جمح

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ج-م-حالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٥ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».ولييَجْمَحُونَجمحلجأغوردخل

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

جمح

ج - م - ح

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٣

Cma’ dan dönüşmüştür. Bir yerde sıkışıp toplanmak, tıkılmak anlamındadır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Cma’ dan dönüşmüştür. Bir yerde sıkışıp toplanmak, tıkılmak anlamındadır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٣٠٥
باب الحاء الجيم والميم معهما ح ج م، ج ح م، ج م ح، ح م ج، م ح ج مستعملات حجم: الحِجامة: حِرْفُة الحاجِم وهو الحجّام، والحَجْمُ فعله. والمِحْجَمة: قاورة. والمَحْجَم: مَوضعة من العُنُق. والحُجُومُ: اسمٌ للقُبل. والإِحجام: النُّكُوص عن الشّيء هَيبةً. والحِجام: شيءٌ يُجعل في خَطْم البَعير كي لا يعَضَّ، بَعيرٌ مَحْجُوم. والحَجْمُ: كفُّكُ إنساناً عن أمْرٍ يُريده. والحَجْم: وجدانُك شيئاً تحت ثَوْبٍ،
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٧٣
جَمَحَ الفرس جُموحاً وجِماحاً، إذا اعْتَزَّ فارِسَهُ وغلبَه، فهو فرسٌ جَموحٌ. وجَمَحت المرأةُ من زوجِها، وهو خُروجُها من بيته إلى أهلها قبل أن يُطَلِّقَها. قال الراجز: إذا رَأَتْني ذاتُ ضِغْنٍ حَنَّتِ وجَمَحَتْ من زَوْجِها وأَنَّتِ والجَموحُ من الرجال: الذي يَركب هواه فلا يمكن رَدُّه. وقال: خَلَعْتُ عِذاري جامِحـاً مـا يَرُدُّنـي عن البيضِ أمثالِ الدُمى زَجْرُ زاجِرِ وجَمَحَ، أي أَسْرَعَ.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٦٤٦
ح ج م حجم ، حمج ، جحم ، جمح ، مجح ، محج : ( مستعملات ) . حجم : قال الليث : الحَجْم : فِعلُ الحاجم ، وهو الحَجَّام ، وفعله وحرفته الحِجامة . وفي الحديث : ( أفْطَرَ الحاجمُ والمَحْجومُ ) . والمِحْجَمة : قارورتُه ، وتطرح الهاء فيقال : مِحْجَم وجمعه مَحاجمُ . وقال زهير : ولم يُهريقوا بينهم مِلْءَ مِحْجَم والمَحْجَم من العنق : موضع المِحْجمة ، وقال غيره : أصل الحَجْم المَصُّ ، وقيل للحاجم حَجَّام
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٣٦٠
(باب الجيم والميم وما يثلثهما) (جمن) الجيم والميم والنون ليس فيه غير الجُمان، وهو الدرُّ. قال المسيّب([1]): كجُمانةِ البَحْرِيّ جَاءَ بِها *** غَوّاصُها مِن لُجَّةِ البَحْرِ (جمي) الجيم والميم والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهو الجمَاءُ، وهو الشَّخص. وربّما ضُمّت الجيم. قال: * وقُرْصَةٍ مثلِ جَُمَاء التُّرْسِ([2]) * (جمح) الجيم والميم والحاء أصلٌ واحد مطَّرد، وهو ذَهاب الشّيء قُدُماً بغَلَبةٍ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٠٠
- قال تعالى: ﴿وهم يجمحون﴾ [التوبة/57]، الجموح أصله في الفرس إذا غلب فارسه بنشاطه في مروره وجريانه، وذلك أبلغ من النشاط والمرح، والجماح: سهم يجعل على رأسه كالبندقة يرمي به الصبيان (انظر: المجمل 1/197).
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٢١
ج م ح جمـح الفـرس براكبـه‏:‏ اعتـرّه على رأسه وذهب جرياً غالباً لا يملكه‏.‏ وتقول‏:‏ هذه دابة سمحه ما بها جمحة ولا رمحه‏.‏ وفرس جموح وبه جماح وجموح‏.‏ ومن المجاز‏:‏ جمحت المرأة إلى أهلها‏:‏ ذهبت إليهم من غير إذن بعلها‏.‏ وفلان جموح وجامح‏:‏ راكب لهواه‏.‏ قال‏:‏ ‏"‏ لولـوا إليـه وهـم يجمحون ‏"‏ أي يجرون جري الخيل الجامحة‏.‏ وجمحت السفينة‏:‏ تركت قصدها‏.‏ وجمحت المفازة بالقوم‏:‏ طوحت بهم من
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٩٣٩
جَمَحَتِ المرأَةُ تَجْمَحُ جِماحاً من زوجها: خرجت من بيته إِلى أَهلها قبل أَن يطلقها، ومثله طَمَحَتْ طِماحاً؛ قال: إِذا رأَتني ذاتُ ضِغْنٍ حَنَّتِ، وجَمَحَتْ من زوجِها وأَنَّتِ وفرسٌ جَمُوح إِذا لم يَثْنِ رأْسَه. وجَمَحَ الفرسُ بصاحبه جَمْحاً وجِماحاً: ذهب يجري جرياً غالباً واعْتَزَّ فارسَه وغلبه. وفرس جامِحٌ وجَمُوحٌ، الذكر والأُنثى في جَمُوح سواء؛ وقال الأَزهري عند النعتين: الذكر والأُنثى فيه
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٥٥
* ج م ح * * جَمَحَ * الفرس اعتز فارسه وغلبه وبابه خضع و * جِماحاً * أيضا بالكسر فهو فرس * جَمُوحٌ * بالفتح و * جَمَحَ * أسرع ومنه قوله تعالى ﴿وهم يجمحون﴾
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٠٩٩
جمح الفرس بصاحبه ، كمنع، جمحا ، بفتح فسكون، وجموحا ، بالضم، وجماحا ، بالكسر، إذا ذهب يجري جريا غالبا، وهو جامح و جموح ، الذكر والأنثى في جموح سواء؛ قاله الأزهري. وذلك إذا اعتز فارسه وغلبه . وفرس جموح: إذا لم يثن رأسه. وقال الأزهري: وله معنيان: أحدهما يوضع موضع العيب، وذلك إذا كان من عادته ركوب الرأس لا يثنيه راكبه؛ وهذا من الجماح الذي يرد منه بالعيب. والمعنى الثاني في الفرس الجموح:
رابط المدخل

جمح الفرس بصاحبه ، كمنع، جمحا ، بفتح فسكون، وجموحا ، بالضم، وجماحا ، بالكسر، إذا ذهب يجري جريا غالبا، وهو جامح و جموح ، الذكر والأنثى في جموح سواء؛ قاله الأزهري. وذلك إذا اعتز فارسه وغلبه . وفرس جموح: إذا لم يثن رأسه. وقال الأزهري: وله معنيان: أحدهما يوضع موضع العيب، وذلك إذا كان من عادته ركوب الرأس لا يثنيه راكبه؛ وهذا من الجماح الذي يرد منه بالعيب. والمعنى الثاني في الفرس الجموح: أن يكون سريعا الثاني في الفرس الجموح: أن يكون سريعا نشيطا مروحا، وليس بعيب يرد منه، ومنه قول امرئ القيس في صفة فرس: وأعددت للحـرب وثـابة جواد المحثة والـمـرود جموحا رموحا، وإحضارها كمعمعة السعف الموقـد من المجاز: جمحت المرأة زوجها ، هكذا في سائر النسخ التي بأيدينا، والذي في الصحاح واللسان وغيرهما: جمحت المرأة من زوجها تجمح جماحا، إذا خرجت من بيته إلى أهلها قبل أن يطلقها ، ومثله طمحت طماحا. قال الراجز: إذا رأتني ذات ضغن حنت وجمحت من زوجها وأنت جمح إليه وطمح: إذا أسرع ولم يرد وجهه شيء. وبه فسر أبو عبيدة قوله تعالى: لولوا إليه وهم يجمعون وفي الحديث جمح في أثره، أي أسرع إسراعا لا يرده شيء. ومثله قول الزجاج. وفي الأساس أي يجرون جري الخيل الجامحة. وهو مجاز حينئذ. جمح الصبي الكعب بالكعب كجبح، إذا رماه حتى أزاله عن مكانه ، ويقال: تجامحوا. الجماح كرمان: المنهزمون من الحرب ، عن ابن الأعرابي. الجماح: سهم صغير بلا نصل، مدور الرأس، يتعلم به الصبي الرمي. و قيل؛ بل تمرة أو طين تجعل على رأس خشبة لئلا تعقر، يلعب بها الصبيان . وقال الأزهري: يرمى به الطائر فيلقيه ولا يقتله حتى يأخذه راميه. ويقال له جباح، أيضا. وقال أبو حنيفة: الجماح: سهم الصبي يجعل في طرفه تمرا معلوكا بقدر عفاص القارورة ليكون أهدى له، أملس ، وليس له ريش، وربما له، أملس، وليس له ريش، وربما لم يكن له أيضا فوق. الجماح: ما يخرج على أطرافه شبه سنل ، غير أنه لين كأذناب الثعالب، واحدته جماحة، أو هو كرؤوس الحلي والصليان ونحوه مما يخرج على أطرافه ذلك. ج جماميح. وجاء في الشعر. جمامح . على الضرورة، ويعني به قول الحطيئة: بزب اللحى جرد الخصى كالجمامح

وأما في غير ضرورة الشعر فلا، لأن حرف اللين فيه رابع، وإذا كان حرف اللين رابعا في مثل هذا كان ألفا أو واوا أو ياء، فلا بد من ثباتها ياء في الجمع والتصغير، على ما أحكمته صناعة الإعراب. جماح وجميح وجمح وجموح ككتان وزبير وزفر وصبوح، أسماء . وعبد الله بن جمح، بالكسر: شاعر عبقسي ، من بني عبد القيس. جميح كزبير: الذكر . قال الأزهري: العرب تسمى ذكر الرجل: جميعا ورميحا، وتسمي هن المرأة شريحا، لأنه من الرجل يجمح فيرفع رأسه، وهو منها يكون مشروحا أي مفتوحا. جمح كزفر: جبل لبني نمير . والجموح كصبور: فرس مسلم بن عمرو الباهلي. الجموح: الرجل يركب هواه فلا يمكن رده ، وهو مجاز، لشبهه له بالجموح من الخيل الذي لا يرده لجام. وكل شيء مضى على وجهه فقد جمح، وهو جموح. قال الشاعر: خلعت عذاري جامحـا مـا يردنـي عن البيض أمثال الدمى زجر زاجر ومما يستدرك عليه: جمحت السفينة تجمح جموحا: تركت قصدها فلم يضبطها الملاحون. وجمحت المفازة بالقوم: طرحت لهم، لبعدها، وهما من المجاز. وبنو جمح من قريش: هم بنو جمح ابن عمرو بن هصيص بن كعب ابن لؤي. وسهم: أخو جمح، جد بني سهم. وزعم الزبير بن بكار أن اسم جمح تيم، واسم سهم زيد، وأن زيدا سابق أخاه إلى غاية، فجمح عنها تيم فسمي جمح، ووقف عليها زيد فقيل: قد سهم زيد، فسمي سهما. وجمح به مراده: لم ينله، وهو مجاز.

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٩٨٨
جَمَحَ 1 جَمَحَ جمح , aor. جَمَحَ , inf. n. جِمَاحٌ (S, A, Mgh, Msb, K, &c.) and جُمُوحٌ (S, A, Msb, K) and جَمْحٌ, (K,) or this last has not been heard, (Mgh,) He (a horse) overcame his rider, or gained the mastery over him, (S, L, K,) running away with him: (L:) or broke loose, or ran away, (Msb,) and went at random, without any certain aim, so as not to be turned by anything: (Mgh, Msb:) or
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٣٦
جَمَحَ جَمَحَ A ( n. ac. جَمْح 1 , جِمَاْح 23 , جُمُوْح 27 ), a. Bolted ( horse ). b. Was capricious, head-strong, self-willed. جَاْمِح جَاْمِح 21 , جَمُوْح 26 , a. Restive; refractory, obstinate, perverse. b. Mettlesome, skittish ( horse ). جُمَّاْح جُمَّاْح 29 , ( pl. أَجَاْمِيْحُ 69 ), a. Blunted arrow ( used by boys ).
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٢٬٤٨٧
جمح جَمَحَ - يَجْمَحُ جَمَحَ - يَجْمَحُ + الكائن: يفلت ويخرج عن التوجيه والسيطرة: ينطلق مسرعاً وبطريقة عشوائية متفلتاً من سيطرة وتحكم قائده وسيده واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الخروج عن السيطرة، ورفض قبول سيطرة وتسلط وأوامر آخر"، وهي: عَتَا - يَعْتُوْ، مَرُدَ - يَمْرُدُ، فَجَرَ - يَفْجُرُ، عَصَى - يَعْصِي، فَسَقَ - يَفْسُقُ، جَمَحَ -
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٥ (الإجمالي: ٩)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. لجأ

    الآيات المشتركة: ١ · Sığınak

  2. غور

    الآيات المشتركة: ١ · Ğar, Mağara demektir

  3. وجد

    الآيات المشتركة: ١ · Su birikintisidir

  4. دخل

    الآيات المشتركة: ١ · Dahl: Kuytu yer demektir

  5. ولي

    الآيات المشتركة: ١ · Veli arka demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغَارَاتٍ أَوْ مُدَّخَلًا لَوَلَّوْا إِلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُونَ

    Tıkılırlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökجمح
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهرب, فرر, ندد
Zıt Kökكبح
Çekirdek Özet 1Dizgin veya denetim tanımaksızın, önüne geçilemez bir taşkınlık ve güçle ileriye atılmak, başını alıp kaçmak
Çekirdek Özet 2Münafıkların içlerindeki derin korku ve nefret sebebiyle sığınacak bir yer bulduklarında denetimsizce ve çılgınca oraya yönelmeleri
Çekirdek Özet 3Bir iradenin kontrol mekanizmalarını tamamen yitirip içgüdüsel bir savrulma ve panikle hedefe körlemesine akması
Kritik Hata RiskiKelimenin dizgin tanımayan taşkın firar anlamını göz ardı edip yalnızca durağan bir yere sığınma veya tıkılma olarak yorumlanması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جمSuyun birikmesi, çoğalması, dolup taşması ve sınırları zorlayan topluluk hâli; nitekim جمم kökünde suyun dolup taşması, جمع kökünde unsurların bir araya gelip yığılması, جمد kökünde kütleleşme ve جمل kökünde bütünlük anlamı esastırحSınır, engel ve çevrilme imgesi eklenerek biriken ve kabaran gücün engeli aşması, bağından kopup denetimsiz bir taşkınlıkla ileri fırlaması anlamı oluşmuştur

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaHarekete geçiren kütlesel bir itilim, taşınan enerji ve ileriye doğru yol alma devinimi
مSu; akış, çokluk, derinlikSürekli dalgalanma, kabarma, taşkın birikim ve kontrolü zor olan akışkan güç
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaAşılması hedeflenen sınır, parçalanan kısıt ve koruyucu engelin dışına fırlama
جمحEngeli kırıp taşan kütlesel hareketBiriken kütlesel enerjinin sınırlayıcı duvar ve dizgini parçalayarak denetimsizce ileriye fırlaması

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAtın binicisinin dizginine boyun eğmeyerek gemi azıya alması, dizgini dinlemeden başını alıp alabildiğine koşması; rüzgârın etkisiyle geminin rotasından çıkarak denizcilerin idaresinden kurtulup sürüklenmesi
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays bir atı tasvir ederken onun dizgin dinlemez süratini ve coşkusunu şöyle ifade eder: سَبُوحٌ جَمُوحٌ وإحضارُها / كمعمعة السَّعَف المُوقدِ
Erken Arapça kullanımKlasik kullanımda kocasının evinden izinsizce çıkıp öfkeyle ailesine sığınan kadın için جَمَحَتِ المرأَةُ تَجْمَحُ جِماحاً denir; ayrıca nefsin dizginlenemez arzularına kapılarak fren tanımayan kişi için de جَمُوح denilmiştir

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça kök جمح, Sami dillerinde biriken, kabaran ve tutulamayan fiziksel baskının ani bir hamleyle dışa vurulması ekseninde yer alır. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu ses dizilimiyle birebir morfolojik bir kök kayıtlı olmamakla birlikte, ikili çekirdek olan جم yapısı genel Sami zemininde topluluk, yığılma, kabarma ve taşma kavramlarıyla doğrudan irtibatlıdır (karşılaştırınız: İbranice גמם veya גמא köklerindeki yutma, içine çekme, birikme nosyonları). Arapçada kök sonundaki boğaz harfi ح, iç dinamizmin engeli aşarak yırtıcı ve dizginsiz bir kaçışa evrilmesini sağlamıştır. Bu doğrultuda kök, Arap yarımadasının atçılık ve çöl şartlarındaki gözlemlerine dayalı özgün bir semantik evrim sergileyerek denetimsiz, panik hâlindeki hızlı ileri atılışı niteleyen müstakil bir fiile dönüşmüştür.

درجة الثقة Muhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجم ikili çekirdeğinden türemeBiriken enerjinin (جم), engeli ve dizgini (ح) yararak denetimsiz bir fırlayışa dönüşmesiGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİkili çekirdek düzeyinde ortaklıkİkili kök genel Sami sahasında suyun ve kütlenin birikmesini gösterirken, üçlü form Arapçada atın gemi azıya alması şeklinde özelleşmiştirMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir bir soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جمحAnlamlıDizgin tanımadan ileri fırlamakAtın başını alıp gitmesi, kontrol dışı koşuHedef kök; Kur'an'da geçer
جحمAnlamlıAteşin parlaması, alevlenmesiAteşin şiddetle tutuşması, gözün dikilip büyümesiKur'an'da geçer; ortak coşku ve taşma momenti
مجحAnlamlıGururlanmak, böbürlenerek yürümekKişinin kendini beğenerek azametle hareket etmesiKur'an'da geçmez
محجAnlamlıSütün kaymağını sıyırmak, soymakBir şeyin özünü çekip almak, kabuğundan ayırmakKur'an'da geçmez
حجمAnlamlıAğızlıklamak, kısıtlamak, çekmekBir şeyi durdurmak, men etmek, kan aldırmakKur'an'da geçmez; hedef kökün zıddı yönde engelleme
حمجAnlamlıGözü yummak, gözü dikmekBakışı daraltmak veya ateşi hafifletmekKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جمحMerkezHızlı ve dizginsiz kaçışDenetimi, iradeyi ve dizgini tamamen devre dışı bırakarak çılgınca ileri atılmakGemi azıya almış atın önüne çıkan engeli görmeksizin fırlaması
هربKomşuKaçmakTehlikeden kurtulmak amacıyla genel anlamda uzaklaşmakPlanlı veya içgüdüsel genel kaçış hareketi
فررKomşuFirar etmekKorkutan bir nesne veya ortamdan arkasını dönüp hızla uzaklaşmakYüz geri edip korku saikiyle geri çekilme hareketi
نددKomşuÜrküp dağılmakDevenin veya topluluğun ürkerek başıboş sağa sola dağılmasıSürü düzeninin bozulup yabani bir şekilde dağılması
كبحZıtFrenlemek, dizginlemekAtın gemini çekerek başını kaldırmak ve fırlamasını durdurmakİleri atılmak isteyen gücü gem vurarak kontrol altına almak

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجمحGemi azıya almak, dizgin tanımamakBir canlının kontrol mekanizmasını çiğneyerek çılgınca ve önüne bakmaksızın ileri atılmasıKesin
LatinceEffrenari, effugereDizginlerinden kurtulmak, kontrolden çıkmakEffrenari tam olarak gemin kırılması veya dizginsizlik anlamını karşılar; ancak kaçışın bizzat getirdiği panik yönü effugere ile tamamlanırGüçlü
İngilizceTo bolt, to run wild, to headlongGemi azıya almak, gözü dönmüşçesine fırlamakTo bolt bir atın ürkerek binicisini dinlemeyip kaçmasını çok net karşılar; kontrol kaybını ve hızı içerirGüçlü
AlmancaDurchgehen, blindlings stürmenDizgin tanımamak, körlemesine ileri atılmakDurchgehen terimi binicisini dinlemeyen hayvan için kullanılır ve hedefe körlemesine yönelmeyi ifade ederGüçlü
FransızcaS'emporter, prendre le mors aux dentsGemi azıya almak, hiddetle fırlamakPrendre le mors aux dents doğrudan atın gemi dişleri arasına alıp dizgini hükümsüz kılması deyimidirGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَجْمَحُونَKontrolsüzce, dizgin tanımaksızın fırlayıp kaçmakMünafıkların psikolojik çözülüşü ve savaştan yahut müminlerle beraberlikten kurtulmak için en ufak bir sığınak bulduklarında oraya gemi azıya almış atlar gibi körlemesine yönelmeleri (Tevbe 9:57)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNifak psikolojisi ve irade özgürlüğüMünafığın iman dairesindeki görünüşünün içsel bir rıza değil, mecburiyet kaynaklı olduğu; ilk fırsatta içsel nefretin dizgin tanımaz bir inkâra dönüşmesiBaskılanmış inançsızlığın kontrolsüz savrulması
FıkıhHukuki denetim ve kusur sorumluluğuDâbbetün cemûh tabiriyle gemi azıya alan hayvanın verdiği zararlarda binicinin veya sahibinin kusur nispetiDizginlenemeyen hayvanın sebep olduğu itlaf ve tazminat
TefsirKarakter tahlili ve mecazAyette geçen fiilin, münafıkların korku ve nefretle koşuşunu gözü hiçbir şey görmeyen yaban atlarının koşusuna benzetmesiŞiddetli, önüne geçilmez ve körlemesine sürat
HadisAhlaki denetim ve nefis terbiyesiNefsin ve hevanın dizginlenemez bir at gibi sahibini helake sürüklemesi ikazı bağlamında nefsin cümah hâliŞehevî ve fevrî taşkınlıkların aklı saf dışı bırakması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalp ve niyet intizamıİradesiz savrulmaİmandan kaçış itilimiDini bağlılık içsel teslimiyete dayanmadığında, dış baskı kalktığı anda fert fıtrattan körlemesine uzaklaşırGüçlü
İlmiAkıl ve duyu dengesiMuhakeme kaybıHisterik refleksBilgi ve mantık süzgecinin çökmesi sonucu sübjektif korkuların zihni istila edip rasyonel rotayı bozmasıMuhtemel
SiyasiVatandaşlık ve toplumsal sözleşmeSosyal çözülmeKaçış ve sadakatsizlikZoraki tebaa olan unsurların kriz anında otoritenin bağlarını kopararak sığınaklara denetimsizce firar etmesiGüçlü
İktisadiPiyasa dengesi ve regülasyonPanik kaçışıSpekülatif çöküşFinansal güvensizlik anında yatırımcıların rasyonel denetimi terk edip likiditeye veya güvenli limana panikle hücum etmesiMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKontrolsüz kinetik enerji salınımı (damping kaybı)Bir sisteme etki eden sönümleyici veya frenleyici kuvvetlerin ortadan kalkmasıyla sistemin potansiyel enerjisinin ani, yönlendirilemez ve yıkıcı bir ivmeye dönüşmesiGüçlü
Beşeri bilimlerPanik kaçışı (mob hysteria / stampede)Sosyolojide ve kitle psikolojisinde, bireylerin kolektif norm ve rasyonel muhakemeyi tamamen terk ederek kör bir hayatta kalma güdüsüyle kontrolsüzce kaçışmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiFiilin yalnızca fiziksel bir mekana tıkılmak, bir delikte sıkışıp kalmak veya basit bir kaçış eylemi olarak anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamEylemin odak noktası sığınılan deliğin darlığı değil; oraya ulaşmak için sergilenen gemi azıya almışçasına dizginsiz, gözü dönmüş ve hiçbir irade tarafından durdurulamaz firar psikolojisidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMünafıkların psikolojisindeki derin dehşet, nefret ve mecburiyet baskısının gözden kaçırılması; ayetin sunduğu sarsıcı psikolojik tasvirin sıradan bir saklanma düzeyine indirgenmesi

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan psikolojisini, bilhassa ikiyüzlülük (nifak) ve korku anındaki zihinsel çözülmeyi somut bir bedevi metaforu üzerinden ne kadar yüksek bir belagat ve hareket dinamiğiyle resmettiğini gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların iç dünyasını, savaştan kaçış saiklerini ve müminlerle kurdukları zoraki ilişkinin kırılganlığını ortaya koyan Tevbe suresi bağlamında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Münafıkların İslam toplumunda bir kanaat veya fikir ayrılığı sebebiyle değil, tamamen dizginlenemez bir korku ve panik sebebiyle durduklarını; fırsat buldukları an körlemesine kaçacaklarını göstererek onların niyetlerini netleştirir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBinicisinin uyguladığı gem ve dizgin baskısını kırarak başını alan bir atın, önüne bakmaksızın ve durdurulamaz bir kuvvetle ileri fırlaması; denetimden çıkan geminin fırtınada savrulması.
  • Soyut anlamBir iradenin akıl, ahlak veya toplumsal bağ gibi frenleyici bütün mekanizmaları devre dışı bırakıp içsel bir panik veya arzu dalgasıyla hedefe doğru körlemesine sürüklenmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin denge ve geri besleme (feedback) elemanlarını bütünüyle kaybetmesi neticesinde ortaya çıkan kontrolsüz akış ve regülasyonsuz savrulma.
  • LaTeX modeliv(t)=lim⁡R→0(FpR)  ⟹  a>0,∇θ=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Fp içsel korku veya arzunun oluşturduğu itici gücü, R ise dizgin, akıl veya toplumsal norm gibi sınırlayıcı direnç ve fren mekanizmasını temsil eder. Direncin sıfıra yaklaşması (R→0) durumunda hız ve ivme kontrolsüz biçimde fırlar (a>0). Sistemin yönlendirici ve kılavuzluk edici denetim fonksiyonu ise sıfırlanarak (∇θ=0) körlemesine, hedefsiz bir savrulma meydana gelir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ج