خون

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: خ-و-نالصيغ: ١٥ · الجذور المجاورة: ٨٤ · الآيات: ١١ · السور: ٨؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».قسوعفودفعتَخْتَانُونَخَائِنَةَخَائِنَةٍخونحببفَخَانَتَاهُمَاالْخَائِنِينَخَانُواألهخيطحرفتَخُونُواسود

الجذرالصيغ ١٥الآيات ١١السور ٨المجاورة ٨٤

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

خون

خ - و - ن

جذر
  • الورود: ١٦
  • الآيات: ١١
  • الصيغ: ١٥
  • المعاجم: ١٢

“Hivan(hı)” bol donatılmış sofra demektir. “Hane(hı)” fazla yemek yemektir. “Hiyanet(hı)” fazla yemeğin insana dokunması demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

“Hivan(hı)” bol donatılmış sofra demektir. “Hane(hı)” fazla yemek yemektir. “Hiyanet(hı)” fazla yemeğin insana dokunması demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٤٥
باب الخاء والنون وو ا ي ء معهما خ و ن، خ ن و، ن و خ، ن ي خ، ن خ و مستعملات خون: خُنْتُ مَخانةً وخَوْناً، وذلك في الوُدِّ والنصح. وتقول: خانَه الدهر والنعيم خَوْناً وهو تغير حاله إلى شر منها. وخانَني فلانٌ خِيانةً. الخَونُ في النظر فتره، ومن ذلك يقال للأسد: خائِنُ العين. وخائِنةُ العين: ما تخُونُ من مُسارقة النظر أي: تنظر إلى مالا يحل. وإذا نبا سيفك عن الضريبة فقد خانَكَ، كقول القائل: أخوك...
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٤٥
خانَهُ في كذا يَخونُه خَوْناً وخِيانَةً ومَخانَةً، واخْتانَهُ. قال الله تعالى: "تَخْتانونَ أَنْفُسَكُمْ" أي يخونُ بعضُكم بعضاً. ورجلٌ خائِنٌ وخائِنَةٌ أيضاً، والهاء للمبالغة مثل علاّمة ونسّابة. وأنشد أبو عبيد للكلابيّ: حَدَّثْتَ نفسَك بالوفاءولم تكنْللغَدْر خائِنَةً مُغِلَ الإصْبَعٍ وقومٌ خَوَنَةٌ، كما قالوا حَوَكَةٌ. وخَوَّنَهُ: نسبه إلى الخِيانَة. والخَوَّانُ: الأسدُ. أبو عمرو: التَخَوُّنُ:
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٥١٨
(باب الخاء والواو وما يثلثهما) (خوي) الخاء والواو والياء أصلٌ واحد يدلُّ على الخُلوِّ والسُّقوط. يقال خَوَتِ الدّارُ تخوي. وخَوَى النّجم، إذا سقَط ولم يكنْ عند سقوطه مَطر؛ وأخْوَى أيضاً. قال: وأَخْوَتْ نَجُومُ الأخْذِ إلاّ أنِضَّةً *** أنِضَّةَ محْلٍ ليس قاطِرُها يُثْرِي([1]) وخَوَّتِ النّجومُ تخوِيةً، إذا مالت للمَغِيب. وخَوَّتِ الإبلُ تخويةً، إذا خُمِصَتْ بُطونُها. وخَويت المرأةُ خَوَىً،
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٣٢٥
- الخيانة والنفاق واحد، إلا أن الخيانة تقال اعتبارا بالعهد والأمانة، والنفاق يقال اعتبارا بالدين، ثم يتداخلان، فالخيانة: مخالفة الحق بنقض العهد في السر. ونقيض الخيانة: الأمانة، يقال: خنت فلانا، وخنت أمانة فلان، وعلى ذلك قوله: ﴿لا تخونوا الله والرسول وتخونوا أماناتكم﴾ [الأنفال/27]، وقوله تعالى: ﴿ضرب الله مثلا للذين كفروا امرأة نوح وامرأة لوط كانتا تحت عبدين من عبادنا صالحين فخانتاهما﴾
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٨٦
خ و ن خانه في العهد وخانه العهد‏.‏ ‏"‏ لا تخونوا الله والرسول وتخونوا أماناتكم ‏"‏‏.‏ قال أوس‏:‏ خانتـك منه ما علمت كما خـان الإخـاء خليلـه لبد وهو شديد الخون والخيانة والمخانة‏.‏ وتقول‏:‏ استبدل بالنصح المخانة وبالستر المجانة واختان المال واختان نفسه وهو خوان وقـوم خونـة وكفـاك مـن الخيانـة أن تكـون أمينـاً للخونـة وخوّنـه نسبه للخيانة وكان فلان أميناً فتخوّن‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ خانـه
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٢٬٦٢٩
المَخانَةُ: خَوْنُ النُّصْحِ وخَوْنُ الوُدِّ، والخَوْنُ على محن شَتَّى (* قوله «على محن شتى» كذا بالأصل بالتهذيب). وفي الحديث: المُؤْمِنُ يُطْبَع على كلِّ خُلُقٍ إلا الخِيانَةَ والكَذِب. ابن سيده: الخَوْنُ أَن يُؤْتَمن الإنسانُ فلا يَنْصَحَ، خانه يَخُونُه خَوْناً وخِيانةً وخانَةً ومَخانَةً؛ وفي حديث عائشة، رضي الله عنها، وقد تمثلت ببيت لبيد بن ربيعة: يتَحَدَّثونَ مَخانَةً ومَلاذَةً، ويُعابُ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٠٩
* خ و ن * * خَانَهُ * في كذا من باب قال و * خِيَانةً * و * مَخَانةً * و * اخْتَانَهُ * قال الله تعالى ﴿وتختانون أنفسكم﴾ أي يخون بعضكم بعضا قلت هذا التفسير لا يناسب سبب نزول الآية ولم أجده لغيره ورجل * خَائِنٌ * و * خَائِنَةٌ * أيضا والهاء للمبالغة مثل علاَّمة ونسابة وقوم * خَوَنَةٌ * بفتحتين و * خَوَّنَهُ تَخْويناً * نسبه إلى الخيانة و * الخِوَانُ * بالكسر الذي يؤكل عليه معرب قلت والضم لغة فيه
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬١٠٨
: ( *!الخَوْنُ : أَن يُؤْتَمَنَ الإِنْسانُ فلا يَنْصَحَ ؛ *!خانَهُ ) *!يَخُونُه ( *!خَوْناً *!وخِيانَةً ) ، بالكسْرِ ، ( *!وخانَةً *!ومَخانَةً ) ، وميمُ *!المَخانَةِ زائِدَةٌ . وفي حدِيثِ عائِشَةَ ، رَضِيَ الّلهُ تعالى عنها ، وقد تمثلت ببيتِ لَبيدِ بنِ ربيعَةَ : يتَحَدَّثونَ *!مَخانَةً ومَلاذَةً ويُعابُ قائِلُهم وإن لم يَشْغَبِ ( *!واخْتانَهُ ) ؛ ومنه قوْلُه تعالَى : { علمَ الّلهُ أَنَّكم
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٢١٩
خَانَهُ 1 خَانَهُ خان خانه خانة , (S, K,) aor. يَخُونُهُ, (S,) inf. n. خِيَانَةٌ and خَوْنٌ and مَخَانَةٌ (S, K) and خَانَةٌ (K) and خَائِنَةٌ, of the measure فَاعِلَةٌ, like لَاغِيَةٌ &c.; (TA;) and ↓ اختانهُ; (S, K;) He was unfaithful, or he acted unfaithfully, to the confidence, or trust, that he reposed in him; (K;) [he was treache rous, perfidious, or unfaithful, to him; or he acted
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٢٨
خَانَ خَانَ ( w ) , U ( n. ac. خَوْن [ 1 ] , مَخَانَة [ 17tA ] , خِيَانَة [ 23tI ] ), a. Deceived, betrayed; was unfaithful to, abused ( trust, confidence ). b. ( n. ac. خَوْن 1 ), Was weaksighted. خَوَّنَ خَوَّنَ II , a. Accused of perfidy, treachery. b. see V . تَخَوَّنَ تَخَوَّنَ V , a. [ acc. or Min ], Took from, lessened, impaired. اِخْتَوَنَ اِخْتَوَنَ VIII , a. see I (a) .
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٦٥٦
خون خَانَ - يَخُونُ - خِيَانَة - خَائِن - خَائِنِيْن - خَائِنَة - خَوَّان - اخْتان - يَخْتَانُ خَانَ - يَخُوْنُ + كائن + كائناً أو أمراً: ينكص عن إنفاذ عهد لكائن أوالتزام لأمر: يفرط به فيعطي ما اؤتمن عليه إلى غير صاحبه مثل إعطاء الولاء لغير صاحبه، وإعطاء الحق في المعاشرة الزوجية لغير الزوج، وتنفيد الأمر وفق غير ما قبل ورضي خَانَ - يَخُوْنُ +
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٥)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٤ (الإجمالي: ١١١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. حبب

    الآيات المشتركة: ٤ · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  2. أله

    الآيات المشتركة: ١٠ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. عفو

    الآيات المشتركة: ٢ · Affetti

  4. خيط

    الآيات المشتركة: ١ · Hayt iplik demektir

  5. رفث

    الآيات المشتركة: ١ · Rft(te) ufalanmak, dağılmak anlamındadır

  6. علم

    الآيات المشتركة: ٥ · Dağın sivri noktası demektir

  7. حرف

    الآيات المشتركة: ١ · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir

  8. قسو

    الآيات المشتركة: ١ · قسور Arslan demektir

  9. حظظ

    الآيات المشتركة: ١ · Huzve atışlardaki hedef demektir

  10. صفح

    الآيات المشتركة: ١ · Görüş

  11. دفع

    الآيات المشتركة: ١ · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar

  12. سود

    الآيات المشتركة: ١ · Kararan

الآيات التي ورد فيها(١١)

  1. وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ

    Hıyanet edenler

  2. ذَلِكَ لِيَعْلَمَ أَنِّي لَمْ أَخُنْهُ بِالْغَيْبِ وَأَنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي كَيْدَ الْخَائِنِينَ

    Hıyanet edenler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökخون
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerغدر, نكث, نفق
Zıt Kökأمن
Çekirdek Özet 1Bir şeyin içten içe eksilmesi, aşınması, taşıyıcı gücün zaafa uğraması ve kendisine dayanılan unsurun bekleneni vermemesi
Çekirdek Özet 2Emanet, ahit veya gizli sorumluluk zemininde güveni boşa çıkarma, hakta eksiltme yapma ve içten çözülme üretme
Çekirdek Özet 3Meşru güven ilişkisini içeriden aşındıran her türlü gizli ihlal ve sorumluluktan kaçınma eylemi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca düşmanla açık iş birliği yapmak veya sadece vatana ihanet gibi dar bir siyasi suça indirgeyerek nefsin içsel zaaflarını, ailevi veya fıtri emanetlerdeki gizli sapmaları kapsam dışı bırakmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خوBoşluk, içten çöküş, dayanıksızlık ve taşıyıcı özün yitirilmesi (خور, خوض, خوف, خول, خوي)نÇekirdekteki iç boşalma ve dayanıksızlık hareketi süreklilik, içten içe eksilme ve emanet edilen güven bağının içinin boşaltılması yönünde özelleşmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvar (türetme harf)Harfin hırıltılı niteliği koruyucu sınırın zorlanmasını, engelin arkasına sızılmasını veya sınırda meydana gelen çatlağı imler
وÇengel veya çadır kazığıİki unsuru birbirine tutturan, bağlayan, sabitleyen taşıyıcı bağ veya akit
نFiliz veya su canlısıSüreklilik, gizli ve derinden ilerleyen hareket, canlılık ve içsel akış
خونKoruyucu sınırın arkasında tutturucu bağın içten içe gevşetilmesiGüven ve bağlılık zemininde bir arada tutulan ilişkinin, sınırların arkasında gizlice yürütülen eksiltmelerle içeriden çökertilmesi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin, aletin veya uzvun beklenmedik anda işlevini yapamaması; kılıcın darbe anında kesmeyip sekmesi, rüzgâr ve yağmurun yurdu aşındırıp eksiltmesi, bacakların bedeni taşıyamayıp sendelemesi
Cahiliye şiiri kullanımıEvs b. Hacer şiirinde sadakatin bozulmasını kılıcın ve dostluğun yüzüstü bırakması benzetmesiyle anar: خانتك منه ما علمت كما خان الإخاء خليله لبد
Erken Arapça kullanımZü’r-Rumme terkedilmiş yurdun yağmur ve sert rüzgârlarla zaman içinde aşınıp eksilmesini dile getirir: لا بل هو الشوق من دار تخونها / مرا سحاب ومرا بارح ترب

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinin güney ve batı kollarında خون kökü, fiziksel dayanaksızlık, sözleşmede eksiltme yapma ve güveni sarsma semantik çizgisiyle temsil edilir. Arapçada kökün birincil fiziksel içeriği İbn Fâris’in tespit ettiği üzere tenakkus (bir şeyin peyderpey eksilmesi, aşınması) ve beklenilen desteğin içten kırılmasıdır. İbranice ve Aramicede doğrudan aynı fonetik dizilim yaygın bir fiil kökü olarak gelişmemiş olmakla birlikte, kökün ilk iki konsonantı olan خو ekseni zayıflık, boşalma ve çöküş bildiren müşterek Sami köklerle (Aramice/Süryanice hawī, boş ve harap olma; İbranice hāwāh, çöküş ve yıkım) örtüşür. Arapça içindeki özelleşme, dışarıya karşı sağlam görünen bir bağın içten oyulması ve kişinin kendisine teslim edilen emanette gizli eksiltmeler yapması yönünde semantik berraklık kazanmıştır. Kökün sofra anlamındaki türevi ise klasik dilcilerce Farsçadan ödünçleme olarak değerlendirilmiş, doğrudan ahlaki kökle eş kökenli sayılmamıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönTenakkus ve dayanağın çökmesiKılıcın kesmemesi veya bacağın taşımaması gibi fiziksel yetersizlikten ahlaki ve hukuki güveni sarsmaya geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami zayıflık/boşluk çekirdeğiİki harfli خو tabanında boşalma, harap olma ve zaaf anlamlarıyla ortak anlamsal alanMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki dil ailelerinde doğrulanmış doğrudan soydaş biçim tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خونAnlamlıEksilme, güveni boşa çıkarmaKendisine dayanılan şeyin içten çökmesi ve ahitte eksiltme yapılmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
خنوAnlamlıÇirkinleşme, haddi aşmaSözün bozulması, açık saçık ve edep dışı konuşmaOrtak sınır aşımı ve ahlaki bozulma; Kur'an'da geçmez
وخنAnlamlıDoğrulma, niyetlenme, tutmaBelirli bir menzile yönelme veya hastalığın bünyeyi tutmasıFonetik permütasyon; Kur'an'da geçmez
ونخAnlamlıBoyun eğdirme, ezmeBirini zelil kılma, üstünlük kurarak zayıflatmaFiziksel zayıflatma yönü; Kur'an'da geçmez
نخوAnlamlıGurur, kibir, hamiyetİçsel kabarma, böbürlenme ve soy gayretiİç durumun dışa vurumu; Kur'an'da geçmez
نوخAnlamlıÇökme, yerleşmeDevenin yere çökmesi, bir yere ağırlığıyla oturmaTaşıyıcı gücün durması ve çöküş; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خونMerkezGüvenin gizlice eksiltilmesiEmanet veya sadakat bağı devam ediyor gibi görünürken hakkı içten içe çiğnemeİçten aşındırma ve gizli nankörlük
غدرKomşuAhdi ansızın bozmaAçık veya örtülü anlaşmayı terk ederek karşı tarafı korumasız ve gafil bırakmaAnlaşmayı yüzüstü bırakıp arkadan vurma
نكثKomşuBağlanmış ipi çözmeAçıkça kurulmuş resmi veya toplumsal bir sözleşmeyi tek taraflı feshetmeSağlam düğümü gevşetip geçersiz kılma
نفقKomşuÇift kapılı delikten sızmaİnanmadığı halde inanmış görünerek dini zeminde ikiyüzlülük yapmaDış kimlik ile iç inanç arasındaki yarılma
أمنZıtGüven, sükûnet, emanetKendisine itimat edilenin korkudan emin kılması ve emaneti eksiksiz korumasıİç ve dış uyumla tam güvence sağlama

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخونEmaneti içten eksiltmeGüveni, sözleşmeyi veya gizli bakışı hak aleyhine gizlice zedelemeKesin
LatinceProdere, perfidiaGüveni suiistimal etme, arkadan vurmaİnancı ve taahhüdü boşa çıkarmayı karşılar; fiziksel aşınma ve eksilme nüansını vermezGüçlü
İngilizceBetrayal, treachery, breach of trustİhanet, güveni kötüye kullanmaAhdin ve görevin çiğnenmesini iyi karşılar; nefsin kendi haklarını eksiltmesi boyutunda dar kalırGüçlü
AlmancaVerrat, TreubruchSadakati bozma, güven ihlaliSözleşmeli ve ahlaki sadakatin çiğnenmesini kapsar; organın işlevsiz kalması anlamını taşımazGüçlü
FransızcaTrahison, perfidieİhanet, hıyanetGizli hile ve ahdi bozmayı ifade eder; içsel zaaf ve göz kayması inceliğini doğrudan içermezGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خِيَانَةً / خَانُواAhit ve sözleşmeyi ihlal etmeToplumsal veya askeri anlaşmaların tek taraflı çiğnenmesi (Enfâl 8:58, 8:71)
تَخُونُواİlahi ve nebevi emanete sadakatsizlikAllah ve Resulünün yüklediği toplumsal ve dini sorumlulukları savsaklama (Enfâl 8:27)
تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْNefsin sınırları zorlayıp zaafa düşmesiOruç gecelerinde nefse ağır gelen sınırlamalarda iç disiplini koruyamama (Bakara 2:187)
خَائِنَةَ الْأَعْيُنِGizli niyet ve harama göz kaymasıDışarıdan fark edilmeyen sinsi bakışlar ve içte gizlenen sırlar (Mü'min 40:19)
فَخَانَتَاهُمَاRisalet davasında içsel ayrışma ve gizli karşıtlıkPeygamber eşlerinin peygamberlik davasına ve ilahi risalete iman ortaklığında hıyaneti (Tahrîm 66:10)
خَائِنَةٍ مِنْهُمْİhanet ehli grup veya hıyanet fiiliSözleşmeleri bozan ve fıtri bağları çiğneyen zümre ya da onların devamlı hıyaneti (Mâide 5:13)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlerin ismet sıfatı ve nübüvvet emanetiPeygamber eşlerinin hıyanetinin namus lekesi olmayıp inanç ve dava düzeyinde bir ayrışma olduğu tespitiFıtri iffetten ziyade akidevi ve risalet emanetini çiğneme
FıkıhEmanet hukuku, vekâlet ve harp ahitleriKendisine mal tevdi edilen mutemedin veya ahitli düşmanın güveni tek taraflı çiğnemesi durumunda tazmin ve mukabele ilkeleriHakta eksiltme yapma ve sözleşme taahhüdünü tek taraflı bozma
Tefsirخون ile nifak arasındaki mahiyet farkıNifakın iman-inkâr zemininde, hıyanetin ise emanet ve ahit zemininde cereyan eden gizli bir eksiltme oluşuGizlilik içinde hakkı çiğneme ve emanete zarar verme
HadisMüminin ahlaki şahsiyeti ve münafıklık alametleriMüminin fıtratında bazı kusurlar bulunabilse de hıyanet ve yalanın imanla bağdaşmayacağı uyarısıEmanete riayet etmeme ve güvenilen yerde vefasızlık gösterme

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve tekif sözleşmesiEmaneti zedelemeİlahi yükümlülükleri ve fıtri ahdi gizlice çiğneyerek manevi bütünlüğü bozmaBireyin Yaratan ile arasındaki kulluk ahdini içten aşındırmasıKesin
İlmiBilgi ahlakı ve nakil güvenliğiİntihal ve tahrifBilgiyi kasten gizleme, kaynağını çarpıtma veya metinde hak eksiltmesi yapmaBilimsel mirasın ve delillerin güvenilirliğini içten çökertmeGüçlü
SiyasiToplum sözleşmesi ve kamu emanetiKamusal ihanet ve ahdi bozmaYönetim emanetini kötüye kullanma veya düşmanla gizli anlaşarak toplumsal güvenliği sarsmaToplumu bir arada tutan siyasi mutabakatı içeriden zaafa uğratmaKesin
İktisadiMülkiyet, ticaret ve tevdi hukukuZimmet ve dolandırıcılıkBaşkasına ait sermayeyi eksiltme, ortaklıkta kâr gizleme veya emanet mala el uzatmaİktisadi güven ve kredi mekanizmasını temelinden aşındırmaKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMalzeme yorulması ve yapısal deformasyonDışarıdan kusursuz görünen bir taşıyıcı elemanda mikro düzeyde meydana gelen çatlaklar sebebiyle aniden yük taşıyamaz hale gelmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal yozlaşma ve sosyal sermayenin tükenmesiBir toplumdaki kuralların ve normların görünürde yürürlükte kalırken fiiliyatta gizlice çiğnenerek sistemin işlevini yitirmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca düşman devlete askeri sır satmak veya açık casusluk yapmak biçimindeki dar bir kamu suçuna hapsetmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök; nefsin kendi fıtratına hıyanetinden gözün harama kaymasına, eşler arası gizli sadakatsizlikten sözleşme şartlarında gizli eksiltme yapmaya kadar tüm güven ihlallerini kapsar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın kendi nefsine karşı içine düştüğü gizli zaafları (Bakara 2:187) ve kalpteki ince niyet kaymalarını (Mü'min 40:19) ahlaki sorumluluk alanı dışında görme yanılgısı

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın fert, aile ve toplum düzenini "emanet" ve "ahde vefa" sütunları üzerine kurduğunu, bu sütunları yıkan en sinsi tehlikenin ise dışarıdan gelen açık saldırı değil içeriden gelen gizli eksiltmeler (خون) olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kamu mallarının ve emanetlerin korunmasını emreden hüküm ayetlerinde, savaş ve barış hukukunu düzenleyen sözleşme ayetlerinde ve peygamber ailelerinin dahi inanç konusunda bağımsız sorumluluk taşıdığını bildiren kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İhaneti yalnızca açık düşmanlık sanan yüzeysel bakışı düzeltir; insanın kendi kendisine hıyanet edebileceğini, gözün gizli bakışının bile bir emanet ihlali olduğunu hatırlatarak ahlaki bilinci derunîleştirir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamTaşıyıcı bir bağın, kılıcın veya uzvun beklenmedik anda zayıflaması; bir bütünden gizlice parça eksiltilerek yapının içten çökertilmesi.
  • Soyut anlamEmanet, ahit veya vefa bağıyla kurulmuş bir güven ilişkisinde, görünürdeki bağı koruyor gibi yaparak hakkı gizlice çiğneme ve sorumluluktan kaçınma.
  • Sistematik karşılıkSosyal, hukuki ve ahlaki sözleşmelerde sistemin dengesini sağlayan güven sermayesini içten aşındıran entropik deformasyon.
  • LaTeX modeliT(t)=T0−∫0tδ(τ) dτ  ⟹  lim⁡t→t∗T(t)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde T(t), zamana bağlı olarak korunan güven ve emanet düzeyini temsil eder. T0, akit veya emanet anında tesis edilen tam ve meşru güven başlangıç değeridir. δ(τ) fonksiyonu, görünürde fark edilmeyen fakat sürekli işleyen gizli eksiltme, hak aşındırma ve hıyanet hızını gösterir. Belirli bir t∗ anına ulaşıldığında, biriken içsel eksilmeler neticesinde güven tamamen sıfırlanır ve taşıyıcı bağ içeriden bütünüyle çöker.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: خ