وشي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: و-ش-ي1 sîga, 13 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حققذللسقيوشيشِيَةَثورجيأبقرسلمحرثكودأرض

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 13

▶ Ağı aç (3B)

وشي

و - ش - ي

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Alaca

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: وشى

Notlarım

Sözlükler(11)

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR885 harf
Madde başı: وشىالشِيَةُ: كلُّ لونٍ يخالف معظمَ لون الفرس وغيره، والهاء عوض من الواو الذاهبة من أوَّله، والجمع شِياتٌ. يقال: ثورٌ أشْيَهُ، كما يقال فرسٌ أبْلَقُ، وتيسٌ أَذْرَأُ. وقوله تعالى: "لا شِيَةَ فيها"، أي ليس فيها لونٌ يخالف سائر لونها. يقال: وَشَيْتُ الثوبَ أشِيه وَشْياً وشِيَةً، ووَشَّيْتُهُ تَوْشِيَةً شدِّد للكثرة، فهو مَوْشِيٌّ ومُوَشًّى. والنسبة إليه وَشَوِيٌّ تُرَدُّ إليه الواو وهو فاء الفعل. وإذا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.872 harf
باب اللفيف من حرف الشين شيء ، شيشاء ، شوى ، شاء ، شأي ، وشي ، أش ، أشا . شيء : قال الله تبارك وتعالى : ( ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَسْأَلُواْ عَنْ أَشْيَآءَ ) ( المائدة : 101 ) . قلت : لم يختلف النحويّون في أن ) أشياء جمع شيء ، وأنها غير مجراة ، واختلفوا في العِلّة فكرهت أن أحكيَ مقالة كلّ واحد منهم ، واقتصرت على ما ذكره أبو إسحاق الزجاج في كتابه ، لأنه جمع أقاويلَهم على اختلافها ،
Maddenin bağlantısı

باب اللفيف من حرف الشين شيء ، شيشاء ، شوى ، شاء ، شأي ، وشي ، أش ، أشا . شيء : قال الله تبارك وتعالى : ( ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَسْأَلُواْ عَنْ أَشْيَآءَ ) ( المائدة : 101 ) . قلت : لم يختلف النحويّون في أن ) أشياء جمع شيء ، وأنها غير مجراة ، واختلفوا في العِلّة فكرهت أن أحكيَ مقالة كلّ واحد منهم ، واقتصرت على ما ذكره أبو إسحاق الزجاج في كتابه ، لأنه جمع أقاويلَهم على اختلافها ، واحتجّ لأَصْوَبها عنده ، وعَزَاه إلى الخليل بن أحمد ، فقال في قوله : لاَ تَسْأَلُواْ عَنْ أَشْيَآءَ ( : أشياء في موضع خفضٍ إلا أنها فتحت لأنها لا تنصرف . قال : وقال الكسائيّ : أشبه آخرُها آخرَ حمراءٍ ، وكثر استعمالهم لها فلم تصرف . قال الزّجَّاج : وقد أجمع البصريون وأكثرُ الكوفيِّين على أن قول الكسائيّ خطأ ، وألزموه ألاّ يصرف أبناء وأسماء . قال الفرّاء والأخفش : أصل أشياءٍ ( أفعلاءٍ ) كما تقول : هيْن وأهوناء ، إلاّ أنه كان في الأصل ( أَشْيِئاء ) على وزن أشيِعَاع ، فاجتمعت همزتان بينهما ألفٌ فحذفت الهمزةُ الأولى . قال أبو إسحاق : وهذا القول أيضاً غَلَط ، لأن ( شيئاً ) ( فَعْل ) ، و ( فَعْل ) لا يجمع على ( أفعلاء ) ، فأمّا هَيْن فأصله ( هَيِّن ) فجمع على ( أفعلاء ) كما يجمَعُ ( فعيل ) على أفعلاء مثل : نصيب وأنصباء . قال : وقال الخليل : أشياء اسم للجميع كأنّ أصلَه فَعْلاء شيئاء ، فاستثقلت الهمزتان ، فقُلبت الهمزة الأولى إلى أوّل الكلمة ، فجعلت ( لَفْعاء ) كما قلبوا ( أنْوُق ) ، فقالوا : ( أينُق ) وكما قلبوا قووس ( قِسيّاً ) ، قال : وتصديق قول الخليل جمعهم أشياء على أشاوَى وأشَايَا . قال : وقول الخليل هو مذهَب سيبويه والمازنيّ وجميع البصريين إلا الزياديّ منهم فإنه كان يميل إلى قول الأخفش . وذُكِرَ أنّ المازنيّ ناظر الأخفش في هذا ، فقطع المازنيّ الأخفشَ ، وذلك أنه سأله ، كيف تُصَغِّر ( أَشياء ) ؟ فقال له : أقول ( أُشَيَّاء ) ، فاعلم ، ولو كانَتْ أفعلاء لرُدَّتْ في التصغير إلى واحدها ، فقيل : ( أشَيَّات ) ، وإجماع البصريين أن تصغير أصدقاء إن كان للمؤنث ( صُدَيِّقات ) ، وإن كان للمذكر ( صُدَيِّقُون ) . قلت : وأما اللّيث فإنه حَكَى عن الخليل غير ما حكاه الثِّقاتُ من أصحابه عنه ، وخَلَّط فيما حكى ، وطوَّل تَطْوِيلاً دَلَّ على حَيْرَتِه ولذلك أعرضت عنه ، ولم أكتبه بعَيْنه . أبو عُبيد عن الأصمعيّ : الأَيْدَعُ والشَّيَّانُ : دَمُ الأَخَوَيْن . وقال الليث : الشيء الماء . وأنشد : ترى رَكْبَه بالشَّيء في وَسْطِ قفْرَةٍ قلت : لا أعرِف الشَّيء بمعنى الماء ، ولا أدرِي ما هو ؟ ولا أَعْرِفُ البيت . وقال أبو حاتم : قال الأصمعيْ : إذا قال لك الرجل : ما أردتَ ؟ قلت : لا شَيئاً ، وإذا قال لك : لِمَ فعلتَ ذلك ؟ قلت : للاشيءٍ . وإن قال : ما أَمْرُك ؟ . قلت : لا شيءٌ . تنون فيهن كلهن . شيشاء : أبو عُبيد عن الفراء : يقال للتَّمر الذي لا يشتدّ نوَاه الشيشاء . وأنشد : يا لَكَ من تَمْرٍ ومِنْ شِيشَاءِ يَنْشَبُ في الْمَسْعَلِ واللّهَاء شأشأ : أبو زَيْد : شأشأتُ بالحمار ، إذا دعوته ( شَأْشَأْ ) و ( تَشُؤْتَشُؤْ ) . عَمْرو عن أبيه : الشأْشَاء : زجر الحمار وكذلك الشأْشأ . قال : وَالشأشأ : الشيّص ، والشأشأ : النخل الطوال . وقال غيره : شأشأت النخلة وصأصأت . وقالوا : شاشت فهي مُشيشة من الشيشاء . ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الشَّأشاء : الشيِّص . وفي الحديث : أن رجلاً من الأنصار قال لبعير : ( شأ لعنك الله ) ، فنهاه النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) عن لَعْنه . قلت : قوله : ( شأْ ) زجر للجمل ، وبعض العرب تقول : ( جأ ) وهما لغتان . شوى : وقال الليث : الشَّيّ : مصدر شَوَيت ، والشِّواء الاسم ، وتقول : أَشوَيْتُ أصحابي إشواءً إذا أطعمتَهم شِوَاء ، وكذلك شَوّيتهم تشويَةً . قال : واشْتَوينا لحماً في حَالِ الْخُصوص ، وانْشوى اللَّحم . قلت : وهذا كلّه صحيح . ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : شويت الماء إِذا سَخَّنْتَه . قال وأَشْوَى الرجل وشَوْشَى وشمْشم وأشْرَى إذا اقتَنى النّقَزَ من رَديء المال . وقال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( يُنجِيهِ كَلاَّ إِنَّهَا لَظَى نَزَّاعَةً لِّلشَّوَى تَدْعُواْ مَنْ أَدْبَرَ وَتَوَلَّى وَجَمَعَ فَأَوْعَى إِنَّ الإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعاً إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً ) ( المعارج : 15 ، 16 ) . قال الشَّوى : اليدان والرِّجلان والأطراف ، وقحف الرأس وجلدةُ الرأس ، يقال لها : شواة ، وما كان غير مقتل فهو شوًى . وقال الزجاج : الشَّوى : جمع الشّواة ، وهي جلدة الرأس ، وأنشد : قالت قُتَيْلَةُ ماله قد جُلِّلَتْ شَيْباً شَوَاتُه وقال أبو ذُؤَيب : إذا هي قامت تَقْشَعِرُّ شَوَاتُهَا ويُشْرِقُ بَيْنَ اللِّيتِ منها إلى الصُّقْلِ وقال مجاهد : ما أَصاب الصائم شَوًى إلا الغِيبة والكذِب . قال أبو عُبيد : قال يحيى بن سَعِيد : الشَّوى : هو الشيء اليسير الهيِّن ، قال : وهذا وجهه ، وإياه أراد مجاهد ؛ ولكنَّ الأصل في الشّوى الأطراف ، وأراد أن الشَّوى ليس بمقتل ، وأن كل شيء أصابه الصائم لا يبطل صومه ، فيكون كالقتل له إلاّ الغِيبة والكذب ، فإنهما يُبطلان الصَّوم ، فهما كالقَتْل له . أبو عُبَيد عن الأحمر ، وأبي الوليد : الشِّوايةُ : الشيءُ الصغير من الكبير كالقِطعة من الشاة ، قال وشُوَايةُ الخُبْز : القُرص . قال أبو بكر : العرب تقول : نَضِجَ الشُّوَاءُ ، بضم الشين ، يريدون الشِّواء . قال : والشَّوى : جلدة الرأس ، والشّوى : إخطاء المقتل ، والشوى : اليدان والرجلان ، والشوى : رُذال المال ، ويقال : كل ذلك شوًى ي هيِّنٌ ما سَلِمَ دينك . وقال الليث : الإشْواء يوضع موضع الإبقاء ، حتى قال بعضهم : تَعَشَّى فلان فأَشْوَى من عشائه ، أي أبقى بعضاً ، وأنشد : فإنَّ منَ القَوْل التي لا شَوَى لها إذا زَلَّ عن ظهرِ اللسان انْفِلاتُها أي لا بُقْيَا لها . وقال غيره : لا خطأَ لها . وقال الكُميت : أَجيبُوا رُقَي الآسِي النِّطاسِيّ واحذروا مُطَفّئة الرَّضْفِ التي لا شَوَى لها أي لا بَرْءَ لها . قلت : وهذا كله من إِشْواء الرامِي ؛ وذلك إذا رَمَى فأَصاب الأطرافَ ولم يُصِب المقتَل ، فيوضع الإشواء موضع الخطأ والشيء الهَيِّن . ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، قال : الشاء والشّوِيّ والشَّيِّهُ واحِد ، وأنشد : قالتْ بُهَيَّةُ لا يُجَاوِرُ رَحْلنا أَهلُ الشَّوِي وغاب أهلُ الجامِل قلت : والواحد شاة للذكر والأُنثى ، والشاة ، الثَّور الوحشيّ ، لا يقال إلاّ للذكر . وقال الأعشى : وحانَ انطلاقُ الشَّاةِ من حيثُ خَيَّما وربما كَنَّوْا بالشاة عن المرأة فأنثّوا كما قال عنترة : يا شاةَ ما قَنَصٍ لمن حَلَّتْ له حَرُمَتْ عَلَيَّ وَلَيْتها لم تَحْرُم فأَنَّثها . وقال الليث : الشاة كانت في الأصل ( شاهة ) ، وبيان ذلك أنّ تصغيرها ( شُوَيْهة ) ، وأرض ( مُشاهة ) كثيرة الشاء . قلت : وإذا نسبوا إلى الشَّاء قالوا : هذا شاوِيّ . وشى : قال الله عزّ وجلّ : ( لاَّ شِيَةَ فِيهَا ) ( البقرة : 71 ) . قال أبو إسحاق : أي ليس فيها لون يخالف سائر لونها . حدثنا محمد بن إسحاق ، قال : حدثنا عبيد الله بن جرير ، قال : أخبرنا حجاج عن حماد ، عن يحيى بن سعيد ، عن قاسم بن محمد أن أبا سيّارة وَلِعَ بامرأة أبي جُندب ، فأبت عليه ، ثم أعلمت زوجها ، وكَمَنَ له ، وجاء فدخل عليها ، فأَخذه أبو جندب فدق عنقه إلى عَجْبِ ذنبه ، فائتشى مُحْدَوْدِباً . قال : والوشى في اللون خَلْطُ لونٍ بلون ، وكذلك في الكلام ، يقال وشيت الثوب أشيه وَشْيَةً . وقال الليث : الشِّيَة سَوَاد في بياض ، أو بياض في سواد ، وثور مُوَشَّى القوائم : فيه سُفعة وبياض ، والحائك واشٍ يشي الثوب وَشْياً ؛ أي نسجاً وتأليفاً ، والنَّمَام يشي الكذب ، يُؤلِّفه . وقد وشى فلان بفلان وشايَةً ، أي نمّ به . والْوَشي في الصوت . أبو عُبَيد عن أبي عمرو والفرّاء : ائتِشى العَظم ، إذا برأ من كسْرٍ كان به . قلتُ : وهو افتعال من الوشي . ورُوِيَ عن الزُّهْرِيّ أنه كان يستوشي الحديث . قال أبو عُبيد : معناه أنه كان يستخرجه بالبحث والمسأَلة ، كما يستوشي الرجل جَرْيَ الفرس وهو ضربه جنبه بعقبه وتحريكه ليجري ، يقال : أوشى فرسه واسْتَوْشاهُ . وقال الشاعر : يُوشُونَهُنَّ إذا ما آنَسُوا فَزَعاً تحت السَّنَوّرِ بالأعقابِ والْجِذَمِ ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أوشى إذا كثر ماله ، وهو الْوَشَاء والمشاء . وأَوْشى ؛ إذا اسْتَخرج ركض الفرس بجرْيه ، وأَوْشى استخرج معنى كلامٍ أو شعر . وقال الليث : الوشْوَاش : الخفيف من النعام ، وناقة وشواشة . وناقة شَوْشاء ، مدود . وقال حُمَيد : من العيش شَوْشَاءٌ مِزَاقٌ تَرى بها نُدُوباً من الأنشاع فَذّاً وتَوْأَماً وقال بعضهم : هي فَعْلاء ، وقيل : هي فعلال . وسماعي من العرب : ناقه شَوشاه بالهاء وقصر الألف . أبو عُبيد : الشَّوشاة : الناقَة السريعة . قال : وقال الأُمَوِيّ : الوشوَاش من الرجال الخفيف . وقال الليث : الوشْوَشة : كلام في اختلاط وكذلك التشويش . قلت : هذا خطأ ، أمّا الوشوشة فهي الخِفَّة ، وأما التشويش فإن اللّغويين أجمعوا على أنه لا أصل له في العربية وأنه مِنْ كلام المَولّدين . وأصله التهويش ، وهو التخليط ، وقد مرَّ تفسيره في كتاب الهاء . عَمْرو عن أبيه : في فلان من أبيه وَشْوَاشَة ، أي شَبَهٌ . وقال أبو عُبيدة : رجل وَشْواش الذّراع ونَشْنَشِيُّ الذراع ، لم يَتَلَبَّثُ ولم يَهْمُمْ . أشش : قال الليث : الأَشُّ والأَشاش : الْهَشاشُ ، وهو الإقبال على الشيء بنَشاط ، وأنشد : كيف يُوَاتيه ولا يَؤُشُّه ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الأشُّ : الخبز اليابس الهَشّ ، وأنشد شَمِر : رُبَّ فتاة مِنْ بني العِنَازِ حَيَّاكَةٍ ذاتِ هَنٍ كِنَازِ ذِي عضدين مُكْلَئِزَ نَازي تَأَشُّ للقُبْلَةِ والْمحازِ الجماع . شمر عن بعض بني كلاب : أَشَّت الشَّحمة ونَشَّت . قال : أَشَّتْ ، إذا أَخَذَت تحلب ، ونَشَّت إذا قَطرت ، تَنِشُّ نَشِيشاً . شأي : قال الليث : الشَّأْو : الْغايَةُ . يقال : عَدَا الفرس شَأْواً ، أو شأوَيْن ، أي طَلَقاً أو طلَقين . ويقال : شَأَوتُ القوم ، أي سبقتهم ، وشَآهُ يَشْآهُ شَأْواً ، إذا سبقه . ويقال : تَشَاءى ما بينهم بوزن تشاعَى ، أي تباعد . وقال ذو الرُّمة : أبوك تَلافَى الدِّينَ والناسَ بعدما تَشاءَوْا وبيتُ الدِّينِ منقطع الكسرِ وقال ابن الأعرابي : الشَّأْيُ : الفساد ، مِثل : الثّأْي . قال : والشَّأْيُ التفريق . أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : شَآني الأمرُ مثل : شَعاني ، وشاءني مثل : شاعني ، إذا حَزَنك . وقال الحارث بن خالد : مَرّ الخُمولُ فما شَأْونَكَ نَقْرَةً ولقد أراكَ تُشَاءُ بالأَظْعَان فجاء باللغتين جميعاً . وقال أبو عمرو : ومنه قول عديّ بن زيد : لَمْ أُغَمِّضْ له وَشَأْيِي به مّا ذاك أَنِّي بصَوبه مَسْرُور ومن أمثالهم : شَرُّ ما أَشَاءك إلى مُخَّةِ عُرقُوب ، وشرّ ما ألجأَك ، وقد أُشِئْتُ إلى فلان ، وأُجِئْتُ إليه ، أي أُلْجِئْتُ . الليث : شُؤْتُه أَشُوءُهُ أي أَعْجَبتُه . وقال ساعدة الهُذْليّ : حتّى شآها كَلِيلٌ مَوْهِناً عَمِلٌ باتت طِراباً وبات الليلَ لم يَنِمَ شَآها ، أي شاقها وطَرَّبَها ، بوزن شَعَاهَا . وقال الليث : شَأْوُ الناقة : زِمامُها . قال : وشَأْوُها بَعَرُها ، وقال الشَّماخ عَيْراً وأتانه : إذا طَرَحا شأواً بأرض هَوَى له مُفَرَّضُ أطرافِ الذّراعين أفلَجُ ويقال : للزَّبيل الْمِشآة ، فشبَّه ما يُلْقِيه الحمار والأتان من رَوْثهما به . شيأ : وقال الليث : للشيئة مَصْدَر شاء يشاء مشيئَة . وقال أبو عُبيدة : الشَّيِّئان بوزن الشَّيِّعان : البَعيد النظر ، ويُنعتُ به الفرس ، وأنشد شمر : مُخْتَتِياً لِشَيِّئانٍ مِرْجَمِ ويقال : شُؤتُ به : أعجبتُ به وسُررت . أبو عُبيد : اشتأَيْتُ أي استمعْتُ ، وأنشد للشماخ : وحُرَّتَيْنِ هِجانٍ ليس بَيْنَهما إذا هُما اشْتَأَتا للسَّمْع تَمَهْيل أبو عُبيد : الإشاء الصغار من النخل ، واحدها أشاءة . أبو عَمْرو : الْمُشَيَّأ : المختلف الخَلْق ، القبيح ، وقد شَيّأَ الله خَلْقَه أي قَبَّحَهُ . وقالت امرأة من العرب : إني لأَهْوَى الأطْوَلين الْغُلْبَا وأُبْغِضُ المشَيَّأَيْنِ الزُّغْبا وقال أبو سَعِيد المُشَيَّأُ مثل المؤبَّن . وقال الجَعديّ : زَفيرَ الْمُتِمّ بالْمُشَيَّأِ طَرَّقَتْ بِكاهِله فيما يَرِيم الملاقيا اللِّحيانيّ : عن الكسائي : جاء بالعَيّ والشِّيّ . وهو عَيِييّ شَيِيّ ، وما أعيَاه وأشياه ، وأشواه أكثر . ويقال : هو عَوِيّ شَوِيَّ . والشَّوى : رُذال الإبل والغنم ، وصغارها شَوًى . وقال الشاعر : أَكَلْنا الشَّوَى حتى إذا لم نَدَعْ شَوًى أَشَرْنا إلى خَيْراتها بالأصابع أبو عبيد ، عن الأحمر : يافَيْءَ مالي ، وياشيْء مالي ، وياهَيْء مالي ، معناه كله الأسف والتلهُّف والحزن . اللِّحيانيّ ، عن الكسائيّ ، يافَيَّ مالِي ، ويا هَيَّ مالي ، لا يهمزان ، ويا شَيْءَ مالي ويا شيَّ مالي يهمز ولا يُهْمز . قال : و ( ما ) في كلها في موضع رفع ، تأويله يا عجباً مالي ومعناه التلهُّفُ والأسَى . وقال الفراء : قال الكسائيّ : من العرب من يتعجب بشَيْءٍ وهيْء وفيء ، ومنهم من يزيد فيقول : يا شَيَّمَا ، ويا هَيَّمَا ويا فَيَّما ، أي ما أحسن هذا

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.745 harf
(باب الواو والشين وما يثلثهما) (وشظ(1)) الواو والشين والظاء: قياسٌ واحد، وهو إلصاقُ شيءٍ بشيءٍ ليس منه. والوَشِيظ: عُظَيم يكون زيادةً في العَظْم الصَّميم، ولذلك يقال لمن انتَمَى(2) إلى قومٍ ليس منهم: وَشِيظ. وَشَظْتُ الفَأسَ أشِظُها: ضَيَّقْت خُرْتَها من عَيْر(3) نِصابها. والله أعلم بالصواب.‏ (وشع) الواو والشين والعين: أصلٌ واحد يدلُّ على نَسجِ شيءٍ أو تزيينِه أو ما أشبَهَ ذلك. الوشيعة: خشبَةٌ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR290 harf
Madde başı: وشى- وشيت الشيء وشيا: جعلت فيه أثرا يخالف معظم لونه، واستعمل الوشي في الكلام تشبيها بالمنسوج، والشية فعلة (أصلها: وشية، فحذفت الفاء، نحو عدة وزنة) من الوشي. قال تعالى: ﴿مسلمة لاشية فيها﴾ [البقرة/71] وثور موشى القوائم. والواشي يكنى به عن النمام، ووشى فلان كلامه عبارة عن الكذب نحو: موهه وزخرفه.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR518 harf
و ش ي ثوب موشيٌّ وموشّى وهو يلبس الوشيَ‏.‏ ورجل وشاءٌ وقد وشاه يشيه وشياً وشيةً‏.‏ وما أحسن شية هذا الفرس‏!‏ وهي بياض في سواد أو سواد في بياض‏.‏ ‏"‏ لا شية فيها ‏"‏‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هو واش من الوشاة‏:‏ لأنه يشي كلامه بالزور ويزخرفه‏:‏ وقد وشى به إلى السلطان وشاية وهو كثير الوشايات‏.‏ وما زال فلان يمشي ويشي‏.‏ وثور موشيّ القوائم‏.‏ ووشت الماشية‏:‏ فشت وكثرت وفيها مشاءٌ وفشاءٌ ووشاءٌ‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.546 harf
الجوهري: الوَشْيُ من الثياب معروف، والجمع وِشاء على فَعْلٍ وفِعالٍ. ابن سيده: الوَشْيُ معروف، وهو يكون من كل لون؛ قال الأَسود بن يعفر:حَمَتْها رِماحُ الحَرْبِ، حتى تَهَوَّلَت بِزاهِرِ نَوْرٍ مِثْلِ وَشْي النَّمارِقِ يعني جميع أَلوان الوَشْي. والوَشْيُ في اللون: خَلْطُ لوْنٍ بلون، وكذلك في الكلام. يقال: وشَيْتُ الثوبَ أَشِيهِ وَشْياً وشِيَةً ووَشَّيْتُه تَوْشِيةً، شدِّد للكثرة، فهو مَوْشِيٌّ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR354 harf
* و ش ي * * الشِّيَة * كل لون يخالف معظم لون الفرس وغيره والجمع * شيَات * وقوله تعالى ﴿لا شِيَةَ فيها﴾ أي ليس فيها لون يخالف سائر لونها ويقال * وَشَى * الثوب يشيه * وَشْياً * و * شِيَةً * و * وَشّاهُ تَوْشِية * شدد للكثرة فهو * مُوَشَى * و * مُوَشًّى * و * الوَشْيُ * من الثياب معروف ويقال * وَشَى * كلامه أي كذب ووشى به إلى السلطان * وِشَايَة * أي سعى
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.350 harf
: ( ي ( *!الوَشْيُ : نَقْشُ الثَّوْبِ ) ، وهو ( م ) مَعْروفٌ ، ( ويكونُ مِن كلِّ لَوْنٍ ) ؛ قالَ الأسْوَدُ بنُ يَعْفر : حَمَتْها رِماحُ الحَرْبِ حتى تَهَوَّلَتْ بزاهِرِ نَوْرٍ مِثْلِ *!وَشْي النَّمارِقِ ( و ) الوَشْيُ ( من السَّيْفِ فِرِنْدُهُ ) الذي في مَتْنِه . ( *!وَشَى الثَّوْبَ ، كوَعَى ) ، يَشِيهِ ( *!وَشْياً *!وشِيَةً حَسَنَةً ) ، كعِدَةٍ ؛ هكذا في النسخِ على أنَّ حَسَنَةً صفَةٌ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.419 harf
Madde başı: وشىوَشَى 1 وَشَى ذ , inf. n. وَشْىٌ, He variegated, or figured, a piece of cloth, or a garment; (Mgh, Msb, * K;) and embellished it. (K.) ― -b2- وَشَى بِهِ اِلَى السُّلْطَانِ, (S, K,) or عِنْدَ السُّلْطَانِ, (Msb,) He calumniated, or misrepresented, him to the Sultلn. (S, Msb, K.) شِيَةٌ شِيَةٌ ذ Any colour differing from the main colour of a horse, &c.; a colour differing from the rest, (S,) or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.309 harf
وَشَى وَشَى a. [ يَشِي ]( n. ac. وَشْي 1 , شِيَة [ وِشْيَة 2t ]), Figured, coloured; embroidered ( cloth ); adorned, embellished; overcoloured, tricked out ( talk ). b. ( n. ac. وَشْي 1 , وِشَاْيَة 23t ), Increased, multiplied ( tribe ). c. [ Bi & Ila ], Slandered, misrepresented.... to. d. [ Bi ], Brought forth. وَشَّيَ وَشَّيَ II , a. see I (a) . أَوْشَيَ أَوْشَيَ IV , a. Put
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.320 harf
وشي وَشَى - يَشِي - شِيَة وَشَى - يَشي + كائن + شيئاً (الثوب - الكلام): يُجَمِّله بأشياء زائدة عنه ليست فيه: يُجَمِّله بإضافة أشياء زائدة أو بقع من ألوان من غير لونه ولا تغلب على معظمه شِيَة: أصلها " وَشْيَة ": عاى وزن " فَعْلَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " وَشَى - يَشِي ": التبقيع بلون خاص وبطريقة خاصة معينة لثوب أو جلد أو ما شابه {
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler13 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ثور

    1 ortak ayet · Öküz demektir

  2. بقر

    1 ortak ayet · Sığır

  3. ذبح

    1 ortak ayet · Zebih kesilmiş hayvan demektir

  4. حرث

    1 ortak ayet · Hars ekin demektir

  5. ذلل

    1 ortak ayet · Zeyl etek denektir

  6. سقي

    1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur

  7. كود

    1 ortak ayet · Neredeyse o

  8. فعل

    1 ortak ayet · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir

  9. سلم

    1 ortak ayet · “Süllem” merdiven demektir

  10. جيأ

    1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  11. حقق

    1 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  12. أرض

    1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

Geçtiği ayetler(1)

  1. قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا ذَلُولٌ تُثِيرُ الْأَرْضَ وَلَا تَسْقِي الْحَرْثَ مُسَلَّمَةٌ لَا شِيَةَ فِيهَا قَالُوا الْآنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُوا يَفْعَلُونَ

    AlacaDedik ki: Rabbım, o, ne boyunduruğa koşulup arazi sürecek, ne de ekin sulayacak bir inektir, zillete uğramamıştır. Bütün kusurlardan uzaktır. Onun alacası da yoktur, buyuruyor. Onlar: İşte şimdi gerçeği ortaya koydun, dediler. Hemen onu boğazladılar ki az kalsın bunu yapmayacaklardı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökوشي
YapıÜçlü
Özel DurumLefîf-i mefrûk (ilk harfi و, son harfi ي olan illetli kök)
Bağlamsal Yakın Köklerخلط, زخرف, بقع
Zıt Kökخلص
Çekirdek Özet 1Bir zemin üzerine farklı renkte nakış işlemek, ana rengi bozan alaca leke veya desen
Çekirdek Özet 2Yaratılışta veya nesnede arılığı bozan, tek rengi kıran harici leke ve katışığın bulunmayışı
Çekirdek Özet 3Bir bütünün niteliksel saflığını, homojenliğini ve harici tesirlerden arınmışlığını tespit
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir estetik nakış veya süs kabul edip saflığı ve kusursuzluğu bozan her türlü alaca katışık boyutunu ihmal etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وشBirbirine geçme, giriftlik, yüzeyde iç içe desenlenme ve dallanma hareketidir; وشج (dalların birbirine sarılması), وشح (iki renkli kuşak kuşanma), وشب (karışık topluluk) köklerinde bu çekirdek belirgindir.يİlletli son ses, bu girift ve iç içe geçme hareketini ince bir yüzey nakşına, renk alacalığına ve detaya yayarak renksel zıtlığın oluşturduğu belirgin leke veya desen haline dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki ayrı unsuru veya rengi birbirine bitiştirme, zemin ile deseni raptetme hareketidir.
شDiş; ısırma, parçalama, keskinlikZemini bölen, homojenliği yaran ve zıt renk geçişleriyle yüzeyi ayrıştıran kesintidir.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaZemin üzerindeki nakşın veya lekenin somut bir fiil, dokuma ya da biçimlenişle tezahür etmesidir.
وشيBir zemin üzerine harici bir unsurun eklenerek bütünlüğün yarılması ve yüzeyin alacalı hale getirilmesiZemin renginin kesilip araya başka bir rengin tutturulmasıyla oluşan alaca leke, nakış ve süsleme eylemidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDokunan bir kumaşın zeminine farklı renkte ipliklerle nakış işlemek, atın veya sığırın gövdesindeki ana renkten farklı olan alaca leke ve benek.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi el-Esved b. Ya‘fur bir beytinde baharın çiçek açmış bitki örtüsünü nakışlı yastıklara benzetirken kökü şöyle kullanır: حَمَتْها رِماحُ الحَرْبِ، حتى تَهَوَّلَت / بِزاهِرِ نَوْرٍ مِثْلِ وَشْي النَّمارِقِ
Erken Arapça kullanımBir kimsenin lafını süsleyip arasına yalan ve tezvir katarak başkasına aktarması anlamında koğuculuk için «وَشَى بِهِ وَشْياً وَوِشَايَةً» denilmiş, bu eylemi yapana da «وَاشٍ» adı verilmiştir; ayrıca hayvanın döl verip çoğalması için «وَشَتِ المَاشِيَةُ» ifadesi kullanılmıştır.

Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Esâsü’l-Belâga, Mekâyîsü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça وشي kökü, Sami dillerinin genelinde dokuma, renk katma, işaretleme ve alacalı kılma semantik alanında sınırlı fakat belirgin bir iz düşümüne sahiptir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde kumaşın boyanması ve desenlenmesi çoğunlukla başka köklerle karşılansa da, yüzeyde harici bir işaret oluşturma veya benek bırakma mantığı Arapçada kökün fonetik yapısıyla birincil olarak korunmuştur. Kökün içerdiği و ve ش konsonantları, girift ve karışık dokuları ifade eden ortak Sami ses repertuvarı ile örtüşür. Arapça içinde kök, bir yandan «renk içine renk karıştırma» (alaca ve nakış), diğer yandan «araya fitne ve yalan katarak sözü tezvir etme» (koğuculuk) ve «doğurarak artma» semantik hatlarına ayrılarak özgün bir genişleme kaydetmiştir. Kökün diller arası düzenli ses denklikleriyle doğrudan tespiti sınırlı olduğundan ortak Sami mirasındaki yeri dar bir morfolojik çerçevededir.

Güven Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisânü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönوشي kökünden türeyen ve «şiye» (شِيَة) vezninde gelen isimİlk harfi illetli olup düşmüş (vav hazfedilmiş), mastar/isim kalıbında sonuna yuvarlak te eklenerek zemindeki farklı renkteki lekeyi, kusuru veya nakşı adlandırmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Kuzeybatı Sami dillerinde nakış, benek ve yüzey karışımı kavramlarıArapçadaki gibi hem fiziksel alaca hem de sözlü tezvirat (koğuculuk) çift kutbunu taşıyan biçimler ağırlıklı olarak Arap yarımadası havzasında belirginleşmiştir.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda kökün düzenli ve doğrulanabilir bir dış soydaşına ulaşılamamıştır.Veri bulunamadı

Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, HALOT, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وشيAnlamlıNakışlamak, alacalı olmak, sözü süslemekBir zeminde farklı renkte desen oluşturmak, leke veya benek barındırmak, koğuculuk yapmak.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
ويشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
شويAnlamlıAteşte kızartmak, yakmak, pişirmekEti doğrudan ateşe tutarak pişirmek veya bir şeyin yüzeyini hafifçe yakıp değiştirmek.Anlam bağı dolaylıdır; harf çevrilmesidir (kalb değildir), Kur'an'da geçer.
شيوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
يوشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
يشوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وشيMerkezRenk karışımı, alaca, nakışBir zemin üzerindeki homojenliği bozan zıt renkli harici leke veya desen.Kumaşta nakış, hayvanda ana rengi bozan benek veya alaca oluşumudur.
خلطKomşuKarışım, katışmaİki veya daha çok maddenin özsel olarak birbirine girmesidir; وشي gibi yüzeysel desenleme şartı aramaz.Birbirine karışan unsurların ayırt edilemez hale gelmesi veya karma yapı oluşturmasıdır.
زخرفKomşuSüsleme, yaldızlamaParlaklık, yaldız ve göz alıcı harici süslemeyi hedefler; وشي doğrudan iki rengin tezat desenini vurgular.Yüzeyin süsle kaplanarak asıl mahiyetinin parıltı arkasına gizlenmesidir.
بقعKomşuAlacalık, beneklilikZeminde yer yer beliren düzensiz renk lekeleridir; وشي kadar incelikli bir desen ve nakış boyutu taşımaz.Renklerin bir düzen olmaksızın zıt lekeler halinde yüzeyde dağılmasıdır.
خلصZıtArılık, katışıksızlıkHiçbir yabancı unsur, tortu veya leke barındırmayan mutlak saflık durumudur.Bütün renk ve karışımlardan arınmış, yekpare ve saf olma niteliğidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوشيKumaşa nakış işlemek, alaca leke taşımakZemindeki tek rengi veya arılığı bozan her türlü zıt renkli desen ve benektir.Kesin
Latincemacula, variegatioLeke, alacalık, çok renklilikYüzeyde beliren lekeyi ve renk çeşitliliğini karşılar; kumaş dokuma sanatındaki nakış zarafetini tam içermez.Güçlü
İngilizceblemish, speckle, variegationKusur lekesi, benek, alacalıkTek rengi bozan alaca lekeyi ve benekliliği karşılar; kökün koğuculuk veya süsleme boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaMakel, Sprenkel, MusterungLeke, kusur, benekli desenHem fiziksel renk katışığını hem de saflığı bozan lekeyi ifade eder; bağlamsal nakış boyutunu sınırlı verir.Güçlü
Fransızcamoucheture, bigarrure, tacheBenek, alaca desen, lekeRenklerin birbirine karışmasıyla oluşan benek ve alacayı karşılar; kökün türevsel zenginliğini kısmen kapsar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
شِيَةَAlaca leke, ana rengi bozan yabancı renk ve kusurKurban edilecek sığırın renginin tamamen yekpare, sarı ve arı olduğunu; üzerinde hiçbir beyaz, siyah veya zıt renkli leke bulunmadığını bildiren emir bağlamı (Bakara 2:71).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTenzihi sıfatlar ve kusursuzluk bahsiVarlıkta hiçbir eksiklik, katışık veya nakisanın bulunmaması; zat-ı ilahinin her türlü harici niteleme ve arızadan münezzeh kılınması.Varlık ve sıfat düzeyinde homojen saflık, yabancı bir arızanın ve lekenin yokluğu.
FıkıhKurban edilecek hayvanın nitelikleri ve kusur bahsiKurban edilecek hayvanın ayıplardan, alacalıktan ve niteliğini düşürecek renk karışımlarından salim olması şartı.İbadete konu olan varlığın fiziksel bütünlüğü ve lekesiz, yekpare nitelik taşıması.
TefsirBakara kıssasındaki ineğin vasıfları (Bakara 2:71)İsrailoğullarının aşırı soru sorması neticesinde emrin daralması ve kurban edilecek sığırın üzerinde başka hiçbir rengin bulunmaması şartı.İstenen nesnenin mutlak homojenliği; rengi kıran tek bir benek ve lekenin dahi bulunmaması (لا شِيَةَ فِيهَا).
HadisSaflık, tevhit ve tezvirattan sakınma rivayetleriSözü süsleyip koğuculuk yaparak fitne uyandıranların kınanması ve amellerin riya katışığından arındırılması.Amelde ihlasın bozulmaması; sözde ve niyette hakikati tahrif eden alaca süslerin dışlanması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve niyet saflığıKatışıksız ihlasBütün yabancı motivasyonları dışlamaKulun ameline hiçbir riya, menfaat veya şirk lekesinin karışmaması, niyetin tek renk olmasıdır.Kesin
İlmiVeri ve tanım netliğiMetodolojik homojenlikHarici parazitleri ayıklamaBilimsel bir hipotez veya kuramın içine yabancı, kanıtlanmamış kabullerin ve yanıltıcı süslerin girmemesidir.Güçlü
SiyasiAhit ve diplomasi ahlakıŞeffaflık ve sadakatKoğuculuk ve tezviratı engellemeToplumsal sözleşmede ve siyasi iradede laf cambazlığına, içten pazarlığa ve fitne nakışlarına yer verilmemesidir.Güçlü
İktisadiMal ve para standardıKalite standardı ve hilesizlikAyıp ve hileyi tasfiye etmeTicarete konu olan emtianın veya paranın içine düşük ayarlı maden, gizli ayıp veya yanıltıcı ambalaj karıştırılmamasıdır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz ayrımı ve saflık derecesi (homojenlik)Kimyada veya malzeme biliminde bir maddenin tek bir fazdan oluşması; kristal yapıda atomik dizilimi bozan yabancı katkı maddesi (safsızlık/dopant) içermemesi durumudur.Güçlü
Beşeri bilimlerNormatif tutarlılık ve bütünlükHukukta ve ahlakta bir kural veya ilkenin çelişkili istisnalarla, gizli ajandalarla veya rüşvet niteliğindeki harici tesirlerle zedelenmeksizin uygulanmasıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece hayvanın derisindeki estetik bir alaca veya kumaştaki nakış olarak görmek; kavramın «katışıksızlık, homojenlik ve hilesizlik» ilkesini gözden kaçırmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'daki tekil kullanımında (Bakara 2:71), bir emrin ifasında aranan mutlak kusursuzluğu, zeminle çelişen en ufak bir yabancı lekenin dahi kabul edilmeyişini ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyette geçen «lâ şiyete fîhâ» ifadesi alelade bir renk tasviri sanıldığında, İsrailoğullarının zihniyetindeki pazarlıkçı, detaya boğulan ve saflığı yitiren tutumun tefsiri yüzeyselleşir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin talep ettiği saflık, berraklık ve samimiyetin zıddı olan her türlü gizli katışık, alaca leke ve tezviratın mahiyetini tek bir somut imge üzerinden zihne nakşettiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrailoğullarının sığır kesme emri karşısındaki tavırlarını anlatan ve ilahi emirlerin ifasındaki ciddiyeti ortaya koyan Bakara kıssasında (Bakara 2:67-71) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İbadet ve teslimiyetin şekilsel teferruatlara boğularak zorlaştırılmasının eleştirildiğini ve aslolanın katışıksız, şüphesiz ve lekesiz bir teslimiyet olduğunu göstererek lafızcılığı düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kumaşın zeminine farklı renkte iplikle nakış işlemek, sığır veya atın ana rengi üzerinde zıt renkte beliren leke, benek ve alacalık.
  • Soyut anlamBir bütüne harici bir unsurun, yalanın, riyanın veya ayıbın katılmasıyla o bütünün özgün saflığının, sadeliğinin ve homojenliğinin bozulması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin veya nesnenin hiçbir yabancı unsur, çatlak, tezat leke veya hile barındırmayacak şekilde mutlak arılık ve yekpare standart taşıması hali.
  • LaTeX modeliS={x∈U∣∀y∈S,  f(x)=f(y)}∧δ(S)=∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde U evrensel nitelik kümesini, S incelenen varlığın veya zeminin durumunu temsil eder. f(x)=f(y) ifadesi, kümedeki her noktanın aynı nitelik ve renk değerine sahip olduğunu, yani homojenliği gösterir. δ(S)=∅ bağıntısı ise zemin üzerinde bu homojenliği bozan, ana renkten sapan hiçbir harici leke, nakış, yabancı unsur veya alacanın (δ) bulunmadığını ifade ederek «lâ şiyete fîhâ» (üzerinde hiçbir alaca katışık yoktur) ilkesini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: و