أيد
أ - ي - د
جذر- الورود: ٩
- الآيات: ٩
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ١٢
Yed el veya kol demektir. Eyyede kol verdi, güçlendirdi anlamındadır. Tekrar ederek takviye etmeye de teyid denmektedir. Eyd güçtür.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءيد · ايد
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Yed el veya kol demektir. Eyyede kol verdi, güçlendirdi anlamındadır. Tekrar ederek takviye etmeye de teyid denmektedir. Eyd güçtür.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٬٨٨٨باب اللفيف من الدال
د د، د و د، د ي د، د أ د، د و و، د و أ، د أ ي، أ د و، أ و د، و د أ، و أ د، أ ي د، أ د ي، و د ي، و د د، أ د د، د ا د ا، د و د ى، ي د ي مستعملات
دد:
حِكاية الاستنان للطَّرَب، وضَرْبِ الأصابع في ذلك، وإن لم تُضْرَب بعد أن يَجْري في بَطالةٍ فهو دَدٌ، قال الطرمّاح:
واستَطْرَبَتْ ظُعْنُهم لمّا احْزَأَلَّ بهم آلُ الضُّحَى ناشِطاً من داعِيات دَدِ
ويُروَى أيضاً: من داعِبٍ دَدَدِ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٩٦أبو زيد: آدَ الرجلُ يَئيدُ أَيْداً: اشتدَّ وقوي. والأيْدُ والآدُ: القوة. قال العجاج:
مِنْ أَنْ تَبَدَّلْتُ بآدي آدا
يعني قوّة الشباب. تقول منه: أَيّدْتُهُ على فَعَلْته، فهو مُؤَيَّدٌ. وتقول من الأَيْدِ: أَيَّدْتُهُ تَأْييداً، أي قوّيته. والفاعل مُؤَيَّدٌ، وتصغيره مُؤَيِّدٌ أيضاً، والمفعول مُؤَيَّدٌ. وتَأَيَّد الشيء:تقوَّى. ورجلٌ أَيِّدٌ، أي قويّ. والإيادُ: ترابٌ يجعَل حول الحوض أو الخباء يقوَّى
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٣٠٬٨٩٧باب اللفيف من حرف الدّال
دد ، دود ، دو ، دوى ، دا ، داى ، آد ، أدا ، واد ، ودا ، أيد ، أدي ، أدا ، ودى ، دوى ، ودي ، ود ، دودي ، أد ، يدي .
ددّ : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( مَا أَنَا مِن دَدٍ ولا الدَّدُ منّي ) ، وقد مرَّ تفسيره ، وقال أبو عبيد : الدَّد اللهو واللَّعب : قال وقال الأحمر : في الدَّد ثلاثُ لُغاتٍ ، يقال : هذا دَدٌ على مثالي يَدٍ ودمٍ ، وهذا دداً على مثال قفاً
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٩٧٧(باب الهمزة والياء وما يثلثهما في الثلاثي)
(أيد) الهمزة والياء والدال أصلٌ واحد، يدلّ على القوة والحِفْظ. يقال أيّدَه الله أي قوّاه الله. قال تعالى: ﴿والسَّماءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ﴾ [الذاريات 47]. فهذا معنى القوّة. وأمّا الحفظ فالإياد كلُّ حاجزٍ الشيءَ يَحفَظُه. قال ذو الرمّة:
دفَعْناهُ عن بَيْضٍ حِسَانٍ بأجْرَعٍ *** حَوَى حَوْلَها مِنْ تُربِهِ بإيادِ([1])(أير) الهمزة والياء والراء كلمةٌ واحدة
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٤٢- قال الله عز وجل: ﴿أيدتك بروح القدس﴾ [المائدة/110] فعلت من الأيد، أي: القوة الشديدة.
وقال تعالى: ﴿والله يؤيد بنصره من يشاء﴾ [آل عمران/13] أي: يكثر تأييده، ويقال: إدته أئيده أيدا نحو: بعته أبيعه بيعا، وأيدته على التكثير. قال عز وجل: ﴿والسماء بنيناها بأيد﴾ [الذاريات/47]، ويقال: له أيد، ومنه قيل للأمر العظيم مؤيد.
وإياد الشيء: ما يقيه، وقرئ: (أأيدتك) (وهي قراءة شاذة. وفي اللسان (قرئ) : آيدتك على
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٧٨أ ي د
رجل أيد وذو أيد ورفع الله السماء بأيده وكان ابن الحنفية أيداً.
وقال الجعدي: أيـد الكاهـل جلد بازل أخلف البازل عاماً أو بزل وقد آد وتأيد.
قال امرؤ القيس يصف النخل: فأثت أعاليه وآدت أصوله ومالت بقنوان من البسر أحمرا وأيد الحائط بإياد.
وكر علي إيادي العسكر وهما جناحاه.
قال العجاج: بذي إيادين لهام لو دسر بركنه أركان دمـخ لانقعـر وأتى بعنقفير مؤيد.
ومن المجاز: إنه لأيد
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٦٩٢الأَيْدُ والآدُ جميعاً: القوة؛ قال العجاج:
من أَن تبدّلت بآدِي آدا
يعني قوّة الشباب. وفي خطبة علي، كرم الله وجهه: وأَمسكها من أَن تمور بأَيْدِه أَي بقوّته؛ وقوله عز وجل: واذكر عبدنا داود ذا الأَيْد؛ أَي ذا القوة؛ قال الزجاج: كانت قوّته على العبادة أَتم قوة، كان يصوم يوماً ويفطر يوماً، وذلك أَشدّ الصوم، وكان يصلي نصف الليل؛ وقيل: أَيْدُه قوّته على إِلانةِ الحديد بإِذن الله وتقويته إِياه.
وقد
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٦٢* أ ي د * * آدَ * الرجل اشتد وقوي وبابه باع و * الأَيْدُ * و * الآدُ * بالمد القوة وتقول من الأيد * أيَّدَهُ تأييداً * أي قواه والفاعل منه * مُؤَيَّدٌ * وتصغيره مؤيد أيضا وتقول من الآد * آيَدَهُ * بوزن فاعله فهو * مُؤْيَدٌ * بوزن مخرج و * تَأَيَّدَ * الشيء تقوى ورجل * أيِّدٌ * بوزن جيد أي قوي قال الشاعر % إذا القوس وترها أيد % رمى فأصاب الكلى والذرا % يريد إذا الله تعالى وتر القوس التي في السحاب
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٥٤٢آد يئيد أيدا، إذا اشتد وقوي، عن أبي زيد. وقال امرؤ القيس يصف نخيلا:
فأثت أعاليه وآدت أصـولـه ومال بقنيان من البسر أحمرا آدت أصوله: قويت. والآد: الصلب والقوة، كالأيد. قال العجاج:
من أن تبدلت بآدى آدا لم يك ينآد فأمسى انآدا وفي خطبة علي كرم الله وجهه وأمسكها من أن تمور بأيده أي بقوته. وقوله عز وجل واذكر عبدنا داود ذا الأيد أي ذا
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬١٩١المدخل: ايدآدَ
1 آدَ آد , aor. يَئِيدُ, inf. n. أَيْدٌ, He, (a man, AZ, T, &c.,) or it, (a thing, L,) was, or became, strong: (AZ, T, S, M, K, &c.:) and ↓ آيد, inf. n. اـِيَادٌ, he became possessed of strength. (AHeyth, T, L.) ― -b2- آدَتٌ ضِيَافَتُهُ (tropical:) His coming as a guest was, or became, frequent. (A.) [See أَيِّدٌ.]
أيّد
2 أيّد ذ , inf. n. تَأْيِيدٌ; (T, S, M, &c.;) and ↓ آيد, (T, S, K,) of
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٠٩المدخل: ءيدآدَ
آدَ ( y ) I ( n. ac. أَيْد 1 ),
a. Was strong, robust; was solid.
أَيَّدَ
أَيَّدَ II ,
a. Strengthened; fortified; aided; rendered victorious.
آيَدَ
آيَدَ III ,
a. see II ,
تَأَيَّدَ
تَأَيَّدَ V ,
a. Was strengthened, fortified.
أَيْد
أَيْد 1 ,
a. Strength, might.
b. Aid.
اِيَاْد
اِيَاْد 23 ,
a. Refuge, asylum; protection.
b. Veil.
c. Shroud.
تَأْيِيْد
تَأْيِيْد
a.
الصيغ(٨)
- وَأَيَّدْنَاهُVe onu destekledik(وَفَعَّلْنَاهُ)×٢
- أَيَّدَكَSeni destekledi(فَعَّلَكَ)×١
- أَيَّدْتُكَSeni destekledim(فَعَّلْتُكَ)×١
- فَأَيَّدْنَاSonra destekledik(فَفَعَّلْنَا)×١
- وَأَيَّدَكُمْVe sizi destekledi(وَفَعَّلَكُمْ)×١
- وَأَيَّدَهُVe onu destekledi(وَفَعَّلَهُ)×١
- وَأَيَّدَهُمْVe onları destekledi(وَفَعَّلَهُمْ)×١
- يُؤَيِّدُDestekler(يُفَعِّلُ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ١١٤ (الإجمالي: ١٤٤)
- عيسى
الآيات المشتركة: ٤ · İsa
- مريم
الآيات المشتركة: ٤ · Meryem
- قدس
الآيات المشتركة: ٣ · Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir
- بنو
الآيات المشتركة: ٥ · Oğullar
- روح
الآيات المشتركة: ٤ · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
- نصر
الآيات المشتركة: ٥ · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
- كلم
الآيات المشتركة: ٣ · Kelime
- كفر
الآيات المشتركة: ٥ · Hufre, çukur demektir
- قتل
الآيات المشتركة: ٣ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- برص
الآيات المشتركة: ١ · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir
- كمه
الآيات المشتركة: ١ · Kataraktlı
- كهل
الآيات المشتركة: ١ · Ve yetişkin
الآيات التي ورد فيها(٩)
… مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى …
Ve onu destekledik
… وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَاتٍ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ …
Ve onu destekledik
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أيد |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli/yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قوي, عزز, ثبت, نصر, عضد |
| Zıt Kök | ضعف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı arkadan veya yanlardan set, dayanak ve sığınakla tahkim edip güçlendirme, mukavemet kazandırma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi kudretin, peygamberleri ve müminleri görünür veya görünmez vasıtalarla (vahiy, melek, ruhü'l-kudüs, sekinet) sarsılmaz kılacak şekilde desteklemesi ve varlığın ontolojik sağlamlığı |
| Çekirdek Özet 3 | Zaaf ve çöküş ihtimaline karşı dışsal veya içsel bir destek sütunu inşa ederek istikrarı, korumayı ve tesadüflere karşı direnci güvenceye alma mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca "onaylama, tasdik etme" gibi son dönem idari-bürokratik bir anlama hapsetmek ya da antromorfik biçimde doğrudan "el vermek" şeklinde maddi uzva indirgeyerek ontolojik kuvvet ve sarsılmaz kılma boyutunu yitirmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أي | Seslenme, yönelme, belirginleşme, bir şeyin zatına ve varlığına dikkat çekme anlamı taşır; أين, أيم, أيك köklerinde olduğu gibi bir sınır, mekân veya kimlik tayiniyle somutlaşma eğilimi gösterir. | د | Kapı, set, hareket ve direnç ifade eden harfin eklenmesiyle soyut yöneliş somut bir mukavemete, arkadan destek veren sağlam bir sete ve koruyucu bir kuvvete dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Başlatıcı güç, irade ve temel dinamizm ilkesini temsil eder; tahkim hareketinin arkasındaki ana kudret kaynağına işaret eder. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Eyleme geçme, destek uzatma, bir şeyi bizzat tutarak veya arkasında durarak işlevsel kılma hareketini gösterir. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, koruyucu kanat | Açılıp kapanarak içeriği koruyan, dışarıdan gelen baskıyı göğüsleyen bir engel ve dayanma yüzeyi oluşturur. |
| أيد | Öküz başının gücüyle uzanan elin koruyucu ve geçit vermez bir kanat/set gibi arkada durması | Gücün fiilen uzanıp koruyucu bir dayanak, sığınak veya set şeklinde varlığa eklemlenerek onu devrilmeye ve sarsılmaya karşı tahkim etmesi hareketini türetir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir çadırın, havuzun veya yapının etrafına çekilen, onu dış baskılardan, selden veya rüzgârdan koruyan toprak set, payanda ve kanat (el-iyâd); bir nesneyi arkadan veya yanlardan besleyen sert, bükülmez dayanak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü'r-Rimme bir şiirinde kum tepesindeki yumurtaları çevreleyen koruyucu seti tasvir ederken kökü şu şekilde kullanır: دَفَعْنَاهُ عَنْ بَيْضٍ حِسَانٍ بِأَجْرَعٍ / حَوَى حَوْلَهَا مِنْ تُرْبِهِ بِإِيَادِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'nin hutbesinde yerin sarsılmaktan korunmasını tasvir ederken geçen şu ifadesidir: وَأَمْسَكَهَا مِنْ أَنْ تَمُورَ بِأَيْدِهِ (Yeri kendi kudretiyle çalkalanıp sarsılmaktan alıkoydu). Ayrıca ordunun iki yan cenahına koruma ve mukavemet sağladığı için "iyâdân" denmesi erken dönem askeri dilinde mevcuttur. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça أيد kökü, Sami dillerinde kuvvet, kudret ve fiziksel dayanak bildiren arkaik köklerle yakın morfo-semantik kesişimlere sahiptir. Kökün İbranicedeki 'êd (אֵיד) biçimi sıklıkla çöküş veya baskı getiren ağır güç/felaket anlamında kullanılsa da, Arapçada kök müspet tahkim, dayanıklılık ve koruyucu set anlamında kristalleşmiştir. Doğu Sami kolunda (Akadca) idu sözcüğü hem "kol, el" hem de "yan, kuvvet, destek, yardım" anlamlarını taşır ve Arapçadaki يد ile أيد arasındaki semantik geçişkenliği açıklar. Bu dil ailesinde "uzuv/kol" imgesi ile "yardım/kuvvet" kavramı çift yönlü olarak birbirini beslemiştir; ancak Arapça üçlü kök dizgesinde أيد, salt bir uzvun adı olmanın ötesine geçerek ontolojik ve fiili bir güçlendirme, payanda olma ve koruyucu bir kalkana kavuşturma eylemini temsil eden bağımsız bir kök hüviyeti kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, Lane's Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أيد ile أود ve يد arasındaki fonosemantik bağ | Kök hem bükülmez bir kuvveti hem de yan taraflardan payanda olan kanat/el manasını bünyesinde toplar; tef'îl babında "te'yîd" bir şeye dışarıdan güç eklemek anlamına gelir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca idu (kol, kuvvet, taraf) ve Ugaritçe yd / ud ile paralellik | Organ adından soyut kuvvet ve askeri desteğe doğru gelişen ortak Sami semantik çekirdeğini yansıtır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda koruyucu kol, yan duvar ve mukavemet tasavvuru | Mısır hiyerogliflerindeki d (kol/hareket) ve koruma sembolizmiyle tipolojik koşutluk taşır, fakat doğrudan ödünçleme tespit edilmemiştir. | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أيد | Anlamlı | Güç, koruyucu set, tahkimat | Bir nesneyi veya şahsı arkadan destekleyerek dirençli kılmak, sarsılmaz güç vermek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| أدي | Anlamlı | Ulaştırmak, ödemek, yerine getirmek | Bir hakkı, emaneti veya nesneyi hedefine eksiksiz teslim etmek. | Kur'an'da geçer; yöneliş ve ifa ortaklığı taşır. |
| يأد | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| يدأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Kullanım dışı (mühmel) dizilişlerdendir. | Kur'an'da geçmez. |
| دأي | Anlamlı | Boyun omurları, göğüs kafesi kemikleri | Göğsü ve omurgayı koruyan, bünyeyi ayakta tutan iskelet parçaları; hile ve örtülü adım. | Kur'an'da geçmez; bünyeyi tutan koruyucu çatı anlamıyla hedef kökle yakınlık gösterir. |
| ديأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Kullanım dışı (mühmel) formlardandır. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أيد | Merkez | Tahkim edici güç ve destek | Bir varlığın ardında durarak ona yıkılmaz bir payanda sağlamak ve onu sarsıntıya karşı mukavim kılmak. | Gücün dışsal veya aşkın bir kaynaktan aktarılarak varlığı ayakta tutması. |
| قوي | Komşu | Özsel kudret ve mukavemet | Varlığın kendi bünyesindeki zati veya iktisap edilmiş gücü ifade eder; te'yîd gibi mutlaka bir koruyucu arkalık gerektirmez. | Zafiyetin karşıtı olan genel kuvvet durumu. |
| عزز | Komşu | Yenilmezlik ve üstünlük | Mağlup edilemez, baskın ve erişilmez olma halidir; te'yîd ise zayıf düşebilecek bir unsura verilen takviyedir. | Galip gelme, baskın çıkma ve izzet bulma. |
| ثبت | Komşu | Sarsılmazlık ve yerindelik | Mevcudun kaymasını, yerinden oynamasını önleme durumu; te'yîd sebep, sebât ise onun doğurduğu durağan dirençtir. | Kök salma, yerinde sabit durma. |
| نصر | Komşu | Yardım ve kurtarma | Çatışma, zulüm veya sıkıntı anında birinin imdadına yetişip onu düşmana karşı galip getirme eylemidir. | Dış tehdide karşı müdahale; te'yîd ise varlığı doğrudan güçlendirmektir. |
| عضد | Komşu | Kol kanat germe, pazı desteği | Yanına durarak birine fiziksel veya moral destek sunma; te'yîdden daha dar ve anatomik odaklı bir destektir. | Bir kimseye arka ve yardımcı olma. |
| ضعف | Zıt | Zafiyet, gevşeme, çaresizlik | Varlığın mukavemetini yitirerek dış etkilere karşı korumasız kalması, çökmesi ve bükülmesi hali. | Güç ve desteğin çekilmesiyle oluşan dirençsizlik durumu. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أيد | Tahkim etmek, güçlendirmek, koruyucu payanda olmak | Bir şeyin arkasında veya yanında durarak ona sarsılmaz bir mukavemet kazandırmak. | Kesin |
| Latince | corroborare, munire, confortare | Güçlendirmek, tahkim etmek, sağlamlaştırmak | Corroborare varlığın iç direncini pekiştirmeyi, munire ise etrafına sur çekerek korumayı anlatır; te'yîdin koruyucu set boyutunu içerir. | Güçlü |
| İngilizce | reinforce, fortify, sustain, corroborate | Takviye etmek, tahkim etmek, arkasında durmak | Reinforce zayıflayan yere ek kuvvet koymayı, sustain ayakta tutmayı, fortify ise korunaklı hale getirmeyi ifade eder; te'yîdin hukuki "onay" boyutu güncel dilde corroborate ile örtüşür. | Kesin |
| Almanca | stärken, bekräftigen, stützen | Güçlendirmek, desteklemek, tahkim etmek | Stützen bir payanda ile taşımayı, stärken güç katmayı karşılar; bekräftigen ise kökün sonradan kazandığı sözlü teyit boyutuna denk düşer. | Güçlü |
| Fransızca | fortifier, appuyer, étayer | Tahkim etmek, dayanak olmak, payanda koymak | Étayer tam olarak bir duvara payanda vurarak çökmesini önleme manasını taşır ve kökün fiziksel "iyâd" manasını mükemmel karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَيْد (İsim) | Kozmik ve mutlak kudret | Göğün yaratılışındaki sarsılmaz mimari güç, kudret ve dayanıklılık (Zâriyât 51:47). |
| ذَا الْأَيْدِ (Vasıf terkibi) | İbadet ve amelde bükülmez manevi/fiziki kuvvet | Hz. Dâvûd'un hem ibadetteki sebatı ve meşakkate dayanma gücü hem de demiri işleme ve hükümranlık mukavemeti (Sâd 38:17). |
| أَيَّدَ بِرُوحِ الْقُدُسِ (Fiil / Ruhü'l-Kudüs ile) | Vahiy ve mucizelerle peygamberlik donanımı | Hz. Îsâ'nın beşikte konuşması, ölüleri diriltmesi ve hakikati tebliğinde Cebrail/vahiy desteğiyle sarsılmaz kılınması (Bakara 2:87, 2:253, Mâide 5:110). |
| أَيَّدَ بِنَصْرِهِ (Fiil / İlahi yardım ile) | Tarihsel ve askeri kırılma anlarında görünmez yardım | Bedir ve diğer savaşlarda mümin azınlığın meleklerle, psikolojik sekinetle veya beklenmedik hadiselerle galip kılınması (Âl-i İmrân 3:13, Enfâl 8:26, 8:62). |
| أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ (Fiil / Müminlerin kalbine) | Sarsılmaz iman ve kalbi sekinet | Allah'a ve ahirete inananların kalplerine indirilen, onları her türlü şüphe ve baskıya karşı dik tutan manevi güç (Mücâdele 58:22). |
| أَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا (Fiil / Görünmez ordularla) | Tehlike çemberinde tam himaye ve dokunulmazlık | Hicret esnasında Sevr mağarasında Hz. Peygamber'e indirilen sekinet ve görünmeyen ordularla kuşatılması (Tevbe 9:40). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye ve müteşâbihât bahsi | Zâriyât 51:47'deki "bi-eydin" ifadesinin "ellerle" şeklinde antromorfik anlaşılıp anlaşılamayacağı tartışılmış; Ehl-i Sünnet kelamcıları bunun "yed"in çoğulu değil, "kuvvet ve kudret" mastarından türeyen bir kelime olduğunu vurgulamıştır. | Cismiyetten tenzih ve mutlak ilahi kudretin ispatı. |
| Fıkıh | Beyyinât, şehâdet ve ikrar bahsi | Bir iddia veya akdin diğer delillerle desteklenmesi, pekiştirilmesi ve zayıf karinenin güçlü delille "teyit" edilerek hükme esas kılınması. | Hukuki geçerlilik, delilin tahkimi ve bağlayıcılık. |
| Tefsir | Nübüvvetin teyidi ve mucize bahsi | Peygamberlerin beşeri zaaflarına rağmen getirdikleri davanın "Ruhü'l-Kudüs" ve açık delillerle arkalanmasının keyfiyeti. | Peygamberin ilahi bir payanda ile korunmuşluğu ve ismeti. |
| Hadis | Sekinet ve meleklerin yardımı | Hz. Peygamber'in Hassân b. Sâbit için "Allah'ım onu Ruhü'l-Kudüs ile teyit et" duası bağlamında, hakkı savunan söz ve fiillere ilahi bir güç aktarılması. | Hakikat müdafaasında manevi koruma ve ilham desteği. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet mekanizması | Ruhü'l-Kudüs desteği ve ismet kalkanı | Elçiyi beşeri kuşatmalara karşı dik tutma | Dinin kurucu figürleri, hakikati tebliğ ederken yalnız bırakılmaz; aşkın bir tahkimatla (te'yîd) sarsılmaz kılınır. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Çoklu delillendirme ve sağlamlama (kross-validasyon) | Teoriye payanda vurarak yanlışlanma direncini artırma | Tekil bir hipotez zayıftır; bağımsız kaynaklardan gelen verilerle teyit edildiğinde bilimsel bir hakikat seviyesine ulaşır. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet otoritesi ve kamu meşruiyeti | İttifak ağları, askeri caydırıcılık ve anayasal güvence | İktidarın çökmesini önleyen kurumsal payandalar oluşturma | Bir siyasi yapı yalnızca zora dayanamaz; halk desteği, hukuki meşruiyet ve stratejik güç unsurlarıyla arkalanmalıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Finansal mimari ve piyasa güveni | Likidite garantisi, rezerv fonları ve sigorta mekanizması | Piyasayı iflas ve kriz dalgalarına karşı sübvanse etme | Kırılgan ekonomik yapılar, dışsal şoklara karşı arkadan beslenen güçlü rezervlerle (finansal teyit) ayakta tutulur. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mukavemet mekaniğinde payanda (strut/buttress) ve dinamik geri beslemeli stabilizasyon | Bir taşıyıcı sistemin kendi ağırlığı altında çökmemesi için harici desteklerle yükün dağıtılması veya bir kontrol sisteminin dış parazitlere karşı sisteme ek enerji vererek dengeyi koruması hali. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide sosyal güvenlik ağları ve psikolojide ego-resilience (psikolojik dayanıklılık) | Bireyin veya toplumsal grubun travma, baskı ve kriz dönemlerinde yıkılmasını önleyen içselleştirilmiş inanç destekleri ve kurumsal güvence sistemleri. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün günümüz Türkçesinde sadece bürokratik bir onay, evrak tasdiki veya sözlü mutabakat ("teyit etmek / konfirme etmek") düzeyine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; kâinatın yaratılışındaki kudretten peygamberlerin ontolojik himayesine, müminlerin zorlu savaş meydanlarındaki sekinetinden kalplerin sarsılmaz kılınmasına kadar uzanan çok katmanlı, dinamik bir güçlendirme ve tahkim etme hamlesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerde geçen te'yîdi salt "sözle onaylama" veya "taraftarlık bildirme" zanneden bir okur; Allah'ın müdahalesinin varlığın bizzat dokusuna işleyen, ona bükülmez direnç ve ontolojik kudret bahşeden aktif fail boyutunu kavrayamaz; ayrıca "bi-eydin" ifadesini hatalı biçimde organ olan elle irtibatlandırarak antropomorfik savrulmalara düşebilir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, tarih ve insan tasarımındaki denge ilkesini açıklar. İnsan ve toplum kendi haline bırakıldığında zaafa uğrayabilir; hak davayı omuzlayanların ise tarih içinde tek başlarına değil, bizzat Allah'ın görünür/görünmez dayanaklarıyla ayakta tutulduğunu ilan eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik kudret ayetlerinde (Zâriyât 51:47), Hz. Îsâ'nın misyonunu anlatan pasajlarda (Bakara 2:87, Mâide 5:110), Hz. Dâvûd'un portresinde (Sâd 38:17) ve Bedir, Uhud, Huneyn ile Sevr mağarası gibi İslam toplumunun ontolojik varoluş krizlerini konu edinen zafer/hicret ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:13, Tevbe 9:40, Enfâl 8:26) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak ile batıl mücadelesinin salt kaba kuvvet veya sayısal üstünlükle belirlendiği şeklindeki materyalist algıyı yıkar; zayıf görünen bir unsurun aşkın ve meşru bir payandayla (te'yîd) donatıldığında sarsılmaz bir mukavemet kazanacağını gösterir. Aynı zamanda ilahi sıfatlarda teşbih ve tecsime gidişi engelleyen dilsel bir fren görevi görür. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir yapının, çadırın veya ağacın etrafına çekilerek onu rüzgâr, sel veya çökme riskine karşı ayakta tutan toprak set, payanda, yan kanat ve sağlam dayanak.
- Soyut anlamVarlığın içsel veya dışsal zaafiyet anında ilahi kudret, vahiy, sekinet ve melekler gibi aşkın dayanaklarla tahkim edilerek bükülmez bir dirence ve sarsılmaz bir kuvvete ulaştırılması.
- Sistematik karşılıkDinamik ve kırılgan sistemlerin çökmesini engelleyen harici takviye mekanizması; varoluşsal mukavemeti artıran ilahi sübvansiyon ve koruyucu payanda ağı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , korunmakta olan yapının, müminin veya sistemin kararlılık ve varoluşsal direnç düzeyini simgeler. , sisteme dışarıdan yönelen baskı, sarsıntı, tehdit veya zayıflatıcı entropiyi temsil eder. ise dışsal veya ilahi kaynaktan sisteme eklemlenen tahkim edici kuvveti, yani te'yîd aktörünü () gösterir. Eğer te'yîd girdisi , sisteme gelen bozucu etkinin eşiğini karşılayacak şekilde devreye girerse, sistem kritik eşiğin () altına düşmez; sarsıntılara rağmen çöküş engellenir ve varlık stabil kılınır.