أذي
أ - ذ - ي
جذر- الورود: ٢٤
- الآيات: ٢٢
- الصيغ: ١٤
- المعاجم: ١٢
Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءذي · أذى · إذي
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬٥٥٣باب اللفيف من الذال
إذ، إذا
إذ لما مَضَى وقد يكون لما يُستَقْبَل، وإذا لِما يستقبَل.
وإذا جوابُ توكيد الشرط يُنَوَّن في الاتّصال ويُسَكِّنُ في الوقف.
وإذا أُضيفت إل إذ كلمةٌ جُعِلَت غايةً للوقت، تُنَوَّنُ وتُجَر، كقولكَ: يومَئِذٍ وساعتَئِذٍ، وكتابتها ملتزقةٌ، فإِنْ وصَلتَها بكلامٍ يكون صلةً ولا يكون خبراً، كقول الشاعر:
عَشيّةَ إذْ يقول: بنو لؤيّ
كانت في الأصل حيث جَعَلْتَ تقول صلةً أخرجتَها من
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٦المدخل: إذيآذاهُ يُؤذيهِ إيذاءً فأذيَ هو أذى وأَذاةً وأذيَّةَ. وتأذيْتُ به. والآذيُّ: موجُ البحر، والجمع الأَواذِيُّ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٦٬٥٥٢المدخل: أذىباب لفيف حرف الذال
ذا ، ذأي ، وذا ، ذوى ، ذيت ، وذذ ، أذى ، ذيا ، وذأ ، ذأذأ ، أذي .
ذا : قال أبو العبّاس أحمد بن يَحيى ، ومحمد بن يَزيد : ذا ، يكون بمَعْنى : هذا ؛ ومنه قوله تعالَى : ( مَن ذَا الَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ) ( البقرة : 255 ) .
ويكون بمعْنى ( الّذي ) .
قالا : ويُقَال : هذا ذو صَلاح ، ورَأيتُ هذا ذا صلاح ، ومَرَرْت بهذا ذي صَلاح ؛ ومَعْناه كلّه : صاحب صَلاَح .
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٦٬٥٥٢المدخل: أذيباب لفيف حرف الذال
ذا ، ذأي ، وذا ، ذوى ، ذيت ، وذذ ، أذى ، ذيا ، وذأ ، ذأذأ ، أذي .
ذا : قال أبو العبّاس أحمد بن يَحيى ، ومحمد بن يَزيد : ذا ، يكون بمَعْنى : هذا ؛ ومنه قوله تعالَى : ( مَن ذَا الَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ) ( البقرة : 255 ) .
ويكون بمعْنى ( الّذي ) .
قالا : ويُقَال : هذا ذو صَلاح ، ورَأيتُ هذا ذا صلاح ، ومَرَرْت بهذا ذي صَلاح ؛ ومَعْناه كلّه : صاحب صَلاَح .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٨١٣(باب الهمزة والذال وما معهما في الثلاثي)
(أذن) الهمزة والذال والنون أصلان متقارِبان في المعنى، متباعدان في اللفظ، أحدهما أُذُنُ كلِّ ذي أُذُن، والآخَر العِلْم؛ وعنهما يتفرّع البابُ كلُّه. فأمّا التقارب فبالأُذُن يقع علم كلِّ مسموعٍ. وأمّا تفرُّع الباب فالأذُن معروفة مؤنثة. ويقال لذي الأُذُنِ([1]) آذَنُ، ولذات الأُذُن أَذْنَاء. أنشد سلمة عن الفرّاء:
مثل النّعامة كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتّى
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٥٤المدخل: أذى- الأذى: ما يصل إلى الحيوان من الضرر إما في نفسه أو جسمه أو تبعاته دنيويا كان أو أخرويا، قال تعالى: ﴿لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى﴾ [البقرة/264]، قوله تعالى: ﴿فآذوهما﴾ [النساء/16] إشارة إلى الضرب، ونحو ذلك في سورة التوبة: ﴿ومنهم الذين يؤذون النبي ويقولون: هو أذن﴾ [التوبة/61]، ﴿والذين يؤذون رسول الله لهم عذاب أليم﴾ [التوبة/61]، و ﴿لا تكونوا كالذين آذوا موسى﴾ [الأحزاب/69]، ﴿وأوذوا حتى أتاهم نصرنا﴾
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٨أ ذ ي
أعوذ بالله من جارة بذيه تغادي وتراوح بأذيه.
وتقول: اركب الآذي تشرب الماذي.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٤٤٤الأَذَى: كل ما تأَذَّيْتَ به. آذاه يُؤذِيه أَذىً وأَذاةً وأَذِيَّةً وتَأَذَّيْت به. قال ابن بري: صوابه آذاني إيذاءً، فأَما أَذىً فمصدر أَذِيَ أَذىً، وكذلك أَذاة وأَذِيَّة. يقال: أَذِيْت بالشيء آذَى أَذىً وأَذاةً وأَذِيَّةً فأَنا أَذٍ؛ قال الشاعر:
لقَدْ أَذُوا بِكَ وَدُّوا لو تُفارِقُهُم،
أَذَى الهَراسةِ بين النَّعلِ والقَدَم
وقال آخر:
وإذا أَذِيتُ ببَلْدَةٍ فارَقْتُها،
ولا أُقيم بغَيرِ دَارِ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٨* أ ذ ي * * آذاه * يؤذيه * أذَّى * و * أذَاةً * و * أذِيَّة * و * تَأذَّى * به
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٢٤٥المدخل: أذى: ( ي *!أَذِيَ به ، كبَقِيَ ، ) وقَوْلُه : ( بالكسْرِ ؛ ) زِيادَةُ تَأْكيدٍ ودَفْع لمَا عسى يَتَوهَّم في بقَى مِن فتْحِ القافِ ، ( *!أَذاً ، ) هكذا هو بالالِفِ في النسخِ ، وهو نصُّ ابنِ بَرِّي ، وفي المُحْكَم رَسَمَه بالياءِ ، وفي التَّنْزيلِ : ﴿وَدَعْ *!أَذَاهُم﴾ .
وفي الحدِيثِ : ( أَمِيطوا عنه *!الأَذَى ) . وكذا : أَدْناها إماطَةُ الأَذَى عن الطَّريقِ ؛ وقالَ الشاعِرُ :
لقَدْ *!أَذُوا بِكَ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣١٩المدخل: ءذيأَذِيَ
أَذِيَ A ( n. ac. أَذَي 4 ),
a. Was harmed, hurt, injured; was molested, annoyed.
آذَيَ
آذَيَ IV ,
a. Harmed, hurt, injured; molested, annoyed,
تَأَذَّيَ
تَأَذَّيَ V
a. [ Min ], Suffered injury from.
أَذِيّ
أَذِيّ 25 ,
a. Waves.
أَذَى
أَذَى [ 4 ] , أَذَاة [ 4tA ] , أَذِيَّة [ 25t ] ,
a. Harm, injury.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬٦٥٥المدخل: ءذيءذي
أَذِيَ - يَأْذَى
أَذِيَ - يَأْذَى - أَذَى
آذى - يُؤْذِي، أوذِيَ - يُؤْذَى
أذِيَ - يَأْذَى + الكائن: يشعر بالألم وعدم الرضاة والقبول من ضر وتخرب وسوء في جسمه وبنائه وفعله وعمله: يكون فيه حالة من سوء البنية المادية أو النفسية، تولد فيه عدم الرضا والقبول والألم الجسمي أو النفسي
أَذَى: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " أذِيَ - يَأْذَى": وهو كذلك
الصيغ(١٤)
- أَذًىEziyet(فَعْلً)×٧
- يُؤْذُونَEziyet ederler(يُفْعِلُونَ)×٤
- وَأُوذُواVe eziyet edildiler(وَأُفْعِلُوا)×٢
- آذَوْاEziyet ettiler(أَفْعَلُوا)×١
- آذَيْتُمُونَاBize eziyet ettiniz(أَفْعَلْتُمُونَا)×١
- أَذَاهُمْOnların eziyeti(فَعْلَهُمْ)×١
- أُوذِينَاEziyet edildik(أُفْعِلْنَا)×١
- أُوذِيَEziyet edildi(أُفْعِلَ)×١
- تُؤْذُواEziyet edersiniz(تُفْعِلُوا)×١
- تُؤْذُونَنِيBana eziyet edersiniz(تُفْعِلُونَنِي)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٨ (الإجمالي: ٢٠٨)
- أله
الآيات المشتركة: ١٨ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- متع
الآيات المشتركة: ٣ · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
- نبأ
الآيات المشتركة: ٤ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- مرض
الآيات المشتركة: ٢ · “Bürde” gocuk demektir
- مول
الآيات المشتركة: ٣ · Onların malları
- أمن
الآيات المشتركة: ٨ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- منن
الآيات المشتركة: ٢ · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
- طهر
الآيات المشتركة: ٢ · Akar temiz sudur
- هون
الآيات المشتركة: ٢ · Düzlük demektir
- نفق
الآيات المشتركة: ٣ · İki yüzlüler
- صبر
الآيات المشتركة: ٣ · Granit taş demektir
- عند
الآيات المشتركة: ٤ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
الآيات التي ورد فيها(٢٢)
… الْهَدْيُ مَحِلَّهُ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ …
Eziyet
وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ …
Eziyet
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Eziyet
قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ
Eziyet
لَنْ يَضُرُّوكُمْ إِلَّا أَذًى وَإِنْ يُقَاتِلُوكُمْ يُوَلُّوكُمُ الْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا يُنْصَرُونَ
Eziyet
… الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثِيرًا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ …
Eziyet
… مَيْلَةً وَاحِدَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ …
Eziyet
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أذي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli ve hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ضر, كره, سوء |
| Zıt Kök | نفع |
| Çekirdek Özet 1 | Can sıkan, bünyeye yabancı gelen, varlığıyla rahatsızlık verip sükûneti bozan hafif veya yüzeysel tahriş ve eza |
| Çekirdek Özet 2 | Esaslı bir yıkım veya helak getirmeyen, ancak geçici darlık, tedirginlik ve duyusal ya da bedensel huzursuzluk oluşturan arızi pürüz |
| Çekirdek Özet 3 | Sistemin varlığını doğrudan yok etmeyen, ancak verimini düşüren ve izale edilmesi gereken arızi sürtünme unsuru |
| Kritik Hata Riski | Kavramın mutlak yıkım ve helak bildiren köklerle bir tutulup, kalıcı yapısal hasar ile geçici rahatsızlık arasındaki mahiyet farkının kaybolması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أذ | Dışarıdan gelen bir uyarının veya etkinin duyu yüzeyinde hissedilmesi, algılanması ve tedirginlik doğurması; nitekim أذن kökünde sesin kulağa çarpıp algılanması ve dinleme anlamı mevcuttur | ي | İletişimsel ve işitsel algı boyutunu bedensel, duyusal ve ahlaki temas alanına taşımış; alıcıda sükûneti bozan, sürekli bir huzursuzluk ve kaçınma dürtüsü doğuran nesnel veya öznel rahatsızlığa özelleştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Dışsal ve baskın bir etkinin alıcıya ilk teması, dikkat çeken bir tesirin ortaya çıkışı |
| ذ | kapı; giriş, geçiş, hareket | Koruyucu çeperin aşılması, dış etkenin sınırdan içeriye sızarak duyarlı yüzeye nüfuz etmesi |
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | Fiili temas, sürekli temas halinde bulunma ve bizzat tecrübe edilen dokunuş |
| أذي | Dışarıdan gelen baskın bir etkinin koruyucu sınırı aşarak duyarlı alana doğrudan temas etmesi ve orada sükûneti bozan bir tedirginlik doğurması | Harflerin birleşimi, sistemin sükûnetini bozan harici bir temasın içeriye sızarak sürekli bir tahriş ve huzursuzluk meydana getirmesini ifade eder |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedeni tahriş eden, kaşıntı ve huzursuzluk veren kepek, parazit, pislik veya ayakkabıya kaçan pıtrak dikeni; devenin belirgin bir yarası olmaksızın sinek veya kirden dolayı tek bir yerde duramayacak kadar huysuzlanması hali |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şairin pıtrak dikeninin ayakkabı ile ayak arasına girip yürüyüşü engellemesini ve sürekli batmasını eza kelimesiyle tasvir ettiği kullanım: لَقَدْ أَذُوا بِكَ وَدُّوا لَوْ تُفَارِقُهُمْ / أَذَى الْهَرَاسَةِ بَيْنَ النَّعْلِ وَالْقَدَمِ |
| Erken Arapça kullanım | Yeni doğan bebeğin başındaki kir ve tüylerin giderilmesini emreden hadisteki kullanımı: أَمِيطُوا عَنْهُ الأَذَى ve yoldaki taş, diken ve pisliğin kaldırılması anlamındaki kullanımı: إِمَاطَةُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça أذي kökü, Proto-Semitik düzlemde dışsal bir etkinin canlı üzerinde yarattığı huzursuzluk, tahriş veya arızi kirlilik matrisine dayanır. İbranicede doğrudan birebir ses denkliği sınırlı olmakla birlikte, elem ve sızlanma bildiren köklerle anlamsal örtüşmeler mevcuttur; Süryanicede dert ve keder bağlamındaki bazı kullanımlarla dolaylı yakınlık taşır. Ancak Arapçada kök, hem maddî düzeyde kirlilik, kepek, pıtrak, aybaşı kanaması gibi geçici biyolojik ve fiziksel rahatsızlıkları, hem de manevî düzeyde sözlü incitme, kınama ve psikolojik baskıyı kapsayacak şekilde derin ve kalıcı hasar yaratmayan fakat sükûneti bozan hafif pürüzleri ifade eden özgün bir anlamsal billurlaşma kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أذي kökünden türeyen lafızlar; rahatsız edici ve üzerinde durulamayan her türlü bedensel, çevresel veya ahlaki darlık | Kök içi anlamda devenin huzursuzluğu ve ayaktaki diken somutluğu ahlaki ve fiziksel ezaya genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranicedeki sızlanma, sıkıntı ve hafif elem bildiren fonetik ve anlamsal yakın kökler | Sami katmanında genel zarar köklerinden ayrılarak daha çok bireysel tahriş ve can sıkıntısı boyutuna yönelmiştir | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde kesinleşmiş bir kökteşlik tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أذي | Anlamlı | Rahatsızlık, eza, tahriş | İnsanın veya canlının üzerinde duramadığı, can sıkan maddî veya manevî huzursuzluk | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أيذ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ذأي | Anlamlı | Telaşla koşma, otun solması | Devenin veya yaban eşeğinin hızlı ve telaşlı koşuşu; sıcaktan bitkin düşüp solma | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir |
| ذيأ | Anlamlı | Etin kemikten ayrılması | Çürüme veya aşırı pişme neticesinde dokunun gevşeyip dağılması | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da kayıtlıdır |
| يأذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; fonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır |
| يذأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; mühmel harf dizilimidir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أذي | Merkez | Huzursuzluk, hafif zarar, eza | Bünyeyi veya ruhu rahatsız eden, kalıcı hasar bırakmayan geçici darlık | Varlığın sükûnetini bozan arızi sıkıntı |
| ضر | Komşu | Hasar, ziyan, yapısal zarar | أذي hafif ve geçici bir tahriş iken ضر varlığın yapısında eksilme ve kalıcı hasar doğurur | Sistemin özünü tehdit eden esaslı kayıp |
| كره | Komşu | İstememe, hoşlanmama | أذي dışsal bir nesne veya fiilin verdiği rahatsızlık iken كره içsel direnç ve duygusal tepkidir | Gönülsüzlük ve nefsin kabullenememesi |
| سوء | Komşu | Kötülük, fenalık, çirkinlik | أذي nötr bir nesneden de kaynaklanabilirken سوء bizatihi çirkin ve ahlaken bozuk olan durumdur | Varlığı her açıdan lekeleyen ve bozan kötülük |
| نفع | Zıt | Fayda, yarar, selamet | أذي varlığın huzurunu ve verimini düşürürken نفع gelişme, rahatlama ve katkı sağlar | Varlığın amacına ulaşmasını destekleyen hal |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أذي | Rahatsızlık, incitme, eza | Can sıkan, sükûneti bozan maddî ve manevî hafif olumsuzluk | Kesin |
| Latince | Molestia, laesio | Sıkıntı, rahatsızlık, hafif incitme | Molestia ruhsal ağırlık ve can sıkıntısını, laesio hafif yaralanmayı karşılar; biyolojik kirlilik boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Nuisance, annoyance, harm | Rahatsızlık, can sıkıcı unsur, incitme | Nuisance hukuki ve çevresel ezayı, annoyance psikolojik boyutu karşılar; mutlak yıkım anlamına gelmez | Kesin |
| Almanca | Belästigung, Kränkung | Rahatsız etme, incitme | Belästigung fiziksel veya toplumsal taciz ve rahatsızlığı, Kränkung gurur incinmesini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Nuisance, préjudice léger | Rahatsızlık, hafif zarar | Nuisance çevresel ve maddî ezayı, préjudice léger hafif zararı tam olarak karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Aybaşı hali | Biyolojik eza ve temizlenme ihtiyacı | Kadının fizyolojik darlık ve arınma ihtiyacı duyduğu geçici rahatsızlık hali; Bakara 2:222 |
| Baş rahatsızlığı | Tıbbi eza ve mazeret | İhramlı iken saç kestirmeyi gerektiren yara, parazit veya şiddetli baş ağrısı; Bakara 2:196 |
| Başa kakma ve incitme | Sadakayı boşa çıkaran ahlaki eza | İyilik yapılan kimseyi minnet altında bırakıp onurunu kırma davranışı; Bakara 2:262, Bakara 2:264 |
| Düşmanın sözlü sataşması | Sınırlı siyasi ve psikolojik eza | İnkarcıların müminlere ancak geçici rahatsızlık verebileceği, onları asla yıkamayacağı tespiti; Âl-i İmrân 3:111 |
| Kadınlara laf atma ve taciz | Toplumsal taciz ve eza | Mümin kadınların tanınıp sarkıntılıktan ve rencide edilmekten korunması; Ahzâb 33:58, Ahzâb 33:59 |
| Yağmur ve hastalık darlığı | Askeri mazeret doğuran fiziki eza | Savaşta silahları bırakmaya ruhsat veren ıslanma, çamur veya bedensel rahatsızlık durumu; Nisâ 4:102 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah'a ve Resulüne eza meselesi | Ahzâb 33:57 ayetinde geçen ifadenin Allah'a ontolojik bir zarar verme imkansızlığı çerçevesinde O'nun rızasına aykırı fiiller olarak yorumlanması | Zarardan ayrıştırılarak emre itaatsizlik ve saygısızlık düzeyine çekilmesi |
| Fıkıh | Hac hükümleri, taharet ve infak | Baştaki eza sebebiyle ihramda tıraş olup fidye verme ruhsatı ve hayızın eza sayılarak cinsel ilişkinin haram kılınması | Ruhsat doğuran ve amellerin sıhhatini etkileyen arızi engeller |
| Tefsir | أذي ile ضر kavramlarının mukayesesi | Âl-i İmrân 3:111 ayetindeki eza ifadesinin, dinin özüne ve müminlerin varlığına kalıcı zarar veremeyecek hafif sataşmalar olarak şerh edilmesi | Kalıcı hezimet ve yıkımdan farklı olarak yüzeysel yıpratma faaliyeti |
| Hadis | Kamu alanı ahlakı ve ibadet temizliği | Yoldan ezanın kaldırılmasının imanın şubelerinden sayılması ve mescide kokulu şeylerle gelinmesinin eza kabul edilmesi | İnsanların ortak huzurunu kaçıran her türlü maddî kirlilik, gürültü ve pislik |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadetlerin ifası ve ihlas | İbadeti ve ecri zedeleyen amil | Ruhu ve ameli kirleten içsel riya ile dışsal tacizleri bertaraf etme | Sadaka gibi ibadetlerin arkasından yapılan eza ibadetin özünü bozar | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve zihinsel odaklanma | Dikkati dağıtan parazit etken | Zihinsel berraklığı ve tefekkür ortamını bozan pürüzlerin temizlenmesi | Bilimsel üretimde çevre şartlarının ve ahlaki tacizlerin oluşturduğu engelleyici faktör | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve savunma | Toplum içi sürtüşme ve düşman tacizi | Bireylerin dokunulmazlıklarını ve kamusal huzurlarını güvenceye alma | Düşmanın psikolojik harp taktiklerinin devletin bekasını sarsamayacağı bilinci | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet, ticaret ve sosyal yardımlaşma | İşlem maliyetlerini artıran baskı | İktisadi ilişkileri minnet ve tekelci baskılardan arındırma | Sadaka ve infakta alıcıyı aşağılayan eza verici tutumlar sosyal sermayeyi tüketir | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sinyal iletiminde gürültü veya sürtünme | Bilgi veya enerji akışını tamamen yok etmeyen fakat sinyal kalitesini düşüren, sistemde istenmeyen ısı ve verim kaybına yol açan arızi dalgalanmalar | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Komşuluk hakkı ihlali veya mikro-saldırganlık | Kişinin hayat standardını, mülkünden yararlanmasını ve ruh sağlığını doğrudan yok etmeyen ancak sürekli yıpratan haksız fiiller ve tacizler | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Eza kavramının yalnızca fiziksel işkence veya ağır zulüm olarak daraltılması; ya da tam aksine sadece soyut bir can sıkıntısı sanılarak biyolojik kirlilik ve fizyolojik boyutunun dışarıda bırakılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kelime hem kadının aybaşı hali gibi biyolojik süreçleri, hem baştaki parazit veya yarayı, hem yoldaki engeli, hem de sadakayı başa kakmayı ve müminlere yönelen psikolojik-sözlü tacizleri kapsayan çok katmanlı bir arızi rahatsızlık kategorisidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnkarcıların müminlere sadece eza verebileceklerini bildiren ayetlerin kavranamaması; düşmanın geçici sataşmalarının varoluşsal bir hezimet sanılarak paniğe kapılınması veya gündelik hayatı zehirleyen ahlaki ve çevresel ezaların önemsiz görülmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan hayatındaki geçici arızalar, sürtünmeler ve hafif sıkıntılar ile nihai yapısal zarar arasındaki ontolojik ayrımı nasıl kurduğunu gösterir. Dini ahlakın yalnızca büyük suçlarla değil, insanın yaşam kalitesini ve ibadet huzurunu bozan mikro-rahatsızlıklarla da doğrudan ilgilendiğini ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadet ve ruhsat ayetlerinde (Bakara 2:196, 2:222; Nisâ 4:102), infak ahlakını belirleyen hükümlerde (Bakara 2:262, 2:264), toplumsal nezaket ve mahremiyet kurallarında (Ahzâb 33:53, 33:58, 33:59) ve müminlerin tarihsel direncini pekiştiren teselli ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:111, 3:186). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminlerin karşılaşacağı her türlü zorluğu bir helak veya kesin mağlubiyet sayma yanılgısını düzeltir; eza düzeyindeki sıkıntıların sabır ve arınma vesilesi olduğunu, bunların kalıcı bir yıkım meydana getirmeyeceğini fark ettirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlı veya nesne üzerinde sükûneti bozan kepek, parazit, batıcı diken, kaşıntı ve huzursuzluk unsuru.
- Soyut anlamBir varlığın dengesini, işleyişini veya neşesini geçici olarak aksatan, derin tahribat yapmaksızın can sıkan maddî veya manevî taciz ve darlık.
- Sistematik karşılıkSistemin ana omurgasını çökertmeyen fakat verimini düşüren ve temizlenmesi gereken arızi sürtünme ve pürüz faktörü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin veya bireyin başlangıçtaki dingin, dengeli ve huzurlu durumunu; dışarıdan gelen ve sükûneti bozan eza mahiyetindeki arızi pürüz veya hafif tahrişi; eza sonrasında ortaya çıkan anlık tedirgin durumu; ise sistemi çökertecek kritik yıkım veya yapısal hasar eşiğini temsil eder. Bağıntı, ezanın doğurduğu etkinin kritik zarar eşiğinden daima çok küçük olduğunu ve sistemi yok etmeyip sadece geçici bir darlık ürettiğini sembolize eder.