جود
ج - و - د
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١١
معناه في القرآن: Cûdi
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٠٥٥باب الجيم والدّال و و ا ي ء معهما
أ ج د، ج د ي، ج ي د، ج د و، د ج أ، ج و د، و ج د، و د ج مستعملات
أجد:
الأَجدُ: اشتقاقه من الإجاد، والإجادُ كالطّاقِ القصير، يقال: عَقد مُؤجدٌ، أي: وثيقٌ مُحكم.
وناقة مُؤجَدةُ القَرى. ويقالُ: ناقة أجُدٌ، وهي التي فَقَارُ ظهرها متَّصل كأنّه عظمٌ واحد.
جدي:
الجَديُ: الذَّكرُ من أولاد المِعز، ويُجمع على: أجدٍ وجِداء.
والجَديُ: نجمٌ في السّماء. والجَدي أيضاً برجٌ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٥٧٥شيءٌ جَيِّدٌ على فَيْعَلٍ، والجمع جِيادٌ وجَيائِدُ بالهمز على غير قياس. والجَودُ: المطر الغزير. تقول: جاد المطر جَوْداً فهو جائِدٌ، والجمع جَوْدٌ. وهاجتْ لنا سماءٌ جَوْدٌ، ومُطِرنا مَطْرَتَيْنِ جَوْدَينِ. وقد جيدَت الأرضُ، فهي مَجودَةٌ. وجادَ الرجُلُ بمالِه يجود جوداً بالضم، فهو جَوادٌ. وقَوْمٌ جودٌ، مثل قَذالٍ وقُذُلٍ وأَجْواد وأَجاوِدَ وجُوَداء. وكذلك امرأة جَوادٌ ونِسْوَةٌ جودٌ. قال الشاعر،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬١٧٢(باب الجيم والواو وما يثلثهما)
(جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال:
بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه.
(جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤١٩- قال تعالى: ﴿واستوت على الجودي﴾ [هود/44]، قيل: هو اسم جبل بين الموصل والجزيرة، وهو في الأصل منسوب إلى الجود، والجود: بذل المقتنيات مالا كان أو علما، ويقال: رجل جواد، وفرس جواد، يجود بمدخر عدوه، والجمع: الجياد، قال تعالى: ﴿بالعشي الصافنات الجياد﴾ [ص/31]، ويقال في المطر الكثير: جود، ووصف تعالى بالجواد. وفي الفرس جودة، وفي المال جود، وجاد الشيء جودة، فهو جيد، لما نبه عليه قوله تعالى: {أعطى كل شيء
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬١٧٧ج و د
جاد فلان جوداً وجادت السماء جوداً وجاد المتاع جودة وجاد الفرس جودة.
وجيد الرجل جواداً: عطش.
ورجل جواد من قوم أجواد وأجاويد وجود.
قال: ففيهن فضل قد عرفنـا مكانـه فهـن به جود وأنتم به بخل وروض مجـود: ممطـور وأصابتـه تجاويـد مـن المطـر.
ومتـاع جيـد وأمتعـة جياد.
واستجدت الشـيء وتجودتـه: تخيرتـه وطلبـت أن يكـون جيـداً.
وتجود في صنعته: تنوق فيها.
وأجاد الشيء وجوده
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٢٥٣الجَيِّد: نقيض الرديء، على فيعل، وأَصله جَيْوِد فقلبت الواو ياء لانكسارها ومجاورتها الياء، ثم أُدغمت الياء الزائدة فيها، والجمع جِياد، وجيادات جمع الجمع؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
كم كان عند بَني العوّامِ من حَسَب،
ومن سُيوف جِياداتٍ وأَرماحِ
وفي الصحاح في جمعه جيائد، بالهمز على غير قياس. وجاد الشيءُ جُودة وجَوْدة أَي صار جيِّداً، وأَجدت الشيءَ فجاد، والتَّجويد مثله. وقد قالوا أَجْوَدْت كما قالوا:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٥٧* ج و د * شيء * جَيِّدٌ * والجمع * جِيَادٌ * و * جَيَائِدُ * بالهمزة على غير قياس و * جَادَ * بماله يجود * جُوداً * فهو * جَوَادٌ * وقوم * جُودٌ * بوزن هود و * أجْوَادٌ * بالفتحو * أجَاوِدُ * بوزن مساجد و * جُوَدَاءُ * بوزن فقهاء وكذا امرأة * جوَادٌ * ونسوة * جُودٌ * أيضا و * جادَ * الشيء يجود * جُوْدةً * بفتح الجيم وضمها أي صار جيدا و * الجُودِيُّ * جبل بأرض الجزيرة استوت عليه سفينة نوح عليه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٣٣٧الجيد، ككيس: ضد الرديء، على فيعل، وأصله جيود، قلبت الواو ياء لانكسارها ومجاورتها الياء، ثم أدغمت الياء الزائدة فيها. ج جياد، وجيادات جمع الجمع. أنشد ابن الأعرابي:
كم كان عند بني العوام من حسب ومن سيوف جيادات وأرمـاح وفي الصحاح في جمعه جيائد بالهمز على غير قياس. وجاد الشيء يجود جودة، بالضم وجودة، بالفتح: صار جيدا. وأجاده غيره فجاد. والتجويد مثله. وقد قالوا أجوده،
الجيد، ككيس: ضد الرديء، على فيعل، وأصله جيود، قلبت الواو ياء لانكسارها ومجاورتها الياء، ثم أدغمت الياء الزائدة فيها. ج جياد، وجيادات جمع الجمع. أنشد ابن الأعرابي: كم كان عند بني العوام من حسب ومن سيوف جيادات وأرمـاح وفي الصحاح في جمعه جيائد بالهمز على غير قياس. وجاد الشيء يجود جودة، بالضم وجودة، بالفتح: صار جيدا. وأجاده غيره فجاد. والتجويد مثله. وقد قالوا أجوده، كما قالوا: أطال وأطول، وأطاب وأطيب، وألان وألين، على النقصان والتمام. ويقال هذا شيء بين الجودة والجودة. وقد جاد جودة، وأجاد: أتى بالجيد من القول أو الفعل. ويقال أجاد فلان في عمله وأجود، وجاد عمله يجود جودة، وجدت له بالمال جودا فهو مجواد، بالكسر، ومجيد، أي يجيد كثيرا. وصانع مجواد ومجيد. وأنشد رجل رجزا فقيل أجاد، فقيل إنه كان مجوادا، وهم مجاويد. واستجاده: وجده جيدا أو طلبه جيدا، وتخيره، كتجوده. وفي الأساس: وأجدتك ثوبا: أعطيتكه جيدا: والجواد، بالفتح: السخي والسخية، أي الذكر والأنثى سواء. واستدلوا بقول أبي شهاب الهذلي: صناع بإشفاها حصان بشكـرهـا جواد بقوت البطن والعرق زاخر وقيل: الجواد: هو الذي يعطي بلا مسألة صيانة للآخذ من ذل السؤال. وقال: وما الجود من يعطي إذا ما سألته ولكن من يعطي بغـير سـؤال وقال الكرماني: الجود: إعطاء ما ينبغي لمن ينبغي. وعبارة غيره: الجود صفة هي مبدأ إفادة ما ينبغي لمن ينبغي لا لعوض. فهو أخص من الإحسان. ج أجواد، كسروا فعالا على أفعال، حتى كأنهم إنما كسروا فعلا. والكثير أجاود، على غير قياس، وجود بضمتين، كقذل في قذال. وفي بعض النسخ بضم فسكون. ونسوة جود مثل نوار ونور. قال الأخطل.
وهن بالبذل لا بخل ولا جود وإنما سكنت الواو لأنها حرف علة وجوداء، بضم ممدودا، وجودة ألحقوا الهاء للجمع، كما ذهب إليه سيبويه. وقد جاد الرجل جودا، بالضم. واستجاده: طلب جوده؛ فأجاده درهما: أعطاه إياه وفرس جواد، للذكر والأنثى. قال: نمته جواد لا يباع جنينها بين الجودة، بالضم، أي رائع. ج جياد وأجياد، وأجاويد. وفي حديث الصراط: ومنهم من يمر كأجاويد الخيل. هي جمع أجواد، وأجواد جمع جواد، وكان القياس أن يقال جواد، فتصح الواو في الجمع لتحركها في الواحد الذي هو جواد، كحركتها في طويل، ولم يسمع مع هذا عنهم جواد في التكسير البتة، فأجروا واو جوادن لوقوعها قبل الألف، مجرى الساكن الذي هو واو ثوب وسوط، فقالوا جياد، كما قالوا حياض وسياط ولم يقولوا جواد كما قالوا قوام وطوال. وقد جاد الفرس في عدوه: صار رائعا، يجود جودة، بالضم، وعليه اقتصر في اللسان، وجودة، بالفتح، كما في بعض النسخ وجود تجويدا، وأجواد، كما قالوا أطال وأطول، وقد تقدم. ويقال: جاد، وأجود، إذا صار ذا دابة جواد أو فرس جواد، فهو مجيد، من قوم مجاويد. قال الأعشي:
فمثلك قد لهوت بها وأرض مهامه لا يقود بها المجـيد وفي حديث الاستسقاء ولم يأت أحد من ناحية إلا حدث بالجود الجود: المطر الواسع الغزير. وفي المحكم: الذي يروي كل شيء، أو الجود من المطر: الذي لا مطر فوقه البتة. جمع جائد مثل صاحب وصحب. وجادهم المطر يجودهم جودا. ومطر جود بين الجود. قال أبو الحسن: فأما ما حكى سيبويه من قولهم: أخذتنا بالجود وفوقه، فإنما هي مبالغة وتشنيع، وإلا فليس فوق الجود شيء، قال ابن سيده: هذا قول بعضهم. وسماء جود، وصفت بالمصدر. وفي كلام بعض الأوائل: هاجت بنا سماء جود، وكان كذا وكذا وسحابة جود كذلك، حكاه ابن الأعرابي. ومطرتان جودان. وقد جيدوا، أي مطروا مطرا جودا. وجيدت الأرض: سقاها الجود. وقال الأصمعي: الجود: أن تمطر الأرض حتى يلتقي الثريان. وأجيدت الأرض كذلك، وهذه عن الصاغاني. فهي مجودة: أصابها مطر جود. وقول صخر الغي: يلاعب الريح بالعصرين قصطله والوابلون وتهتان الـتـجـاويد يكون جمعا لا واحد له، كالتعاجيب والتعاشيب والتباشير، وقد يكون جمع تجواد. وجادت العين تجود جودا، بالفتح، وجؤودا، كقعود،: كثر دمعها، عن اللحياني. وجاد المريض بنفسه عند الموت يجود جودا وجؤدا قارب أن يقضي، يقال هو يجود بنفسه، إذا كان في السياق. والعرب تقول: هو يجود بنفسه، أي يخرجها ويدفعها كما يدفع الإنسان ماله، وهو مجاز. وحتف مجيد، أي حاضر. وهو مجاز، قيل أخذ من جود المطر. قال أبو خراش: غدا يرتاد في حجرات غيث فصادف نوأه حتف مجـيد والجواد، كغراب: العطش أو شدته، قال الباهلي: ونصرك خاذل عنى بطيء كأن بكم إلى خذلى جوادا والجودة: العطشة. قال ذو الرمة: تعاطيه أحيانا وقد جـيد جـودة رضابا كطعم الزنجبيل المعسل وفي التهذيب: جيد الرجل يجاد جوادا وجودة فهو مجود إذا عطش، أو جيد فلان إذا أشرف على الهلاك، كأن الهلاك جاده، قال خداش بن زهير: تركت الواهبي لدى مكـر إذا ما جاده النزف استدارا والجواد: النعاس. وجاده الهوى: شاقه، والنعاس: غلبه، فهو مجود، كأن النوم جاده أي مطره. والمجود: الذي يجهد من النعاس وغيره، عن اللحياني، وبه فسر قول لبيد: ومجود من صبابات الكـرى عاطف النمرق صدق المبتذل وقيل: معنى مجود أي شيق. وقال الأصمعي: معناه صب عليه من جود المطر، وهو الكثير منه. وجاود فلان فلانا فجاده، إذا غلبه بالجود، كما يقال: ماجده، من المجد. ومن المجاز: إني لأجاد إليك أي إلى لقائك، أي أشتاق وأساق، كأن هواه جاده الشوق، أي مطره. وإنه ليجاد إلى كل شيء يهوله. والجود، بالضم: الجوع، كالجوس، لغة هذلية، يقال جودا له وجوسا له. قال أبو خراش الهذلي يرثي زهير بن العجوة: تكاد يداه تـسـلـمـان إزاره من الجود لما استقبلته الشمائل
ويروى من القر لما استدلقته أي استخرجته من حيث كان. والشمائل جمع الشمأل، أي إذا هاجت الشمال في الشتاء، والشمائل أيضا: الأريحية، أي هزته شمائله. وقال: كاد يعطي إزاره، وكره أن يقول أعطى إزاره فيكون قد وصفه بالأفن والجنون. ويفسر الجود أيضا في البيت بالسخاء، عن الأصمعي. والجود: اسم قلعة في جبل شطب، نقله الصاغاني. وجودة، بالضم: واد باليمن والصواب أنه قلت في واد باليمن، كذا صرح به أبو عبيد. والجودي، بالضم وتشديد الياء: موضع، وقال الزجاج: هو جبل بآمد وقيل جبل بالجزيرة قرب الموصل، وقيل بالشأم، وقيل بالهند، استوت عليه سفينة نوح عليه وعلى نبينا أفضل الصلاة والسلام، وكان ذلك يوم عاشوراء من المحرم. وقرأ الأعمش واستوت على الجودي بإرسال الياء، وذلك جائز للتخفيف.والجودي: جبل بأجأ، وقال أمية بن أبي الصلت: سبحانه ثم سبحانا يعود لـه وقبلنا سبح الجودي والجمد وأبو الجودي: تابعي لا يعرف اسمه ولا يعرف إلا بكنيته، قاله الصاغاني. وأبو الجودي: كنية الحارث بن عمير الأسدي الشامي، سكن واسط، روى عن سعيد بن المهاجر الحمصي، قاله المزي، قال الصاغاني: هو متأخر، شيخ شعبة ابن الحجاج العتكي. والجادي: الزعفران. قال كثير عزة: يباشرن فأر المسك في كل مهجع ويشرق جادي بـهـن مـفـيد أي مدوف، كذا في الصحاح. ويقال: أجاد فلان بالولد إذا ولده جوادا، وكذا أجاد به أبواه. قال الفرزدق: قوم أبوهم أبو العاصي أجاد بهم قرم نجيب لجدات منـاجـيب وتجاودوا: نظروا أيهم أجود حجة قال أبو سعيد: سمعت أعرابيا قال: كنت أجلس إلى قوم يتجاوبون ويتجاودون. فقلت له: ما يتجاودون? فقال: ينظرون أيهم أجود حجة. والجودياء، بالضم، الكساء نبطية أو فارسية، وعربة الأعشي فقال: وبيداء تحسب آرامها رجال إياد بأجيادها وأنشد شمر لأبي زبيد الطائي في صفة الأسد: حتى إذا ما رأى الأبصار قد غفلت واجتاب من ظلمة جودي سمـور
قال: جودي بالنبطية هي جودياء، أراد جبة سمور. وأجاده النقد: أعطاه جيادا. وشاعر مجواد، أي مجيد يجيد كثيرا. والجيد، بالكسر، يائي، وسيأتي ذكره قريبا. ويجوده، بفتح التحتية وضم الجيم: ع ببلاد تميم، وقد تقدم في الموحدة بدل التحتية ذكر بجودات بلفظ الجمع، وأنه مواضع في ديار بني سعد، وربما قالوا بجودة، وبنو سعد قوم من تميم، فتأمل. وجو جوادة، بفتح الجيمين: موضع ببلاد طيىء لبني ثعل منهم. وقولهم: وقعوا في أبي جاد، أي باطل. عن أبي زيد، وهو كنية رجل من ملوك حمير، وقد تقدم بيانه. ومما يستدرك عليه: تجودتها لك، أي تخيرت الأجود منها. وأجواد العرب مذكورون وجاد إليه: مال. وأجياد: جبل بمكة شرفها الله تعالى، ويقال أجيادين، بفتح الهمزة وكسر الدال، وجاء ذكره في الحديث، وكثير منهم من يصحفه بالنون، سمي بذلك لموضع خيل تبع، كما سمي قعيقعان لموضع سلاحه. وعدا عدوا جوادا، وسار عقبة جوادا، أي بعيدة حثيثة، وعقبتين جوادين، وعقبا جيادا وأجوادا، كذلك، إذا كانت بعيدة. ويقال: جود في عدوه تجويدا، وأجاده: قتله. وجودان: اسم. وتجود في صنعه: تنوق فيها. وجواد ككتان ابن وديعة بن شلخب الأكبر: بطن من حضرموت، منهم جواد بن أجير بن جواد الجوادي. وجودان بن عبد الله البصري، عن جرير بن حازم. وجودان قبيلة من الجهاضم. وكسحاب: جواد بن عمرو بن محمد الصدفي، الذي نسب إليه سقيفة جاد بمصر، روى عنه ابن عمير، توفي سنة 180، ذكره ابن يونس. ويقال للذي غلبه النوم: مجود، كأن النوم جاده أي مطره، قال لبيد: ومجود من صبابات الكـرى عاطف النمرق صدق المبتذل وأبو الجودي: راجز مشهور، قيل فيه: لو قد حداهن أبو الجودي برجز مسحنفر الروي أنشده المبرد في كتاب ما اتفق لفظه واختلف معناه. وليلى بنت الجودي التي عشقها عبد الرحمن بن أبي بكر الصديق وتزوجها، وله فيها شعر وخير مشهور. وأبو البركات محمد بن عاسر الأجدابي الجودي، نسب لخدمة بدر الدين جودي القيمدي، أجاز له الكاشغري وطبقته، وهو جد العلامة مغلطاي لأمه، نقله الحافظ.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٣٥١جَادَ
1 جَادَ جاد , aor. يَجُودُ, inf. n. جُودَةٌ and جَوْدَةٌ, It (a thing, S, or a commodity, an article of household-goods, or the like, Msb, and a work, or performance, TA) was, or became, جَيِّد [i. e. good, goodly, approvable, or excellent; the verb being the contr. of رَدُؤَ, as is implied in the A and K]: (S, A, Msb, K:) in this sense, accord. to some, of the class of قَالَ; accord. to
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٦٣جَادَ
جَادَ ( w ) U ( n. ac. جَوْدَة 1t , جُوْدَة 3t ),
a. Was good, excellent; was copious, abundant.
b. Was fleet, swift ( horse ).
c. Overcame, overpowered.
d. ( n. ac. جُوْد 3 ) [ 'Ala ], Was liberal, generous, bountiful.
e. ( n. ac. جَوْد 1 , جُوُوْد 27 ), Poured forth water ( cloud ); ran with tears ( eye ).
جَوَّدَ
جَوَّدَ II ,
a. Made good, excellent.
جَاْوَدَ
جَاْوَدَ III
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٦٬٥١٢جود
جَادَ - يَجُودُ - جَيِّد - جَوَاد - جِيَاد - جُوْد - الجود - الجُوْدِيّ
جَادَ - يَجُوْدُ + الكائن: يكون جيداً: يكون ذا صفات جيدة: والصفات الجيدة هي أن يكون كثير العطاء بأفضل ما عنده من قدرات أو أفعال: يكون كريماً سخياً رائعاً سريعاً غزيراً أوما شابه
جَيِّد: على وزن " فَيعِل": اسم فاعل مبالغة من " جَادَ - يَجُوْدُ "
جَوَاد: على وزن "
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٨ (الإجمالي: ٢٢)
- بلع
الآيات المشتركة: ١ · Akan suyun kaybolduğu kumluk yer, delik, boğaz
- صفن
الآيات المشتركة: ١ · Safkan atlar
- قلع
الآيات المشتركة: ١ · Suyu tut
- مسد
الآيات المشتركة: ١ · İp yapımında kullanılan lif demektir
- غيض
الآيات المشتركة: ١ · Emer
- حبل
الآيات المشتركة: ١ · Habl ip demektir
- عشو
الآيات المشتركة: ١ · Akşam yemeği demektir
- قضي
الآيات المشتركة: ١ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
- موه
الآيات المشتركة: ١ · Su
- عرض
الآيات المشتركة: ١ · Ön dişler demektir
- سوي
الآيات المشتركة: ١ · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- بعد
الآيات المشتركة: ١ · Baid uzak demektir
الآيات التي ورد فيها(٣)
وَقِيلَ يَاأَرْضُ ابْلَعِي مَاءَكِ وَيَاسَمَاءُ أَقْلِعِي وَغِيضَ الْمَاءُ وَقُضِيَ الْأَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ وَقِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
Cûdi
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جود |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli: و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كرم, سخو, بذل |
| Zıt Kök | بخل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığın özündeki potansiyeli ve niteliği en üst düzeyde, kendiliğinden ve bolca dışa vurması; üstün kalite ve cömertlik |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın yaratılış amacına uygun olarak mükemmelleşmesi ve sahip olduğu değeri esirgemeden cömertçe ortaya koyması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık hiyerarşisinde kemale eren niteliğin, alıkonulmaksızın paylaşıldığı ve berekete dönüştüğü ahlaki ve ontolojik yetkinlik |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca maddi mal bağışlama (infak) ile sınırlandırılması; varlığın niteliksel üstünlüğünü ve cevherini ortaya koyma boyutunun ıskalanması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جو | İç boşluk, havanın veya mekânın derinliği, bir potansiyeli içinde barındırma ve dışarıya açılma kabiliyeti; جوب, جور, جوز, جوع, جوف, جوو köklerinde görüldüğü üzere içsel bir alanın genişlemesi, katedilmesi veya dışa taşması. | د | Kapı, sınır, dışa akış ve belirlenim bildiren harf eklenerek, içte toplanan potansiyelin ve yüksek niteliğin dışarıya kesintisiz, bol ve en yetkin biçimde akması, esere veya eyleme dönüşmesi anlamı kazanılmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bir yükü, cevheri veya potansiyeli bünyesinde toplama ve hedefe doğru taşıma kudreti. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İçsel nitelik ile dış eylem arasındaki kesintisiz rabıta, akışın sürekliliği ve irtibat. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Özde biriken cevherin dışarıya açılan bir kapıdan taşması, varlığa cömertçe sunulması. |
| جود | Taşınan içsel değerin kesintisiz bir irtibatla dış dünyaya açılması | Bünyede saklı bulunan yüksek niteliğin, hiçbir engel tanımaksızın dışarıya bol ve üstün biçimde akıtılması hareketi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yere bolca inip toprağı suya doyuran sağanak yağmur (الجَوْد) ile koşusunda bütün gücünü ve süratini esirgemeden ortaya koyan asil binek atı (الفرس الجواد). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde kılıçların ve mızrakların niteliksel üstünlüğünü ifade etmek için kullanılmıştır; nitekim İbnü'l-A'râbî'nin aktardığı şahitte kılıçların kalitesi ve üstün yapısı şöyle övülür: كم كان عند بني العوام من حسب / ومن سيوف جيادات وأرماح |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin ölüm döşeğinde canını teslim etmesi (يجود بنفسه) ve zanaatında yetkinleşip bir işi kusursuz yapması (أجاد في عمله) bağlamında kullanılmıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça جود kökü, varlığın özündeki yetkinliği ve bol vericiliği ifade eden köklü bir semantik çekirdeğe dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede benzer fonetik yapı sergileyen g-w-d veya g-d-d kökleri, toplanma, akma, bir nehir yatağının taşması veya bir akının hücum etmesi anlamlarıyla paralellik gösterir. Süryanice ve Aramice katmanında boyun, kiriş, bağ veya hayat damarı anlamındaki gīdā formu ile Arapçadaki gerdan ve boyun anlamına gelen kullanım arasında biçimsel ve kavramsal bir örtüşme bulunmaktadır; boyun bedenin en asil, süsü ve duruşu sergileyen parçası olarak kabul edilir. Arap dilinde kök, hem ontolojik bir üstünlük ve mükemmellik niteliğini (kalite/iyilik) hem de bu niteliğin tabiî bir neticesi olarak esirgemeden verme (cömertlik) vasfını birleştirecek şekilde derinleşmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جود - جيد geçişliliği | Kökün asıl illeti و olmakla birlikte, üstün nitelikli olma durumunda kesre etkisiyle ي harfine dönüşerek kaliteli eşya ve asil boyun manalarıyla semantik bir bütünlük kurar. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gūd (hücum etmek, taşmak) ve Aramice gīdā (damar, kiriş, asil bağ) | Maddi bir potansiyelin sınırları aşarak akması ve bedenin merkezî asalet bağıyla ilgili ortak anlamsal tortu. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan türetim sağlayan ikna edici bağ tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جود | Anlamlı | Cömertlik, bol yağmur, üstün nitelik | Hedef köktür; potansiyelin bolca ve yetkin biçimde dışa akması. | Kur'an'da geçer. |
| جدو | Anlamlı | Fayda aramak, istemek, bağış beklemek | Cömertliğin talep edilmesi veya bir eylemin verimli sonuç doğurması. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt-yönlü (verme/isteme) irtibatlıdır. |
| وجد | Anlamlı | Bulmak, var olmak, zenginleşmek, hissetmek | Bir şeyin açığa çıkması, kayıptan sonra ele geçmesi ve kalbî vecd hali. | Kur'an'da geçer; potansiyelin varlık alanına çıkması bakımından akrabadır. |
| ودج | Anlamlı | Boyun damarı, can damarı | Hayatî kanın aktığı ana boyun damarları (evdâc). | Kur'an'da geçmez; fiziksel bedendeki akış kanalı bağı. |
| دجو | Anlamlı | Karanlığın çökmesi, örtmek | Gecenin koyulaşması ve her tarafı sarması hali. | Kur'an'da geçmez; kökün tersi yönde kapanma hareketi. |
| دوج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جود | Merkez | Cömertlik ve üstün kalite | Varlığın özündeki kemali ve yetkinliği kendiliğinden, bolca ve karşılıksız dışarı akıtması. | Hem eylemde cömertliği hem de mahiyette üstün kaliteliliği (cevheri) tek gövdede birleştirir. |
| كرم | Komşu | Şeref, asalet ve bağış | Değerli ve şerefli olma vasfından kaynaklanan lütufkâr ikram. | كرم daha çok failin şerefi ve makamıyla ilgilidir; جود ise cevherin bollukla ve engelsizce akmasına odaklanır. |
| سخو | Komşu | Gönül rahatlığıyla verme | Kişinin içindeki cimrilik hissini yenerek rahatça vermesi. | سخو psikolojik direncin aşılmasına bakar; جود fıtrî ve taşan bir zenginliğin tabiî tezahürüdür. |
| بذل | Komşu | Harcama ve esirgememe | Elde bulunan imkânı zorlanmadan gözden çıkarma eylemi. | بذل salt verme fiiline odaklanır, verilen şeyin veya failin üstün kalitede olmasını şart koşmaz. |
| بخل | Zıt | Cimrilik ve tutma | Sahip olunan imkânı, bilgiyi veya değeri hak sahibinden ve varlıktan alıkoyma, saklama. | Akması gereken kemal ve verimlilik kanalını tıkayarak yoksunluğa yol açma. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جود | Cömertlik ve üstünlük | Özün mükemmelliği ve bunun engelsizce dışa yansıması. | Kesin |
| Latince | Bonitas, Largitas, Excellentia | İyilik, bol ihsan, üstünlük | Bonitas ahlaki cevheri, largitas bol vermeyi karşılar; kökün her iki boyutu birden ifade etmesini tek kelime karşılayamaz. | Güçlü |
| İngilizce | Generosity, Excellence, Bounty | Cömertlik, mükemmellik, lütuf | Generosity verme boyutunu, excellence nitelik boyutunu karşılar; iki kavram ayrı terimlerle temsil edilir. | Kesin |
| Almanca | Großzügigkeit, Güte, Vortrefflichkeit | Yüce gönüllülük, iyilik, mükemmellik | Maddi cömertlik ile varlıksal yetkinlik Almancada iki ayrı kavramsal öbek olarak ayrışır. | Güçlü |
| Fransızca | Générosité, Excellence, Noblesse | Cömertlik, kusursuzluk, asalet | Soylu bir yaratılışın tabii vericiliğini ve seçkinliğini anlatmak için bu terimler birlikte kullanılır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْجُودِيِّ | Kurtuluş, sükûnet ve cömert bereket mekânı (dağ) | Tufan sonrası Nûh'un gemisinin oturup emniyet ve ihsan bulduğu coğrafi ve simgesel dağ bağlamında (Hûd 11:44). |
| الْجِيَادُ | Koşusunda bütün gücünü cömertçe ortaya koyan, üstün vasıflı ve soylu atlar | Süleyman peygamberin teftiş ettiği, kabiliyetini esirgemeyen yüksek meziyetli atlar bağlamında (Sâd 38:31). |
| جِيدِهَا | Değerli takıların asıldığı, asaletin ve duruşun merkezi olan boyun/gerdan | Ebu Leheb'in karısının hak ettiği azap kurgusunda, asalet yerine zillet ipinin bağlandığı boyun bağlamında (Tebbet 111:5). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve fiiller | Allah'ın "el-Cevâd" ismi ve O'nun yaratmada hiçbir karşılık, menfaat veya zorunluluk gütmeksizin mutlak lütufta bulunması. | Menfaatten münezzeh, sırf varlık bahşetmeye dayalı mutlak ve aşkın cömertlik. |
| Fıkıh | Hibe, teberru ve akitlerin ifası | Malın en kalitelisinden verilmesi veya borcun kusursuz şekilde (tecvîd ile) ödenmesi meselesi. | Nitelikli ifa ve kişinin malındaki hakları cömertlikle yerine getirmesi. |
| Tefsir | Kur'an kıssaları ve tasvirler | Cûdî dağının bereketle ilişkisi, Sâd suresindeki atların meziyeti ve Tebbet suresindeki tezadın çözümlenmesi. | İlahi inayetin indiği zemin ile yaratılış gayesini mükemmel gerçekleştiren vasıflar. |
| Hadis | Ahlak ve Kur'an tilaveti | Hz. Peygamber'in özellikle Ramazan'da esen rüzgârdan daha cömert (ecved) olması ve Kur'an'ın tecvid ile tertil üzere okunması. | Karşılıksız dağıtımın zirvesi ve sözün hakkını vererek en güzel şekilde telaffuz edilmesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve yaratılış nizamı | İlahi lütuf ve inayet | Yokluğa varlık bahşetme ve varlığı kemale erdirme | Yaratıcı'nın hiçbir karşılık beklemeksizin mahlûkata varlık ve rızık akıtması. | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve ameli ifa | İtkân ve tecvîd (yetkinlik) | Bilgiyi ve ameli en yüksek kalite standartlarında üretme | Bir ilmi veya sanatı yarım bırakmayıp en üst düzey doğruluk ve güzellikte icra etme. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu idaresi ve liderlik vasfı | Âdil lütuf ve himaye | İmkânları toplumun zayıf katmanlarına adaletle ve cömertçe yönlendirme | İktidarın gücü kendinde biriktirmeyip halkın salahı için seferber etmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak dağılımı ve üretim | Kaliteli üretim ve serbest dolaşım | Servetin tek elde toplanmasını engelleyip nitelikli üretimi dolaşıma sokma | Piyasaya sunulan malın en iyi standartta (ceyyid) olması ve sermayenin infakla akıtılması. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Süperiletkenlik veya sürtünmesiz akış (Sıfır dirençle enerji iletimi) | Sistem içerisindeki potansiyelin hiçbir iç dirençle veya enerji kaybıyla karşılaşmaksızın dışarıya maksimum verimle aktarılması dinamiği. | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Diğerkâmlık (Altruizm) ve Pozitif Dışsallık | Bireyin kendi öz kaynaklarını ve yeteneklerini toplumsal faydaya dönüştürürken hiçbir bencil hesap gütmemesi, çevresine karşılıksız katma değer üretmesi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca cepten para vermek veya bireysel bir sadaka eylemi olarak algılanıp, "cevher kalitesi" ve "işi kusursuz yapma" (ceyyid/tecvid) boyutundan koparılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | جود, sadece mülkün el değiştirmesi değil; varlığın fıtratındaki mükemmelliği dışa vurması, sükûnet bulacağı emin ve bereketli bir zemine (el-Cûdî) kavuşması ve işini en üst standartta icra etmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cömertliğin nitelikten bağımsız salt niceliksel bir dağıtıma indirgenmesi; İslam ahlakındaki "işi güzel ve kaliteli yapma" (itkân/ihsan) sorumluluğunun zayıflaması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tasavvurunda ilahi sıfatlar ile insanî eylemler arasındaki ahlaki bağı gösterir; Allah'ın varlığa karşı tutumu bir cömertlik ve mükemmellik taşması olduğu gibi, insanın da eylemlerinde kaliteyi ve cömertliği yakalaması hedeflenir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nûh kıssasında tufanın nihayete erdiği kozmik sükûnet sahnesinde (Hûd 11:44), Süleyman kıssasında estetik ve kudretin teftişinde (Sâd 38:31) ve Tebbet suresindeki zillet-izzet karşıtlığında (Tebbet 111:5) kilit rol oynar. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Değerin sadece elde tutulan mülkle ölçüldüğü yanılgısını yıkar; gerçek değerin, varlığın taşıdığı iç potansiyeli en cömert ve nitelikli biçimde başkalarının istifadesine sunmak olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSuyunu cömertçe boşaltan gür sağanak yağmur, koşarken gücünün tamamını sahaya süren asil yarış atı ve bedenin en zarif, takı taşıyan parçası olan gerdan.
- Soyut anlamBir varlığın iç yapısında saklı bulunan yetkinlik, güzellik ve gücün hiçbir engel, cimrilik veya hesap olmaksızın dışarıya doğru en üst kalitede taşması.
- Sistematik karşılıkSistemin iç potansiyelini maksimum kalitede üretip sıfır dirençle varlık alanına yayması; tıkanıklığı ve cimriliği reddeden dinamik bir ihsan düzeni.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde harfi جود kökünün temsil ettiği vericilik ve üstün eylem akışını gösterir. sembolü sistemin özünde barındırdığı içsel potansiyeli ve cevheri ifade eder. zamanı temsil etmekte olup bu potansiyelin dışa vurum hızını simgeler. iç direnci, cimriliği ve tutukluğu gösterir; ifadesi ise vericiliğin hiçbir bencil dirençle karşılaşmadan kendiliğinden gerçekleştiğini formüle eder. çarpanı ise ortaya çıkan eylemin veya eserin niteliksel kalite katsayısını () simgeler. Formül, direncin sıfırlandığı noktada kalitenin ve akışın doruğa ulaştığı nihai dengeyi matematiksel olarak modeller.