أدي

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: أ-د-يالصيغ: ٥ · الجذور المجاورة: ٥٤ · الآيات: ٥ · السور: ٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».قنطرتُؤَدُّواأديأَدُّواأمندنريُؤَدِّهِرهنوَأَدَاءٌقبضكتم

الجذرالصيغ ٥الآيات ٥السور ٤المجاورة ٥٤

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

أدي

أ - د - ي

جذر
  • الورود: ٦
  • الآيات: ٥
  • الصيغ: ٥
  • المعاجم: ٩

İdave matara (su kabı) demektir. Cihaz anlamında kullanılmıştır. Tediye eşyayı yerine koymak fiili ifade eder. Borcu ödeme anlamına gelir.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءدي · أدى

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

İdave matara (su kabı) demektir. Cihaz anlamında kullanılmıştır. Tediye eşyayı yerine koymak fiili ifade eder. Borcu ödeme anlamına gelir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٬٨٨٨
باب اللفيف من الدال د د، د و د، د ي د، د أ د، د و و، د و أ، د أ ي، أ د و، أ و د، و د أ، و أ د، أ ي د، أ د ي، و د ي، و د د، أ د د، د ا د ا، د و د ى، ي د ي مستعملات دد: حِكاية الاستنان للطَّرَب، وضَرْبِ الأصابع في ذلك، وإن لم تُضْرَب بعد أن يَجْري في بَطالةٍ فهو دَدٌ، قال الطرمّاح: واستَطْرَبَتْ ظُعْنُهم لمّا احْزَأَلَّ بهم آلُ الضُّحَى ناشِطاً من داعِيات دَدِ ويُروَى أيضاً: من داعِبٍ دَدَدِ.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٣٠٬٨٩٧
باب اللفيف من حرف الدّال دد ، دود ، دو ، دوى ، دا ، داى ، آد ، أدا ، واد ، ودا ، أيد ، أدي ، أدا ، ودى ، دوى ، ودي ، ود ، دودي ، أد ، يدي . ددّ : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( مَا أَنَا مِن دَدٍ ولا الدَّدُ منّي ) ، وقد مرَّ تفسيره ، وقال أبو عبيد : الدَّد اللهو واللَّعب : قال وقال الأحمر : في الدَّد ثلاثُ لُغاتٍ ، يقال : هذا دَدٌ على مثالي يَدٍ ودمٍ ، وهذا دداً على مثال قفاً
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٣٥٩
(باب الهمزة والدال وما معهما في الثلاثي) (أدر) الهمزة والدال والراء كلمةٌ واحدة، فهي الأَدْرَةُ والأَدَرَةُ، يقال أَدِرَ يَأْدَرُ، وهو آدَرُ. قال: نُبِّئتُ عتْبةَ خَضّافَاً تَوَعَّدَنِي *** يا رُبَّ آدَرَ من مَيْثاءَ مَأْفُونِ (أدل) الهمزة والدال واللام أصلٌ واحدٌ يتفرّع منه كلمتان متقاربتان في المعنى، متباعدتان في الظَّاهر. فالإدْلُ اللّبَنُ الحامض. والعرب تقول: جاء بِإدْلَةٍ ما تُطاقُ [حَمَضاً
رابط المدخل

(باب الهمزة والدال وما معهما في الثلاثي) (أدر) الهمزة والدال والراء كلمةٌ واحدة، فهي الأَدْرَةُ والأَدَرَةُ، يقال أَدِرَ يَأْدَرُ، وهو آدَرُ. قال: نُبِّئتُ عتْبةَ خَضّافَاً تَوَعَّدَنِي *** يا رُبَّ آدَرَ من مَيْثاءَ مَأْفُونِ (أدل) الهمزة والدال واللام أصلٌ واحدٌ يتفرّع منه كلمتان متقاربتان في المعنى، متباعدتان في الظَّاهر. فالإدْلُ اللّبَنُ الحامض. والعرب تقول: جاء بِإدْلَةٍ ما تُطاقُ [حَمَضاً ([1])]، أي من حموضتها. قال ابن السكّيت: قال الفرّاء: الإدْلُ وجَع العنق. فالمعنى في الكراهة واحد، وفيه على رواية أبي عبيد قياسٌ أجود ممّا ذكرناه، بل هو الأصل. قال أبو عبيد: إذا تلبّد اللبن بعضُه على بعضٍ فلم ينقطع فهو إدْلٌ([2]). وهذا أشبهُ بما قاله الفرّاء، لأنّ الوجع في العنق قد يكون من تضامِّ العروق وتلَوِّيها. (أدم) الهمزة والدال والميم أصلٌ واحد، وهو الموافقة والملاءمة، وذلك قول النبي صلى الله عليه وآله وسلم للمُغيرةِ بن شُعْبة- وخَطَب المَرْأَةَ-: "لو نظَرْتَ إليها، فإنّه أحْرَى أن يُؤْدَمَ بينكما". قال الكسائيّ: يُؤدَم يعني أن يكون بينهما المحبّة والاتفاق، يقال أَدَمَ يَأدِمُ أَدْماً. وقال أبو الجرّاح العُقَيليّ مِثْلَه. قال أبو عُبيد: ولا أرى هذا إلاّ من أَدْمِ الطّعام، لأنّ صلاحَه وطِيبه إنّما يكون بالإدام، وكذلك([3]) يقال طعام مَأْدوم. وقال ابن سيرِينَ في طعام كفّارة اليمين: "أَكْلَةٌ مأْدُومَةٌ حَتّى يَصُدُّوا". قال: وحدّثني بعضُ أهل العلم أنّ دُريدَ بنَ الصِّمّة أراد أن يطلق امرأته فقالت: "أبا فلان، أتُطَلِّقُني، فوالله لقد أطعمتك مأدُومي وأبْثَثْتُك مكتومي، وأتيتُك بَاهِلاً غيرَ ذاتِ صرار([4])". قال أبو عبيد: ويقال آدَم اللهُ بينهما يُؤْدِم إيداماً فهو مُؤْدَمٌ بينهما. قال الشاعر: * والبيضُ لا يُؤْدِمْنَ إلاّ مُؤْدَمَا([5]) * أي لا يُحبِبْنَ إلا مُحَبَّباً موضعاً لذلك. ومن هذا الباب قولهم جعلت فلاناً أدمَةَ أهلي أي أُسْوتهم، وهو صحيح لأنُه إذا فعل ذلك فقد وفّق بينهم. والأدَمَةُ الوسيلة إلى الشيء، وذلك أنّ المخالِف لا يُتوسَّل به. فإن قال قائلٌ: فعلى أيِّ شيء تحمل الأدَمة وهي باطن الجلد؟ قيل لـه: الأدَمة أحسن ملاءمة للَّحْم من البشرة، ولذلك سُمّي آدم عليه السلام؛ لأنّه أخذ من أدَمة الأرض. ويقال هي الطبقة الرابعة. والعرب تقول مُؤْدَمٌ مُبْشَرٌ، أي قد جمع لِينَ الأدَمة وخشونة البشَرة. فأما اللّون الآدَم فلأنّه الأغلبُ على بني آدم. وناس تقول: أديم الأرض وأَدَمَتُها وجهها. (أدو) الهمزة والدال والواو كلمةٌ واحدة. الأدْوُ كالخَتْل والمراوَغَة. يقال أدا يأدُوا أدْواً. وقال: أدَوْتُ لـه لآخذه *** فهيهات الفتى حَذِرا([6]) وهذا شيءٌ مشتقٌّ من الأداة، لأنّها تعمل أعمالاً حتّى يُوصَل بها إلى ما يراد. وكذلك الخَتْل والخَدْع يَعْملانِ أعمالاً. قال الخليل: الألف التي في الأداة لا شك أنّها واو، لأنّ الجِماع أدواتٌ. ويقال رجلٌ مُؤْدٍ عَامِلٌ. وأداةُ [الحرب([7])]: السِّلاحُ. وقال: أمُرُّ مُشِيحاً مَعِي فِتْيَةٌ *** فمِن بينِ مُؤْدٍ و[مِنْ] حاسرِ ومن هذا الباب: استأديت على فلانٍ بمعنى استعديت، كأنّك طلبت به أداةً تمكِّنُك من خَصْمك. وآدَيْتُ فلاناً أي أعَنْتُه. قال: * إنِّي سأُوديك بسَيْرٍ وكْزِ([8]) * (أدي) الهمزة والدّال والياء أصلٌ واحد، وهو إيصال الشيء إلى الشيء أو وصوله إليه من تلقاء نفسه. قال أبو عبيد: تقول العرب للَّبَن إذا وصل إلى حال الرُّؤوبِ، وذلك إذا خَثُر: قد أدى يَأْدي أُدِيّاً. قال الخليل: أدّى فلان يؤدّي ما عليه أداءً وتَأْدِيَةً. وتقول فلانٌ آدَى للأمانة منك([9]). وأنشد غيره: أدّى إلى هِنْدٍ تَحيَّاتِها *** وقال هذا من وَدَاعي بِكِرْ([10]) (أدب) الهمزة والدال والباء أصل واحد تتفرع مسائله وترجع إليه: فالأدْب أن تجمع النّاس إلى طعامك. وهي المَأْدَبَة والمأدُبَة. والآدِب الداعي. قال طرفة: نحنُ في المَشْتاةِ ندْعُو الجَفَلَى *** لا تَرَى الآدبَ فينا ينتقِرْ والمآدِب: جمع المأدَُبَة، قال شاعر: كأنَّ قُلوبَ الطَّيرِ في قعر عُشِّها *** نَوَى القَسْبِ مُلْقىً عند بَعْضِ المآدبِ([11]) ومن هذا القياس الأدَبُ أيضاً، لأنّه مُجمَعٌ على استحسانه. فأمَّا حديث عبد الله ابن مسعود: "إنَّ هذا القرآنَ مَأْدُبَةُ الله تعالى فتعلموا([12]) مِن مأدُبته" فقال أبو عبيد: من قال مأدبة فإنّه أراد الصّنيع يصنعه الإنسان يدعو إليه النّاس. يقال منه أَدَبْتُ على القوم آدِبُ أَدْباً، وذكر بيت طرفة، ثمّ ذكر بيت عدي: زجِلٌ وَبْلُه يُجَاوِبُهُ دُ *** فٌّ لِخُونٍ مَأْدُوبةٍ وزَميرُ([13]) قال: ومن قال مَأْدَبَة فإنّه يذهب إلى الأدَب. يجعله مَفْعَلة من ذلك. ويقال إن الإدْبَ العَجَبُ([14]). فإنْ كان كذا فلتجمُّع الناس له. --------------ــــ ([1]) التكملة من اللسان (أول) والغريب المصنف 84. ([2]) النص في الغريب المصنف 84. ([3]) في اللسان (14: 273): "ولذلك". ([4]) القصة في اللسان (14: 274)، وستأتي في (بهل). ([5]) البيت وتفسيره في اللسان (14: 273). ([6]) في اللسان (17: 25): "حذراً" وقال: "نصب حذراً بفعل مضمر، أي لا يزال حذراً". وورد البيت في الأصل: "لتأخذه فهيهات الفتى حذر"، وصواب روايته من اللسان والجمهرة (3: 276). ([7]) تكملة بها يلتئم الكلام. وفي اللسان: "وأداة الحرب سلاحها". ([8]) البيت في اللسان (17: 345/ 18: 26) برواية: "بسير وكن". وفسره في (وكن) بأنه سير شديد. لكن رواية الأصل والمجمل أيضاً: "وكز" بالزاي. وهو من قولهم وكر وكزا في عدوه من فزع أو نحوه. ويقال أيضاً وكز يوكز توكيزاً. روى الأخيرة ابن دريد في الجمهرة (3: 17) وقال: "وليس بثبت". ورواية اللسان عن الجمهرة محرفة. ([9]) في اللسان: "قال أبو منصور: وما علمت أحداً من النحويين أجاز آدى" ([10]) البيت من أبيات لابن أحمر، رواها ابن منظور في اللسان (19: 57) والرواية فيه: "من دواعي دبر"، محرفة. وبكر، أراد بكر، بالكسر، فأتبع الكاف الباء في الكسر. ([11]) البيت لصخر الغي، يصف عقاباً. اللسان (1: 200). ([12]) في الأصل: "فقلموا"، صوابه في اللسان (1: 201). ([13]) البيت محرف في اللسان (أدب) وعجزه في (16: 304). وأنشده الجواليقي في المعرب 130 برواية "زجل عجزه" وقال: "يعني أنه يجاوبه صوت رعد آخر من بعض نواحيه كأنه قرع دف يقرعه أهل عرس دعوا الناس إليها". وانظر شعراء النصرانية 454-456. ([14]) في اللسان: "الأصمعي: جاء فلان بأمر أدب، مجزوم الدال، أي بأمر عجيب".

ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٢٣
المدخل: أدى- الأداء: دفع الحق دفعة وتوفيته، كأداء الخراج والجزية وأداء الأمانة، قال الله تعالى: ﴿فليؤد الذي أوتمن أمانته﴾ [البقرة/283]، ﴿إن الله يأمركم أن تؤدوا الأمانات إلى أهلها﴾ [النساء/58]، وقال: ﴿وأداء إليه بإحسان﴾ [البقرة/178]، وأصل ذلك من الأداة، تقول: أدوت بفعل كذا، أي: احتلت، وأصله: تناولت الأداة التي بها يتوصل إليه، واستأديت على فلان نحو: استعديت (انظر: المجمل 1/90. وقال الأزهري: أهل الحجاز
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٨٣
أ د ي أخذ للحرب أداته حتى قهر عداته‏.‏ وفلان مؤد على هذا الأمر أي قوي عليه من قولهم‏:‏ ومن المجاز قول الراعي‏:‏ غدت برعال من قطا في حلوقه أداوي لطاف الطي موثقة العقد أراد الحواصل‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٨٨٧
المدخل: أدى: ( ي *!أَدَّاهُ *!تَأْدِيَةً : أَوْصَلَهُ . ( وفي الصِّحاح : *!أَدَّى دَيْنَه تَأْدِيَةً : ( قَضاهُ ؛ والاسمُ *!الأَداءُ ، كسَحابٍ . ( ويقالُ : ( هو *!آدَى للأَمانَةِ من غيرِهِ ، بمدِّ الألفِ ؛ وفي الصِّحاحِ : منْكَ ، وهو أَخْصَرُ . وقالَ ابنُ سِيدَه : وقد لَهِجَ العامَّةُ بالخَطَأِ فقالوا : فلانٌ *!أَدَّى للأَمانَةِ ، بتَشْديدِ الدالِ ، وهو لَحْنٌ غيرُ جائِزٍ . وقالَ الأَزْهرِيُّ : ما
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٩٦
المدخل: ءديأَدِيَ أَدِيَ I ( n. ac. أُدِيّ ), a. see II (a) . b. Fulfilled. c. Was abundant. d. [ La ], Laid snares for. أَدَّيَ أَدَّيَ II , a. Brought, delivered; conveyed. b. Paid. آدَيَ آدَيَ IV , a. Was strong. b. [ La ], Prepared for ( journey ). c. [ acc. & 'Ala ], Helped, aided against. اِسْتَأْدَيَ اِسْتَأْدَيَ X , a. Demanded payment. b. [ acc. & 'Ala ], Asked for help
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٧٬٨٠٨
المدخل: ءديءدي أَدَى - يَأْدِي - أداء - أدّى - يُؤَدّي أَدَى - يَأْدِي - أداء أدّى - يُؤَدّي أَدَى - يَأْدِي + الشيء + إلى كائن أو مكان: يعود الشيء إلى مالكه وصاحبه الأصلي أداء: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " أَدَى - يَأْدِي ": رجوع وعودة الشيء إلى مالكه الأصلي أدَّى - يُؤََدّي - أدوا: على وزن " فَعَّلَ " من أَدَى - يَأْدِي " يجعله " يأ ْدي " على
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٥)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٤ (الإجمالي: ٧١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أمن

    الآيات المشتركة: ٥ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  2. دنر

    الآيات المشتركة: ١ · دِينَارٍ kelimesinin aslı دِنَّارٍ dir

  3. كتب

    الآيات المشتركة: ٣ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  4. رهن

    الآيات المشتركة: ١ · “Rihl” güneşli havada gökyüzünde beliren parçalı bulut…

  5. قنطر

    الآيات المشتركة: ١ · Bir kantar malı

  6. أهل

    الآيات المشتركة: ٢ · Hilal yeni ay demektir

  7. قبض

    الآيات المشتركة: ١ · Ve avuçlarlar

  8. دوم

    الآيات المشتركة: ١ · Devam : Kışın yaprak dökmeyen ağaç, katran ağacı demektir

  9. حرر

    الآيات المشتركة: ١ · Harir, ipek demektir

  10. سفر

    الآيات المشتركة: ١ · “Sufur” süpürgedir

  11. خفف

    الآيات المشتركة: ١ · Huff : Devenin kopmuş toynağı demektir

  12. كتم

    الآيات المشتركة: ١ · Su sızdırmayan sağlam tulumdur

الآيات التي ورد فيها(٥)

  1. وَمِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ وَمِنْهُمْ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍ لَا يُؤَدِّهِ …

    Onu eda eder

  2. … يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ وَمِنْهُمْ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍ لَا يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَائِمًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ …

    Onu eda eder

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökأدي
YapıÜçlü kök (sülâsî)
Özel Durumİlletli (nâkıs ve mehmûzülfâ)
Bağlamsal Yakın Köklerبلغ, وفى, سلم, قضى
Zıt Kökخون
Çekirdek Özet 1Bir şeyi hedefine eksiksiz ulaştırmak, teslim etmek veya bir şeyin kendi olgunluk kıvamına erişmesi
Çekirdek Özet 2Emanet, hak, borç veya ilahi mesajı hak sahibine noksansız tevdi ve teslim etme yükümlülüğü
Çekirdek Özet 3Emanetin ve sorumluluğun meşru sahibine iadesiyle hukuki ve ahlaki dengenin kurulması
Kritik Hata RiskiKökü sadece dar anlamda maddi borç ödemeye indirgemek ve ahlaki, akdi, risalet boyutundaki teslimiyet ve intikal boyutunu yok saymak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أدBir şeyi diğerine bitiştirme, toplama, kıvama getirme ve ağırlık yükleme; nitekim أدد kökünde büyük ve ağır bir hadisenin vuku bulması, أدم kökünde ise iki şeyin birbirine kaynaşıp uyum sağlaması ve karışması anlamı esastır.يİki nesne arasındaki irtibat ve kıvam hareketini dinamik bir intikal, hedefe ulaştırma, teslim etme ve hak sahibine tevdi etme yönünde özelleştirmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçİntikal hareketini başlatan irade, sorumluluğun ve hak talebinin başlangıç noktası
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir mülkiyet veya sorumluluk alanından diğerine geçiş, eşiği aşma ve intikal yolu
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaHak veya emanet nesnesini fiilen tutma, uzatma, teslim etme ve devretme eylemi
أديGüç ve iradeyle başlayan intikal nesnesinin, belirlenmiş bir kapı veya kanaldan geçirilerek elle hedefine ulaştırılması ve teslim edilmesiSorumluluğun veya hakkın başlangıç noktasından alınıp doğrudan hak sahibinin eline noksansız biçimde ulaştırılması eylemi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSütün mayalanıp pıhtılaşması ve kıvamını bulması (أدى اللبن يأدي أديا); bir nesneyi bir yerden diğerine taşıyıp ulaştırmak; yolculuk ve savaş için gerekli araç-gereç ve teçhizatı eksiksiz kuşanmak (الأداة).
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye ve erken dönem kullanımında bir emanetin veya selamın muhatabına ulaştırılması anlamında şahittir: أدّى إلى هِنْدٍ تَحيَّاتِها / وقال هذا من وَدَاعي بِكِرْ
Erken Arapça kullanımErken dönem bedevi Arapçasında su kabına ve yol azığı aletine إداوة denmesi, çöl şartlarında hayatta kalmak için gereken suyu muhafaza edip menzile ulaştıran temel araç olmasından ileri gelir.

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça أدي kökü, Sami dillerinde bir şeyi taşımak, nakletmek, bir kanaldan veya alet vasıtasıyla hedefine sevk etmek ve yerine getirmekle ilgili köklerle anlamsal örtüşme gösterir. İbranicede benzer fonetik ve semantik yapılarda bir aracılık vasıtasıyla iletme ve tanıklık/bildirimde bulunma anlam alanı görülürken, Süryanicede yönelme, ulaştırma ve ifa etme izleri takip edilebilir. Akatçada eşyayı taşımak ve teslim etmek bağlamındaki kimi sözcüklerle kavramsal paralellik taşır. Arapçada kök, hem nesnenin kendi içinde nihai kıvamına ulaşması (sütün koyulaşması) hem de failin bir hakkı veya aleti muhatabına noksansız iletmesi (edâ, tediye) şeklinde iki yönlü bir semantik genişleme kazanmıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSütün kıvama gelmesi ve aletin iş görmesi kökünden hak ve emaneti yerine ulaştırmaya geçişSomut düzlemde kıvama erişme ve iletme aracı olma, soyut düzlemde ahlaki ve hukuki ifaya dönüşmüştür.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice iletme, bildirme ve ifa kökleriyle kavramsal akrabalıkVasıtalı intikal ve borcun yerine getirilmesi nosyonu ortak Sami mirasın işlevsel boyutudur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil ailelerinde doğrudan soydaşlık tespit edilmedi.Veri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, Payne Smith.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أديAnlamlıUlaştırmak, teslim etmek, kıvama ermekBir hakkı veya emaneti sahibine noksansız vermek, alet kuşanmakHedef kök; Kur'an'da geçer
أيدAnlamlıGüç, kuvvet, desteklemekVarlığa dayanma gücü vermek, kuvvetlendirmekHedef kökle ortak güç ve sevk rabıtası; Kur'an'da geçer
دأيAnlamlıSırt ve boyun omurları, hileyle yaklaşmakOmurga kemikleri (الدأيات), gizlice sokulup avlamaKur'an'da geçmez
ديأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir
يأدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir
يدأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أديMerkezHak veya emaneti yerine ulaştırmaSorumluluğu noksansız devredip teslim ederek berî olmaEmanetin sahibine doğrudan teslimi ve intikali
بلغKomşuErişme ve ulaştırmaBir mesafeyi veya son sınırı katetme yönü baskındırHedefe vasıl olmayı anlatır, teslimat şartı içermeyebilir
وفىKomşuTamamlama ve tastamam vermeÖlçüyü, sözü veya hakkı eksiksiz denk getirme yönü öne çıkarHacimsel veya sayısal tamlığı bildirir
سلمKomşuGüvenliğe erdirme ve bırakmaBir şeyi çekişmesiz, kusursuz teslim etme ve barış kılmaZiyansızlık ve ihtilafsız teslim öne çıkar
قضىKomşuHükme bağlama ve bitirmeBir işi kesin kararla sonuçlandırıp tamamlamayı ifade ederHukuki ve fiili sonlandırma vurgulanır
خونZıtHıyanet ve hakkı gasp etmeEmanete vefa göstermeyip gizlice eksiltme ve sahibine ulaştırmamaHak sahibini mahrum bırakıp bağı koparma

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaأديİletmek, ödemek, ifa etmekEmaneti hak sahibine ulaştırma, kıvamına erdirmeKesin
Latincereddere, persolvereGeri vermek, ifa etmekBorcun ve emanetin sahibine iadesini tam karşılar, kıvam boyutunu içermezGüçlü
İngilizceto deliver, to discharge, to renderTeslim etmek, ifa etmekHukuki ifa ve fiziksel teslimatı kapsar, ontolojik olgunlaşmayı dışarıda bırakırGüçlü
Almancaabliefern, entrichten, erfüllenTeslim etmek, ödemek, yerine getirmekBorcun ödenmesi ve nesnenin tevdiini karşılarGüçlü
Fransızcarestituer, acquitterİade etmek, borcu ödemekHak sahibine teslim ve borçtan arınmayı karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أدى / Emanetin iadesiEmaneti sahibine tastamam teslim etmekHukuki ve ahlaki emanetlerin ehline iadesi bağlamı; Nisâ 4:58
يؤدي / Borcu ve hakkı ödemeMaddi emanet ve borcun noksansız geri verilmesiEhlikitap ile ticari ve ahlaki emanet ilişkisi; Âl-i İmrân 3:75
أداء / Diyet ve hakkın güzellikle ödenmesiHaksızlığın telafisi olarak bedelin nezaketle takdimiKısas ve diyet bağlamında meşru hakkın ifası; Bakara 2:178
أدوا / Risalet ve kulluk hakkının tevdi edilmesiAllah'ın kullarının serbest bırakılması veya hakkın ifasıFiravun'a karşı tebliğ ve İsrailoğullarının teslimi; Duhân 44:18

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi hitabın tebliği ve tekliflerin ifasıPeygamberlerin risaleti eksiksiz ulaştırması (tebliğ ve edâ) ve mükellefin kulluk sorumluluğuİlahi emanetin eksiksiz aktarımı ve mesuliyet
Fıkıhİbadet ve borçlar hukukuİbadetin vaktinde yerine getirilmesi (edâ) ile kaza ayrımı; borcun ödenmesi (tediye)Zamanında, yerinde ve tam olarak ifa edilme şartı
TefsirEmanet ve adalet ayetleriNisâ 58 ve Âl-i İmrân 75'te emanetlerin sahibine tevdi edilmesinin mutlak gerekliliğiMaslahatın ve hukukun hak sahibine intikali
HadisEmanete riayet ve borç ahlakıBorcunu güzelce ödeyenlerin övülmesi, emaneti ehline vermeyenin uyarılmasıİfada zarafet, geciktirmeme ve dürüstlük

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve ibadetİfa ve kulluk borcuİbadetlerin vaktinde yerine getirilmesi ve risaletin tebliğiAllah'a karşı üstlenilen ahdin ve vazifelerin fiilen icra edilmesiKesin
İlmiBilgi ve aktarımİlmi emanetBilginin tahrif edilmeden muhataba ve nesillere ulaştırılmasıHakikatin vasıtalı veya vasıtasız aktarımında doğruluğun korunmasıGüçlü
SiyasiKamu yönetimi ve ehliyetEmanetin ehline verilmesiYönetim erkini ve makamları layık olana teslim etmeİktidar yetkisinin bir ayrıcalık değil, hak sahibine iade edilecek emanet olmasıGüçlü
İktisadiBorçlar ve finansTediye ve ödemeBorcun, emanetin ve malın sahibine eksiksiz iade edilmesiPiyasa güveninin ve mülkiyet intikalinin pürüzsüz işlemesiKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSinyal iletimi ve enerji aktarımı (transmission)Bir kaynaktan çıkan bilginin veya yükün kayıp olmaksızın alıcı terminale ulaştırılmasıGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki ifa (performance / restitution)Borçlunun alacaklıya karşı üstlendiği edimi yerine getirerek borç ilişkisini sona erdirmesiKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece paranın nakit olarak ödenmesine veya salt namaz gibi ibadetlerin şekli ifasına hapsetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamEmanetin, yöneticilik liyakatinin, ilahi kelamın, can diyetinin ve her türlü hak sahibinin hakkının eksiksiz teslimi.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataNisâ 58 gibi temel yönetim ayetlerini sadece bireysel emanetlere indirgemek; toplumsal adaletin ve kamusal liyakatin dinî bir edâ ve teslimat meselesi olduğunu gözden kaçırmak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik ve ahlaki düzeni emanet ve teslimiyet üzerine kuruludur; kök, yükümlülüklerin yerine getirilmesini bir lütuf değil, sahibine iadesi zorunlu bir intikal olarak konumlandırır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Emanetlerin ehline verilmesini emreden siyasi ve idari ayetlerde, kısas ve diyet bağlamındaki ceza hukuku ayetlerinde, borç ve ticari ilişkileri düzenleyen muamelat ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hak sahibine hakkını vermeyi bir hayırseverlik veya isteğe bağlı tercih sayan anlayışı yıkar; hakkın intikalini ilahi adaletin zorunlu bir ifası kılar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesneyi alet veya vasıta yardımıyla menziline taşımak, sütün mayalanıp kıvama ermesi gibi bir şeyin nihai olgunluk noktasına ulaşması.
  • Soyut anlamBir mükellefin üzerinde bulunan ahlaki, hukuki veya itikadi sorumluluğu (emaneti) hak sahibine noksansız devrederek borcundan kurtulması.
  • Sistematik karşılıkEmanetin kaynak noktadan hedef noktaya kayıpsız intikaliyle adalet ve denge halinin korunması mekanizması.
  • LaTeX modeliE ⁣:A→fB  ⟹  ΔR=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde A emanet veya borç yüklenen mükellefi, B meşru hak sahibini, E emanet veya hak nesnesini temsil eder. f fonksiyonu emanetin eksiksiz ve yerinde ulaştırılmasını (edâ fiilini) simgeler. ΔR=0 ifadesi ise intikalin tamamlanmasıyla mükellef üzerindeki yükümlülüğün ve hukuki-ahlaki borç baskısının sıfırlandığını, dengenin kurulduğunu gösterir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ا