وفر
و - ف - ر
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Eksiksiz
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.526 harfباب الراء والفاء و و ا ي ء معهما
ف ر و، ف و ر، و ر ف، و ف ر، ر ي ف، ف ر ي، أ ر ف، ر ف أ، ر أ ف، ف ر أ، ف أ ر، أ ف ر مستعملات
فرو:
فَرْوَةُ الرّأس: جِلْدَتُه بشَعَرها. والفَرْوُ: معروفٌ، وجَمعُه فِراء، وإذا كان الفَرْوُ كالجُبَّة فاسمه: فَرْوة.
فور:
الفَوْرُ: فَوْرُ القدر والنّار، والدُّخانِ والغَضَب. والفَوّارة: العين تجيش وتفور بمائها.. وفي الكَرِش فَوّارتانِ في باطنهما غُدَّتان من كلّ ذي
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR724 harfالوَفْرُ: المالُ الكثير. والوَفْرَةُ: الشعرُ إلى شحمة الأذُنِ، ثم الجُمَّةِ، ثم اللِمَّةِ، وهي التي ألَمَّتْ بالمنكبين. والمَوْفورُ: الشيء التام. ووَفَرْتُ الشيءَ وَفْراً. ووَفَرَ الشيءُ بنفسه وُفوراً. وقولهم: توفَرُ وتُحْمَدُ، من قولك وفَرْتُهُ عِرْضَهُ وماله. قال الفراء: إذا عُرِضَ عليك الشيء فلك أن تقول توفَرُ وتُحْمَدُ ولا تقل توثَرُ. يضرب هذا المثل للرجل تعطيه الشيءَ فيردُّه عليك غير
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR15.081 harfر ف ( وايء )
ريف ، روف ، ورف ، وفر ، أرف ، فرا ، فرأ ، فار ، فأر ، رفأ ، أفر .
روف رأف : قال الله عزّ وجلّ : ( وَلاَ تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِى دِينِ اللَّهِ ) ( النور : 2 ) .
قال الفراء : الرّأفة ، والرآفة : الرحْمة : مثل الكأبَة والكَآبة .
وقال الزّجاج : معنى ( لا تأخذكم بهما رأفة ) ، أي لا تَرحموهما فتُسْقطوا عنهما ما أَمر الله به من الحَدّ .
ومن صِفات الله عزّ وجلّ : الرَّؤُوف ، وهو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.372 harf(باب الواو والفاء وما يثلثهما)
(وفق) الواو والفاء والقاف: كلمةٌ تدلُّ على ملاءمة الشيئين. منه الوَفْق: الموافَقة. واتَّفَق الشيئانِ: تقارَبَا وتَلاءَما. ووافَقْتُ فلاناً: صادقْتُه، كأنهما اجتمعا متوافِقَين.
(وفل) الواو والفاء واللام: كلمةٌ تدلُّ على شَعَر وخُشُونة. ودُبِغ السِّقاءُ حتَّى ذهَبَ وَفْلُه، أي ما عليه من شَعر وخُشُونة. والوَفْل: ما تطايرَ من الجلد من شَعَره. والله أعلم بالصواب.
(وفي)
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR277 harf- الوفر: المال التام. يقال: وفرت كذا: تممته وكملته، أفره وفرا ووفورا وفرة ووفرته على التكثير. قال تعالى: ﴿فإن جهنم جزاؤكم جزاء موفورا﴾ [الإسراء/63] ووفرت عرضه: إذا لم تنتقصه، وأرض في نبتها وفرة: إذا كان تاما، ورأيت فلانا ذا وفارة. أي: تام المروءة والعقل، والوافر: ضرب من الشعر.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR716 harfو ف ر
شيء وافر وموفور وموفّر ومستوفر وقد وفر ووفر ووفرته ووفرت عليه حقّه فاستوفره نحو: وفّيته إياه فاستوفاه.
وهذه أرض في نبتها وشجرها وفرة وفرة أي وفور لم يرع ولم يحطمه المال.
ولفلان وفر: مال وافر وهو في فرة من المالس.
وسقاء أوفر ومزادة وفراء: لم يقص من أديمها شيء.
وجارية ذات وفرة: ذات جمّة إلى أذنيها.
وأكلت من الوافرة وهي ألية الكبش إذا كانت ومن المجاز: وفرته عرضه وفراً
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.534 harfالوَفْرُ من المال والمتاع: الكثيرُ الواسعُ، وقيل: هو العامُّ من كل شيء، والجمع وُفُورٌ؛ وقد وَفَرَ المالُ والنباتُ والشيءُ بنفسه وَفْراً ووُفُوراً وَفِرَةً. وفي حديث عليّ، رضي الله عنه: ولا ادَّخَرْتُ من غنائمها وَفْراً؛ الوَفْرُ: المال الكثير، وفي التهذيب: المال الكثير الوافر الذي لم ينقص منه شيء، وهو موفور وقد وَفَرْناه فِرَةً، قال: والمستعمل في التعدّي وفَّرْناه تَوْفِيراً.
وفي الحديث: الحمد
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR267 harf* و ف ر * * المَوْفُورُ * الشيء التام و * وَفَرَ * الشيء يَفِرُ بالكسر * وُفُوراً * و * وَفَرَهُ * غيره من باب وعد يتعدى ويلزم و * الوَفْرُ * بوزن النصر المال الكثير و * وَفَّرَ * عليه حقه * تَوْفِيراً * و * اسْتَوْفَرَهُ * أي استوفاه وهم * مُتَوَافِرونَ * أي هم كثير
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.362 harfالوفر: الغنى، والوفر من المال والمتاع: الكثير الواسع الذي لم ينقص منه شيء أو العام من كل شيء، ج وفور، وقد وفر المال والنبات والشيء بنفسه، ككرم ووعد، وفارة ووفرا، ووفورا وفرة ككرامة ووعد وقعود وعدة، أي كثر، فهو وافر واتعز الشيء ومز يقال: وفرته فاتفر، أنشد الأصمعي لبشير بن النكث يصف دلوا:
وحوأب أثجر وفي فاتغر يقال: أرض وفراء، إذا كان نباتها فرة، أي كثرة. وهذه أرض في نباتها وفر ووفرة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.955 harfوَفَرَ
1 وَفَرَ ذ , (T, S, M, A, Msb, K,) aor. يَفِرُ; (T, Msb, K; *) and وَفُرَ, [aor. يَوْفُرُ;] (A, K;) inf. n. وُفُورٌ (T, S, M, Msb, K) and وَفْرٌ and فِرَةٌ, (M, K,) [all of the former,] or وَفْرٌ is inf. n. of the trans. v.; (Msb;) and وَفَارَةٌ, (K,) [which is of the latter;] It (a thing) was, or became, full, complete, perfect, whole, or entire: (S, Msb:) or it (a thing, TA, or property,
وَفَرَ 1 وَفَرَ ذ , (T, S, M, A, Msb, K,) aor. يَفِرُ; (T, Msb, K; *) and وَفُرَ, [aor. يَوْفُرُ;] (A, K;) inf. n. وُفُورٌ (T, S, M, Msb, K) and وَفْرٌ and فِرَةٌ, (M, K,) [all of the former,] or وَفْرٌ is inf. n. of the trans. v.; (Msb;) and وَفَارَةٌ, (K,) [which is of the latter;] It (a thing) was, or became, full, complete, perfect, whole, or entire: (S, Msb:) or it (a thing, TA, or property, M, K, and herbage, M, [and a collection of goods, or commodities, or household furniture and utensils,]) was, or became, much, abundant, ample, or copious; (T, M, A, K;) not deficient: (T:) or it (anything) was, or became, generally, or universally, comprehensive: [syn., in the last sense, عَمَّ, as is implied by an explanation of the epithet وَفْرٌ, by which this sense of the verb is indicated in the lexicons whence this signification is taken:] (M, A, K:) as also ↓ اتّفر, (K,) [and ↓ توفّر: see وَافِرٌ.] You say also of a branch, وَرَقًا ↓ اِسْتَوْفَرَ [It was full of, or abounded with, leaves]. (L, K, art. غمد. ?? وَفَرَ عِرْضُهُ, and وَفِرَ, (M, L,) inf. n. [of the former] وُفُورٌ, (M,) (tropical:) [His honour, dignity, or estimation, was unimpaired;] he was honourable, or generous, not careless of his honour, or dignity, or estimation. (M, L.) -A2- وَفَرَهُ, (T, S, M, A, Msb, K, *) aor. يَفِرُهُ, (T, Msb,) inf. n. وَفُرٌ (T, S, M, Msb, K) and فِرَةٌ, (T, M,) and وَفْرَةٌ, (TA, as from the K, but wanting in the CK and in a MS. copy of the K,) He made it full, without lack or defect, complete, perfect, whole, or entire; (S, Msb;) as also ↓ وفّرهُ, inf. n. تَوْفيرٌ; (K;) and ↓ اوفرهُ, inf. n. اِيفَارٌ; and ↓ استوفرهُ: S, * TA:) or, as also ↓ وفرّهُ, (T, M, A, K,) which latter is the usual form, (Lth, T,) he made it much, abundant, ample, or copious; (Lth, T, M, A, K;) not deficient. (Lth, T.) You say, وَفَرَ لَهُ مَالَهُ He made his property much, abundant, ample, or copious. (K, * TA.) And it is said in a trad., الحَمْدُ للّٰهِ الَّذِى لَا يَفِرُهُ الْمَنْعُ Praise be to God, whom withholding doth not make to abound. (TA.) You say also, ↓ وفّر الثَّوْبَ He cut out the garment whole. (M, K.) And السِّقَآءَ ↓ وفّر He made the skin whole, without cutting off any redundance. (M.) And لَهُ طَعَامَهْ ↓ وَفَّرْتُ, inf. n. تَوْفِيرٌ, I made his food full, or complete, in quantity; not deficient. (Msb.) And ↓ وَفَّرْتُ عَلَيْهِ حَقَّهُ فَاسْتَوْفَرَهُ I gave him the whole of his right, or due, and so he received the whole of it; syn. of the former verb with its objective complement and the prep., وَفَّيْتُهُ, (A, Mgh,) or أَعْطَيْتُهُ الجمِيعَ; (Msb;) and of the latter verb with its objective complement, ↓ اِسْتَوْفَاهُ: (A, Mgh, K:) or both these verbs, thus used, signify the same, i. e., استوفاه, (S, K) [in the former of which we read, وَفَّرَ عَلَيْهِ حَقَّهُ تَوْفيرًا وَاسْتَوْفَرَهُ أَىِ اسْتَوْفَاهُ; and in the latter, اِسْتَوْفَرَ عَلَيْهِ حَقَّهُ اِسْتَوْفَاهُ كَوَفَّرَهُ.] You also say, وَفَرَهُ عَطَآءَهَ, (M, K,) inf. n. وَفْرٌ, (TA,) He restored, or returned to him his gift, being content with it, (M, K.) or deeming it little. (M, TA.) And وَفَّرَ اللّٰهُ حَظَّهُ مِنْ كَذَا God made his lot, or share, of such a thing, full, or complete. (T.) And شَعَرَهُ ↓ وفّر (tropical:) He left his hair to become abundant and long. (A, TA.) And وَفَرْتُ العِرْضَ, aor. أَفِرُهُ, (Msb,) inf. n. وَفْرٌ (Msb, TA) and فِرَةٌ; (TA [in my copy of the Msb, افر, which is probably a mistranscription;]) and وَفَّرْتُهُ, in an intensive sense; (Msb;) He preserved, or guarded, honour, dignity, or estimation. (Msb.) And وَفَرَهُ عِرْضَهُ; (S, M, A, K;) and وفّرهُ عِرْضَهُ; (A;) and وَفَرَهُ لَهُ; (M;) or لَهُ ↓ وفَّرهُ, (K,) inf. n. تَوْفِيرٌ; (TA;) (tropical:) [He preserved his honour, &c., unimpaired;] he spoke well of him, and did not find fault with him; (A;) he did not revile him; (M, K;) as though he preserved it [namely his honour, &c.] to him abundant and good, not diminishing it by reviling. (M.) It is said in a proverb, تُوفَرُ وَتُحْمَدُ عَلَى كَذَا (S, * A,) (tropical:) Thy honour, or dignity, or estimation, will be preserved, or guarded, and thou wilt be spoken well of, for such a thing: (A:) from وَفَرْتُهُ عِرْضَهُ; and مَالَهُ: (S:) said by him to whom a thing is offered: and applied to a man who, when thou hast given to him a thing, returneth it to thee without discontent, or without esteeming it little. (Fr, S.)
2 وَفَّرَ see وَفَرَهُ, and what follows it in the same paragraph.
4 أَوْفَرَ see وفَرَهُ.
5 تَوَفَّرَ see وَفَرَ. ― -b2- توفّر عَلَيْهِ (tropical:) He was regardful of those things pertaining to him (namely his companion, A) which one is under an obligation to respect or honour; (S, A, K;) and held loving communion, commerce, or intercourse, with him. (TA.) ― -b3- توفّر عَلَى كَذَا (tropical:) He turned his purpose, or intention, or strong determination or resolution, (هِمَّتَهُ,) toward such a thing. (A, Mgh, Msb.)
8 اِوْتَفَرَ see وَفَرَ.
10 اِسْتَوْفَرَ see وَفَرَ: -A2- and see وَفَرَهُ, in two places.
وَفْرٌ وَفْرٌ ذ : see وُفُورٌ. ― -b2- Also, [an inf. n. used as an epithet in which the quality of a subst. predodominates] Much, or abundant, property, (Lth, T, S,) of which nothing is deficient: (Lth, T:) what is much, abundant, ample, or copious, of property, and of goods, or commodities, or household furniture and utensils; (M, A, K;) whereof nothing is deficient: (TA:) or what is generally, or universally, comprehensive, (عَامٌّ,) of anything: (M, A, K:) pl. وُفُورٌ. (M, K.) See also وَافرٌ.
فِرَةٌ فِرَةٌ ذ : see وُفُورٌ.
وَفْرَةٌ وَفْرَةٌ ذ : see وُفُورٌ. ― -b2- Also, Hair collected together upon the head: or hair hanging down upon the ears: or hair extending beyond the lobe of the ear: (M, K:) or hair extending to the lobe of the ear: (S:) or hair (T, Mgh, Msb) such as is termed جُمَّة, (T, A, Mgh,) extending to the ears: (T, A, Mgh, Msb:) it is said to be larger than what is termed جُمَّة; but this is a mistake: (M:) the order is this: first, the وَفْرَة; then, the جُمَّة; then, the لِمَّة: (S, M, K:) the second of these three is what extends beyond the ears; (M;) and the third is what descends upon the shoulder-joints: (S, M:) pl. وِفَارٌ. (M, K.)
وُفُورٌ وُفُورٌ ذ and ↓ وَفْرٌ and ↓ وَفْرَةٌ and ↓ فِرَةٌ [are inf. ns., (see 1,) used as simple substs.,] all signify the same: (S, TA:) Fulness, completeness, perfectness, wholeness, or entireness: (S:) or muchness, abundance, ampleness, or copiousness: (TA:) and the second also, richness; or competence. (A, K.) You say, هٰذِهِ أَرْضٌ فِى نَبْتِهَا وَفْرٌ, (S,) and ↓ وَفْرَةٌ, (S, A,) and ↓ فِرَةٌ, (S, A, K,) i. e., وُفُورٌ, (S, A, TA,) This is land in the herbage of which is fulness, &c., (S,) or abundance; (TA;) the herbage of which has not been pastured upon. (S, A, TA.) And هُوَ فِى وَفْرَةٍ مِنَ المَال [He is in possession of abundance of property]. (A.)
وَافِرٌ وَافِرٌ ذ and ↓ مَوْفُورٌ and ↓ مُوَفَّرٌ and ↓ مُتَوَفِّرٌ [and ↓ أَوْفَرُ and ↓ وَفْرٌ] all signify the same: [i. e., Full, without lack or defect, full-sized, complete, perfect, whole, or entire: or much, abundant, ample, or copious.] (A, TA.) You say, مَالٌ وَافِرٌ and نَبَاتٌ وَافِرٌ, &c., [Full, or complete, &c., or] much, or abundant, property, and herbage, &c., (TA.) And ↓ شَىْءٌ مَوْفُورٌ A thing that is full, complete, &c. (S.) And ↓ جَزَآءٌ مُوَفَّرٌ A recompense of which nothing is deficient. (TA.) And الشَّعَرِ ↓ فُلَانٌ مُوَفَّرُ (tropical:) Such a one has his hair left to become abundant and long. (TA.) And سِقَآءٌ ↓ أَوْفَرُ, (T, S, A, K,) and ↓ وَفْرٌ, (Sgh, K,) A skin for milk, or water, made of hide of which nothing is deficient. (T, S, A, K.) And in like manner, مَزَادَةٌ وَفْرَآءُ A leather water-bag made of a complete skin; (S, M, A, K;) nothing thereof being deficient: (S, TA:) also signifying a leather water-bag filled (M, K, * TA) completely. (M, TA.) And ↓ أَرْضٌ وَفْرَآءُ Land in the herbage of which is abundance: (M, K, * TA:) and land of which the herbage has not been diminished. (S, K.) And ↓ أُذُنٌ وَفْرَآءُ An ear having a large lobe: (M:) or a large ear, (K, TA,) large in the lobe. (TA.) You say also, ↓ هُمْ مُتَوَافِرُونَ They are numerous. (S, K.) ― -b2- الوَافِرُ The fourth metre (بَحْر) in prosody; (M, * K;) the measure of which consists of مُفَاعَلَتُنْ six times [in its original state]: (Sgh, K:) or, [in practice,] مُفَاعَلَتُنْ مُفَاعَلَتُنْ فَعُولُنْ, twice: or مُفَاعَلَتُنْ مُفَاعَلَتُنْ, twice: (M, L:) so called because its feet are made full like those of the كَامِل, except that there is [in practice] an elision in their letters, so that it is not complete. (M, L.)
أَوْفَرُ أَوْفَرُ ذ , fem. وَفْرَآءُ, [pl. وُفْرٌ:] see فَافِرٌ.
مُوَفَّرٌ مُوَفَّرٌ ذ : see وَافِرٌ, in three places. ― -b2- تَرَكْتُهُ عَلَى أَحْسَنِ مُوَفَّرٍ (tropical:) I left him in the best state, or condition. (TA.)
مَوْفُورٌ مَوْفُورٌ ذ : see وَافِرٌ.
مُتَوَفّرٌ مُتَوَفّرٌ ذ : see وَافِرٌ.
مُتَوافِرٌ مُتَوافِرٌ ذ : see وَافِرٌ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.169 harfوَفَرَ
وَفَرَ
a. [ يَفِرُ ] ( n. ac. وَفْر 1 , فِرَة [ 2t ] , وُفُوْر 27 ), Abounded; was plentiful, numerous.
b. ( n. ac. وَفْر 1 , وِفْرَة 2t ) [ acc. & La ], Increased, multiplied.
c. Reciprocated ( gift ).
d. Respected, spared ( honour ).
وَفُرَ
وَفُرَ U ( n. ac. وَفَاْرَة 22t ),
a. see supra (a) .
وَفَّرَ
وَفَّرَ II ,
a. Increased, augmented, multiplied; added to; completed.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok13.410 harfوفر
وَفَرَ - يَفِرُ - مَوْفور
وَفَرَ - يَفِرُ + الكائن أو الشيء: يكون موفوراً ومتوفراً: يوجد منه كمية كافية وزيادة: تتوفر كمية كبيرة وكثيرة من الشيء تكفي وتزيد على حاجة كائن أو جمع من الكائنات
مَوْفور: اسم مفعول من " وَفَرَ - يَفِرُ ": الشيء الذي تتوفر وتوجد منه كميات كافية وزيادة عن الحاجة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الكثرة والوفرة
Sîgalar(1)
Mücavir kökler5 mücavir (8 toplam)
- ذهب
1 ortak ayet · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
- جهم
1 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- جزي
1 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
- تبع
1 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(1)
قَالَ اذْهَبْ فَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَاؤُكُمْ جَزَاءً مَوْفُورًا
EksiksizBuyurmuştu ki: Haydi git, onlardan her kim sana uyarsa; muhakkak cehennem sizin cezanızdır. Hem de tam bir ceza.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وفر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (ilk harfi illetli / vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وفي, تمم, كمل, كثر |
| Zıt Kök | نقص |
| Çekirdek Özet 1 | Kendisinden hiçbir parça kesilip eksiltilmemiş, tastamam ve bol olma |
| Çekirdek Özet 2 | Hak edilen karşılığın veya cezanın hiçbir eksiltme olmadan bütünüyle ödenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin ve dengenin matematiksel tamlık ve eksiksiz karşılık ilkesiyle tecellisi |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin salt niceliksel çokluk sanılarak niteliksel dokunulmamışlık ve eksiksizlik boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وف | Bir sınıra ulaşma, borcu veya hakkı tamamlama, denk gelme ve birikme; bu anlam وفي kökünde hakkı eksiksiz vermede, وفد kökünde bir hedefe varıp toplanmada, وفض kökünde hedefe doğru hızla toplanmada ve وفق kökünde iki şeyin tam denk gelmesinde görülür. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfi baş, nihai üst sınır ve kabarma imgesi katarak birikintiyi en üst tepe noktasına ulaştırır; nesnenin hiçbir eksilmeye uğramadan kendi tam hacminde ve zenginliğinde kalmasını sağlar. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlama, bitiştirme, parçaları bir arada tutarak dağılmayı önleme işlevi görür. |
| ف | Ağız | Açıklık, dışa taşma, belirginleşme ve hacmin dolup dışarıya yönelmesi dinamiğini kurar. |
| ر | İnsan başı | Üst sınır, tepe noktası, nihai yetkinlik ve kemal mertebesini temsil eder. |
| وفر | Parçaların sıkıca bağlanarak dış sınırına ve en üst tepe noktasına kadar eksiksiz doldurulması | Çengelin tuttuğu bütünlük, ağzın açtığı hacimle birleşip tepe sınırına (ر) ulaştığında hiçbir parçası eksilmemiş, en üst hacmini doldurmuş tam ve bol bir varlık meydana getirir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Derisinden hiçbir şey kesilip kırpılmamış tam su tulumu (el-mezâdetü'l-vefrâ'), kulak hizasına kadar uzayıp gürleşen saç tutamı (el-vefre) ve otu hiçbir hayvan tarafından otlatılmamış, eksiksiz gür arazi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cemîl Buteyne'ye ait beyitte dünyalıktan hiçbir eksiksiz mal ve servetin bulunmadığı yalın bir durum tasvir edilir: تَمَنَّيْتُ مِنْ حُبِّي بُثَيْنَةَ أَنَّنَا / عَلَى رَمَثٍ فِي الشَّرْمِ لَيْسَ لَنَا وَفْرُ |
| Erken Arapça kullanım | el-A'şâ'ya ait şiirde hiç otlatılmamış gür ve eksiksiz arazi anlamında kullanılmıştır: عَرَنْدَسَةٌ لا يَنْقُصُ السَّيْرُ غَرْضَها / كأَحْقَبَ بالوَفْراءِ جَأْبٍ مُكَدَّمِ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü'l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça وفر kökü, merkezi Sami dillerinde bir şeyin tam kalması, eksilmemesi, bol ve zengin olması anlam kümesiyle temsil edilir. Kökün asli semantik omurgası, kesinti ve eksilmenin zıddı olan dokunulmamış bütünlüktür. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu fonetik diziliş zayıf türevlerle izlenirken, Güney Sami ve Arapça sahasında kök hem maddi mülk ve zenginlik hem de ceza veya mükâfatta eksiksiz karşılık verme biçiminde güçlü bir gelişim göstermiştir. Kökün biliteral çekirdeği olan وف, Süryanicede tamamlama ve borcu ödeme semantiği taşıyan yapılarla akrabadır. Arapçada kök, hem niceliksel bolluğu hem de niteliksel bozulmamışlığı aynı anda ifade eden yetkin bir anlam daralmasına kavuşmuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | وف çekirdeğinden türeyen doluluk ve tamlık | Kırpılmamış deri ve otlatılmamış araziden hareketle, eksilmemiş her türlü mal ve tam cezaya aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Merkezi Sami tamamlama ve doluluk kökleri | İbranicedeki eksiksiz olma ve borcun kapatılması kökleriyle ortak anlamsal arka plana dayanır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik birikme ve doldurma tabanı | Veri bulunamadı | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وفر | Anlamlı | Eksiksiz ve bol olma | Malın ve cezanın tam olması, eksiltilmemesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ورف | Anlamlı | Uzamak, yayılmak | Gölgenin veya yeşilliğin boylu boyunca uzanıp genişlemesi | Kur'an'da geçmez; bolluk ve genişlik yönüyle anlamdaştır |
| فور | Anlamlı | Kaynamak, fışkırmak | Sıvının veya öfkenin aniden kabarıp yukarı doğru taşması | Kur'an'da geçer; tepeye ulaşma ve taşma ortak bağıdır |
| فرو | Anlamlı | Kesmek, yarmak, deri | Bir şeyi biçmek, kürk veya hayvan postunu işlemek | Kur'an'da geçmez; derinin işlenmesi ve kesilmesiyle zıt/dönüşlü ilişki kurar |
| روف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız kök olarak kaydedilmemiştir | Anlamı bulunmayan |
| رفو | Anlamlı | Onarmak, dikmek | Yırtığı birleştirip eksikliği kapatarak tam hale getirme | Kur'an'da geçmez; parçayı bütüne tamamlama bağı vardır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وفر | Merkez | Eksiksizlik ve bolluk | Kendisinden hiçbir şey kesilip eksiltilmemiş, dokunulmamış tamlık | Bütünlüğü bozulmamış, eksiksiz kılınmış karşılık |
| وفي | Komşu | İfa ve tamamlama | Bir ahdi veya borcu söz verildiği sınıra kadar ulaştırma | Sözleşme ve hak tesliminde tamlığı gözetir |
| تمم | Komşu | Bütünleme | Parçaları eklenerek eksikliği giderilmiş son aşama | Bir sürecin veya yapının kemale erip son bulmasıdır |
| كمل | Komşu | Yetkinlik | Nitelik ve sıfatların kusursuz ve eksiksiz olması | Nicelikten ziyade fonksiyonel mükemmelliği bildirir |
| كثر | Komşu | Niceliksel fazlalık | Sayı ve miktarın çok olması, yığılma | Eksiksizlik şartı aranmaksızın sayıca fazlalıktır |
| نقص | Zıt | Eksilme ve kesinti | Bütünden bir parçanın eksilmesi, hakkın kırpılması | Tamlığın ve bolluğun zıddı olarak eksik bırakmadır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وفر | Bolluk ve eksiksizlik | Kendisinden hiçbir pay eksiltilmemiş tastamam miktar | Kesin |
| Latince | plenus, cumulatus | Dolu, eksiksiz, birikmiş | Hacmin tamamen dolmasını karşılar; ceza bağlamındaki adli denklik boyutunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | ample, plenary, undiminished | Bol, tam, eksiltilmemiş | Eksiltilmemiş olma yönünü iyi verir; somut kırpılmamışlık nüansını tam taşımaz | Güçlü |
| Almanca | vollauf, ungeschmälert | Tastamam, kesintiye uğramamış | Hak ve karşılığın kırpılmadan ödenmesi bağlamını eksiksiz yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | comble, sans diminution | Tıklım tıklım, eksiltilmemiş | Tamlığı ve bolluğu ifade eder; kökün kökensel deri/arazi imgesini içermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَوْفُورًا (İsmi mef'ûl) | Eksiksiz, tam, hiçbir indirime ve kesintiye uğramayan ceza | İblis'e ve ona uyanlara vaat edilen cezanın kaçınılmazlığını, hiçbir hafifletme olmaksızın bütünüyle ödeneceğini bildiren tehdit bağlamı (el-İsrâ 17:63). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret adaleti ve cezanın niteliği | İblis ve tabilerinin cezasının hafifletilip hafifletilmeyeceği; cezanın amele tam denkliği | İlahi adaletin gereği olarak azabın hiçbir eksiltme olmadan tam tecelli etmesi |
| Fıkıh | Tazminat ve hakların ifası | Diyette ve tazminatta hakkın eksiksiz ödenmesi (tevfîrü'l-hakk) | Zimmetteki borcun indirimsiz ve kesintisiz karşı tarafa teslimi |
| Tefsir | el-İsrâ 17:63 tefsiri | مَوْفُورًا lafzının cezanın hem niceliğini hem niteliğini kapsayan tamlığı | Cezanın eksilmezliği, sürekliliği ve suçla tam örtüşen ağırlığı |
| Hadis | Ganîmet ve ahlaki erdem | Hz. Ali'nin ganimetten pay biriktirmediğini belirtmesi ve vefretü'ş-şa'r rivayetleri | Malın fazlasını tutmama veya fiziksel saç yapısının kulak memesine tam erişmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi adalet mekanizması | Kesintisiz ceza / karşılık | Amelin tam bedelini üretme | İsyanda ısrar eden varlığa sunulan sonucun hiçbir rahmet vesilesiyle kırpılmayacağını gösterir. | Kesin |
| İlmi | Korunum yasaları | Kayıpsız sistem dengesi | Girdi ve çıktının eşitliği | Sisteme giren enerjinin ve etkinin eksilmeden sonuca dönüşmesi izomorfizmidir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki yaptırım otoritesi | Tam infaz | Hukuki caydırıcılık | Kanunun öngördüğü cezanın af ve iltimasla budanmadan bütünüyle uygulanmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Değer ve servet dolaşımı | Eksilmemiş sermaye (vefr) | Değerin korunması | Enflasyon, hırsızlık veya israfla erimemiş, tam hacmini koruyan zenginliktir. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kütle ve enerjinin korunumu () | Kapalı bir sistemde hiçbir maddenin yok olmaması, toplam büyüklüğün eksilmeden korunması kökün tamlık ilkesiyle örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Adli denklik ve mutlak tazminat (lex talionis) | Hukukta bir suçun veya borcun karşılığının hiçbir indirim yapılmaksızın birebir ve tam olarak ödetilmesi ilkesidir. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca modern Arapçadaki tasarruf (tevfîr) veya sadece zenginlik anlamlarına hapsedilerek salt parasal bir terim gibi düşünülmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'daki tekil kullanımında kelime, amel-ceza dengesindeki ontolojik eksiksizliği, hiçbir indirimin uygulanmayacağı tam adli karşılığı ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | el-İsrâ 17:63 ayetinde geçen ifadenin sadece çok ceza şeklinde anlaşılıp, cezanın hak edilmişlikle birebir örtüşen, kesintiye uğramamış tam karşılık olma niteliğinin ıskalanması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ceza ve mükâfat dengesinde rastgele bir fazlalık değil, hak edişin hiçbir parçası eksiltilmemiş tam bir karşılık olduğunu kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İblis'in meydan okumasına karşı verilen nihai hükmü ve saptıranlarla sapanların ahiretteki kaçınılmaz akıbetini bildiren ayet grubunda (el-İsrâ 17:63) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İlahi cezanın keyfi bir şiddet veya ölçüsüz bir gazap olduğu zannını yıkar; cezanın amele tam denk gelen, tek bir zerre bile eksiltilmemiş adil bir hasıla olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKenarından, derisinden veya otundan hiçbir parça kesilip eksiltilmemiş, dokunulmamış ve tepeleme dolu nesne.
- Soyut anlamBir hak edişin, eylemin veya borcun karşılığının hiçbir indirime, hafifletmeye veya eksilmeye uğramadan bütünüyle ifa edilmesi.
- Sistematik karşılıkAdli ve ahlaki sistemde amelin ürettiği fıtri ve hukuki sonucun tam korunumu ve birebir ödenmesi ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman içindeki amellerin toplam fonksiyonunu, bu amellerin eksiksiz toplam karşılığını temsil eder. İkinci eşitlikte hak edilen asıl karşılığı, ise fiilen verilen mevfûr karşılığı gösterir; ikisinin farkının sıfır olması (), karşılıkta en ufak bir eksilme, indirim veya kayıp bulunmadığını matematiksel olarak ifade eder.