جود
ج - و - د
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١١
معناه في القرآن: Cûdi
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٠٥٥باب الجيم والدّال و و ا ي ء معهما
أ ج د، ج د ي، ج ي د، ج د و، د ج أ، ج و د، و ج د، و د ج مستعملات
أجد:
الأَجدُ: اشتقاقه من الإجاد، والإجادُ كالطّاقِ القصير، يقال: عَقد مُؤجدٌ، أي: وثيقٌ مُحكم.
وناقة مُؤجَدةُ القَرى. ويقالُ: ناقة أجُدٌ، وهي التي فَقَارُ ظهرها متَّصل كأنّه عظمٌ واحد.
جدي:
الجَديُ: الذَّكرُ من أولاد المِعز، ويُجمع على: أجدٍ وجِداء.
والجَديُ: نجمٌ في السّماء. والجَدي أيضاً برجٌ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٥٧٥شيءٌ جَيِّدٌ على فَيْعَلٍ، والجمع جِيادٌ وجَيائِدُ بالهمز على غير قياس. والجَودُ: المطر الغزير. تقول: جاد المطر جَوْداً فهو جائِدٌ، والجمع جَوْدٌ. وهاجتْ لنا سماءٌ جَوْدٌ، ومُطِرنا مَطْرَتَيْنِ جَوْدَينِ. وقد جيدَت الأرضُ، فهي مَجودَةٌ. وجادَ الرجُلُ بمالِه يجود جوداً بالضم، فهو جَوادٌ. وقَوْمٌ جودٌ، مثل قَذالٍ وقُذُلٍ وأَجْواد وأَجاوِدَ وجُوَداء. وكذلك امرأة جَوادٌ ونِسْوَةٌ جودٌ. قال الشاعر،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬١٧٢(باب الجيم والواو وما يثلثهما)
(جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال:
بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه.
(جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤١٩- قال تعالى: ﴿واستوت على الجودي﴾ [هود/44]، قيل: هو اسم جبل بين الموصل والجزيرة، وهو في الأصل منسوب إلى الجود، والجود: بذل المقتنيات مالا كان أو علما، ويقال: رجل جواد، وفرس جواد، يجود بمدخر عدوه، والجمع: الجياد، قال تعالى: ﴿بالعشي الصافنات الجياد﴾ [ص/31]، ويقال في المطر الكثير: جود، ووصف تعالى بالجواد. وفي الفرس جودة، وفي المال جود، وجاد الشيء جودة، فهو جيد، لما نبه عليه قوله تعالى: {أعطى كل شيء
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬١٧٧ج و د
جاد فلان جوداً وجادت السماء جوداً وجاد المتاع جودة وجاد الفرس جودة.
وجيد الرجل جواداً: عطش.
ورجل جواد من قوم أجواد وأجاويد وجود.
قال: ففيهن فضل قد عرفنـا مكانـه فهـن به جود وأنتم به بخل وروض مجـود: ممطـور وأصابتـه تجاويـد مـن المطـر.
ومتـاع جيـد وأمتعـة جياد.
واستجدت الشـيء وتجودتـه: تخيرتـه وطلبـت أن يكـون جيـداً.
وتجود في صنعته: تنوق فيها.
وأجاد الشيء وجوده
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٢٥٣الجَيِّد: نقيض الرديء، على فيعل، وأَصله جَيْوِد فقلبت الواو ياء لانكسارها ومجاورتها الياء، ثم أُدغمت الياء الزائدة فيها، والجمع جِياد، وجيادات جمع الجمع؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
كم كان عند بَني العوّامِ من حَسَب،
ومن سُيوف جِياداتٍ وأَرماحِ
وفي الصحاح في جمعه جيائد، بالهمز على غير قياس. وجاد الشيءُ جُودة وجَوْدة أَي صار جيِّداً، وأَجدت الشيءَ فجاد، والتَّجويد مثله. وقد قالوا أَجْوَدْت كما قالوا:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٥٧* ج و د * شيء * جَيِّدٌ * والجمع * جِيَادٌ * و * جَيَائِدُ * بالهمزة على غير قياس و * جَادَ * بماله يجود * جُوداً * فهو * جَوَادٌ * وقوم * جُودٌ * بوزن هود و * أجْوَادٌ * بالفتحو * أجَاوِدُ * بوزن مساجد و * جُوَدَاءُ * بوزن فقهاء وكذا امرأة * جوَادٌ * ونسوة * جُودٌ * أيضا و * جادَ * الشيء يجود * جُوْدةً * بفتح الجيم وضمها أي صار جيدا و * الجُودِيُّ * جبل بأرض الجزيرة استوت عليه سفينة نوح عليه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٣٣٧الجيد، ككيس: ضد الرديء، على فيعل، وأصله جيود، قلبت الواو ياء لانكسارها ومجاورتها الياء، ثم أدغمت الياء الزائدة فيها. ج جياد، وجيادات جمع الجمع. أنشد ابن الأعرابي:
كم كان عند بني العوام من حسب ومن سيوف جيادات وأرمـاح وفي الصحاح في جمعه جيائد بالهمز على غير قياس. وجاد الشيء يجود جودة، بالضم وجودة، بالفتح: صار جيدا. وأجاده غيره فجاد. والتجويد مثله. وقد قالوا أجوده،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٣٥١جَادَ
1 جَادَ جاد , aor. يَجُودُ, inf. n. جُودَةٌ and جَوْدَةٌ, It (a thing, S, or a commodity, an article of household-goods, or the like, Msb, and a work, or performance, TA) was, or became, جَيِّد [i. e. good, goodly, approvable, or excellent; the verb being the contr. of رَدُؤَ, as is implied in the A and K]: (S, A, Msb, K:) in this sense, accord. to some, of the class of قَالَ; accord. to
جَادَ 1 جَادَ جاد , aor. يَجُودُ, inf. n. جُودَةٌ and جَوْدَةٌ, It (a thing, S, or a commodity, an article of household-goods, or the like, Msb, and a work, or performance, TA) was, or became, جَيِّد [i. e. good, goodly, approvable, or excellent; the verb being the contr. of رَدُؤَ, as is implied in the A and K]: (S, A, Msb, K:) in this sense, accord. to some, of the class of قَالَ; accord. to others, of the class of قَرُبَ. (Msb.) [Also said of a man, meaning He was, or became, excellent, or egregious, in some quality; sometimes, though very rarely, in a quality that is disapproved.] ― -b2- And جاد, (S, A, Msb, K,) of the class of قال, (Msb,) aor. as above, (S, Msb,) inf. n. جُودٌ, (S, A, Msb, K,) with damm, (S, Msb,) He was liberal, bountiful, munificent, or generous: (K:) or he affected, or constrained himself, to be generous: (Msb:) or he gave without being asked, to preserve the receiver from the ignominy of asking: (MF:) or he gave what was meet to him to whom it was meet: (El-Karmلnee, TA:) or he gave what was meet to him to whom it was meet, not for a compensation; so that it has a more special signification than أَحْسَنَ. (MF.) You say, جاد بِمَالِهِ [He was liberal, &c., with his property]: (S:) or جاد بِالمَالِ he affected, or constrained himself, to be generous with the property. (Msb.) ― -b3- Hence, (Msb,) جاد بِنَفْسِهِ, (S, Msb, K,) aor. as above, (S, A,) inf. n. جَوْدٌ (TA) and جُؤُودٌ, (S, TA,) (tropical:) He gave up his spirit, (A, Msb, TA,) at death; (S, Msb;) like as one gives away his property; said of one in the agony of death: (TA:) and (tropical:) he gave away his life, in war. (Msb.) And you say also, جَادَتْ نَفْسُهُ (assumed tropical:) [His soul, or spirit, resigned itself, or departed]. (Msb in art. نفس.) ― -b4- جاد المَطَرُ, inf. n. جَوْدٌ, The rain was, or became, copious, or abundant. (S.) And جَادَتِ السَّمَآءُ, (A, Msb,) inf. n. جَوْدٌ, with fet-h, The sky rained. (Msb.) And جَادَتِ العَيْنُ, inf. n. جَوْدٌ and جُؤُودٌ, The eye shed many, or abundant, tears. (Lh, K.) ― -b5- جاد said of a horse, (S, A, L, Msb, K,) aor. as above, (S,) inf. n. جُودَةٌ (S, L, Msb, K) and جَوْدَةٌ; (Msb, and some copies of the K;) and ↓ جود, (A, L, K,) inf. n. تَجْوِيدٌ; (TA;) and ↓ اجاد, (L,) and ↓ أَجْوَدَ; (L, K;) He became fleet, or swift, and excellent, (L,) صَارَ رَائِعًا, (S, L, K, *) فِى عَدْوِهِ in his running. (A, L, K.) [See an ex. in a verse cited voce دَامَ, in art. دوم.] ― -b6- See also 4, in two places. ― -b7- جاد اـِلَيْهِ He inclined to him, or it. (TA.) -A2- جادهُ He overcame him in liberality, bounty, munificence, or generosity. (K.) See 3. ― -b2- جَادَهُمْ, aor. يَجُودُ, inf. n. جَوْدٌ, It (rain) rained, or descended, upon them copiously, or abundantly. (L.) And جِيدُوا They were rained upon with a copious, or an abundant, rain. (L.) And جِيدَتِ الأَرْضُ, (S, L, K,) inf. n. جَوْدٌ; (As, TA;) and ↓ أُجِيدَت; (K;) The earth, or land, was rained upon with a copious, or an abundant, rain: (S, L, K:) or, so that the moisture of the rain met that of the soil. (As, TA.) ― -b3- جِيدَ, (S, A, K,) aor. يُجَادُ, (S, K,) inf. n. جُوَادٌ, (S, * K, * TA,) (assumed tropical:) He (a man, S, A) thirsted, or became affected by thirst: (S, A, K:) or thirsted vehemently: (accord. to an explanation of جُوَادٌ in the K:) or was at the point of death, or destruction; (K;) as though destruction rained upon him. (TA.) ― -b4- [Hence,] اـِنِّى أُجَادُ اـِلَىلِقَائِكَ (tropical:) Verily I am affected with a longing desire to meet thee: (A:) or اـِنِّى لَأُجَادُ اـِلَيْكَ (K, TA [in the CK, erroneously, لَاَجادُ] (tropical:) Verily I am affected with a longing desire for thee, (K, TA,) i. e., to meet thee, (TA,) and am impelled towards thee: (K:) and يُجَادُاـِلَى فُلَانَةَ (tropical:) He is affected with longing desire for such a female; like as you say يَظْمَأُ. (A.) One says also, جادهُ الَهَوى (tropical:) Love affected him with longing desire, (شَاقَهُ, L, K, in the CK شاقَّهُ,) and overcame him. (K.) ― -b5- [Also, app., جيدَ, aor. يُجَادُ, inf. n. جُوَادٌ, (as in a sense explained above,) (assumed tropical:) He became affected, or overcome, or distressed, (see مَجُودٌ,) by drowsiness, or slumber: for] جُوَادٌ is syn. with نُعَاسٌ: (L, TA:) and you say, جادهُ النُّعَاسُ (assumed tropical:) Drowsiness, or slumber, overcame him; (L;) as though sleep rained upon him. (TA.)
2 جَوَّدَ see 4: ― -b2- and see also 1.
جاودهُ 3 جاودهُ جاوده جاودة He vied with him, or contended with him for superiority, in liberality, bounty, munificence, or generosity. (S, TA.) You say, جاودهُ ↓ فَجَادَهُ He vied with him, or contended &c., in liberality, &c., and overcame him therein. (TA.)
اجادهُ 4 اجادهُ أجاد أجاده اـجادة اجاده اجادة He made it good, goodly, approvable, or excellent; (S, A, * K;) as also أَجْوَدَهُ, (S, * K,) like as they said اطال and اطول, and احال and احول, and اطاب and اطيب, and الان and الين; (S;) and ↓ جوّدهُ, (S, * A,) inf. n. تَجْوِيدٌ. (S.) [Hence,] اجادهُ النَّقْدَ He gave him the cash, or ready money, good. (S, K.) And أَجَدْتُكَ ثَوْبًا I gave thee a garment, or piece of cloth, that was good, goodly, or excellent; or in a good state. (A, TA.) ― -b2- He gave him a dirhem, or piece of silver. (K.) ― -b3- أُجِيدَتِ الأَرْضُ: see 1. -A2- He, or it, slew him, or killed him. (L.) -A3- اجاد, (inf. n. اـِجَادَةٌ, Msb,) He said, gave utterance to, uttered, or expressed, what was good, approvable, or excellent; he said, or did, well, or excellently; أَتَى بِالجَيِّدِ (L, Msb, K) مِنْ قَوْلِ أَوْ فِعْلٍ; (Msb;) as also أَجْوَدَ; (L;) and ↓ جاد, inf. n. جَوْدَةٌ. (L.) [You say, قَالَ فَأَجَادَ He said, and said well: and فَعَلَ فَأَجَادَ He did, and did well.] And اجاد فِى عَمَلِهِ, and اجود, He did well, or excellently, in his work. (L.) ― -b2- Said of a horse, and اجود likewise: see 1. ― -b3- Also He had with him a horse such as is termed جَوَاد [i. e. fleet, or swift, and excellent]: (S:) or he became possessed of such a horse; (A, K;) as also اجود. (K.) ― -b4- أَجَادَتْ She brought forth a child, or children, of liberal, bountiful, or generous, disposition. (A.) And اجاد بِالوَلَدِ He begot the child, or children, of liberal, bountiful, or generous, disposition; (K;) and in like manner, بِهِ أَبَوَاهُ ↓ جاد [His two parents so engendered him]. (TA.)
تجوّد 5 تجوّد جاد تجود He chose what was good, goodly, approvable, or excellent, among all things. (Ham p. 299.) He affected nicety, or refinement; he was, or became, nice, exquisite, refined, or scrupulously nice and exact; or he chose what was excellent, or best, to be done; and exceeded the usual bounds; فِى صَنْعَتِهِ in his work of art, or his manufacture; syn. تَنَوَّقَ. (A, TA.) And تجوّد وَبَالَغَ فِى مَطْعَمِهِ وَمَلْبَسِهِ [He was dainty, nice, exquisite, refined, or scrupulously nice and exact; or he chose what was excellent, or best; and exceeded the usual bounds; in his food and his apparel]; (JK and K in art. نوق;) he was studious of his diet and apparel, always eating exquisite food and wearing sumptuous clothing. (TK in that art.) -A2- تجوّدهُ: see 10. تَجَوَّدْتُهَا لَكَ I chose, or selected, the best, or most excellent, (↓ الأَجْوَدَ,) thereof for thee. (TA.)
تجاودوا 6 تجاودوا تجاودوا They considered [or tried] which of them had the best argument, or plea, or allegation: (K, TA:) so says Aboo-Sa'eed on the authority of an Arab of the desert. (TA.) And يَتَجَاوَدُونَ الحَدِيثَ They consider, or see, [or try,] which of them will be best in narration, or talk, or discourse. (A.) ― -b2- [Also They vied, or contended together for superiority, in liberality, bounty, munificence, or generosity.]
استجادهُ 10 استجادهُ استجاده استجادة ٱستجاد ٱستجاده He reckoned it, or esteemed it, good, goodly, approvable, or excellent: (S:) or he found it to be so: (K:) or he desired, or sought, that it might be so, (A, K,) and chose it, or selected it; (A;) as also ↓ تجوّدهُ. (A.) You say also, اِسْتَجْوَدَ رَأْيَهُ [He esteemed his judgment, or opinion, good: or found it to be so]. (TA in art. جزل.) ― -b2- He desired, or sought, or demanded, his liberality, bounty, munificence, or generosity. (K.) ― -b3- He desired, or sought, that he (a horse) might be such as is termed جَوَاد [i. e. fleet, or swift, and excellent]. (K.) -A2- استجاد It came or happened, well. (KL.)
جَوْدٌ جَوْدٌ جود Copious, or abundant, rain; (S, L, K;) as also ↓ جَائِدٌ: (S:) or rain that thoroughly irrigates everything: (M:) or rain that is not exceeded: (M, L, K:) accord. to some, who observe that the phrase, mentioned by Sb, أَخَذْتَنَا بِالجَوْدِوَفَوْقهَا [Thou hast assailed us with a storm of reproach or the like not to be exceeded, and with that which is above it,] is one of hyperbole and reproach. (M, L.) It is an inf. n. thus used as an epithet [and therefore applicable without variation to a fem. as to a masc. n., and to a dual and a pl. as to a sing. n.]: (L:) and is also pl. [or rather a quasi-pl. n.] of جَائِدٌ, (S, L, K,) like as صَحْبٌ is of صَاحِبٌ. (S, L.) You say مَطَرٌ جَوْدٌ [A copious, or an abundant, rain; &c.]: (L:) and سَحَابَةٌ جَوْدٌ [A cloud yielding a copious, or an abundant, rain; &c.]: (IAar, L:) and هَاجَتْ لَنَا سَمَآءٌ جَوْدٌ [A copious, or an abundant, rain, &c., became stirred up for us]: (S, K: *) and you also say, [contr. to the usage mentioned above, or as though جَوْدٌ were an epithet from جَادَ, and this originally جَوْدَ, like ضَخْمٌ from ضَخُمَ, but used as a subst.,] مَطْرَتَانِ جَوْدَانِ [Two showers of rain, copious, or abundant, &c.]. (S, K.) ↓ تَجَاوِيدُ, [app. signifying the same as جَوْدٌ used as a pl.,] occurring in the following verse of Sakhr El-Ghei, يُلَاعِبُ الرِّيحَ بِالعَصْرَيْنِ قَصْطَلُهُ وَالوَابِلُونَ وَتَهْتَانُ التَّجَاوِيدِ [Its dust makes sport with the wind in the morning and evening, or night and day, and so do the violent showers of big drops, and the pouring of copious, or abundant, rains, &c.], (L, K, *) is a pl. having no sing.; (K;) or it may be so, like تَعَاجِيبُ and تَعَاشِيبُ and تَبَاشِيرُ; or it may be pl. of تَجْوَادٌ [an inf. n.]. (L.) You say also, امَطَرِ ↓ أَصَابَتْهُ تَجَاوِيدُ [Copious showers of rain fell upon him, or it]. (A.) ― -b2- See also جَوَادٌ.
جَوْدَةٌ جَوْدَةٌ جوده جودة [an inf. n. of 1, (q. v.,) in two senses; as also جُودَةٌ: and an inf. n. of un., signifying] A single affection of thirst; a thirsting. (S, K.) ― -b2- See also جُوَادٌ.
جَادِىٌّ جَادِىٌّ جاد جادى جادي جاديي Saffron. (S, K.)
جَوَادٌ جَوَادٌ جواد , used alike as masc. and fem., (S, K,) Liberal, bountiful, munificent, or generous: (S, * K:) or one who affects, or constrains himself, to be generous: (Msb:) or who gives without being asked, to preserve the receiver from the ignominy of asking: (MF:) or who gives what is meet to him to whom it is meet: (El-Karmلnee, TA:) or who gives what is meet to him to whom it is meet, not for a compensation; so that it has a more special signification than مُحْسِنٌ: (MF:) pl. [of pauc., masc.,] أَجْوَادٌ and (of mult., TA) جُوْدٌ, (S, A, K,) like as قُذُلٌ is pl. of قَذَالٌ, but the و is made quiescent because it is an unsound letter, (S,) [in some copies of the K جُوُدٌ,] and أَجَاوِدُ, (S, K,) contr. to analogy, (TA,) or أَجَاوِيدُ, [reg., as pl. of أَجْوَادٌ,] (A,) and جُوَدَآءُ (S, K) and جُوَدَةٌ, (CK, [in some copies of the K omitted,]) or جُوْدَةٌ, or جُوُدَةٌ, [written in the latter manner in a MS. copy of the K,] with ة added to the [proper] pl. form [جُوْدٌ or جُوُدٌ], accord. to the doctrine of Sb: (TA:) جُوْدٌ is used as a fem. pl., (S, Msb,) and is like نُوْرٌ pl. of نَوَارٌ. (S.) ― -b2- Also, applied alike to the male and the female, (S,) A courser; a fleet, or swift, and excellent, horse; (L;) a horse fleet, or swift, in running; or excellent in running, or in the motion of his legs; as also ↓ جَوْدٌ: (Bd in xxxviii. 30:) or that outstrips others: (Jel ib.:) i. q. رَائِعٌ: (S, L, K:) pl. جِيَادٌ, (S, A, Bd, L, Msb, K,) which by rule should be جِوَادٌ, like طِوَالٌ, but this latter form has not been heard from the Arabs; (L;) or جِيَادٌ is pl. of جَوْدٌ, or of جَيِّدٌ; (Bd ubi suprل;) and جَوَادٌ has also for its pl. أَجْيَادٌ, [a pl. of pauc., and irregular, or this is pl. of جَيّدٌ, and therefore, though irregularly, retains the ى substituted for و] (S, L,) and أَجْوَادٌ, [also a pl. of pauc., but agreeable with rule, or this is pl. of جَوْدٌ,] (L,) and أَجَاوِيدُ (S, L) is pl. of أَجْوَادٌ. (L.) Hence, أَقْبَلَ جَوَادًا (assumed tropical:) He came on, or advanced, like a horse that is termed جواد: and سِرْتُ اـِلَيْهِ جَوَادًا (assumed tropical:) I went to him, or it, like a horse that is so termed. (Mgh in art. غذ.) You say also, عَدَا عَدْوًا جَوَادًا He ran a long run. (A, TA.) And سِرْنَا عُقْبَةً جَوَادًا, and عُقْبَتَيْنِ جَوَادَيْنِ, and عُقَبًا جِيَادًا (S, A) and أَجْوَادًا, (A, TA,) We journeyed a long march or stage, and two long marches or stages, and long marches or stages. (S, A, TA.)
جُوَادٌ جُوَادٌ جواد [accord. to the TA inf. n. of جِيدَ, which see in two places,] (assumed tropical:) Thirst: (S, K:) or vehemence of thirst. (K.) ― -b2- Also, [accord. to the K ↓ جَوْدَةٌ, but this is corrected in the TA,] (assumed tropical:) Drowsiness, or slumber. (TA.)
جَائِدٌ جَائِدٌ ذ : see جَوْدٌ.
جَيِّدٌ جَيِّدٌ جيد , originally of the measure فَيْعِلٌ, (S, Msb,) as the Basrees say, i. e. جَيْوِدٌ, (Msb, TA,) the و being changed into ى because of its being meksoor and preceded by ى, and the augmentative ى being then incorporated into it; (TA;) or, as the Koofees say, of the measure فَيْعَلٌ, like عَيْطَلٌ &c., because there is found no sound word of the measure فَيْعِلٌ except صَيْقِلٌ, a woman's name, and the unsound is accorded to the sound; or, as others say, of the measure فَعِيلٌ, [and so I find in one copy of the S,] originally جَوِيدٌ, the kesreh of the و being, accord. to them, suppressed because difficult of pronunciation, and the quiescent و and ى thus coming together, [the latter receives the rejected kesreh, and] the و is changed into ى and incorporated into the [augmentative] ى; (Msb;) Good, goodly, approvable, or excellent; contr. of رَدِ ىْ; (A, K;) applied to a thing, (S,) or a commodity, an article of household-goods, or the like, (A, Msb,) and a work, or performance: (TA:) pl. جِيَادٌ (S, A, Msb, K) and جِيَادَاتٌ, (K,) the latter a pl. pl., [i. e. pl. of جِيَادٌ,] (TA,) and جَيَائِدُ, (S, K,) with hemz, [and, accord. to some,] contr. to analogy. (S.) [It is also applied to a man, meaning Excellent, or egregious, in some quality; sometimes, though very rarely, in a quality that is disapproved.]
أَجْوَدُ أَجْوَدُ ذ [Better, and best; more, and most, goodly or approvable or excellent]: see 5. ― -b2- [More, and most, liberal, bountiful, munificent, or generous. Hence,] أَجْوَدُ مِنْ حَاتِمٍ [More liberal, &c., than Hلtim]: a prov. (Meyd.) ― -b3- [More, and most, fleet, or swift, and excellent; relating to a horse. Hence,] أَجْوَدُ مِنَ الجَوَادِ المُبِرِّ [More fleet, &c., than the courser that surpasses others]: a prov. (Meyd.)
تَجَاويدُ تَجَاويدُ تجاويد : see جَوْدٌ, in two places.
مَجُودٌ مَجُودٌ مجود A field, or garden, rained upon: (A:) [or rained upon copiously, or abundantly.] And أَرْضٌ مَجْودَةٌ Land rained upon with a copious, or an abundant, rain. (S, L, K.) ― -b2- (assumed tropical:) A man (S, A) affected with thirst: (S, A, K:) [or, with vehement thirst: (see جُوَادٌ:)] or at the point of death, or destruction. (K.) ― -b3- And [hence,] (tropical:) Affected with longing desire. (L.) ― -b4- Also (assumed tropical:) Overcome by drowsiness, or slumber: (TA:) or distressed by drowsiness, or slumber, &c. (Lh, L.)
مُجِيدٌ مُجِيدٌ مجيد : see مِجْوَادٌ. ― -b2- Also A man possessing a horse such as is termed جَوَادِ [i. e. fleet, or swift, and excellent]: pl. مَجَاوِيدُ [by rule pl. of مِجْوَادٌ, q. v.]. (A, TA.) ― -b3- حَتْفٌ مُجِيدٌ (tropical:) Present death. (K, TA.)
مِجْوَادٌ مِجْوَادٌ مجواد One who says, utters, or expresses, or who does, (K, TA,) much, or often, (TA,) what is good, goodly, approvable, or excellent; (K, TA;) as also ↓ مُجِيدٌ: (TA:) [or rather the latter is a simple, not an intensive, epithet:] the former is applied to a poet, (S, A, K,) as syn. with the latter, (K,) or as meaning who says, or utters, much, or often, what is good, or excellent: (S:) and both are applied to a workman, or an artificer: pl. of the former مَجَاوِيدُ. (A.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٦٣جَادَ
جَادَ ( w ) U ( n. ac. جَوْدَة 1t , جُوْدَة 3t ),
a. Was good, excellent; was copious, abundant.
b. Was fleet, swift ( horse ).
c. Overcame, overpowered.
d. ( n. ac. جُوْد 3 ) [ 'Ala ], Was liberal, generous, bountiful.
e. ( n. ac. جَوْد 1 , جُوُوْد 27 ), Poured forth water ( cloud ); ran with tears ( eye ).
جَوَّدَ
جَوَّدَ II ,
a. Made good, excellent.
جَاْوَدَ
جَاْوَدَ III
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٦٬٥١٢جود
جَادَ - يَجُودُ - جَيِّد - جَوَاد - جِيَاد - جُوْد - الجود - الجُوْدِيّ
جَادَ - يَجُوْدُ + الكائن: يكون جيداً: يكون ذا صفات جيدة: والصفات الجيدة هي أن يكون كثير العطاء بأفضل ما عنده من قدرات أو أفعال: يكون كريماً سخياً رائعاً سريعاً غزيراً أوما شابه
جَيِّد: على وزن " فَيعِل": اسم فاعل مبالغة من " جَادَ - يَجُوْدُ "
جَوَاد: على وزن "
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٨ (الإجمالي: ٢٢)
- بلع
الآيات المشتركة: ١ · Akan suyun kaybolduğu kumluk yer, delik, boğaz
- صفن
الآيات المشتركة: ١ · Safkan atlar
- قلع
الآيات المشتركة: ١ · Suyu tut
- مسد
الآيات المشتركة: ١ · İp yapımında kullanılan lif demektir
- غيض
الآيات المشتركة: ١ · Emer
- حبل
الآيات المشتركة: ١ · Habl ip demektir
- عشو
الآيات المشتركة: ١ · Akşam yemeği demektir
- قضي
الآيات المشتركة: ١ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
- موه
الآيات المشتركة: ١ · Su
- عرض
الآيات المشتركة: ١ · Ön dişler demektir
- سوي
الآيات المشتركة: ١ · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- بعد
الآيات المشتركة: ١ · Baid uzak demektir
الآيات التي ورد فيها(٣)
وَقِيلَ يَاأَرْضُ ابْلَعِي مَاءَكِ وَيَاسَمَاءُ أَقْلِعِي وَغِيضَ الْمَاءُ وَقُضِيَ الْأَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ وَقِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
Cûdi
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جود |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli: و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كرم, سخو, بذل |
| Zıt Kök | بخل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığın özündeki potansiyeli ve niteliği en üst düzeyde, kendiliğinden ve bolca dışa vurması; üstün kalite ve cömertlik |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın yaratılış amacına uygun olarak mükemmelleşmesi ve sahip olduğu değeri esirgemeden cömertçe ortaya koyması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık hiyerarşisinde kemale eren niteliğin, alıkonulmaksızın paylaşıldığı ve berekete dönüştüğü ahlaki ve ontolojik yetkinlik |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca maddi mal bağışlama (infak) ile sınırlandırılması; varlığın niteliksel üstünlüğünü ve cevherini ortaya koyma boyutunun ıskalanması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جو | İç boşluk, havanın veya mekânın derinliği, bir potansiyeli içinde barındırma ve dışarıya açılma kabiliyeti; جوب, جور, جوز, جوع, جوف, جوو köklerinde görüldüğü üzere içsel bir alanın genişlemesi, katedilmesi veya dışa taşması. | د | Kapı, sınır, dışa akış ve belirlenim bildiren harf eklenerek, içte toplanan potansiyelin ve yüksek niteliğin dışarıya kesintisiz, bol ve en yetkin biçimde akması, esere veya eyleme dönüşmesi anlamı kazanılmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir yükü, cevheri veya potansiyeli bünyesinde toplama ve hedefe doğru taşıma kudreti. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İçsel nitelik ile dış eylem arasındaki kesintisiz rabıta, akışın sürekliliği ve irtibat. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Özde biriken cevherin dışarıya açılan bir kapıdan taşması, varlığa cömertçe sunulması. |
| جود | Taşınan içsel değerin kesintisiz bir irtibatla dış dünyaya açılması | Bünyede saklı bulunan yüksek niteliğin, hiçbir engel tanımaksızın dışarıya bol ve üstün biçimde akıtılması hareketi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yere bolca inip toprağı suya doyuran sağanak yağmur (الجَوْد) ile koşusunda bütün gücünü ve süratini esirgemeden ortaya koyan asil binek atı (الفرس الجواد). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde kılıçların ve mızrakların niteliksel üstünlüğünü ifade etmek için kullanılmıştır; nitekim İbnü'l-A'râbî'nin aktardığı şahitte kılıçların kalitesi ve üstün yapısı şöyle övülür: كم كان عند بني العوام من حسب / ومن سيوف جيادات وأرماح |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin ölüm döşeğinde canını teslim etmesi (يجود بنفسه) ve zanaatında yetkinleşip bir işi kusursuz yapması (أجاد في عمله) bağlamında kullanılmıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça جود kökü, varlığın özündeki yetkinliği ve bol vericiliği ifade eden köklü bir semantik çekirdeğe dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede benzer fonetik yapı sergileyen g-w-d veya g-d-d kökleri, toplanma, akma, bir nehir yatağının taşması veya bir akının hücum etmesi anlamlarıyla paralellik gösterir. Süryanice ve Aramice katmanında boyun, kiriş, bağ veya hayat damarı anlamındaki gīdā formu ile Arapçadaki gerdan ve boyun anlamına gelen kullanım arasında biçimsel ve kavramsal bir örtüşme bulunmaktadır; boyun bedenin en asil, süsü ve duruşu sergileyen parçası olarak kabul edilir. Arap dilinde kök, hem ontolojik bir üstünlük ve mükemmellik niteliğini (kalite/iyilik) hem de bu niteliğin tabiî bir neticesi olarak esirgemeden verme (cömertlik) vasfını birleştirecek şekilde derinleşmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جود - جيد geçişliliği | Kökün asıl illeti و olmakla birlikte, üstün nitelikli olma durumunda kesre etkisiyle ي harfine dönüşerek kaliteli eşya ve asil boyun manalarıyla semantik bir bütünlük kurar. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gūd (hücum etmek, taşmak) ve Aramice gīdā (damar, kiriş, asil bağ) | Maddi bir potansiyelin sınırları aşarak akması ve bedenin merkezî asalet bağıyla ilgili ortak anlamsal tortu. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan türetim sağlayan ikna edici bağ tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جود | Anlamlı | Cömertlik, bol yağmur, üstün nitelik | Hedef köktür; potansiyelin bolca ve yetkin biçimde dışa akması. | Kur'an'da geçer. |
| جدو | Anlamlı | Fayda aramak, istemek, bağış beklemek | Cömertliğin talep edilmesi veya bir eylemin verimli sonuç doğurması. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt-yönlü (verme/isteme) irtibatlıdır. |
| وجد | Anlamlı | Bulmak, var olmak, zenginleşmek, hissetmek | Bir şeyin açığa çıkması, kayıptan sonra ele geçmesi ve kalbî vecd hali. | Kur'an'da geçer; potansiyelin varlık alanına çıkması bakımından akrabadır. |
| ودج | Anlamlı | Boyun damarı, can damarı | Hayatî kanın aktığı ana boyun damarları (evdâc). | Kur'an'da geçmez; fiziksel bedendeki akış kanalı bağı. |
| دجو | Anlamlı | Karanlığın çökmesi, örtmek | Gecenin koyulaşması ve her tarafı sarması hali. | Kur'an'da geçmez; kökün tersi yönde kapanma hareketi. |
| دوج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جود | Merkez | Cömertlik ve üstün kalite | Varlığın özündeki kemali ve yetkinliği kendiliğinden, bolca ve karşılıksız dışarı akıtması. | Hem eylemde cömertliği hem de mahiyette üstün kaliteliliği (cevheri) tek gövdede birleştirir. |
| كرم | Komşu | Şeref, asalet ve bağış | Değerli ve şerefli olma vasfından kaynaklanan lütufkâr ikram. | كرم daha çok failin şerefi ve makamıyla ilgilidir; جود ise cevherin bollukla ve engelsizce akmasına odaklanır. |
| سخو | Komşu | Gönül rahatlığıyla verme | Kişinin içindeki cimrilik hissini yenerek rahatça vermesi. | سخو psikolojik direncin aşılmasına bakar; جود fıtrî ve taşan bir zenginliğin tabiî tezahürüdür. |
| بذل | Komşu | Harcama ve esirgememe | Elde bulunan imkânı zorlanmadan gözden çıkarma eylemi. | بذل salt verme fiiline odaklanır, verilen şeyin veya failin üstün kalitede olmasını şart koşmaz. |
| بخل | Zıt | Cimrilik ve tutma | Sahip olunan imkânı, bilgiyi veya değeri hak sahibinden ve varlıktan alıkoyma, saklama. | Akması gereken kemal ve verimlilik kanalını tıkayarak yoksunluğa yol açma. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جود | Cömertlik ve üstünlük | Özün mükemmelliği ve bunun engelsizce dışa yansıması. | Kesin |
| Latince | Bonitas, Largitas, Excellentia | İyilik, bol ihsan, üstünlük | Bonitas ahlaki cevheri, largitas bol vermeyi karşılar; kökün her iki boyutu birden ifade etmesini tek kelime karşılayamaz. | Güçlü |
| İngilizce | Generosity, Excellence, Bounty | Cömertlik, mükemmellik, lütuf | Generosity verme boyutunu, excellence nitelik boyutunu karşılar; iki kavram ayrı terimlerle temsil edilir. | Kesin |
| Almanca | Großzügigkeit, Güte, Vortrefflichkeit | Yüce gönüllülük, iyilik, mükemmellik | Maddi cömertlik ile varlıksal yetkinlik Almancada iki ayrı kavramsal öbek olarak ayrışır. | Güçlü |
| Fransızca | Générosité, Excellence, Noblesse | Cömertlik, kusursuzluk, asalet | Soylu bir yaratılışın tabii vericiliğini ve seçkinliğini anlatmak için bu terimler birlikte kullanılır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْجُودِيِّ | Kurtuluş, sükûnet ve cömert bereket mekânı (dağ) | Tufan sonrası Nûh'un gemisinin oturup emniyet ve ihsan bulduğu coğrafi ve simgesel dağ bağlamında (Hûd 11:44). |
| الْجِيَادُ | Koşusunda bütün gücünü cömertçe ortaya koyan, üstün vasıflı ve soylu atlar | Süleyman peygamberin teftiş ettiği, kabiliyetini esirgemeyen yüksek meziyetli atlar bağlamında (Sâd 38:31). |
| جِيدِهَا | Değerli takıların asıldığı, asaletin ve duruşun merkezi olan boyun/gerdan | Ebu Leheb'in karısının hak ettiği azap kurgusunda, asalet yerine zillet ipinin bağlandığı boyun bağlamında (Tebbet 111:5). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve fiiller | Allah'ın "el-Cevâd" ismi ve O'nun yaratmada hiçbir karşılık, menfaat veya zorunluluk gütmeksizin mutlak lütufta bulunması. | Menfaatten münezzeh, sırf varlık bahşetmeye dayalı mutlak ve aşkın cömertlik. |
| Fıkıh | Hibe, teberru ve akitlerin ifası | Malın en kalitelisinden verilmesi veya borcun kusursuz şekilde (tecvîd ile) ödenmesi meselesi. | Nitelikli ifa ve kişinin malındaki hakları cömertlikle yerine getirmesi. |
| Tefsir | Kur'an kıssaları ve tasvirler | Cûdî dağının bereketle ilişkisi, Sâd suresindeki atların meziyeti ve Tebbet suresindeki tezadın çözümlenmesi. | İlahi inayetin indiği zemin ile yaratılış gayesini mükemmel gerçekleştiren vasıflar. |
| Hadis | Ahlak ve Kur'an tilaveti | Hz. Peygamber'in özellikle Ramazan'da esen rüzgârdan daha cömert (ecved) olması ve Kur'an'ın tecvid ile tertil üzere okunması. | Karşılıksız dağıtımın zirvesi ve sözün hakkını vererek en güzel şekilde telaffuz edilmesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve yaratılış nizamı | İlahi lütuf ve inayet | Yokluğa varlık bahşetme ve varlığı kemale erdirme | Yaratıcı'nın hiçbir karşılık beklemeksizin mahlûkata varlık ve rızık akıtması. | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve ameli ifa | İtkân ve tecvîd (yetkinlik) | Bilgiyi ve ameli en yüksek kalite standartlarında üretme | Bir ilmi veya sanatı yarım bırakmayıp en üst düzey doğruluk ve güzellikte icra etme. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu idaresi ve liderlik vasfı | Âdil lütuf ve himaye | İmkânları toplumun zayıf katmanlarına adaletle ve cömertçe yönlendirme | İktidarın gücü kendinde biriktirmeyip halkın salahı için seferber etmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak dağılımı ve üretim | Kaliteli üretim ve serbest dolaşım | Servetin tek elde toplanmasını engelleyip nitelikli üretimi dolaşıma sokma | Piyasaya sunulan malın en iyi standartta (ceyyid) olması ve sermayenin infakla akıtılması. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Süperiletkenlik veya sürtünmesiz akış (Sıfır dirençle enerji iletimi) | Sistem içerisindeki potansiyelin hiçbir iç dirençle veya enerji kaybıyla karşılaşmaksızın dışarıya maksimum verimle aktarılması dinamiği. | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Diğerkâmlık (Altruizm) ve Pozitif Dışsallık | Bireyin kendi öz kaynaklarını ve yeteneklerini toplumsal faydaya dönüştürürken hiçbir bencil hesap gütmemesi, çevresine karşılıksız katma değer üretmesi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca cepten para vermek veya bireysel bir sadaka eylemi olarak algılanıp, "cevher kalitesi" ve "işi kusursuz yapma" (ceyyid/tecvid) boyutundan koparılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | جود, sadece mülkün el değiştirmesi değil; varlığın fıtratındaki mükemmelliği dışa vurması, sükûnet bulacağı emin ve bereketli bir zemine (el-Cûdî) kavuşması ve işini en üst standartta icra etmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cömertliğin nitelikten bağımsız salt niceliksel bir dağıtıma indirgenmesi; İslam ahlakındaki "işi güzel ve kaliteli yapma" (itkân/ihsan) sorumluluğunun zayıflaması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tasavvurunda ilahi sıfatlar ile insanî eylemler arasındaki ahlaki bağı gösterir; Allah'ın varlığa karşı tutumu bir cömertlik ve mükemmellik taşması olduğu gibi, insanın da eylemlerinde kaliteyi ve cömertliği yakalaması hedeflenir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nûh kıssasında tufanın nihayete erdiği kozmik sükûnet sahnesinde (Hûd 11:44), Süleyman kıssasında estetik ve kudretin teftişinde (Sâd 38:31) ve Tebbet suresindeki zillet-izzet karşıtlığında (Tebbet 111:5) kilit rol oynar. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Değerin sadece elde tutulan mülkle ölçüldüğü yanılgısını yıkar; gerçek değerin, varlığın taşıdığı iç potansiyeli en cömert ve nitelikli biçimde başkalarının istifadesine sunmak olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSuyunu cömertçe boşaltan gür sağanak yağmur, koşarken gücünün tamamını sahaya süren asil yarış atı ve bedenin en zarif, takı taşıyan parçası olan gerdan.
- Soyut anlamBir varlığın iç yapısında saklı bulunan yetkinlik, güzellik ve gücün hiçbir engel, cimrilik veya hesap olmaksızın dışarıya doğru en üst kalitede taşması.
- Sistematik karşılıkSistemin iç potansiyelini maksimum kalitede üretip sıfır dirençle varlık alanına yayması; tıkanıklığı ve cimriliği reddeden dinamik bir ihsan düzeni.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde harfi جود kökünün temsil ettiği vericilik ve üstün eylem akışını gösterir. sembolü sistemin özünde barındırdığı içsel potansiyeli ve cevheri ifade eder. zamanı temsil etmekte olup bu potansiyelin dışa vurum hızını simgeler. iç direnci, cimriliği ve tutukluğu gösterir; ifadesi ise vericiliğin hiçbir bencil dirençle karşılaşmadan kendiliğinden gerçekleştiğini formüle eder. çarpanı ise ortaya çıkan eylemin veya eserin niteliksel kalite katsayısını () simgeler. Formül, direncin sıfırlandığı noktada kalitenin ve akışın doruğa ulaştığı nihai dengeyi matematiksel olarak modeller.