; onu dünyalarda hiç kimseyi azablandırmayacağım azabla azablandırırım.

  3. … الْمُشْرِكِينَ ثُمَّ لَمْ يَنْقُصُوكُمْ شَيْئًا وَلَمْ يُظَاهِرُوا عَلَيْكُمْ أَحَدًا فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَى مُدَّتِهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ …

    BiriYalnız muahede yaptığınız müşriklerden, muahede hükümlerinde size karşı bir eksiklik yapmayan ve aleyhinizde kimseye yardım etmeyenler, müstesnadır. O halde anlaşmayı, sonuna kadar tamamlayın. Muhakkak ki Allah, müttakileri sever.

  4. … طَعَامًا فَلْيَأْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ وَلْيَتَلَطَّفْ وَلَا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَدًا

    BiriBöylece, birbirine sorsunlar diye onları uyandırdık. İçlerinden biri; ne kadar kaldınız? dedi. Bir gün veya daha az bir müddet kaldık, dediler. Ne kadar kaldığınızı Rabbınız daha iyi bilendir. Şimdi siz, birinizi paranızla şehre gönderin de yiyeceklere baksın, hangisi daha temiz ise ondan size getirsin. Orada nazik davransın da sakın sizi kimseye duyurmasın, dediler.

  5. … فِيهِمْ إِلَّا مِرَاءً ظَاهِرًا وَلَا تَسْتَفْتِ فِيهِمْ مِنْهُمْ أَحَدًا

    BiriKaranlığa taş atar gibi; üçtür, dördüncüsü köpekleridir, diyeceklerdir. Veya beştir, altıncıları köpekleridir, derler. Yahut: Yedidir, sekizincileri köpekleridir, derler. Onların sayısını en iyi bilen Rabbımdır, de. Onları pek az kimseden başkası bilmez. Bu yüzden onlar hakkında bu kısa anlatılanların dışında kimseyle tartışma ve onlar hakkında kimseden bir şey sorma.

  6. قُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثُوا لَهُ غَيْبُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ أَبْصِرْ بِهِ وَأَسْمِعْ مَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا يُشْرِكُ فِي حُكْمِهِ أَحَدًا

    BiriOnların ne kadar kaldıklarını en iyi Allah bilir, de. Göklerin ve yerin bilinmezlikleri O’na aittir. O ne güzel görendir. O ne güzel işitendir. Bunların O’ndan başka yardımcısı yoktur. O, hiç kimseyi hükmüne ortak yapmaz.

  7. لَكِنَّ هُوَ اللَّهُ رَبِّي وَلَا أُشْرِكُ بِرَبِّي أَحَدًا

    Biriİşte O; benim Rabbım olan Allah’tır ve ben, kimseyi Rabbıma ortak koşmam.

  8. وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ عَلَى مَا أَنْفَقَ فِيهَا وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَيَقُولُ يَالَيْتَنِي لَمْ أُشْرِكْ بِرَبِّي أَحَدًا

    BiriNitekim ürünleri yok edildi. Sarfettiği emeğe içi yanarak avuçlarını oğuşturuyordu. Çardakları hep yere düşmüştü. Ve diyordu ki: Ne olaydım, Rabbıma hiç kimseyi ortak koşmasaydım.

  9. وَيَوْمَ نُسَيِّرُ الْجِبَالَ وَتَرَى الْأَرْضَ بَارِزَةً وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًا

    BiriBir gün dağları yürütürüz de; sen, yeri dümdüz görürsün. Hiç birini bırakmaksızın toplarız onları.

  10. … أَحْصَاهَا وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا

    BiriKitab konulduğunda suçluların onda yazılı olandan korktuklarını görürsün Vah bize, eyvah bize, bu kitab nasıl olmuş da küçük büyük bir şey bırakmaksızın hepsini saymış, derler. Çünkü bütün işlediklerini hazır bulurlar. Ve Rabbın, kimseye asla zulmetmez.

Sîga sayfası: إِحْدَاهُمَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوحد
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl-i vâvî (ilk harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerفرد, جمع, شرك
Zıt Kökكثر
Çekirdek Özet 1Bir şeyin tek başına kalması, parçalanmaz ve benzersiz bir şekilde ayrışması, infirad
Çekirdek Özet 2İlahi zatta, sıfatlarda ve hükümranlıkta ortağı ve benzeri bulunmayan mutlak teklik ve bütünlük
Çekirdek Özet 3Varlığın ve ilahi nizamın tek merkezden yönetilmesi, parçalanmayı ve şirki dışlayan kurucu birlik ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca aritmetik bir sayı değeri olarak görüp ontolojik ve ahlaki teklik, benzersizlik boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وحDış dünyadan soyutlanarak içe dönme, gizli ve yalın temas kurma, ayrışma; nitekim وحش kökünde topluluktan kopup tek başına kalma ve yabancılaşma, وحي kökünde ise gizli, hızlı ve tekil bildirim anlamı belirgindir.دKapı, sınır ve belirgin geçiş imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle içe çekilme eylemi, sınırları tayin edilmiş, harici unsurlardan tamamen arınmış kesin ve bölünmez bir tekliğe (infirad ve vahdet) dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığıBağlama, bitiştirme, sabit bir noktaya raptetme ve bir arada tutma gücü
حÇit, duvarKuşatma, harici tesirlerden koruma, içeriye giriş-çıkışı sınırlayarak ayırma
دKapıGeçiş, sınır, kesinleşmiş giriş ve belirli bir alanın başlangıç noktası
وحدÇengelin sabitlemesi, duvarın çevreleyip koruması ve kapının kesin sınırı belirlemesiHarici hiçbir unsurun içeri sızamadığı, bölünmeye veya parçalanmaya imkan tanımayan, sınırları tam tayin edilmiş kapalı ve benzersiz bir tekliğin kurulması hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSürünün veya kabilenin geri kalanından büsbütün ayrılmış tek bir deve ya da yabani sığır için kullanılır; ثور وحد veya رجل وحد ifadesinde olduğu gibi eşi, benzeri, kökü veya yanında ikincisi olmayan yalın tekliği bildirir.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi Hâtim et-Tâî, anasının tek çocuğu olan kimseye kol kanat gerişini ve onun eşsizliğini şu mısralarla dile getirir: أماويّ إني ربّ واحد أمّه / أجرت فلا منّ عليه ولا أسر
Erken Arapça kullanımKlasik dilde eşi benzeri olmayan, kendi sahasında tek başına zirveye ulaşan kimseler için deyimleşen نسيج وحده kalıbı ve bir şeyin müstakil oluşunu ifade eden على حدة kullanımı erken dönem Arap kelamında yerleşiktir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin batı ve güney kollarında bu kök, hem bağımsız teklik ve yalnızlık hem de sayma sisteminin ilk basamağı olan «bir» mefhumunu kuran temel çekirdektir. İbranicede יחד (y-ḥ-d) kökü «birlikte olmak, birleşmek, tekleşmek» anlamlarına gelmekte, אחד ('-ḥ-d / ehad) ise doğrudan «bir, tek» sayısını ve mutlak birliği karşılamaktadır. Benzer biçimde Ugarit dilinde ʔḥd, Süryanicede ܚܕ (ḥad) ve Ge'ez (Etiyopya) dilinde aḥadu formları aynı kadim semantik çekirdeği devam ettirir. Arapçada kökün başındaki zayıf ses düşerek أحد şekline evrilmiş, aynı zamanda kök aslı olan وحد çatısı altında kavram hem zihni bir teklik hem de harici ortaklardan arınmış ontolojik bir infirad (kendi başına bulunma) derinliği kazanmıştır. Bu kökteki temel semantik kayma, salt bir arada bulunma veya aritmetik başlangıçtan, hiçbir parçalanma ve ortaklık kabul etmeyen mutlak ve benzersiz bir yalınlığa doğrudur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönوحد kökünden türeyen واحد ve hemzeye dönüşmeyle oluşan أحدİlk harfin düşmesi veya hemzeye dönüşmesiyle aritmetik sayma (vâhid) ile ontolojik/zatî teklik (ehad) arasında işlevsel ayrışma meydana gelmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice יחד, אחד; Süryanice ܚܕ; Ugaritçe ʔḥdBütün Orta ve Batı Sami dillerinde «bir, tek, birleşik, yegane» anlamlarını taşıyan ortak miras sözcük tabakasındandır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katman (Kuşitik ve Berberi dillerindeki tekil/bir biçimleri)Sayı sisteminin başlangıcı olarak Afro-Asyatik dillerin genelinde yer alan birincil köklerle fonetik ve anlamsal örtüşmeler mevcuttur.Güçlü

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Brockelmann (Grundriss).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وحدAnlamlıTek olmak, ayrışmakBir şeyin tek başına kalması, ortağının bulunmamasıHedef köktür, Kur'an'da geçer
ودحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir
حودAnlamlıDönmek, sapmakBir yönden başka yöne kıvrılmak, meyletmekKur'an'da geçmez; hedef kökle zıt yönlü bir sapmayı imler
حدوAnlamlıŞarkı söyleyerek sürmekDeveleri arkalarından ezgiyle sevk etmek (hidâ)Kur'an'da geçmez; ritmik bir sevk hareketidir
دوحAnlamlıGenişlemek, dallanmakBüyük, gölgeli ve dalları yayılmış ulu ağaç (devha)Kur'an'da geçmez; tekliğin zıddına mekânsal yayılmayı bildirir
دحوAnlamlıYaymak, döşemekBir şeyi serip genişletmek, yuvarlayıp açmakKur'an'da geçer (Nâziât 79:30); yayılma ve zemin oluşturma anlamı taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وحدMerkezTeklik, benzersizlik, birlikParçalanma kabul etmeyen, ortağı ve benzeri olmayan mutlak zati teklikSayısal ve ontolojik tekliğin kurucu köküdür
فردKomşuYalnızlık, tek başınalıkBaşkalarından ayrı düşmeyi, soyutlanmayı ve tekil kalmayı vurgularوحد zati ve bütüncül tekliği ifade ederken فرد daha çok akranlarından ayrılmayı bildirir
جمعKomşuBir araya getirme, bütünlemeÇokluk halindeki parçaların bir araya getirilerek tek bir küme oluşturulmasıجمع sonradan kurulan birliği, وحد ise asıldan gelen bölünmezliği içerir
شركZıtOrtaklık, paydaşlıkİki veya daha fazla unsurun bir işte, mülkte veya sıfatta eşit hak sahibi olmasıوحد kökünün kurduğu tek merkezliliği ve infiradı bozan temel kavramsal zıttır
كثرZıtÇokluk, artış, bölünmeSayısal veya niteliksel olarak birden fazla olma, yığılma ve parçalanma haliAritmetik ve niteliksel olarak vahdetin doğrudan mukabilidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوحدTek olmak, biriciklikBölünmeyen, eşi ve benzeri bulunmayan teklik ve infiradKesin
LatinceUnus, solitarius, unicusBir, tek başına, biricikUnus aritmetik teklik yönünü karşılarken unicus benzersizlik yönünü yansıtırGüçlü
İngilizceOne, unity, solitary, uniqueBir, teklik, yalnız, eşsizOne sayısal boyutu, unique ve unity kökün benzersizlik ve bütünlük boyutunu karşılarKesin
AlmancaEins, Einheit, einzigBir, birlik, yeganeEins matematiksel birliği, einzig ise kökün benzersiz tekliğini verirGüçlü
FransızcaUn, unité, unique, seulBir, birlik, eşsiz, yalnızUnité kavramsal bütünlüğü, unique ise hiçbir benzeri bulunmama halini ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أحدMutlak zâtî teklik, dengi ve benzeri bulunmayan ilahi biriciklikİhlas Suresi ve ilahi zâtın tanımlandığı tevhid bağlamı (İhlâs 112:1, 112:4)
واحد / الواحدİlahlıkta, yaratmada ve egemenlikte ortağı olmayan kahredici tek otoriteŞirkin reddi, hesap günü ve rubûbiyyet bağlamı (Yûsuf 12:39, İbrâhîm 14:48, Sâd 38:65)
أحدBelirsiz tekil fert, herhangi bir kimse (olumsuz veya şart cümlelerinde nefy-i amm)Hukuki ve ahlaki sorumluluk, beşeri ilişkiler bağlamı (Bakara 2:102, Ahzâb 33:40, Cin 72:26)
واحدةTür, menşe ve başlangıç birliği (tek bir nefis, tek bir ümmet)Yaratılış ve insanlığın köken birliği bağlamı (Bakara 2:213, Nisâ 4:1)
واحدةTek bir hamle, ani ve kaçınılmaz tek bir vuruş veya sesKıyamet sahneleri ve ilahi helak bağlamı (Yâsîn 36:29, Sâffât 37:19, Nâziât 79:13)
وحدهYalnızca O, başkası karıştırılmaksızın sadece AllahKalplerin imtihanı, ibadetin ve duanın yalnızca Allah'a has kılınması bağlamı (A'râf 7:70, İsrâ 17:46, Zümer 39:45)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTevhid, zât ve sıfatlar nazariyesiواحد ile أحد arasındaki fark; zâtın cüzlerden ve terkibden münezzeh oluşu, sıfatların zâtla ilişkisiSayısal olarak değil, ontolojik olarak parçalanması ve ortağı imkansız olan mutlak teklik
FıkıhHükümlerin genelliği, vasiyet, şahitlik ve ferdî sorumlulukOlumsuz bağlamda geçen أحد lafzının umûm ifade edip etmediği; bir tek şahidin veya tekil eylemin hukuki neticesiBelirlilikten uzak fert; sorumluluğun veya hükmün tek tek her muhataba sirayeti
Tefsirİhlâs Suresi ve tevhid ayetlerinin tahliliMüşriklerin ilah tasavvuruna karşı Allah'ın nesebi ve cüzleri olmadığını ilan eden ontolojik ayrımMüşriklerin çok tanrılı zihniyetini çürüten benzersiz, başlangıçsız ve sonrasız teklik
HadisKelime-i tevhid, dua ve zikir kalıplarıAllah'ın isimleri arasında yer alan el-Vâhid ve el-Ehad'in zikredilişi ve ihlasın mahiyetiİbadetin yalnızca Allah'a yöneltilmesi, riyadan ve gizli şirkten büsbütün arınma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyet ve kullukTevhidBütün ibadet ve itaati tek merciye yöneltmeÇok başlı inanç sistemlerini lağvederek bilinci sahte ilahlardan kurtarır ve arındırır.Kesin
İlmiEvren ve doğa yasalarıKanunların birliği ve tutarlılığıÇelişkisiz kozmolojik nizam kurmaKâinattaki tüm nedensellik ağının tek bir irade ve kanun koyucudan neşet ettiğini temellendirir.Güçlü
SiyasiHukuk ve otoriteYasama ve hüküm birliğiÇok başlılığı ve keyfi hegemonyayı önlemeMeşruiyetin tek kaynaktan doğmasını sağlayarak kabilevi ve zümresel tahakkümü imkansız kılar.Güçlü
İktisadiMülkiyetin asıl kaynağı ve pazar düzeniTekil referanslı adalet nizamıTekelleşmeyi ve sömürü odaklarını kırmaServetin mutlak sahibinin tek olduğunu bildirerek malın belirli ellerde toplanmasını engeller.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSayı doğrusunun kurucu elemanı ve monad (asal birlik)Matematikte tüm sayıların kendisinden türediği, asal çarpanlarına ayrılamayan, aritmetiğin bölünmez ve kurucu birim elemanıKesin
Beşeri bilimlerFerdî bilinç, benlik bütünlüğü ve hukuki şahsiyetBireyin başkalarıyla ikame edilemeyen, bölünmez ahlaki ve hukuki sorumluluk taşıyan bağımsız irade merkezi olmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca aritmetik bir rakam (iki, üç gibi sayıların önündeki 1) ya da zihinsel bir teizm kabulü derekesine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamZâtında, sıfatlarında, hüküm koyuculuğunda ortağı bulunmayan, insanlığın kökeninde ve nizamın işleyişinde parçalanmayı reddeden mutlak otorite ve bütünlük
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTevhidi sadece zihinsel bir tasdikten ibaret görerek siyasi, iktisadi ve ahlaki alanda sahte otoritelerin (tağutların) egemenliğine rıza göstermek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ana omurgası olan tevhid inancının dilsel, mantıksal ve ontolojik zeminini inşa eder; varlığın menşeini ve gayesini tek merkeze bağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İhlas Suresi başta olmak üzere şirkin reddedildiği, insanlığın tek bir nefisten ve tek bir ümmet olarak yaratıldığının anlatıldığı ve ilahi hükmün tekliğini bildiren ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratıcıyı birden fazla gücün uzlaşmasıyla hareket eden bir panteon olarak gören veya dünyevi otoriteleri ilahi hükmün ortağı kılan şirk tasavvurlarını kökten düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSürüden veya kabileden bütünüyle ayrılarak tek başına kalan, cüzlere ayrılmayan ve eşi benzeri bulunmayan yalın nesne veya varlık hali.
  • Soyut anlamVarlığında, niteliklerinde ve tasarruflarında hiçbir parçalanma, ortaklık ve denk kabul etmeyen mutlak birlik ve eşsizlik.
  • Sistematik karşılıkKozmolojik, dini ve hukuki evrende çok başlılığı dışlayan, tüm türevlerin kendisine bağlandığı mutlak tek merkezli varoluş ilkesi.
  • LaTeX modeliU={x∈S∣∀y∈S,(x=y)∧∀z∉U,z=∅}
  • LaTeX açıklaması

Modelde S varlık ve yetki uzayını, U ise mutlak vahdet kümesini temsil eder. Model, bu uzaydaki her bir x unsurunun zorunlu olarak yalnızca kendine eşit olduğunu ve hiçbir ikinci (y) unsurun bağımsız varlık alanı bulamadığını ifade eder. Kümenin dışındaki her harici ortaklık iddiası (z) ise boş kümeye (∅) denktir; bu da parçalanma ve ortaklık kabul etmeyen mutlak tekliği sembolize eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و