دبب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: د-ب-بالصيغ: ٦ · الجذور المجاورة: ١٠٥ · الآيات: ١٨ · السور: ١٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».هونأنسنسأموهوَالدَّوَابُّدببدَابَّةُبثثأرضيقندَابَّةًخلقدَابَّةٍألهترك

الجذرالصيغ ٦الآيات ١٨السور ١٤المجاورة ١٠٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

دبب

د - ب - ب

جذر
  • الورود: ١٨
  • الآيات: ١٨
  • الصيغ: ٦
  • المعاجم: ٩

Böcek demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Böcek demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٩٦
باب الدال والباء د ب، ب د يستعملان دب: دَبَّ النَّمْل يدِبُّ دَبيباً، والمَدِبُّ موضع دَبيب النَّمْل. ودَبَّ القومُ يَدِبُّون دَبيباً إلى العَدُوِّ أي مَشَوا على هَيْنَتِهم ولم يُسرِعوا. والدَّيدَبة: العُجْروف من النَّمْل، وذلك أنّه أوسعُ خَطْوا وأعجَلُ نَقْلاً. والدَّبابةُ: آلة تُتَخَذُّ في الحرب يدخُل فيها الرجال بسلاحهم، ثم تُدْفَع في أصل حِصنٍ فيَنْقُبون وهم في جَوْفِها. والدُّبَّة لزومُ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٧٠
دبَّ على الأرض يَدِبُّ دَبِيباً. وكلُّ ماشٍ على الأرض دابَّةٌ ودبيبٌ. والدابة: التي تُرْكَبُ. ودابَّةُ الأرض: أحد أَشراطِ الساعةِ. وقولهم أَكْذَبُ مَنْ دَبَّ ودَرَجَ أي أكذب الأحياء والأموات. ودَبَّ الشيخ، أي مشى مشياً رويداً. وأدبيت الصبيَّ، أي حملته على الدبيب. ويقال: ما بالدار دُبِّيٌّ ودِبِّيٌّ، أي أحدٌ. ودَبَبُ الوجه: زَعَبُهُ. والدُبُّ من السباع، والأُنثى دُبَّةٌ. وأرضٌ مَدَبَّةٌ، أي ذات
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٨٢
د ب ب يقال في السيف له أثر‏:‏ كأنه مدب النمل ومداب الذر‏.‏ وزحفوا إلى الحصن بالدبابات‏.‏ وما أكثر دببة هذا البلد وأرض مدبّة‏.‏ ولهم دبدبة أي جلبة وقد أجلبوا ودبدبوا‏.‏ ومن المجاز‏:‏ دب الشراب في عروقه‏.‏ وقال ذو الرمة‏:‏ كأنه في الضحى ترمي الصعيد به دبابة في عظام الـرأس خرطـوم ومـا بالـدار دبّـي‏.‏ وهـو يـدب بيـن القـوم بالنمائـم‏.‏ ودبـت عقـار به علينا‏.‏ وهو يدب علينا عقاربه ويحرّش
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٧٧١
دَبَّ النَّمْلُ وغيره من الحَيَوانِ على الأَرضِ، يَدِبُّ دَبّاً ودَبِيباً: مشى على هِينَتِه. وقال ابن دريد: دَبَّ يَدِبُّ دَبِيباً، ولم يفسره، ولا عَبَّر عنه. ودَبَبْتُ أَدِبُّ دِبَّةً خَفِيَّةً، وإِنه لخَفِيُّ الدِّبَّة أَي الضَّرْبِ الذي هو عليه من الدَّبِيبِ. ودَبَّ الشيخُ أَي مَشَى مَشْياً رُوَيْداً. وأَدْبَبْتُ الصَّبيَّ أَي حَمَلْتُه على الدَّبيب. ودَبَّ الشَّرابُ في الجِسْم والإِناءِ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٨٩
* د ب ب * * دَبَّ * يدب بالكسر * دَبَّا * و * دَبِيباً * وكل ماش على الأرض * دَابَّةٌ * وقولهم أكذب من * دَبَّ * ودرج أي أكذب الأحياء والأموات و * ِمَدَبُّ * السيل بكسر الدال وفتحها موضع جريه وكذا * مَدَبُّ * النمل فالاسم مكسور والمصدر مفتوح وكذا المفعل من كل ما كان على فعل يفعل كضرب يضرب
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٣٠٠
دب النمل وغيره من الحيوان على الأرض يدب دبا ودبيبا أي مشى على هينته ولم يسرع، عن ابن دريد، ودب الشيخ: مشى مشيا رويدا، قال: زعمتني شيخا ولست بشيخ إنما الشيخ من يدب دبيبـا ودب القوم إلى العدو دبيبا إذا مشوا على هينتهم لم يسرعوا، وفي الحديث عنده غليم يدبب أي يدرج في المشي رويدا ودببت أدب دبة خفية، وهو خفي الدبة، كالجلسة أي الضرب الذي هو عليه من الدبيب ومن
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٣٨
دَبَّ دَبَّ I ( n. ac. دَبّ 1 , مَدْبَب 17 , دَبِيْب 25 ), a. Crept, crawled along; went on all fours. b. [ Fī ], Spread, diffused itself throughout ( the body: illness ). أَدْبَبَ أَدْبَبَ IV , a. Made to crawl, toddle ( child ). دَبَّة دَبَّة 1t , ( pl. دِبَاْب 23 ), a. Mound of sand. b. Down; soft fur. c. Receptacle for oil. دِبَّة دِبَّة 2t , a. Creeping, crawling. دُبّ دُبّ 3
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٦٬٣٧٢
دبب دَبَّ - يَدِبُّ - دَابّ - دَابَّة - دَوابّ دَبَّ - يَدِبُّ + الكائن: يمشي ببطء وهون على قوائم وأرجل: يتحرك منتقلاً من مكانه بإرادة ذاتية مستخدماً قوائم من أيدي أو أرجل، ماشياً ببطء وهون وثقل، ضارباً قوائمه بالأرض واحدة تلو الأخرى دَابّ: اسم فاعل صفة مشبهة من " دَبَّ - يَدِبُّ ": كل كائن " يدِبّ " دابَّة: مؤنث " دَابّ " فاعل مرة: نوع خاص
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٦)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٥ (الإجمالي: ١٣٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. بثث

    الآيات المشتركة: ٤ · Rüzgarın esmesi sonucu etrafa dağılan toz anlamından gelmiş…

  2. أرض

    الآيات المشتركة: ٩ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  3. أنس

    الآيات المشتركة: ٦ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  4. خلق

    الآيات المشتركة: ٥ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  5. موه

    الآيات المشتركة: ٣ · Su

  6. سمو

    الآيات المشتركة: ٥ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  7. أله

    الآيات المشتركة: ١٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  8. هون

    الآيات المشتركة: ٢ · Düzlük demektir

  9. يقن

    الآيات المشتركة: ٢ · “U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene”…

  10. شرر

    الآيات المشتركة: ٢ · Şerareden gelen bir kelimedir

  11. نسأ

    الآيات المشتركة: ١ · Dinlenme yeridir

  12. ترك

    الآيات المشتركة: ٢ · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

الآيات التي ورد فيها(١٨)

  1. … بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ …

    Debelenen

  2. وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُمْ مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِنْ شَيْءٍ ثُمَّ إِلَى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ

    Debelenen

  3. وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

    Debelenen

  4. إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُمْ مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

    Debelenen

  5. وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مِنْ دَابَّةٍ وَالْمَلَائِكَةُ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ

    Debelenen

  6. … يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ مَا تَرَكَ عَلَيْهَا مِنْ دَابَّةٍ وَلَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ …

    Debelenen

  7. وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ مَاءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُمْ …

    Debelenen

  8. وَكَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ يَرْزُقُهَا وَإِيَّاكُمْ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

    Debelenen

  9. … رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ …

    Debelenen

  10. … النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَى ظَهْرِهَا مِنْ دَابَّةٍ وَلَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ …

    Debelenen

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökدبب
YapıÜçlü (müzaaf)
Özel DurumMükerrer / Şeddeli (ikinci ve üçüncü harf aynı: ب)
Bağlamsal Yakın Köklerمشي, سعى, زحف
Zıt Kökطير
Çekirdek Özet 1Yeryüzünde hafif, yavaş, ayak basarak veya sürünerek tedricen hareket etme
Çekirdek Özet 2Yeryüzünde organik bedene ve iradi/biyolojik harekete sahip tüm canlı varoluş
Çekirdek Özet 3Mekâna bağımlı, rızka muhtaç ve ilahi iradenin tasarrufu altındaki biyolojik dinamizm
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca yük hayvanı (binek) veya dar anlamıyla böcekle sınırlayıp insanı ve genel canlılar alemini kapsam dışı bırakmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دبArkadan gelme, adım adım ilerleme ve yere temas ederek iz bırakma; nitekim aynı çekirdeği paylaşan دبر kökü de arkaya gitme, işin ardını izleme ve peşi sıra devam etme anlamını taşır.بİkinci dudak sesinin yinelenmesiyle hareketin süreklilik, ritmik basış ve yayılma karakteri pekişmiş; soyut ardıllık somut olarak yere basan veya sürünen bedensel harekete dönüştürülmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دKapı; giriş, geçiş, eşikten adım atma ve hareketCanlının bulunduğu konumu terk ederek dışarıya, ileriye doğru harekete geçme eşiğini temsil eder.
بEv, çadır; iç, barınma, zemin ve mekânHareketi yeryüzü zeminine, somut mekâna ve fiziksel alana bağlar; yere basışı gösterir.
بEv, çadır; iç, barınma, zemin ve mekânİkinci kez zemine temas edilerek hareketin adım adım, süreğen bir döngü halinde aktığını pekiştirir.
دببEşikten geçerek zemine ardışık adımlarla temas etme hareketiBir gövdenin ayakları veya karnı üzerinde yere tutunarak, zemini terk etmeksizin adım adım ve tedricen ilerlemesi hareketini doğurur.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKarıncanın veya böceğin yerde yavaş ve ayak basarak yürümesi; bedende veya damarlarda sıvının/şarabın yavaşça yayılması; yaşlı bir kimsenin ağır adımlarla yürümesi
Cahiliye şiiri kullanımıZü’r-Rimme bir beytinde kökü yavaş ve sessizce işleyen hareket anlamında kullanır: كأنه في الضحى ترمي الصعيد به / دبابة في عظام الرأس خرطوم
Erken Arapça kullanımKlasik dilde gizlice ve adım adım yaklaşan sinsi tehlike veya dedikodunun yayılması için دَبَّتْ عَقَارِبُهُ tabiri kullanılmış; ayrıca muhasara savaşlarında surların altına yavaşça sürülen zırhlı sığınak arabalarına الدَّبَّابَة adı verilmiştir.

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Dīvānü Zî’r-Rimme.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde دبب kökü, zeminde yavaşça ilerleme, ayak basma, mırıldanma ve ağır adımlarla hareket etme semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede aynı kök ailesine bağlanan דָּבַב (dāvav) biçimi usulca kaymak, yavaşça hareket etmek, dudakları hafifçe kımıldatmak anlamlarına gelir. Süryanicede ܕܒ (d-b) veya dıbbo kökü ayı gibi ağır cüsseli ve yere basarak yürüyen hayvan adlandırmalarında ve adım adım ilerleme fiillerinde karşılık bulur. Akadcada dabābu fiili esasen fısıldamak, konuşmak, peş peşe söz söylemek anlamında yaygınlaşmış olsa da kök katmanındaki ritmik ve ardışık hareket vurgusu korunmuştur. Arapçada ise kök, ses veya fısıltı boyutundan ziyade doğrudan doğruya fiziksel zemin üzerinde ayak veya karın temasıyla gerçekleşen biyolojik, organik ve tedrici yer değiştirme eylemine yoğunlaşmış; yeryüzünde debelenen, hareket eden her canlı türünün ortak cins adı olarak dâbbe kavramını kurmuştur.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönدَبَّ / يَدِبُّ / دَبِيبAyakları veya bedeniyle yeryüzünde temas halinde yavaşça yol alma, canlıların hareket etmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice דָּבַב, Süryanice ܕܒ, Akadca dabābuAğır/ritmik hareket, usulca kayma veya fısıltılı ardışık devinim ortak semantik çekirdeğiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik d-b / t-b formlarıBirtakım Berberi ve Kuşitik lehçelerde adım atma, emekleme ve sürünme fiilleriyle fonetik yakınlıklarMuhtemel

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دببAnlamlıYavaşça ve yere basarak yürüme, debelenmeCanlıların zemin üzerinde hareket etmesi, yayılmaHedef köktür; Kur'an'da geçer.
بدبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte müstakil bir kök kullanımı tespit edilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
ببدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıİkizleme dudak harfinin başta yer aldığı bu biçim Arapçada kök olarak tescil edilmemiştir.Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دببMerkezYere basarak hareket etmeHız gözetmeksizin zemine temasla adım adım veya sürünerek canlının yer değiştirmesiOrganik hayatın zemin üzerindeki asgari devinimidir.
مشيKomşuİradi yürümeBelirli bir istikamette ayaklar üzerinde normal seyirle ilerlemeدبب köküne göre daha iradi ve biçimsel insan/hayvan yürüyüşüdür.
سعىKomşuTempolu yönelişBir amaca veya hedefe varmak için hızlıca yürüme, koşar adım çaba göstermeHarekette kast ve sürat unsuru دبب kökünden çok daha belirgindir.
زحفKomşuSürünerek yaklaşmaBedeni yerden kaldırmadan, çekerek veya ağır bir kitle halinde ilerlemeOrdunun veya sürüngenlerin yere sürtünerek zorlu ilerleyişini vurgular.
طيرZıtHavada süzülme, uçmaYerle irtibatı keserek gökyüzünde kanat çırparak hareket etmeZemine bağımlı debelenmenin tam zıddı olarak hava boşluğunda yer değiştirmedir.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدببYere basarak adım adım ilerlemek, canlı varlıkCanlının zemine temas ederek yavaşça devinmesi ve bu nitelikteki tüm canlılarKesin
Latincereptare, gradi, animalSürünmek, adım atmak, nefes alan canlıreptare sürünme boyutunu, animal ise organik canlılığı karşılar; kökün tümel kapsamını tek başına vermez.Güçlü
İngilizcecreep, crawl, creature, moving living thingSürünmek, emeklemek, yeryüzünde hareket eden canlıcrawl fiziksel debelenmeyi, creature ise yaratılmış canlıyı verir; dâbbe kavramı her ikisinin sentezidir.Güçlü
Almancakriechen, Lebewesen, GetierSürünmek, canlı varlık, hayvanatkriechen fiziksel yavaş devinimi, Lebewesen canlılık ilkesini karşılar.Güçlü
Fransızcaramper, bête, être vivantSürünmek, hayvan, canlı varlıkramper eylemin yere temas eden tabiatını, être vivant ise ayetlerdeki genel canlılık kapsamını ifade eder.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert Dictionnaire.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
دَابَّةٍYeryüzündeki tüm biyolojik canlılar (insan dahil)Rızkın ilahi garanti altında oluşu ve yaratılış ayetleri bağlamı (Hûd 11:6, Nûr 24:45, Fâtır 35:45)
الدَّوَابِّAkletme ve anlama melekelerini yitirmiş şuursuz insanlarİdrak ve ahlak bağlamında canlıların en değersizi kılınan kimseler (Enfâl 8:22, Enfâl 8:55)
دَابَّةُ الْأَرْضِAğaç kurdu / güve gibi kemirici canlıSüleyman peygamberin asasından düşüşünü sağlayan biyolojik varlık bağlamı (Sebe 34:14)
دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِKıyamet alameti olarak yerden çıkarılacak canlıAhir zaman mucizesi ve insanlara hakikati bildiren sıra dışı varlık bağlamı (Neml 27:82)
وَالدَّوَابُّVarlığın kozmik boyuttaki tüm hareketli unsurlarıKozmik secde ve ilahi kudrete boyun eğiş bağlamı (Hac 22:18, Nahl 16:49)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRızık, kaza-kader ve teklifHer canlının rızkının Allah'a ait olması (Hûd 11:6) ve canlıların en şerlisinin kafirler/sağırlar olması üzerinden irade-sorumluluk ilişkisiFiziksel hareketten ahlaki ve ontolojik mükellefiyete geçiş
FıkıhZekât, kurban, binek ve zarar tazminiÖrfen dört ayaklı binek hayvanlarına dâbbe denilmesi sebebiyle zekât ve mülkiyet ahkâmının sınırlarıÖrfi daralmayla at, katır, eşek gibi ehlî hayvanlara hasredilme
TefsirCanlılar aleminin sınıflandırılması ve Dâbbetü'l-arzNûr 24:45'teki karnı üzerinde, iki ayağı ve dört ayağı üstünde yürüyenlerin tasnifi ile Neml 27:82'deki eskatolojik alametin mahiyetiBiyolojik çeşitlilikten eskatolojik işarete uzanan geniş semantik hat
HadisYaratılış, binek hukuku ve kıyamet alametleriHayvanlara merhamet gösterilmesi, bineklerin dinlendirilmesi ve Dâbbetü'l-arz rivayetleriCanlı hakları ahlakı ve eskatolojik kehanet dili

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış ve acziyet bilinciBiyolojik bağımlı varlıkİlahi kudrete boyun eğme ve kozmik secdeYeryüzünde devinen her canlının rızka muhtaç ve fani oluşu ilahi egemenliği tescil eder.Kesin
İlmiCanlılar biyolojisi ve ekolojiOrganik hareketli organizmaEkosistem dengesi ve biyolojik çeşitlilikSuyun canlılığın kökeni oluşu ve lokomosyon tiplerine göre türlerin sınıflandırılması.Kesin
SiyasiMükellefiyet ve yönetilen kitleİdrak ve itaat kapasitesi taşıyan tebaaToplumsal hiyerarşide melekeleriyle sorumlu fertAkletmeyenlerin hayvanlardan aşağı sayılmasıyla siyasi basiretin şart koşulması.Güçlü
İktisadiRızık, üretim ve emek kaynaklarıYaşayan biyolojik kaynak ve iş gücüRızkın dağıtımı ve organik üretim vasıtasıDoğadaki canlı kaynakların ilahi bir garantiyle beslenmesi ve insanın bundan yararlanması.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKinetik dinamik ve difüzyon süreciBir maddenin veya partikülün zemin üzerinde kesikli ve tedrici adımlarla yayılması, biyolojik lokomosyon mekaniğiGüçlü
Beşeri bilimlerTaban hareketi ve sosyal difüzyonToplumun en alt kılcal damarlarında yavaş, gürültüsüz fakat dönüştürücü biçimde ilerleyen kolektif dip dalga ve değişim dinamizmiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi halk ağzında ve fıkıh örfünde olduğu gibi yalnızca ata/eşeğe (binek hayvanına) veya kullanıcının notunda yer aldığı üzere yalnızca bir böceğe indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da dâbbe; karnı üstünde sürünen sürüngenleri, iki ayağı üstünde yürüyen insan ve kuşları, dört ayağı üstünde yürüyen memelileri (Nûr 24:45) ve rızka muhtaç tüm yeryüzü faunasını içine alan tümel bir kavramdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEnfâl 8:22 ve 8:55 ayetlerinde geçen yergi ifadeleri daraltıldığında insanın bir dâbbe türü olduğu ve akletmediğinde hayvanat derekesinin altına düştüğü ahlaki uyarısı kavranamaz.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın canlılar alemine bakışını, insanın biyolojik kökeniyle ahlaki mükellefiyeti arasındaki bağı ve evrendeki rızık-bağımlılık dengesini bu kök kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılışın sudan başladığını açıklayan ayetlerde (Nûr 24:45), rızkın ilahi teminatını vurgulayan pasajlarda (Hûd 11:6) ve aklı kullanmayan insanı yeren ikazlarda (Enfâl 8:22) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Canlılığı ve hayvanlar alemini insandan tamamen kopuk, aşağı bir kategori sayan yanılgıyı düzeltir; insanın da bedensel boyutuyla bir dâbbe olduğunu, üstünlüğün ancak akıl ve imanla kazanıldığını gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamYeryüzü zemininde gövdesi veya ayakları vasıtasıyla hafif, ardışık ve tedricen hareket eden, sürünen ya da adımlayan canlı devinimi.
  • Soyut anlamMaddi bir zemine ve zamana bağlı olarak organik varlığını sürdüren, harici bir enerjiye (rızık) muhtaç olan biyolojik bağımlılık durumu.
  • Sistematik karşılıkOntolojik açıdan yaratanın karşısında muhtaç ve hareketli yaratılmışlar kümesi; ahlaki açıdan ise akıl nimetiyle bu biyolojik debelenmeyi aşma sorumluluğu taşıyan varlık.
  • LaTeX modeliD={x∈B∣drxdt≠0∧rx∈S∧R(x)>0}
  • LaTeX açıklamasıFormülde D, yeryüzünde debelenen canlılar kümesini (dâbbe) temsil eder. B, biyolojik organik varlıklar evrenidir; rx, canlının konum vektörünü, t zamanı, drxdt≠0 ise sıfırdan farklı bir lokomosyonu/kinetik hareketi simgeler. S, canlının bağımlı olduğu yeryüzü zeminini, R(x)>0 ise canlının hayatta kalmak için zorunlu olarak muhtaç olduğu ve ilahi kudretçe karşılanan rızık/enerji girdisini sembolize eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: د