حوت
ح - و - ت
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١١
Balık demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Balık demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٧٦باب الحاء والتاء و واي معهما
ح ت و، ح و ت، و ت ح، ت ي ح مستعملات
حتو:
الحَتْوُ: كَفُّك هُدْبَ الكِساء ملزقاً به.
حَتَوْتُه أحتوه حتواً، وفي لغة حتأته حَتْأً.
والحَتِيُّ: سَوِيقُ المُقْلِ.
حوت:
الحُوتُ: معروفٌ. والجميع: الحِيتانُ وهو السَّمَكُ.
والحُوتُ: بُرجٌ من الاثني عشر، وهو آخرها.
والحَوْتُ، والحَوَتانُ: حَوَمانُ الطائر حولَ الماءِ، وحَوَمانُ الوَحْشِيّةِ حول شيء.
قال طرفة:
ما كنت مجدوداً
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢١٩الحوتُ: السمكة، والجمع الحيتانُ. والحوتُ: برٌجٌ في السماء. وحَاتَ الطائرُ على الشيء يَحوتُ، أي حامَ حوله. وحَاوَتَني فلانٌ، إذا راوغَك. وأنشد ثعلب:
ظَلَّتْ تُحاوِتُني رَمْـداءُ داهـيةٌيوم الثَوِيَّةِ عن أَهْلي وعن مالي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١١٬٤١١(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي)
(حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال:
كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٩٨- قال الله تعالى: ﴿نسيا حوتهما﴾ [الكهف/61]، وقال تعالى: ﴿فالتقمه الحوت﴾ [الصافات/142]، وهو السمك العظيم، ﴿إذ تأتيهم حيتانهم يوم سبتهم شرعا﴾ [الأعراف/163]، وقيل: حاوتني فلان، أي: راوغني مراوغة الحوت.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٧٦ح و ت
آكل من حوت وهو حوتي الالتقام وتقول: التقمه الحوت وأكله الحيوت وهو ذكر الحيات.
ومن المجاز: حاوتني فلان عـن ذا إذا خادعـك عنـه وراوغـك.
وظـل فلـان حاوتنـي بخدعـه ومعناه يداورني فعل الحوت في الماء.
قال: ظلـت تحاوتنـي ربـداء داهية يوم الثوية عن أهلي وعن مالي
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٥٠٢الحُوتُ: السمكة، يوفي المحكم: الحُوتُ: السمك، معروف؛ وقيل: هو ما عظُمَ منه، والجمع أَحْواتٌ، وحِيتانٌ؛ وقوله:
وصاحِبٍ، لا خَيرَ في شَبابه،
أَصْبَحَ سَوْمُ العِيسِ قدْ رَمى به
على سَبَنْدًى، طالَ ما اغْتَلى به
حُوتاً، إِذا زادَنا حِئْنا به
إِنما أَراد مِثْلَ حُوتٍ لا يكفيه ما يَلْتَهِمُه ويَلْتَقِمُه، فنَصَبه على الحال، كقولك مررت بزيدٍ أَسَداً شِدَّةً، ولا يكون إِلاّ على تقدير مثل ونحوها، لأَِنَّ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٧٧* ح و ت * * الحُوتُ * السمكة والجمع * الحِيتَانُ * قلت وهكذا قال الأزهري ويؤيد قوله مطلق السمكة قوله تعالى ﴿نسيا حوتهما﴾ والمنقول في الحديث الصحيح أنها كانت سمكة في مكتل وما ظنك بزوادة اثنين خصوصا موسى وصاحبه وأدل من هذا قوله تعالى ﴿فالتقمه الحوت﴾ فإنه يدل على صحة إطلاق الحوت على السمكة الكبيرة لا على حصر مسمى الحوت فيها كما يظنه العامة وقال بن فارس الحوت العظيم من السمك
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٨٢١الحوت: السمكة، كما في الصحاح. وفي المحكم: الحوت: السمك، معروف. وقيل: هو ما عظم، وج: أحوات، وحوتة بكسر الحاء وفتح الواو، وحيتان بالكسر، وعلى الأول والثالث اقتصر الجوهري وابن منظور. الحوت: اسم برج في السماء من الاثني عشر. بنو الحوت بن الحارث الأصغر بن معاوية بن الحارث الأكبر: بطن من كندة. وقال ابن حبيب: في كندة بنو حوت، وهو الحارث بن الحارث بن معاوية بن ثور، وهو كندة. الحوت بن سبع بن صعب بن معاوية
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٠٩٢حَاتَ عَلَى الشَّىْءِ
1 حَاتَ عَلَى الشَّىْءِ ذ , aor. يَحُوتُ, (S,) inf. n. حَوْتٌ and حَوَتَانٌ, (K,) (assumed tropical:) He went, or circuited, round about the thing; said of a bird, (S, K, TA,) going, or circuiting, round about water [like a fish (حُوت) in water]; (TA;) and of a wild animal: (K:) as also حات بِهِ. (TA.)
حاوتهُ
3 حاوتهُ حاوته حاوتة (tropical:) He strove, or endeavoured, to
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٩٩حَاتَ
حَاتَ ( w ) U ( n. ac. حَوْت 1 , حَوَتَاْن 36 )
a. [ 'Ala ], Hovered round.
حَاْوَتَ
حَاْوَتَ III
a. [ acc. & 'An ], Beguiled from.
b. [ acc. & Bi ], Deceived by.
حُوْت
حُوْت [ 3 ] , ( pl. حِيْتَان [ 34I ] , [ 38 ]),
a. Fish; large fish, whale.
b. Pisces ( sign of the sodiac ).
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٣ (الإجمالي: ٤٥)
- بحر
الآيات المشتركة: ٣ · Bahr deniz demektir
- لقم
الآيات المشتركة: ١ · Hemen onu lokmaladı
- نسي
الآيات المشتركة: ٢ · Çadırın kurulduğu yer demektir
- صخر
الآيات المشتركة: ١ · Kayalık sahadır
- سرب
الآيات المشتركة: ١ · Uzakta su gibi görünen düzlüktür
- شرع
الآيات المشتركة: ١ · Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir
- كظم
الآيات المشتركة: ١ · İçerde tutan
- سبت
الآيات المشتركة: ١ · Post demektir
- سبل
الآيات المشتركة: ٢ · Biribirini kesen yoldur
- لوم
الآيات المشتركة: ١ · Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir
- أخذ
الآيات المشتركة: ٢ · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- عجب
الآيات المشتركة: ١ · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
الآيات التي ورد فيها(٥)
قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا
Balık
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حوت |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سمك, نون, دبب |
| Zıt Kök | طير |
| Çekirdek Özet 1 | Suda sürekli hareket eden, kıvrılarak yüzen, çalkantılı ve kaypak devinim gösteren büyük balık |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi imtihanda su altı ve gayb perdesini temsil eden, insanı yutan veya hedefe sevk eden deniz varlığı |
| Çekirdek Özet 3 | Zahiri planda rızık ve kayboluş unsuru, batıni planda nefsi veya insanı ihata eden terbiye edici derinlik |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece biyolojik bir deniz canlısı sayıp kıvrılma, dalma, yutma ve imtihan boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حو | Çevreleme, dönme, bükülme, toparlanma ve kuşatma hareketi; nitekim حوط kuşatmayı, حول dönme ve değişimi, حوز toplayıp sahiplenmeyi, حوي ise bükülüp içine almayı bildirir | ت | Kesilme, sınır çekilme ve ani yön değiştirme niteliği eklenerek suyun içinde kıvrılarak yön değiştiren, dalgalı ve kaygan bir çevrimle hareket eden canlıya (حوت) özgü kılınmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Çevirme, sınır çekme, koruma ve dış etkenlerden yalıtılmış bir alan oluşturma |
| و | Çengel, bağ | Birbirine bağlama, süreklilik sağlama, bükülme ve eklemleşme |
| ت | İşaret, sınır | Hareketi sonlandıran sınır, tayin edilmiş hedef, netleşen nihayet noktası |
| حوت | Çit / duvar + Çengel + İşaret / sınır | Kuşatılmış su ortamında (ح) bükülüp kıvrılarak bağlanan (و) ve hedefine veya sınırına doğru dalgalı hareketle yönelen (ت) varlık |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suda sürekli çalkantı, kıvrılma ve yalpalama hareketi yapan büyük balık; kuşun veya yabani hayvanın bir nesne ya da su etrafında dönüp dolanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafetü'bni'l-Abd bir beytinde su veya av etrafında çark edip dönen kuşu tasvir ederken kökün fiil formunu kullanmıştır: لطائِرٍ ظلّ بنا يَحُوتُ / ينصبّ في اللَّوْح فما يفوتُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir kişinin diğerini aldatmak veya köşeye sıkıştırmak amacıyla manevra yapması, kaypakça dolanması durumunda حاوتني فلان deyimi kullanılmıştır |
المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde حوت kökü genel olarak su canlısı, büyük balık ve deniz canavarı tasavvurlarıyla ilişkili bir semantik alana oturur. İbranicede balık için yaygın olarak דָּג kelimesi kullanılmakla birlikte, deniz derinliklerindeki kıvrılan yaratıklar için kullanılan köklerle semantik bir örtüşme görülür. Süryanicede ܚܘܬܐ biçimi balık ve özellikle büyük deniz balığı anlamında doğrudan bu kökle fonetik ve anlamsal eşdeğerlik sergiler. Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde ḥawat deniz canlılarına veya yunus/balina türevlerine işaret eden semantik katmanla akrabadır. Arapçada kökün sergilediği kıvrılma, yalpalanma ve yön değiştirme nüansı (er-reveğân ve'l-ıztırâb), kökün statik bir isim olmaktan ziyade su içindeki dinamik ve kaypak hareket formundan doğduğunu gösterir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حات / يحوت kökünden türeyen kıvrılma ve dönme eylemi | Suyun içinde veya bir su kaynağı etrafında sürekli çark eden, kıvrılan devinime dayalı adlandırma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ܚܘܬܐ ve Ge'ez dilindeki ilgili formlar | Doğu ve Güney Sami kollarında büyük balık ve deniz canlısı için kullanılan ortak arka plan | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır veya Afro-Asyatik su canlısı adlandırmaları | Bazı Afro-Asyatik su altı hareket tasvirleriyle tematik paralellik bulunsa da doğrudan soydaşlık sınırlıdır | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Payne Smith.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حوت | Anlamlı | Balık, çalkantılı hareket | Su içinde kıvrılarak yön değiştiren büyük balık ve çevresinde dönme hareketi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حتو | Anlamlı | Birbirini izleme, çabukluk | İki şeyin aralıksız birbiri ardınca gelmesi, süratli devinim | Anlamlı; Kur'an'da geçmez |
| وحت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için bağımsız kök anlamı tespit edilmemiştir | Anlamı bulunmayan; Kur'an'da geçmez |
| وتح | Anlamlı | Azlık, yetersizlik | Bir şeyin miktar olarak az ve kıt olması, yetersiz bağış | Anlamlı; Kur'an'da geçmez |
| تحو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Erken dönem kaynaklarında bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kök olarak oluşmayan; Kur'an'da geçmez |
| توح | Anlamlı | Helake düşme, başıboşluk | Başıboş kalıp helak ortamına sürüklenme, kendini tehlikeye atma | Anlamlı (تیح köküyle ilişkili); Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حوت | Merkez | Su canlısı | Büyük boyutlu, kıvrılarak yüzen, yutma kabiliyeti yüksek ve çalkantılı hareket eden balık | Kur'an'da balığın mucizevi yönelişi ve yutucu kuşatıcılığı bağlamında yer alır |
| سمك | Komşu | Deniz mahsulü | Genel balık cinsi; omurgalı ve pullu yapısıyla anatomik olarak balığı niteleyen adlandırma | Genellikle yükseklik ve yapı sağlamlığı çağrışımı taşır; Kur'an'da tavan/gök için geçer |
| نون | Komşu | Deniz sakini | Derin suların balığı, divit ve mürekkep kabı benzeri kavisli yapı | Kur'an'da Hz. Yunus'un unvanında (Zü'n-Nûn) karanlık ve derin imtihanı simgeler |
| دبب | Komşu | Canlı hareketi | Yeryüzünde hafif adımlarla veya sürünerek debelenen hayvanlar | Karasal hareketi bildirir; su içindeki dalgalı süzülmenin aksine yerle temas esastır |
| طير | Zıt | Hava canlısı | Havada kanat çırparak süzülen, suyun zıddı olan hava unsurunda yükselen varlık | Su derinliğinin ve görünmezliğin zıddına açık ufukta görünür şekilde yükselir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حوت | Büyük balık | Kıvrılarak yüzen, yutan ve derin suda yön değiştiren canlı | Kesin |
| Latince | Piscis, Cetus | Balık, büyük deniz canavarı | Cetus özellikle büyük boyutlu deniz yaratıklarını karşılarken kökün kıvrılma dinamizmini tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Fish, Whale | Balık, balina | Whale büyüklük ve yutuculuk yönünü, fish ise genel türü karşılar; hareket kökenli nüans eksiktir | Güçlü |
| Almanca | Fisch, Wal | Balık, balina | Wal devasa deniz memelisini, Fisch genel kategoriyi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Poisson, Baleine | Balık, balina | Baleine yutma ve büyüklük boyutunu taşırken kelimenin kökündeki kıvrılma eylemini içermez | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حُوتَهُمَا / الْحُوتَ | Mucizevi kılavuz ve canlanma nişanesi | Hz. Musa ve genç yardımcısının Hızır ile buluşma noktasını gösteren, cansızken dirilip denize dalan balık; Kehf 18:61, 18:63 |
| الْحُوتَ / صَاحِبِ الْحُوتِ | Terbiye edici, yutucu ilahi vasıta | Hz. Yunus'u emriilahi ile yutan, ona zarar vermeden bir süre karnında hapseden deniz canlısı; Sâffât 37:142, Kalem 68:48 |
| حِيتَانُهُمْ | İmtihan ve rızık vesilesi | Cumartesi yasağı çiğnenen Ashâb-ı Sebt kıssasında su yüzüne akın eden balıklar; A'râf 7:163 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve ilahi kudret | Hz. Yunus'un balık karnında korunması ve Hz. Musa'nın tuzlu/ölü balığının dirilmesi mucizeleri | Tabiat kanunlarının ilahi irade karşısındaki esnekliği ve peygamberlerin özel terbiyesi |
| Fıkıh | Av ve yiyecek hükümleri | Deniz ürünlerinin helalliği, kendiliğinden ölen balığın durumu ve av yasakları bağlamı | Boğazlanma şartı aranmaksızın deniz avının meşruiyeti |
| Tefsir | Kıssa sembolizmi | Balığın dirilerek denize yol tutmasının bâtın ilmine ve dirilişe işaret sayılması | Gayb alemine geçiş eşiği ve nefsin karanlıklarında tefekkür makamı |
| Hadis | Rızık ve ahir zaman tasvirleri | Deniz seferlerinde sahillere vuran dev balıkların (anber) yenilmesi ve cennet ehlinin ilk ikramı | İlahi lütfun tükenmezliği ve denizlerin bereketi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi terbiye ve pişmanlık makamı | Nefsin içine hapsolduğu darlık hücresi | Tevbe ve teslimiyetin sınanması | Kişinin kaçamayacağı ilahi kuşatmayı idrak edip tesbihe sığınması | Güçlü |
| İlmi | Biyolojik ekosistem ve yön bulma | Su altı dinamikleri ve seyrüsefer | Doğal işaret ve gösterge | Canlının fıtri hareketinin hedefe ulaştıran bir pusula görevi görmesi | Muhtemel |
| Siyasi | Toplumsal denetim ve yaptırım | Kaçışı engelleyen kuşatıcı mekanizma | Haddini aşanı sınırlandırma | İsyankâr veya aceleci davranan tebaanın kontrol altına alınıp tecrit edilmesi | Muhtemel |
| İktisadi | Doğal kaynak ve rızık döngüsü | Deniz ürünleri arzı ve pazar disiplini | Sınırlandırılmış refah testi | Rızkın ilahi emirlere bağlılıkla zamanlanması ve hırsla bozulmaması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde sönümleyici sınır tabaka | Akışkan içinde kıvrılan ve cismi bünyesine alarak dış tesirlerden izole eden yutucu hacim | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Zorunlu tecrit ve içe dönük ıslah kurumu | Bireyin dış dünyayla ilişkisinin kesilerek kendi hatalarıyla yüzleştiği kapalı rehabilitasyon alanı | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | حوت kelimesini yalnızca sıradan bir tüketim maddesi veya deniz biyolojisine ait tür olarak ele almak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kelimenin ilahi buluşma noktası işareti, mucizevi diriliş kanıtı ve peygamberi arındıran korunaklı bir hapis vasıtası olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yunus ve Hz. Musa kıssalarındaki sembolik derinliğin kaybolması, balığın canlanmasının ve yutmasının salt mitolojik veya sıradan rastlantı sanılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da su altı dünyasının sırlarını, ölümden sonra dirilişin tabiat içindeki işaretlerini ve ilahi iradenin bir canlıyı nasıl hem sığınak hem teftiş aracı kılabileceğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Musa ve Hızır kıssasının başladığı ayetlerde, Hz. Yunus'un balık karnındaki tevbesini anlatan pasajlarda ve Ashâb-ı Sebt'in sınandığı kıssada |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Balık tarafından yutulmanın mutlaka helak anlamına gelmediğini, bazen ilahi muhafaza ve olgunlaşma hücresi işlevi gördüğünü kavratır |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSu içinde bükülerek, kıvrılarak ve yalpalanarak yüzen, küçükleri yutan büyük balık.
- Soyut anlamİlahi iradenin tayin ettiği sınırda canlanma, kuşatma, yutma ve tecrit yoluyla olgunlaştırma hareketi.
- Sistematik karşılıkİnsanın kaçış yollarını tıkayan, onu dış tesirlerden yalıtarak kendi öz hakikatiyle baş başa bırakan terbiye edici kapalı sistem.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde su içindeki akış ve canlının kıvrılma vektörünü, kökün özündeki dönme, çark etme ve kıvrılma hareketini temsil eder. Zamana bağlı integral , bu hareketin hedefe yönelen sürecini gösterir. varlığı saran ve yutan kapalı hacmi, ise bu hacim içine alınarak dış dünyadan tecrit edilen özneyi ifade eder; kesişimin boş küme olmaması ilahi kuşatmanın ve korunaklı hapsin gerçekleştiğini simgeler.