وحش
و - ح - ش
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Vahşiler
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.401 harfباب الحاء والشين و واي معهما
ح ش و، ح و ش، و ح ش، و ش ح، ش ي ح، ش ح و مستعملات
حشو:
الحَشْوُ: ما حَشَوْتَ به فراشاً وغيره. والحَشْيَّةُ: الفراش المَحْشُوّ. واحتَشَيْتُ: بمعنى امتلأت. وتقول: انحَشَى صوتٌ في صوتٍ، وانحشَى حرفٌ في حرفٍ.
والاحتِشاءُ: احتِشاءُ الرّجل ذي الإبْرِدة. والمُسْتَحاضةُ تحتشي بالكُرْسُف والحَشْوُ: صغارُ الإِبل، وحَشْوُها: حاشيتها أيضاً. قال:
يعصوصِبُ الحشوُ، إذا افتدى بها
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.307 harfالوَحْشُ: الوُحوشُ، وهي حيوان البَرِّ، الواحدُ وَحْشِيٌّ. يقال حمارُ وَحْشٍ بالإضافة، وحمارٌ وَحْشِيٌّ. وأرضٌ مَوْحوشَةٌ: ذاتُ وُحوشٍ. والوَحْشِيُّ: الجانبُ الأيمنُ من كلِّ شيء. قال الراعي:
فَمالَتْ على شِقِّ وَحْشِيِّهاوقد ريعَ جانِبُها الأيسرَ
ويقال: ليس من شيءٍ يَفْزَعُ إلاّ مال على جانبه الأيمن، لأن الدابَّة لا تُؤتى من جانبها الأيمن، وإنَّما تؤتى في الاحتلاب والركوب من جانبها الأيسر،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR17.815 harfباب الحاء والشين
حشا ، شحا ، حاش ، شاح ، وشح ، وحش . أشح .
حشا : قال الليث الحشو : ما حشَوْتَ بِه فِراشاً أو غيرَ ذلك . والحَشِيَّةُ الفِراش المحشُوُّ . وتقول احتشيتُ بمعنى امْتلأْتُ . وتقول انْحشَى صوتٌ في صوتٍ وانحشى حَرْفٌ في حَرْفٍ . قال : والاحْتِشَاء احتشاءُ الرجلِ ذي الإبْرِدِة والمستحاضةُ تحْتَشِي بالكُرْسُف . قال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لامرأةٍ : ( احْتَشِي كُرْسُفاً ) ، وهو القطن
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.710 harf(باب الواو والحاء وما يثلثهما)
(وحد) الواو والحاء والدال: أصلٌ واحد يدلُّ على الانفراد. من ذلك الوَحْدَة([1]). وهو وَاحدُ* قبيلته، إذا لم يكنْ فيهم مثلُه، قال:
يا واحدَ العُرْبِ الذي *** ما في الأنامِ لـه نَظِير([2])ولقيتُ القَومَ مَوحَدَ مَوْحَدَ. ولقيتُه وَحْدَه. ولا يُضاف([3]) إلاَّ في قولهم: نَسيجُ وَحْدِه، وعُيَيْرُ وَحدِه، وجُحَيْش وَحده، ونَسيجُ وحدِه، أي لا يُنسَج غيره لنفاسته، وهو مَثَل.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR483 harf- الوحش: خلاف الإنس، وتسمى الحيوانات التي لا أنس لها بالإنس وحشا، وجمعه: وحوش. قال تعالى: ﴿وإذا الوحوش حشرت﴾ [التكوير/5]، والمكان الذي لا أنس فيه: وحش، يقال: لقيته بوحش إصمت (انظر: المجمل 3/918؛ والبصائر 5/175؛ ومعجم البلدان 1/212؛ واللسان (وحش) ). أي: ببلد قفر، وبات فلان وحشا: إذا لم يكن في جوفه طعام، وجمعه أوحاش، وأرض موحشة: من الوحش، ويسمى المنسوب إلى المكان الوحش وحشيا، وعبر بالوحشي عن الجانب
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR522 harfو ح ش
أرض كثيرة الوحش والوحوش.
وهذا حمار وحشٍ وحمارٌ وحشيّ ويقال إذا أقبل الليل: استأنس كلّ وحشيٍّ واستوحش كلّ إنسيّ.
وأرض موحوشة: ذات وحشٍ.
واستوحشت منه وأوحشني وأوحش المكان وتوحّش ومكان موحش ومتوحش ووحشٌ: خالٍ من الإنس.
وتركوا الدّار وحشاً ووحشةً.
وباتوا أوحاشاً: جوعاً.
وأوحش الرّجل وتوحّش: جاع.
وبات وإن بات وحشاً ليلةً لم يضيق بها ذراعاً ولم يصبح لها وهو خاشع
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.515 harfالوَحْش: كلُّ شيء من جواب البَرّ مما لا يَسْتأْنس مُؤنث، وهو وَحْشِيّ، والجمع وُحُوشٌ لا يُكسّر على غير ذلك؛ حمارٌ وحْشَيٌّ وثورٌ وَحْشِيٌّ كلاهما منسوب إِلى الوَحْشِ. ويقال: حمارُ وَحْشٍ بالإِضافة وحمارٌ وحْشِيٌّ. ابن شميل: يقال للواحد من الوحْشِ هذا وحْشٌ ضَخْم وهذه شاةٌ وَحْش، والجماعة هي الوَحْشُ والوُحُوش والوَحِيش؛ قال أَبو النجم: أَمْسى يَبَاباً، والنَّعامُ نَعَمُهْ،
قَفْراً، وآجَالُ
الوَحْش: كلُّ شيء من جواب البَرّ مما لا يَسْتأْنس مُؤنث، وهو وَحْشِيّ، والجمع وُحُوشٌ لا يُكسّر على غير ذلك؛ حمارٌ وحْشَيٌّ وثورٌ وَحْشِيٌّ كلاهما منسوب إِلى الوَحْشِ. ويقال: حمارُ وَحْشٍ بالإِضافة وحمارٌ وحْشِيٌّ. ابن شميل: يقال للواحد من الوحْشِ هذا وحْشٌ ضَخْم وهذه شاةٌ وَحْش، والجماعة هي الوَحْشُ والوُحُوش والوَحِيش؛ قال أَبو النجم: أَمْسى يَبَاباً، والنَّعامُ نَعَمُهْ، قَفْراً، وآجَالُ الوَحِيشِ غَنَمُهْ وهذا مثل ضائِنِ وضَئينٍ. وكل شيء يسْتَوْحِشُ عن الناس، فهو وَحْشِيّ؛ وكل شيء لا يَسْتَأْنس بالناس وَحْشِيٌّ. قال بعضهم: إِذا أَقبل الليلُ استأْنس كلُّ وَحْشِيٍّ واسْتَوْحَش كل إِنْسِيّ. والوَحْشةُ: الفَرَقُ من الخَلْوة. يقال: أَخذَتْه وَحْشةٌ. وأَرض مَوْحُوشةٌ: كثيرة الوَحْشِ. واسْتَوْحَشَ منه: لم يَأْنَسْ به فكان كالوَحْشيّ؛ وقول أَبي كبير الهذلي: ولقد عَدَوْتُ وصاحِبي وَحْشِيّةٌ، تحتَ الرِّداء، بَصِيرةٌ بالمُشْرِف (* قوله «ولقد عدوت» في شرح القاموس: ولقد غدوت بالغين المعجمة.) قيل: عَنى بوَحْشِيّة رِيحاً تدخل تحت ثيابه، وقوله بَصِيرة بالمُشْرف يعني الرِّيحَ أَي من أَشْرَفَ لها أَصابته، والرِّداءُ السَّيفُ. وفي حديث النجاشي: فنَفَخَ في إِحْلِيل عُمارَةَ فاسْتَوْحَشَ أَي سُحِرَ حتى جُنَّ فصار يَعْدُو مَع الوَحْشِ في البَرِّية حتى مات، وفي رواية: فطارَ مع الوَحْشِ. ومكانٌ وَحْشٌ: خالٍ، وأَرض وَحْشةٌ، بالتسكين، أَي قَفْرٌ. وأَوْحَشَ المكانُ من أَهله وتوَحّشَ: خَلا وذهبَ عنه الناسُ. ويقال للمكان الذي ذهب عنه الناسُ: قد أَوْحَشَ، وطَلَلٌ مُوحِشٌ؛ وأَنشد: لِسَلْمى مُوحِشاً طَلَلُ، يَلُوح كأَنه خِلَلُ وهذا البيت أَورده الجوهري فقال: لِمَيّةَ موحشاً؛ وقال ابن بري: البيت لكُيَيّر، قال وصواب إِنشاده: لِعَزَّةَ موحشاً، وأَوْحَشَ المكانَ: وجَدَه وحْشاً خالياً. وتوَحَّشَت الأَرضُ: صارت وحْشةً؛ وأَنشد الأَصمعي لعبّاس بن مِرْداس: لأَسْماءَ رَسْمٌ أَصْبَحَ اليومَ دارِسا، وأَوْحَشَ منها رَحْرَحانَ فراكِسا ويروى: وأَقْفَر إِلاَّ رَحْرَحانَ فراكِسا ورَحْرَحانُ وراكِس: موضعان. وفي الحديث: لا تَحْقِرَنَّ شيئاً من المعروف ولو أَن تُؤْنِسَ الوَحْشانَ؛ الوَحْشانُ: المُغْتَمُّ. وقومٌ وَحاشَى: وهو فَعْلانُ من الوَحْشة ضدّ الأُنْس. والوَحْشةُ: الخَلْوة والهَمُّ. وأَوْحَشَ المكانُ إِذا صارَ وَحْشاً، وكذلك توحّشَ، وقد أَوْحَشْت الرجلَ فاسْتَوْحَشَ. وفي حديث عبد اللَّه: أَنه كان يَمْشِي مع رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، في الأَرضِ وَحْشاً أَي وحْدَه ليس معه غيره. وفي حديث فاطمة بنت قيس: أَنها كانت في مكانٍ وحْشٍ فخِيفَ على ناحِيتها أَي خَلاءٍ لا ساكنَ به. وفي حديث المدينة: فيَجدانه وَحْشاً. وفي حديث ابن المسيب وسئل عن المرأَة: هي في وَحْشٍ من الأَرض. ولَقِيَه بوَحْشِ إِصْمِتَ وإِصْمِتَةَ، ومعناه كمعنى الأَول، أَي ببلد قَفْر. وتركته بوَحْشِ المَتْنِ أَي بحيث لا يُقْدر عليه، ثم فسّر المَتْنَ فقال: وهو المتنُ من الأَرض وكلُّه من الخَلاء. وبلادٌ حِشُون: قَفْرةٌ خالية؛ وأَنشد: منازلُها حِشُونا على قياس سِنُونَ وفي موضع النصب والجرّ حِشِينَ مثل سِنِينَ؛ وأَنشد: فأَمْسَتْ بَعْدَ ساكِنها حِشِينَا قال أَبو منصور: حِشُون جمعُ حِشَةٍ وهو من الأَسماء الناقصة، وأَصلُها وِحْشةٌ فنُقِصَ منها الواوُ كما نَقَصُوها من زِنَةٍ وصِلَةٍ وعِدَة، ثم جَمَعُوها على حِشِينَ كما قالوا عِزِينَ وعِضِينَ من الأَسماء الناقصة. وباتَ وَحْشاً ووَحِشاً أَي جائعاً لم يأْكل شيئاً فخلا جَوفُه، والجمع أَوْحاشٌ. والوَحْشُ والمُوحِشُ: الجائعُ من الناس وغيرهم لخُلُوِّهِ من الطعام. وتوَحَّشَ جوفُه: خَلا من الطعام. ويقال: تَوَحَّشْ للدَّواء أَي أَخْل جوفَك له من الطعام. وتوَحَّشَ فلان للدَّواء إِذا أَخلى مَعِدَتَه ليكون أَسْهَلَ لخروج الفُضول من عُروقه. والتوَحُّشُ للدواء. الخُلُوُّ له. ويقال للجائع الخالي البطن: قد توَحَّشَ. أَبو زيد: رجل مُوحِشٌ ووحْشٌ ووحِشٌ وهو الجائع من قوم أَوْحاشٍ. ويقال: بات وَحْشاً ووَحِشاً أَي جائعاً. وأَوْحَشَ الرجلُ: جاعَ. وبِتْنا أَوْحاشاً أَي جِياعاً. وقد أَوْحَشْنا مُذْ لَيْلَتانِ أَي نِفِدَ زادُنا؛ قال حُمَيد يصف ذئباً: وإِن بات وحْشاً لَيْلةً لم يَضِقْ بها ذِراعاً، ولم يُصْبِحْ بها وهو خاشِعُ وفي الحديث: لقد بِتْنا وَحْشِينَ ما لنا طعام. يقال: رجل وَحْشٌ، بالسكون، من قوم أَوْحاشٍ إِذا كان جائعاً لا طعام له؛ وقد أَوْحَشَ إِذا جاع. قال ابن الأَثير: وجاء في رواية الترمذي: لقد بِتْنا لَيْلتَنا هذه وَحْشى، كأَنه أَراد جماعةَ وحْشِيٍّ؛ والوَحْشِيُّ والإِنْسِيُّ: شِقَّا كلِّ شيء. ووَحْشِيُّ كلِّ شيء: شِقُّه الأَيْسَرُ، وإِنْسِيُّه شِقُّه الأََيْمنُ، وقد قيل بخلاف ذلك. الجوهري: والوَحْشِيُّ الجانبُ الأَيْمن من كل شيء؛ هذا قول أَبي زيد وأَبي عمرو؛ قال عنترة: وكأَنما تَنْأَى بجانب دَفّها الـ ـوَحْشِيّ من هَزَجِ العَشِيّ مُؤوَّم وإِنما تَنْأَى بالجانب الوَحْشِيّ لأَنَّ سوطَ الراكب في يده اليمنى؛ وقال الراعي: فمالَتْ على شِقِّ وَحْشِيِّها، وقدْ رِيعَ جانِبُها الأَيْسَرُ ويقال: ليس من شيء يَفْزَع إِلا مال على جانبه الأَيمن لأَن الدابة لا تؤْتى من جانبها الأَيْمَن وإِنما تُؤْتى في الاحْتِلاب والركُوبِ من جانبها الأَيْسر، فإِنما خَوْقُه منه، والخائف إِنما يَفِرّ من موضع المخافة إِلى موضع الأَمْن. والأَصمعي يقول: الوحْشِيُّ الجانبُ الأَيْسرُ من كل شيء. وقال بعضهم: إِنْسِيُّ القَدَمِ ما أَقْبَلَ منها على القدم الأُخرى، ووَحْشِيُّها ما خالفَ إِنْسِيَّها. ووَحْشِيُّ القَوْسِ الأَعْجمِيّةِ: ظَهرُها، وإِنْسِيُّها: بَطنُها المُقْدِمُ عليك، وفي الصحاح: وإِنْسِيُّها ما أَقْبَل عليك منها، وكذلك وَحْشِيُّ اليدِ والرجْل وإِنْسِيُّهما، وقيل: وحْشِيُّها الجانبُ الذي لا يقع عليه السَّهمُ، لم يَخُصَّ بذلك أَعْجميّةٌ من غيرها. ووَحْشِيُّ كلِّ دابة: شِقَّه الأَيمن، وإِنْسِيُّه: شقُّه الأَيسر. قال الأَزهري: جوّدَ الليثُ في هذا التفسير في الوَحْشِيّ والإِنْسِيّ ووافَقَ قولُه قول الأَئمة المُتْقِنِينَ. ورُوي عن المفضل وعن الأَصمعي وعن أَبي عبيدة قالوا كلُّهم: الوَحْشِيُّ من جميع الحيوان ليس الإِنسان، هو الجانبُ الذي لا يُحْلَب منه ولا يُرْكَبُ، والإِنسيُّ الجانبُ الذي يَرْكَب منه الراكب ويَحْلُب منه الحالب. قال أَبو العباس: واختلف الناس فيهما من الإِنسان، فبعضهم يُلْحِقه في الخيل والدواب والإِبل، وبعضهم فرّق بينهما فقال: الوَحْشِيّ ما وَليَ الكتِفَ، والإِنْسِيُّ ما وَليَ الإِبْطَ، قال: هذا هو الاختيار ليكون فرقاً بين بني آدم وسائرٍ الحيوان؛ وقيل: الوَحْشِيُّ من الدابة ما يَرْكب منه الراكبُ ويَحْتَلِبُ منه الحالبُ، وإِنما قالوا: فَجالَ على وَحْشِيّه وانْصاعَ جانبُه الوَحْشِيُّ لأَنه لا يؤْتى في الركوب والحلب والمُعالجة وكلِّ شيء إِلا منه فإِنما خوْفُه منه، والإِنْسِيُّ الجانبُ الآخر؛ وقيل: الوحشي الذي لا يُقدَر على أَخذ الدابة إِذا أَفْلَتت منه وإِنما يؤخذ من الإِنْسِيّ، وهو الجانب الذي تُرْكب منه الدابة. وقال ابن الأَعرابي: الجانب الوَحِيشُ كالوَحْشِيّ؛ وأَنشد: بأَقدامِنا عن جارِنا أَجنَبِيّة حَياء، وللمُهْدى إِليه طَريقُ لِجارتِنا الشِّقُّ الوَحِيشُ، ولا يُرى لِجارتِنا منّا أَخٌ وصديقُ وتَوَحَّشَ الرجلُ: رَمى بثوبه أَو بما كان. ووَحَشَ بِثَوْبه وبسيفه وبرُمْحه، خَفِيف: رَمى؛ عن ابن الأَعرابي، قال: والناسُ يقولون وَحَّشَ، مُشَدَّداً، وقال مرّة: وحَشَ بثوبه وبدِرْعه ووَحَّش، مخفف ومثقَّل، خافَ أَن يُدْرَك فرَمى به ليُخَفِّفَ عن دابته. قال الأَزهري: ورأَيت في كتابٍ أَن أَبا النجم وَحَّشَ بثيابه وارْتَدَّ يُنْشِد أَي رَمى بثيابه. وفي الحديث: كانَ بين الأَوْس والخَزْرج قِتال فجاء النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، فلما رآهم نادى: أَيُّها الناسُ اتَّقوا اللَّه حق تُقاتِه «الآيات» فوَحَّشُوا بأَسْلحتهم واعْتَنَق بعضُهم بعضاً أَي رَمَوْها؛ قالت أُم عمرو بنت وَقْدانَ: إِن أَنتُمُ لم تَطْلُبوا بأَخِيكُم، فذَرُوا السِّلاحَ وَوَحِّشُوا بالأَبْرَقِ وفي حديث عليّ، رضي اللَّه عنه: أَنه لَقي الخوارجَ فوَحَّشُوا برِماحِهم واستَلّوا السيوف؛ ومنه الحديث: كان لرسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، خاتم من حديد (* قوله «من حديد» الذي في النهاية من ذهب.) فَوَحَّشَ به بين ظَهْرانَيْ أَصحابهِ فَوحّشَ الناسُ بخواتيمهم، وفي الحديث: أَتاه سائلٌ فأَعطاه تمرةً َوَحَّشَ بها. والوحشي من التِّين: ما نَبَت في الجبال وشَواحِط الأَوْدية، ويكون من كل لون: أَسود وأَحمر وأَبيض، وهو أَصغر التين، وإِذا أَكل جَنِيّاً أَحْرق الفم، ويُزَبَّبُ؛ كل ذلك عن أَبي حنيفة. ووَحْشِيٌّ: اسم رجل، ووَحْشِيَّةُ: اسم امرأَة؛ قال الوَقَّافُ أَو المرّار الفقعسي: إِذا تَرَكَتْ وَحْشِيَةُ النَّجْدَ لم يكن لِعَيْنَيك، مما تَشْكُوانِ، طَبِيبُ والوَحْشةُ: الخَلْوةُ والهَمُّ، وقد أَوْحَشْت الرجلَ فاسْتَوْحَشَ.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR374 harf* و ح ش * * الوَحْشُ * الوُحُوش وهي حيوان البر الواحد * وَحْشِيٌّ * يقال حِمار * وَحْش * بالإضافة وحِمار * وَحْشِيٌّ * وأرض * مَوْحُوشَةٌ * ذات * وُحُوش * و * الوَحْشَةُ * الخلوة والهمُّ وقد * أَوْحَشَهُ * الله * فاسْتَوْحَشَ * و * أَوْحَشَ * المنزل أقفر وذهب عنه الناس و * وَحَّشَ * الرجل * تَوْحِيشاً * إذا رمى بثوبه وسلاحه مخافة أن يُلحق وفي الحديث ﴿فوَحَّشُوا برماحهم﴾
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.078 harfالوحش، من حيوان البر، كل ما لا يستأنس، مؤنث، كالوحيش، كأمير، عن ابن الأعرابي، ونصه: الجانب الوحيش كالوحشي، وأنشد:
لجارتنا الشق الوحيش ولا يرى لجارتنا مـنـا أخ وصـديق ج: وحوش، لا يكسر على غير ذلك، وقيل وحشان أيضا، وهو بالضم، نقله الصاغاني، قال ابن شميل: والجماعة هي الوحش والوحوش والوحيش، قال أبو النجم:
أمسى يبابا والنعام نعـمـه قفرا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.329 harfوَحُشَ
1 وَحُشَ ذ , aor. وَحُشَ , [inf. n., probably, وُحُوشَةٌ or وَحَاشَةٌ or both,] It (a place) abounded with wild animals. (IKtt.) [The meaning assigned to this verb in Freytag's Lex. belongs not to it, but to وَخُشَ.] -A2- وَحَشَ بِهِ, or بِهَا,] aor. يَحِشُ, (IAar, K,) inf. n. وَحْشٌ; (TK;) and بِهِ ↓ وحّش, (S, K,) or بِهَا, (S, A,) which latter form of the verb is disapproved by IAar, but
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.644 harfوَحَشَ
وَحَشَ
a. [ يَحِشُ ] ( n. ac. وَحْش 1 ) [ Bi ], Threw away ( weapons ).
وَحُشَ
وَحُشَ U ( n. ac. وَحَاْشَة 22t , وُحُوْشَة 27t ),
a. Was abject.
b. see IV (a) .
وَحَّشَ
وَحَّشَ II ,
a. see I .
b. Wasted, ravaged, depopulated.
c. [ coll. ], Brutalized.
أَوْحَشَ
أَوْحَشَ IV ,
a. Was devastated.
b. Found waste.
c. Saddened; vexed.
d. Was destitute, starving.
تَوَحَّشَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR22.377 harfوحش
وَحَشَ - يَحِشُ - وَحْش - وُحُوْش
وَحَشَ - يَحِشُ + المكان أو الكائن: يبعد عن الأنس ويخلو ويقفر
وَحَشَ - يَحِشُ + الكائن: يفزع ومن الآخرين فيهرب منهم وينعزل عنهم
وَحْش: اسم فعل " وَحَشَ - يَحِشُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " وَحَشَ - يَحِشُ ": الكائن أو المكان البعيد عن الأنس والناس: وهو اصطلاحاً: الدواب البرية التي لا تسكن قرب الناس ولا
Sîgalar(1)
Mücavir kökler1 mücavir (2 toplam)
- حشر
1 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
Geçtiği ayetler(1)
وَإِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ
VahşilerVahşi hayvanlar bir araya toplandığı zaman;
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وحش |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misal (ilk harfi illetli و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نفر, شرد, أبد |
| Zıt Kök | أنس |
| Çekirdek Özet 1 | İnsandan ve yerleşimden uzaklaşma, yabanilik, ıssızlık ve ünsiyetin zıddı olma durumu |
| Çekirdek Özet 2 | Kıyamet sahnesinde doğal içgüdüsü kaçış ve dağınıklık olan yaban hayvanlarının dehşet anında bir araya toplanması |
| Çekirdek Özet 3 | Fıtrî çekiniklik ve vahşetin, mutlak ilahî sevk ve kozmik altüst oluş karşısında işlevsiz kalarak cem edilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca saldırganlık veya yırtıcılık olarak daraltılması; asıl anlam olan ürkeklik, yabancılık ve ehlileşmemişlik boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وح | Topluluktan veya alışılandan ayrışarak tek başına kalma, yalınlaşma ve dış dünyaya kapanma hareketidir. Bu çekirdek وحد kökünde tekillik ve benzersizleşme, وحي kökünde ise çevreden soyutlanmış gizli ve hızlı yönelim anlamında belirgindir. | ش | Yayılma, saçılma ve temasın dağılması boyutu eklenerek, ayrışma hareketi ehlî ortamdan kaçıp ıssız ve yabani sahaya dağılma anlamına dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlama, yönelme ve bir durumu başka bir duruma eklemleme eğilimini başlatır. |
| ح | Çit, duvar | Çevreleme, sınırı çekme, içerisi ile dışarısını kesin bir hatla birbirinden ayırma hareketidir. |
| ش | Diş | Keskinlik, parçalanma, temas noktalarının birbirinden kopup dağılması ve tedirginlik hareketini temsil eder. |
| وحش | Çitten dışarı sıçrayarak bağları koparma ve parçalanıp dağılma | Korunaklı çitin ve çadır kazıklarının temsil ettiği yerleşik/ünsiyet alanından çıkarak, sınırın ötesindeki emniyetsiz ve temasın koptuğu yabani sahaya yönelme hareketini kurar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsana alışmamış, ehlileşmemiş çöl veya kır hayvanı; insanın bulunmadığı ıssız, boş arazi; açlıktan dolayı karnın bomboş kalması; yayın insana bakmayan dış yüzü. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Kebîr el-Hüzelî bir beytinde sert ve yabani ağaçtan yapılan yayını nitelemek üzere şöyle der: ولقد عَدَوْتُ وصاحِبي وَحْشِيّةٌ، / تحتَ الرِّداء، بَصِيرةٌ بالمُشْرِف |
| Erken Arapça kullanım | Ebü’n-Necm terk edilmiş ıssız yurdu betimlerken yaban hayvanlarının toplanışını şöyle anar: أَمْسى يَبَاباً، والنَّعامُ نَعَمُهْ، / قَفْراً، وآجَالُ الوَحِيشِ غَنَمُهْ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde وحش kökü, merkezi Samicede özellikle insanın yerleşik, güvenli ve medenî çevresinin karşıtı olan bozkır, ıssızlık ve yabani yaşam alanı bağlamında biçimlenmiştir. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren yaygın bir kök yerine yabani hayvan ve ıssızlık alanı için başka leksikal birimler öne çıksa da kökün semantik matrisi, Güney Sami ve Arapça sahasında insan temasından yoksun olma, açlık nedeniyle için boşalması ve ürkme semantiği üzerinde berraklaşmıştır. İnsanın yerleşim sınırının bittiği yer «vahşet», oradaki canlılar ise «vuhûş» olarak adlandırılmıştır. Bu durum kökün Arapçada kazandığı özgün fıtrî ürkeklik ve medeniyet dışılık semantiğini açıkça yansıtır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أنس kavramının tam zıddı olarak insanın varlığından yoksunluk | Mekân için ıssızlık, canlı için ehlî olmama, beden için gıdadan boş kalma durumunu ifade eden somut kök. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça havzasında yabani çevre ve ehlileşmemiş fauna | Kuzeybatı Sami dillerindeki köklerle paralel anlam alanları paylaşılmakla birlikte Arapçada semantik genişlik kazanmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda kanıtlanmış düzenli dış akrabalık tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وحش | Anlamlı | Yabanilik, ıssızlık, ehlî olmama | İnsandan kaçan hayvan, terk edilmiş ıssız yer. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| وشح | Anlamlı | Kuşanmak, çapraz bağlamak | Kılıç bağını veya süs kuşağını göğse çapraz takmak. | Ters yönde birleşme ve kuşatma; Kur'an'da geçmez. |
| حوش | Anlamlı | Çevirmek, toplamak, ürkütmek | Hayvanları bir yere toplamak, etrafını sarmak. | Vahşeti zapt edip toplama yönü; Kur'an'da geçmez. |
| حشو | Anlamlı | İçini doldurmak, tıkmak | Bir kabın veya nesnenin iç boşluğunu doldurmak. | وحش kökünün açlık/boşluk anlamına zıt hareket; Kur'an'da geçmez. |
| شوح | Anlamlı | Yönelmek, gayret etmek, boyun uzatmak | Bir hedefe doğru dikkatle atılmak, hızlanmak. | Çekilmenin aksine hedefe yöneliş; Kur'an'da geçmez. |
| شحو | Anlamlı | Ağzı veya adımı geniş açmak | Bir şeyin ağzını sonuna kadar açması, mesafeyi açma. | Ayrışma ve aralık bırakma ortak nüansı; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وحش | Merkez | Yabanilik ve ünsiyetsizlik | İnsana alışık olmama ve doğası gereği ürkerek uzakta yaşama hali. | Hem canlının mizacını hem de mekânın insansızlığını kapsar. |
| نفر | Komşu | Ürkme ve kaçış | Bir dış etkenden veya tehlikeden dolayı hızla irkilip kaçma eylemidir; fıtrî yabanilik şart değildir. | Anlık kaçışı ve dağılmayı anlatır. |
| شرد | Komşu | Başıboşluk ve itaatten çıkış | Ehlî iken veya bir düzene bağlıyken kaçıp kontrolden çıkma durumudur. | Aslen ehlî olanın kaçışını da kapsar. |
| أبد | Komşu | Yabanileşme ve süreklilik | Zaman içinde yalnızlaşıp yabani tabiat kazanma, ehlîlikten kopup vahşileşme. | Süreçle gelen yabancılaşmayı vurgular. |
| أنس | Zıt | Ünsiyet, alışma ve yakınlık | İnsanın varlığıyla huzur bulma, ehlileşme, bir arada uyumla yaşama durumu. | وحش halinin tam karşıtıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وحش | İnsana alışık olmayan yabani canlı, ıssızlık | Ünsiyetin yokluğu, fıtrî ürkeklik ve medeniyet dışı alan anlamını tam karşılar. | Kesin |
| Latince | Fera, ferus, silvestris | Yabani hayvan, ehlileşmemiş, ıssız | Fiziksel yabani hayvanı karşılar; açlık ve ıssızlık hissi boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Wild beast, feral, untamed | Yabani hayvan, ehlileşmemiş | Biyolojik yabancılığı iyi verir; kelimenin taşıdığı ıssızlık ve yalnızlık nüansını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Almanca | Wildtier, ungezähmt, Verwilderung | Yabani hayvan, ehlileştirilmemiş | Fiziksel tabiatı karşılar; çöl hüznü ve mekânın insansızlığı boyutu eksik kalır. | Güçlü |
| Fransızca | Bête sauvage, farouche | Yabani hayvan, ürkek/yabani | «Farouche» kelimesi insanın yaklaşmasından ürken fıtratı çok iyi yansıtır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْوُحُوشُ (Çoğul isim) | Doğası gereği birbirinden ve insandan kaçan yabani hayvanlar | Kıyamet sahneleri ve kozmik altüst oluş bağlamı; kıyametin dehşetiyle tabiatlarındaki kaçış güdüsünün kırılarak bir araya toplanması (Tekvîr 81:5). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Haşr ve adalet teorisi | Hayvanların kıyamet günü diriltilip diriltilmeyeceği, aralarındaki hakkın alınıp sonra toprak edilip edilmeyecekleri meselesi. | Biyolojik canlıların ilahî adalet ve haşr kapsamına dahil oluşu. |
| Fıkıh | Av ve kurban hükümleri | Ehlî hayvan ile yabani hayvan ayrımı; kurban edilecek ve avlanacak hayvanların statüsü. | İnsanın mülkiyetine ve hâkimiyetine girmeyen canlı türü. |
| Tefsir | Kıyamet tasviri | Tekvîr 81:5 ayetindeki haşrın ölüm, toplanma veya hesap manasına gelişi tartışılmıştır. | Fıtratındaki ürkekliğe rağmen müşterek dehşet sebebiyle yan yana gelme hali. |
| Hadis | Kıyamet alametleri ve ahlak | Vahşi hayvanların insanlarla konuşması rivayetleri ve yırtıcıların ahlakından sakınma bağlamı. | Fıtrî sınırın ve yabancılığın ortadan kalkması alameti. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmolojik intizam ve haşr | Ehlîleşmemiş fıtratın ilahî iradeye boyun eğişi | Mutlak acziyet göstergesi | En bağımsız ve ürkek varlık bile ilahî kudret karşısında başıboş kalamaz. | Kesin |
| İlmi | Zooloji ve ekosistem | Yabani fauna ve doğal yaşam | Ekosistem dengesi | İnsan müdahalesinden uzak kendi fıtrî alanında varlığını sürdüren türler. | Güçlü |
| Siyasi | Toplum sözleşmesi ve kamu düzeni | Hukuk dışı ve denetimsiz alan | Medeniyetin zıddı | Devlet otoritesinin ve hukukun ulaşmadığı sahra veya kaos ortamı. | Muhtemel |
| İktisadi | Mülkiyet ve av hukuku | Mubah mallar ve ihraz konusu | Sahipsiz doğal kaynak | Sahipsiz olup ancak fiilî yakalama ve avlanma ile mülkiyete konu olan varlıklar. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dağınık ve rastgele parçacıkların haricî alan etkisiyle odaklanması | Normalde birbirini iten veya birbirinden bağımsız hareket eden serbest parçacıkların, yüksek bir kütleçekim veya elektromanyetik alan altında zorunlu olarak tek noktaya toplanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve yabancılaşma halinin olağanüstü krizde zorunlu dayanışmaya dönüşmesi | Bireylerin toplumsal bağlardan kopup birbirine yabancılaştığı bir vasatta, büyük bir ortak felaket karşısında refleksif olarak bir araya gelmesi. | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca «canavarlık», «yırtıcılık» ve «saldırgan vahşet» olarak anlaşılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsandan ve medeniyetten uzak, fıtraten ürkek, ehlileşmemiş ve bağımsız yaşayan her türlü yabani hayvanı ve ıssızlığı ifade etmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tekvîr 81:5 ayetinde «vuhûş» kelimesi yalnızca yırtıcı hayvanlar sanılırsa, ayetteki asıl mucizevi ve sarsıcı vurgu (yani doğası gereği birbirinden kaçan zayıf ve güçlü bütün yabani canlıların dehşetten birbirine sığınarak toplanması gerçeği) anlaşılamaz. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kıyamet tasvirlerinde psikolojik ve fıtrî zıtlıkları nasıl kullandığını gösterir. Doğası kaçmak ve dağılmak olan bir varlığın «toplanması» (haşr), ilahî kudretin dehşetini ve kozmik altüst oluşun derinliğini kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tekvîr suresi başta olmak üzere kozmik kıyamet sahneleri, yaratılışın tamamının hesaba veya sonuca dahil edilişini anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahşetin bir ahlak bozukluğu veya salt saldırganlık olduğu yanılgısını düzeltir; kökün özünde tabii bir ürkeklik, insansızlık ve ehlileşmemişlik bulunduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİnsandan ve yerleşim yerlerinden uzak, ehlileşmemiş yabani canlılar; insanın bulunmadığı ıssız arazi ve açlıktan dolayı karnın boş kalması.
- Soyut anlamBir düzen veya otorite merkezine bağlanmama hali, temas ve ünsiyet eksikliği, fıtrî ürkeklik ve bağımsız dağılma eğilimi.
- Sistematik karşılıkDağılma ve kaçış tabiatına sahip bağımsız unsurların, üst bir çekim veya dehşet etkisi altında iradeleri dışında tek bir merkezde toplanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde normal şartlar altında () yabani unsurlar () arasındaki mesafe sonsuza gitme eğilimindedir, yani fıtrî olarak birbirlerinden ve merkezden kaçıp dağılırlar. Ancak kritik anda () uygulanan mutlak haricî kuvvet veya dehşet alanı (), bütün bağımsız konum vektörlerini tek bir toplanma noktasına () zorunlu olarak odaklar. Bu durum Tekvîr 81:5 ayetindeki yabani hayvanların fıtratlarına aykırı biçimde toplanışını sembolize eder.