حرك
ح - ر - ك
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
“Hark” alev demektir. Alevin oynamasından hareket etmek , oynatmak anlamı çıkarılmıştır. “Kaf” “kef”a dönüşmüştür.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Hark” alev demektir. Alevin oynamasından hareket etmek , oynatmak anlamı çıkarılmıştır. “Kaf” “kef”a dönüşmüştür.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٠٤باب الحاء والكاف والراء معهما
ح ر ك، ح ك ر، ر ك ح مستعملات
حرك:
حَرَكَ الشيء يحرُكُ حَرْكاً وحركةً وكذلك يَتَحَرُّك. تقول: حَرَكْتُ بالسيف مَحْرَكَه حَرْكاً أي ضَرَبْتُه.
والمَحْرَكُ: مُنَتَهى العُنُق وعند مَفصِل الرأس. والحاركُ: أعلى الكاهل، قال:
مُغْبَطُ الحارِكِ مَحبُوكُ الكَفَلْ
والحَراكيكُ: الحَراقِف، واحدها: حَرْكَكَة.
حكر:
الحَكْرُ: الظُلم في النقص وسُوء المعاشرة. وفلان يحكِرُ فلاناً:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٨٦الحَرَكَةُ: ضدُّ السكون: وحَرَّكْتُهُ فَتَحَرَكَ. ويقال: ما به حَراكٌ، أي حَرَكَةٌ. والمِحْراكُ: المحراث الذي تُحَرَّكُ به النار. وغلامٌ حَرِكٌ، أي خفيفٌ ذكيٌّ. والحارِكُ من الفرس: فُروع الكتفين، وهو أيضاً الكاهلُ. وحَرَكْتُهُ أَحْرُكُهُ حَرْكاً: أصبت حارِكَهُ. والحَرْكَكَةُ: الحَرْقَفَةُ، والجمع الحراكِكُ والحَراكيكُ، ,هي رؤوس الوِركين، ويقال أطراف الوركين ممَّا يلي الأرض إذا قعدتْ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٧٨٠باب الحاء والكاف والراء
حرك ، حكر ، ركح : مستعملة .
حكر : الليث : الحَكْر : الظُّلْمُ والتَّنَقُّصُ وسُوء العِشْرَةِ . يقال : فلان يَحْكِر فلاناً إذا أَدْخَلَ عليه مَشَقّة ومَضَرَّة في مُعاشَرَته ومُعايَشَته ، والنَّعْتُ حَكِر .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الحَكْر : اللِّجاجَة . والحَكْرُ : ادّخارُ الطَّعام للتّرَبُّص .
وقال الليث : الحَكْرُ : ما احْتَكَرْت من طعام ونَحْوه ممَّا يُؤْكَلُ . ومعناه
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٧٬٩٢٨(باب الحاء والراء وما يثلثهما)
(حرز) الحاء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو من الحِفْظ والتَّحفظ يقال حَرَزْتُه([1]) واحترزَ هو، أي تحفَّظَ. وناسٌ يذهبون إلى أنّ هذه الزّاءَ مبدلةٌ مِن سين، وأنَّ الأصل الحَرْس وهو وجهٌ. وفي الكتاب الذي للخليل أنّ الحَرَزَ جَوْز محكوكٌ يُلعَب به، والجمع أحْراز. قلنا: وهذا شيءٌ لا يعرَّج عليه ولا مَعْنَى له.
(حرس) الحاء والراء والسين أصلان: أحدهما الحِفْظ والآخر
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٨٩- قال تعالى: ﴿لاتحرك به لسانك﴾ [القيامة/16]، الحركة: ضد السكون ولا تكون إلا للجسم، وهو انتقال الجسم من مكان إلى مكان، وربما قيل: تحرك كذا: إذا استحال، وإذا زاد في أجزائه وإذا نقص من أجزائه.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٣٣ح ر ك
ركب حارك البعير وهو أعلى كاهله: وحركت البعير: أصبت حاركه.
وتقول: ظللت اليوم أحرك هذا البعير أي أسيره فلا يكاد يسير.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٩٤٥الحَرَكة: ضد السكون، حَرُك يحْرُك حَرَكةً وحَرْكاً وحَرَّكه فتَحَرَّك، قال الأَزهري: وكذلك يَتَحَرَّك، وتقول: قد أَعيا فما به حَرََاك، قال ابن سيده: وما به حَرَاك أَي حَرَكة؛ وفلان ميمون العَرِيكةِ والحَرِيكة.
والمِحْراكُ: الخشبة التي تُحَرَّك بها النار.
الأَزهري: وتقول حَرَكْتُ مَحْرَكَه بالسيف حَرْكاً. والمَحْركُ: منتهى العُنق عند المفصل من الرأْس. والمَحْرَكُ: مَقْطع العنق. والحارِكُ: أَعلى
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٦٤* ح ر ك * * الحَرَكَةُ * ضد السكون و * حَرّكَهُ فتَحَرَّك * وما به * حَرَاكٌ * أي حركة وغلام * حَرِكٌ * أي خفيف ذكي و * الحَارِكُ * من الفرس فروع الكتفين وهو الكاهل
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٦٠٦حرك، ككرم، حركا، بالفتح قال شيخنا: ذكر الفتح مستدرك لفظا ومعنى، أما لفظا فإن الإطلاق كاف فيه، كما هو اصطلاحه، وأما معنى فإنه غير صحيح، إذ لا قائل به، بل صرح ابن القطاع والفيومي وغير واحد أنه محرك، ككرم كرما، وشرف شرفا، ونحوهما. قلت: وهذا الذي أنكره شيخنا هو الواقع في كتاب العين، والمضبوط بالفتح هكذا، ومثله في نسخ العباب، فتقييده بالفتح في محله؛ لإزالة الاشتباه، فإنه جاء على غير قياس الباب، فتأمل.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٧٩١حَرُكَ
1 حَرُكَ حر حرك , aor. حَرُكَ , (IKtt, Msb, K,) inf. n. حَرَكٌ, (IKtt, Msb, MF,) or حَرْكٌ, with fet-h, (K,) as in the 'Eyn and O, but disallowed by MF, (TA,) [and probably transcribed from some lexicon in which, as is often the case, “ with fet-h ” relates to the medial radical letter,] and حَرَكَةٌ, (K,) or this is an inf. n. of un.; (Msb; [but in general usage it is not thus
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨١٠حَرُكَ
حَرُكَ U ( n. ac. حَرَك 4 , حَرَكَة 4t ),
a. Moved, stirred.
حَرَّكَ
حَرَّكَ II ,
a. Moved, set in motion; induced.
b. Made movent, put a vowel on ( letter ).
تَحَرَّكَ
تَحَرَّكَ V ,
a. see I .
حَرَكَة
حَرَكَة 4t ,
a. Motion, movement; gesture.
b. Vowel-point.
c. Commotion, disturbance; insurrection, revolution.
حَرِك
حَرِك 5 ,
a. Agile, nimble, sprightly, brisk.
مَحْرَك
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٩٬٠٨٦حرك
حَرُكَ - يَحْرُكُ - حَرَّك - يُحَرِّكُ
حَرُكَ - يَحْرُكُ + الكائن: ضد " سكن": ينتقل من وضع الراحة والسكون والهدوء إلى وضع الحركة والانتقال والاضطراب والتقلقل
حَرَّك - يُحَرِّكُ: على وزن " فـَعـَّل" من " حَرُكَ - يَحْرُكُ": جعله "يَحْرُكُ " على وجه التكرار والشدة: يؤثر على شيء فيجعله ينتقل من وضع السكون إلى وضع الحركة: تغير الموضع
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حرك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نقل, زحزح, مرج, رجف |
| Zıt Kök | سكن |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismin veya eklem noktasının durgunluk halinden çıkarak konum veya yön değiştirmesi, kımıldama |
| Çekirdek Özet 2 | Vahyin nüzul sürecinde zihinsel ve bedensel aceleciliği durdurup ilahi tertip ve sükûnete tabi olma |
| Çekirdek Özet 3 | Taşıyıcı ve edilgen sistemlerin kendi başlarına telaşlı faaliyeti bırakıp kaynağın akışına teslim olması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel yer değiştirme sanıp zihinsel telaş ve iradi tasarruf boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حر | Isı, sürtünme, keskinlik, içsel uyarılma ve sınır boyutu; حرر, حرق, حرب, حرف köklerinde görülen enerji ve keskin temas hali | ك | Avuçlama, kavrama ve eklemleşme işlevini katarak içsel enerjiyi ve sürtünmeyi eklem noktasından dışarıya dönük fiziksel bir kımıldamaya ve sarsıntıya dönüştürmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınırlandırılmış bir alanı, içsel enerjiyi tutan korunaklı yapıyı ve bedensel merkezi simgeler |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Üst kısmı, omurgayı, kâhili veya başlangıç noktasındaki yönelişi temsil eder |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Eğilip bükülmeyi, kavrayan eklemi ve kontrol edilen fiziksel eylemi ifade eder |
| حرك | Sınırlı bir yapının eklemleşerek yönelmesi | Korunaklı bir bedensel eksenin (boyun, kâhil) eklem yerlerinden bükülerek durağanlıktan çıkması ve eyleme geçmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boynun bittiği yer, omurga ile boyun eklemi ve at veya devenin omuz başları (el-hârik); bedenin en çok kımıldayan ve sarsılan eklem noktası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa el-Âmirî atını veya devesini tasvir ederken sırt ve omuz yapısını şu mısra ile nitelemiştir: مُغْبِطُ الحارِكِ مَحْبوكُ الكَفَلْ |
| Erken Arapça kullanım | Ateşi karıştırmak veya alevlendirmek için kullanılan tahta parçasına el-mihrâk denilmesi ve kılıçla boyun ekleminin vurulması anlamında حَرَكْتُ مَحْرَكَه kullanımı |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Lebîd Muallakası.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça حرك kökü, Sami dillerinde özellikle kımıldama, eklemleşme, sürtünme ve devinim semantik ekseniyle ilişkili görünmektedir. İkili çekirdek olan حر kökü, Proto-Semitik düzeyde hararet, sürtünme ve içsel hareketlilikle bağlantılıdır. İbranicede h-r-k kökü (חרך) doğrudan yanmak veya kafes/örgü arasından bakmak anlamlarına kayarken, Süryanicede ḥ-r-k benzer şekilde sürtünme veya sıyrılma anlam alanı taşır. Ancak bedenin belirli bir eklem noktasının (el-hârik) kıpırdaması üzerinden genel fiziksel devinimi (es-sukûn zıddı) ifade eden müstakil soyut isim ve fiil türetimi en zengin biçimde Arapçada kristalleşmiştir. Dolayısıyla kök, Proto-Semitik sürtünme/ısı matrisinin Arapça bünyesinde mafsal ve devinim kavramına doğru özelleşmiş bir devamı olarak değerlendirilir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boyun ve kürek kemiği mafsalı (el-hârik) | Bedenin en hareketli mafsalından soyut devinim ve kıpırdama kavramına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ḥārak ve Süryanice ḥrak | Sürtünme, kıpırdama ve ızgara/örgü eklemleri bağlamında semantik paralellik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı veya uzak katmanlarda düzenli ses denkliği tespit edilemedi | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حرك | Anlamlı | Kımıldamak, durağanlıktan çıkmak | Bedenin veya cismin bir eksen etrafında devinmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حكر | Anlamlı | Malı hapsetmek, sıkıştırmak | İhtikâr yapmak, darlık vermek, akışı ve tedavülü durdurup bekletmek | Hareketi durdurup sıkıştırma yönüyle hedef kökle zıtlaşır; Kur'an'da geçmez |
| رحك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte anlamlı bir kök kaydedilmemiştir | Mühmel |
| ركح | Anlamlı | Dağın sarp ve geniş eteği, dayanılan köşe | Dağ eteği, sığınak veya geniş avlu; bir yere dayanıp yerleşmek | Hareketsizliğe ve dayanmaya işaret eder; Kur'an'da geçmez |
| كحر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte anlamlı bir kök kaydedilmemiştir | Mühmel |
| كرح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte anlamlı bir kök kaydedilmemiştir | Mühmel |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حرك | Merkez | Kımıldama, devinim | Bir eksen, mafsal veya bulunulan nokta üzerinde durgunluğun sona ermesi | Fiziksel veya uzuvsal kımıldama |
| نقل | Komşu | İntikal, yer değiştirme | Bir nesnenin bir mekândan tamamen başka bir mekâna taşınması | حرك kökünde yerinde kımıldama yeterliyken نقل kökünde toptan mekân değişimi esastır |
| زحزح | Komşu | Uzaklaştırma, kaydırma | Bir şeyi zorlukla bulunduğu yerden biraz öteye itip kaydırmak | Çaba ve aşamalı yer değiştirme içerir |
| مرج | Komşu | Karışma, salınma | Serbestçe akıp birbirine karışarak dalgalanma | Düzenli eklem hareketinden ziyade akışkan bir salınımı anlatır |
| رجف | Komşu | Sarsılma, titreme | Şiddetli, korkutucu ve kontrolsüz bir çalkantı ile sarsılma | Şiddet ve panik unsuru barındırır |
| سكن | Zıt | Durgunluk, sükûnet | Hareketin durması, dinme, yerinde karar kılma ve yatışma | حرك kökünün mutlak karşıtıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حرك | Kımıldamak, hareket etmek | Durgunluğun zıddı, mafsal veya cismin devinimi | Kesin |
| Latince | movere, agitare | Hareket ettirmek, kımıldatmak | movere genel hareketi, agitare ise telaşlı ve hızlı kımıldatmayı karşılar | Kesin |
| İngilizce | to move, to stir | Kımıldatmak, harekete geçirmek | to move genel devinimi verir; to stir ise Kur'an bağlamındaki yerinde kıpırdatma nüansını daha iyi yakalar | Kesin |
| Almanca | bewegen, rühren | Hareket ettirmek, kımıldatmak | bewegen mekanik veya genel hareketi, rühren ise içsel veya küçük çaplı kımıldatmayı içerir | Kesin |
| Fransızca | mouvoir, remuer | Oynatmak, kımıldatmak | remuer dil veya uzvun yerinde telaşla kımıldatılmasını tam karşılar | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تُحَرِّكْ (Fiil-i muzari / Nehiy) | Dili telaşla kıpırdatmak, aceleyle telaffuza kalkışmak | Vahyin gelişi esnasında Hz. Peygamber'in unutma endişesiyle diliyle vahyi tekrarlamaya girişmesini nehyeden bağlam (Kıyâme 75:16) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cisim ve araz teorisi (el-hareke ve's-sukûn) | Âlemin yaratılmışlığı delilinde arazların zıddı olan hareket ve sükûnun sonradan oluşu (hudûs) | Varlığın mekânsal intikali ve sonradan olma niteliği |
| Fıkıh | Namaz fiilleri ve ta'dîl-i erkân | Namazda rükünler arasındaki intikal hareketleri ile namazı bozan amel-i kesîr niteliğindeki bedensel kımıldamalar | İbadet esnasında eylemin meşru veya gayrimeşru bedensel hareketi |
| Tefsir | Nüzul adabı ve vahiy psikolojisi | Kıyâme 75:16 tefsirinde vahiy inerken Resulullah'ın Cebrail'i karşılama telaşı ve ilahi ezber güvencesi | Vahyi koruma çabasındaki insani kımıldanışın yerini ilahi sükûna bırakması |
| Hadis | Rivayet ve zikir adabı | Hz. Peygamber'in gizli zikir veya kıraat esnasında dudak ve sakalının kımıldamasının (tahrîk) sahâbe tarafından gözlenmesi | Sessiz okumanın en alt sınırı olan dudak kımıldatması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy telakkisi | İnsani telaşı durdurup ilahi tertibe uyum | Alıcı kapasiteyi koruma | Vahiy sürecinde öznenin kendi zihinsel çabasıyla değil, ilahi inşa ile hareket etmesi | Kesin |
| İlmi | Bilgi edinme yöntemi | Girdiyi aceleyle işlemeden önce tam algılama | Algı disiplini | Veri akarken erken çıkarım ve aceleci tasnif hareketlerini durdurup dinleme fazını korumak | Güçlü |
| Siyasi | Emir ve sevk idaresi | Komuta zincirinde vaktinden önce harekete geçmeme | İntizam ve disiplin | Merkezin talimatı olgunlaşmadan sahadaki aktörlerin zamansız kımıldanışını engellemek | Güçlü |
| İktisadi | Pazar dinamikleri | Arz-talep akışında suni manipülasyondan kaçınma | Dolaşım dengesi | Malı hapsederek (حكر) veya panikle spekülatif işlemler yaparak piyasa ritmini bozmamak | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik geçiş ve serbestlik derecesi (Degrees of Freedom) | Bir sistemin durağan dengeden (statik) dinamik duruma geçmesi ve eklemlerin sahip olduğu yönelimsel kımıldama kapasitesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Reaktif acelecilik ve bilişsel ketleme (Cognitive Inhibition) | Dışsal bir veri akışı sırasında zihnin hemen tepki üretme eğilimini durdurarak tam anlamayı bekleme yeteneği | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir lokomotor eylem veya basit bir bedensel refleks sayarak bağlamdaki zihinsel ve epistemolojik telaşı ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın bilgi ve hakikat karşısındaki telaşlı, kontrolsüz ve zamansız müdahale arzusunun (acelecilik) dizginlenmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıyâme 75:16 ayetini sadece mekanik bir dil uyarısı gibi görüp, vahyin ontolojik olarak kulun zihinsel inşası değil, ilahi bir cem ve beyan süreci olduğu gerçeğini kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca tek bir yerde nehiy kipinde geçmesine rağmen, vahyin geliş tabiatını, Peygamber'in vahiy karşısındaki konumunu ve ilahi kelamın beşeri telaffuz telaşıyla değil, vahiy merkezli bir sükûnetle korunduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyâme suresindeki vahiy alma süreci (75:16-19) ve anlam akrabalığı bulunan Tâhâ suresindeki acele etmeme uyarısı (20:114) bağlamında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyin peygamberin kendi içsel çağrışımları veya ezber telaşıyla şekillenen bir üretim olduğu iddiasını çürütür; vahyin cem ve kıraatinin tamamen ilahi bir tasarruf olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBedenin boyun ve kürek kemiği gibi hareketli eklem yerlerinden kımıldaması, bir cismin durağanlıktan çıkarak devinime geçmesi.
- Soyut anlamBilgi ve uyarıcı akışı esnasında içsel telaş ve aceleci tepki gösterme eğilimi; kontrolsüz zihinsel ve bedensel devinim.
- Sistematik karşılıkBir alıcı sistemin, kaynağın iletimi tamamlanmadan kendi lokal kımıldanışını durdurması ve tam sükûnetle veriyi kabul etme disiplini.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde konumu veya durumu, zamanı temsil eder. Sükûn hali türevin sıfır olduğu durumu (), hareket hali ise konumun zamana göre sıfırdan farklı bir değişime uğramasını ifade eder. Kıyâme 75:16'daki nehiy, sistemin kendi lokal türevini sıfırlayarak harici ilahi kaynağın tamamlanmasını beklemesini sembolize eder.