خيط

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: خ-ي-طالصيغ: ٣ · الجذور المجاورة: ٤٢ · الآيات: ٢ · السور: ٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».تممولجفجرخيطالْخِيَاطِرفثسممالْخَيْطُعكفخونحدد

الجذرالصيغ ٣الآيات ٢السور ٢المجاورة ٤٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

خيط

خ - ي - ط

جذر
  • الورود: ٣
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ٣
  • المعاجم: ١٢

Hayt iplik demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Hayt iplik demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬١٤١
باب الخاء والطاء وو ا ي ء معهما خ ط و، خ ط أ، خ و ط، و خ ط، خ ي ط، ط ي خ، ط خ ي مستعملات خطو: خَطَوْتُ خَطْوةً واحدةً، والاسمُ الخُطْوةُ، وجَمعُها خُطَّى. وقوله تعالى: "لا تَتَّبِعوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ". ومن خفف قال: خُطْوات أي: آثار الشيطان، أي: لا تقتدوا به. ومن هَمَزَ جَعَلَ الواحدةً خُطْأة من الخَطيئة أي: مَأثَماً. خطأ: خَطيءَ الرجلُ خِطْئاً فهو خاطِيءٌ. والخَطيئة: أرض يُخْطِئُها المطر
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٥٢
الخَيْطُ: السِلكُ، وجمعه خُيوطٌ وخُيوطَةٌ. والمِخْيَط: الإبرةُ، وكذلك الخِياط. ومنه قوله تعالى: "حَتَّى يَلِجَ الجملُ في سَمِّ الخِياطِ" والخَيْطُ الأسودُ: الفجرُ المستطيلُ. ويقال: سوادُ الليل. والخَيْطُ الأبيضُ: الفجرُ المعترضُ. قال أبو دُواد الإياديّ: فلمَّا أضاءت لـنـا سُـدْفَةٌولاح من الصبح خَيْطٌ أَنارا وخَيْطُ الرقبةِ: نُخاعُها. يقال: جاحَشَ فلانٌ عن خَيطِ رقبته، أي دافع عن دمه.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٥١٨
باب الخاء والطّاء خطا ، خطىء ، وخط ، خاط ، خيط ، طاخ ، طخا : مستعملة . خطا : قال الليثُ : خَطَوْتُ خَطْوَةً واحدةً ، والاسْمُ الخُطْوَةُ ، والجميعُ : الْخُطَا . قال الله جلّ وعزّ : ( ولا تتبعوا خطوات الشيطان ( [ البَقَرَة : 168 ] . وأخبرني المُنْذِرِيُّ _ عن الحرّانِيِّ عن ابن السِّكِّيت _ قال : الْخُطْوَةُ ما بين القدمَيْن _ والْخَطْوَةُ الفِعْلُ . قال المنذريُّ : وسمعت أبا العبَّاس يقول في قوله
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٨١٦
(باب الخاء والياء وما يثلثهما) (خيب) الخاء والياء والباء أصلٌ واحد يدلُّ على عدم فائدةٍ وحِرمانٍ. والأصل قولهم للقِدْحِ الذي لا يُورِي: هو خَيّاب. ثمّ قالوا: سَعَى في أمرٍ فخابَ، وذلك إذا حُرِم([1]) فلم يُفِدْ خيْراً. (خير) الخاء والياء والراء أصله العَطْف والميْل، ثمَّ يحمل عليه. فالخَير: خِلافُ الشّرّ؛ لأنَّ كلَّ أحدٍ يَمِيلُ إِليه ويَعطِف على صاحبه. والخِيرَةُ: الخِيار. والخِيرُ:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٢٣
- الخيط معروف، وجمعه خيوط، وقد خطت الثوب أخيطه خياطة، وخيطته تخييطا. والخياط: الإبرة التي يخاط بها، قال تعالى: ﴿حتى يلج الجمل في سم الخياط﴾ [الأعراف/40]، ﴿حتى يتبين لكم الخيط الأبيض من الخيط الأسود من الفجر﴾ [البقرة/187]، أي: بياض النهار من سواد الليل، والخيطة في قول الشاعر: *تدلى عليها بين سب وخيطة* (هذا شطر بيت، وعجزه: *بجرداء مثل الوكف يكبو غرابها* وهو لأبي ذؤيب الهذلي؛ انظر: ديوان الهذليين
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٧٩
خ ي ط خاط الثوب وخيّطه وسلك الخيط في الخِياط والمخيط‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أخذ الليل في طيّ الريط وتبين الخيط من الخيط وهو أدق من خيط باطل وهو الهبـاء المنبـث في الشمس وقيل لعاب الشمس وقيل الخيط الخارج من فم العنكبوت الذي يقال له مخاط الشيطان‏.‏ وقال شيخ من دوس لعبد الله ابن الزبير‏:‏ أتطمع أن تحوي الخلافة ساءماً غررت لقد أصبحت في خيط باطل وجاحش فلان عن خيط رقبته وهو النخاع‏.‏ ورأيت خيطاً من
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٧١٦
الخَيْطُ: السِّلْك، والجمع أَخْياطٌ وخُيوطٌ وخُيوطةٌ مثل فَحْلٍ وفُحولٍ وفُحولةٍ، زادوا الهاء لتأْنيث الجمع؛ وأَنشد ابن بري لابن مقبل:قَرِيساً ومَغْشِيّاً عليه، كأَنَّه خُيوطةُ مارِيٍّ لَواهُنَّ فاتِلُهْ وخاطَ الثوبَ يَخِيطُه خَيْطاً وخِياطةً، وهو مَخْيوطٌ ومَخِيطٌ، وكان حدّه مَخْيوطاً فلَيَّنُوا الياء كما لَيَّنُوها في خاطٍ، والتقى ساكنان: سكون الياء وسكون الواو، فقالوا مَخِيط لالتقاء الساكنين،
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٣٥
* خ ي ط * * الخَيْطُ * السلك وجمعه * خُيُوطٌ * و * خُيُوطَةٌ * مثل فحْل وفحول وفحولة و * المِخْيَطُ * بوزن المبضع الإبرة وكذا * الخِيَّاطُ * ومنه قوله تعالى ﴿حتى يلج الجمل في سم الخياط﴾ و * الخَيْطُ * الأسود الفجر المستطيل وقيل سواد الليل والخيط الأبيض الفجر المعترض و * خَاطَ * الثوب يخيطه * خِيَاطةً * فهو * مَخِيطٌ * و * مَخْيُوطٌ
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٠٣٠
الخيط: السلك ج أخياط وخيوط وخيوطة، الأول نقله ابن بري، والأخيران نقلهما الجوهري، وقال: مثل فحول وفحولة. زاد في اللسان: زادوا الهاء لتأنيث الجمع. وأنشد ابن بري لابن مقبل: فريسا ومغشيا عليه كأنـه خيوطة ماري لواهن فاتله وأنشد الصاغاني للشنفرى: وأطوي على الخمص الحوايا كما انطوت خيوطة مـاري تـغـار وتـفـتــل قلت: ومثل هذا: وقع الحافر على
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٢٢٧
خَاطَ 1 خَاطَ خاط , (Msb, TA,) first pers. خِطْتُ, (S,) aor. يَخِيطُ, (Msb,) inf. n. خِيَاطَةٌ, (S, TA,) or this is a simple subst., (Msb, TK,) and the inf. n. is خَيْطٌ, (TK,) which is said in the K to be syn. with خِيَاطَةٌ, but this last is a mistake for خِيَاطٌ as signifying “thread,” (TA,) or “a thread,” (AZ, TA,) though خِيَاطٌ is also syn. with خِيَاطَةٌ, (TA,) He sewed, sewed together, or
رابط المدخل

خَاطَ 1 خَاطَ خاط , (Msb, TA,) first pers. خِطْتُ, (S,) aor. يَخِيطُ, (Msb,) inf. n. خِيَاطَةٌ, (S, TA,) or this is a simple subst., (Msb, TK,) and the inf. n. is خَيْطٌ, (TK,) which is said in the K to be syn. with خِيَاطَةٌ, but this last is a mistake for خِيَاطٌ as signifying “thread,” (TA,) or “a thread,” (AZ, TA,) though خِيَاطٌ is also syn. with خِيَاطَةٌ, (TA,) He sewed, sewed together, or sewed up, a garment, or piece of cloth; (S, Msb, TA;) as also ↓ خيّطهُ, inf. n. تَخْيِيطٌ. (TA.) ― -b2- [Hence,] خَاطَ بَعِيرًا بِبَعِيرٍ (tropical:) He coupled a camel with a camel [by tying the end of the halter of one to the tail of the other]. (TA.) ― -b3- خَاطَتِ الحَيَّةُ, (TA,) inf. n. خَيْطٌ, (K, TA,) (tropical:) The serpent ran along upon the ground. (K, * TA.) ― -b4- ↓ خاط اـِلَيْهِ خَيْطَةً (tropical:) He passed by him, or it, [or to, or towards, him or it,] once: or ↓ خاط خَيْطَةً he passed along quickly: (K, * TA:) and so ↓ اختاط and اِخْتَطَى. (K.) It is said by Kr to be formed by transposition from الخَطْوُ: but this is a mistake; for, were it so, they would have said, خاط خَوْطَةً, not خَيْطَةً. (ISd.) Accord. to Lth, وَاحِدَةً ↓ خاط خَيْطَةً means (assumed tropical:) He made his journey [or a journey] without interruption. (TA.) In the A it is said that ↓ خاط فُلَانٌ خَيْطَةً means (tropical:) Such a one journeyed on, not pausing for anything: and in like manner, خاط اـِلَى مَقْصِدِهِ (tropical:) [He journeyed on, not pausing for anything, to his place, or object, of aim]. (TA.)

2 خَيَّطَ see 1. ― -b2- خَيَّطَ الشَّيْبُ فِى رَأْسِهِ, (S, K,) inf. n. تَخْيِيطٌ, (K,) means (tropical:) Whiteness of the hair, or hoariness, appeared upon his head (K, TA) in streaks, or lines: (TA:) it is like وَخَطَ: (S, TA:) or became like threads: (K:) and in like manner, فِى لِحْيَتِهِ in his beard. (TA.) Bedr Ibn-' ءmir El-Hudhalee says, أَقْسَمْتُ لَا أَنْسَى مَنِيحَةَ وَاحِدٍ حَتَّى تُخَيِّطَ بِالبَيَاضِ قُرُونِى (S, TA) [I swear that I will not forget the loan (here meaning the قَصِيدَة, Skr) of one (meaning Abu-l-'Iyلl [with whom he was carrying on a controversy], Skr)] until the sides of my head become streaked with whiteness: (TA:) but some read تُخَيَّطَ; and Ibn-Habeeb says that خَيَّطَ الشَّيْبُ الرَّأْسَ signifies (assumed tropical:) Whiteness of the hair, or hoariness, became conjoined and continuous upon the head, as though one part thereof were sewed to another: (IB, TA:) some read ↓ تَخَيَّطَ; and accord. to the K, you say, تَخَيَّطَ رَأْسُهُ بِالشَّيْبِ, meaning (assumed tropical:) His head became streaked, or marked as with threads, by whiteness of the hair, or hoariness: [the best reading seems to be تَخَيَّطَ, for تَتَتخَيَّطَ:] and some read تَوَخَّطَ [for تَتَوَخَّطَ, from تَوَخَّطَ as having the meaning here assigned to تَخَيَّطَ]. (TA.)

5 تَخَيَّطَ see 2.

8 اـِخْتَيَطَ see 1.

خَاطٌ خَاطٌ خاط : see خَيَّاطٌ.

خَيْطٌ خَيْطٌ خيط Thread, or string; or a thread or string; syn. سِلْكٌ; (S, K;) the thing with which one sews; (Msb;) [often used as a coll. gen. n.; n. un. with ة;] and ↓ خِيَاطٌ [likewise] signifies the thing with which a garment, or piece of cloth, is sewed; as also ↓ مِخْيَطٌ; besides having another signification, common to it with the last, namely “a needle; ” (K;) the pl. of خَيْطٌ is أَخْيَاطٌ [a pl. of pauc.] (IB, K) and خُيُوطٌ (S, Msb, K) and خُيُوطَةٌ [both pls. of mult.]. (S, K.) It is said in a trad., وَالمِخْيَطَ ↓ أَدُّوا الخِيَاطَ, meaning [Bring ye] the خَيْط and the needle. (TA.) And you say, ↓ أَعْطِنِى خِيَاطًا and نِصَاحًا, i. e. [Give thou to me] a single خَيْط. (AZ, TA.) [أَعْطِنَى خِيَاطًا وَنِصَاحًا may, however, mean Give thou to me a needle and thread.] ― -b2- خَيْطُ الرَّقَبَةِ (assumed tropical:) The نُخَاع [or spinal cord] of the neck. (S, K) You say, جَاحَشَ فُلَانٌ عَنْ خَيْطِ رَقَبَتِهِ, meaning (tropical:) Such a one defended his blood. (S, O, L.) ― -b3- الخَيْطُ الأَبْيَضُ and الخَيْطُ الأَسْوَدُ, mentioned in the Kur ii. 183, mean (assumed tropical:) The true dawn, and the false dawn: (Msb:) or the whiteness of the dawn, and the blackness of night; (K, TA;) likened to a thread because of its thinness: (TA:) or the whiteness of day, and the blackness of night: (A 'Obeyd, Nh:) or the dawn that extends sideways, and the dawn that rises high, or, as some say, the blackness of night: (S:) or what appears of the true dawn, which is the مُسْتَطِير, and what extends with it of the darkness of night, which is the dawn termed the مُسْتَطِيل: (Mgh:) or what first appears of the dawn spreading sideways in the horizon, and what extends with it of the darkness of the last part of the night: (Bd:) or the dawn that rises high, filling the horizon, and the dawn that appears black, extending sideways: (Aboo-Is-hلk:) or the real meaning is the day and the night. (TA.) الخَيْطَانِ also signifies (assumed tropical:) The night and the day. (L in art. وسد.) تَبَيَّنَ الخَيْطُ مِنَ الخَيْطِ means (tropical:) [The night became distinct from the day: or] what is termed الخَيْطُ الأَبْيَضُ became distinct from what is termed الخَيْطُ الأَسْوَدُ. (TA.) And خَيْطٌ مِنَ الصُّبْحِ is also said to signify (assumed tropical:) A tint of the dawn. (TA.) [See بَرِيمُ الصُّبْحِ in art. برم.] ― -b4- خَيْطُ بَاطِلٍ (tropical:) What is called لُعَابُ الشَّمْسِ and مُخَاطُ الشَّيْطَانِ, (S, TA,) which last is explained by Z and IB as meaning what comes forth from the mouth of the spider: (TA: [the author of which says that, accord. to this explanation, this term differs from لعاب الشمس: but in so saying he seems to be in error: both evidently signify gossamer:]) it was applied as a surname, or nickname, to Marwلn Ibn-El-Hakam; because he was tall, and loose, or uncompact, in frame: (S:) or it signifies the air; syn. الهَوَآءُ [perhaps a mistranscription for الهَبَآءُ, occurring in another explanation hereafter]: (K:) or light entering from an aperture in a wall [into a dark place] (Th, K:) or خَيْطُ البَاطِلِ signifies the scattered هَبَآء [or atoms that are seen in the rays of the sun] entering from an aperture in a wall [into a dark place] when the sun is hot: and one says, فُلَانٌ أَدَقُّ مِنْ خَيْطِ البَاطِلِ (tropical:) [Such a one is less in estimation than the scattered atoms that are seen in the rays of the sun]; a prov., applied to him who is in an abject state; thus related, on the authority of Ahmad Ibn-Yahyà, by Az and others; but by Sgh, erroneously, أَرَقُّ مِنْ خَيْطِ بَاطِلٍ. (TA.) ― -b5- See also what next follows, in two places.

خِيطٌ خِيطٌ خيط (As, IDrd, S, K) and ↓ خَيْطٌ (IDrd, Msb, K) and ↓ خَيْطَى (S, K) (assumed tropical:) A collection, or flock, of ostriches, (S, Msb, K, &c.,) and a swarm of locusts, (K,) and a ↓ خَيْط is sometimes of [wild] bulls or cows: (L, TA:) pl. [of pauc.] أَخْيَاطٌ (IB) and [of mult.] خِيطَانٌ: (K:) ↓ which last, as also ↓ خَيْطَانٌ, signifies likewise a company of men. (TA.) [خِيطٌ may perhaps be originally خُيْطٌ, pl. of خَيْطَآءُ, q. v.]

خَيَطٌ خَيَطٌ خيط (tropical:) Length of the neck of an ostrich, (S, TA,) and of the [bones, such as are termed] قَصَب thereof: or, as some say, a constant mixture of blackness with whiteness therein: or their being in an uninterrupted line, like an extended خَيْط [or thread]. (TA.)

خَيْطَةٌ خَيْطَةٌ خيط خيطه خيطة [n. un. of خَيْطٌ, q. v. ― -b2- Also,] in the dial. of Hudheyl, (S,) A wooden peg or stoke, (Skr, S, K,) which is fixed in a mountain, in order that one may let himself down [by means of a rope attached thereto] over against the place where [wild] honey is deposited [to gather it]. (Skr.) Aboo-Dhu-eyb says, (S, TA,) describing the gathere of honey, (TA,) تَدَلَّى عَلَيْهَا بَيْنَ سِبٍّ وَخَيْطَةٍ بِجَرْدَآءَ مِثْلِ الوَكْفِ يَكْبُو غُرَابُهَا (S, TA,) i. e. He let himself down [over against it, meaning the place of the honey, partly] by means of a rope (for so سِبّ signifies) and [partly by means of] a wooden peg or stake [to which the rope was attached, fixed] in a rock smooth like the [leather termed] وَكْف, i. q. نِطَع, [the crow of which rock would fall prone upon its face for want of something therein to which to cling:] (TA:) or (in the K “ and ”) خيطة signifies a rope; (As, Az, K, TA;) [and if so, سِبّ here means “ a wooden peg, ” which is a signification assigned to it in the K in art. سب:] or, accord. to AA, a slender rope (S, L, TA) made [of the bark] of the tree called سَلَب: (L, TA:) and (accord. to some, TA) a string which is with the gatherer of honey, (K, TA,) and with which he pulls the rope [app. when he has detached himself from the latter to gather the honey], it being tied to him: (TA:) or a [tunic of the kind called] دُرَّاعَة, [of leather,] which he wears. (Ibn-Habeeb, K, TA. [In the CK, دُرّاعَةٍ is erroneously put for دُرَّاعَةٌ.]) -A2- See also 1, in four places. One says also, مَاآتِيكَ اـِلَّا الخَيْطَةَ (assumed tropical:) I do not come to thee save sometime. (TA.)

خَيْطَى خَيْطَى خيط خيطى خيطي : see خِيطٌ.

خَيْطَآءُ خَيْطَآءُ خيطآء (tropical:) A she-ostrich long in the neck. (S, K, TA.)

خَيْطَانٌ خَيْطَانٌ خيط خيطان and خِيطَانٌ: see خِيطٌ.

خِيَاطٌ خِيَاطٌ خياط A needle; as also ↓ مِخْيَطٌ. (S, Msb, * K.) Hence the saying in the Kur [vii. 38], حَتَّى يَلِجَ الحَبَلُ فِى سَمِّ الخِيَاطِ [Until the camel enter into the eye of the needle]. (S.) ― -b2- See also خَيْطٌ, in three places. ― -b3- And see مَخِيطٌ.

خِيَاطَةٌ خِيَاطَةٌ خياط خياطه خياطة The art of sewing. (Msb, TA.) [See also 1.]

خَيَّاطٌ خَيَّاطٌ خياط A seamster; one whose occupation is that of sewing; (Msb, K;) as also ↓ خَائِطٌ (K) and ↓ خَاطٌ. (Sgh, K. [in the CK خَاطٌّ.]) [In the present day, its predominant application is to A tailor.] ― -b2- Also (assumed tropical:) One who passes along quickly. (TA.)

خَائِطٌ خَائِطٌ ذ : see خَيَّاطٌ.

مَخِيطٌ مَخِيطٌ مخيط and ↓ مَخْيُوطٌ A garment, or piece of cloth, sewed: (S, Msb, K:) the ى in the former is the و of the measure مَفْعُولٌ, changed into ى because of its being quiescent and the preceding letter's being with kesr; the letter preceding it being made movent because it and the و are quiescent after the ى has fallen out; [for by dropping the ى it becomes changed from مَخْيُوطٌ to مَخْوْطٌ;] and it is made movent with kesr [and thus changed from مَخْوْطٌ to مَخِوْطٌ, which necessarily becomes مَخِيطٌ,] in order to its being known that the letter which has dropped out is ى: some say that the ى in مَخِيطٌ is the radical, and that the letter thrown out is the و of the measure مَفْعُولٌ, in order that the word with و [for its medial radical] may be known from that with ى; [so that it is changed from مَخْيُوطٌ to مَخْيُطٌ, and then to مَخْيْطٌ, and then to مَخِيطٌ;] but the former saying is the right, because the و is a formative augment, and it is not proper that such should be thrown out. (S.) ― -b2- Also, the former, (assumed tropical:) The whole of the exterior of the belly. (ISh.) ― -b3- And (assumed tropical:) A place of passage; (O, L, TA;) a meaning erroneously assigned in the K to ↓ خِيَاطٌ and ↓ مَخْيَطٌ: (TA:) and particularly, (tropical:) of a serpent; (TA;) the place of creeping along of a serpent. (K, TA.)

مِخْيَطٌ مِخْيَطٌ مخيط : see خَيْطٌ: ― -b2- and خِيَاطٌ. ― -b3- See also مَخِيطٌ.

مَخْيُوطٌ مَخْيُوطٌ مخيوط : see مَخِيطٌ.

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٩١
خَاطَ خَاطَ ( y ) I ( n. ac. خَيْط 1 ), a. Sewed, stitched together. خَيَّطَ خَيَّطَ II a. [ Fī ], Appeared on ( the head: white hair ). تَخَيَّطَ تَخَيَّطَ V , a. Was sewn, stitched together. b. [ Bi ], Was, became covered with ( white hair ). خَيْط خَيْط [ 1 ] , ( pl. خُيُوْط 27 , خُيُوْطَة 27t , خِيْطَاْن 34 , أَخْيَاْط 38 ), a. Thread; string. b. see 2 . خِيْط خِيْط [ 2 ] , (
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٢ (الإجمالي: ٦١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. رفث

    الآيات المشتركة: ١ · Rft(te) ufalanmak, dağılmak anlamındadır

  2. سمم

    الآيات المشتركة: ١ · Arı iğnesi demektir

  3. سود

    الآيات المشتركة: ١ · Kararan

  4. عكف

    الآيات المشتركة: ١ · Örgülü saç demektir

  5. ولج

    الآيات المشتركة: ١ · Arı kovanının giriş çıkış deliğidir

  6. جمل

    الآيات المشتركة: ١ · Erkek deve demektir

  7. خون

    الآيات المشتركة: ١ · “Hivan(hı)” bol donatılmış sofra demektir

  8. صوم

    الآيات المشتركة: ١ · “Sume” damga demektir

  9. بيض

    الآيات المشتركة: ١ · Biid yumurta demektir

  10. أيي

    الآيات المشتركة: ٢ · Evye kuş yuvası demektir

  11. تمم

    الآيات المشتركة: ١ · Çiçeklenmiş ağaç demektir

  12. حدد

    الآيات المشتركة: ١ · Hadid demir demektir

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. … كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا …

    İplik

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökخيط
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumEcvef (orta harfi yâ ي)
Bağlamsal Yakın Köklerسلك, حبل, قرن, وصل
Zıt Kökقطع
Çekirdek Özet 1İnce ve doğrusal biçimde uzayan nesne, iplik ve iki parçayı birbirine dikerek bağlama
Çekirdek Özet 2Şafağın ilk ışıma hattı gibi hassas görsel sınır ile imkânsız geçişi simgeleyen iğne deliği
Çekirdek Özet 3Kopuk unsurları ince bir hat boyunca bitiştirme, sınır belirleme ve kısıtlı geçiş kanalı
Kritik Hata RiskiLafzı yalnızca dokuma ipliğine indirgeyerek şafak sınırındaki optik ve zamansal inceliği ıskalamak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خيBir yöne doğru uzanma, belirme ve zihinde veya mekânda iz bırakma; nitekim خير kökünde üstün yönelim, خيل kökünde hayal ve uzayıp giden tasavvur, خيم kökünde ise örtü ve uzantı bulunurطÇekirdeğin taşıdığı uzama ve belirme anlamını, tığ veya kuşatıcı hat gibi ince, çekilmiş, gergin ve fiziksel bir dikiş çizgisine dönüştürür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit ve bölme (duvar imgesinin hırıltılı varyantı)Bir alanı diğerinden ayıran, sınır çizen ve iki taraf arasında engel kuran ayrım çizgisi.
يEl ve kolİş yapma, tutma, çekme, uzatma ve yönlendirme faaliyeti.
طSepet ve sarımNesneyi çevreleme, sarma, dikişle tutturma ve birleştirme eylemi.
خيطİki alanı ayıran sınırdan el marifetiyle ince bir bağı çekip nesneleri birbirine bitiştirmeAyrık iki kutbu (gece ile gündüzü, iki kumaş parçasını) ince ve doğrusal bir hat üzerinde bir araya getiren ve sınırı belirginleştiren bütüncül hareket.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBükülmüş liflerden elde edilen ince ip veya dikiş ipliği; deve kuşu boynunun veya sürüsünün ip gibi art arda dizilerek ince uzun uzanması; dikiş iğnesi veya dikme işi.
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa deve kuşu sürüsünü ip gibi art arda dizilmiş düzene benzeterek kökü kullanmıştır: وخِيطاً من قواضِبَ مؤلفاتٍ / كأن رِئالَهـا أرق الإفـال
Erken Arapça kullanımİbn Mikbel bir beytinde bükülmüş iplikleri tasvir eder: قَرِيساً ومَغْشِيّاً عليه، كأَنَّه / خُيوطةُ مارِيٍّ لَواهُنَّ فاتِلُهْ

المصدر Kitābü’l-ʿAyn; Lisānü’l-ʿArab; Maqāyīsü’l-Luğa; Dîvânu Lebîd.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça خيط kökü, Sami dillerinde dikiş dikmek, bükülmüş lif ve ince hat anlamlarıyla temsil edilen bir kök ailesine aittir. İbranicede hûṭ (חוּט) iplik ve kordon manasına gelip dokuma ve sınır belirleme bağlamlarında yer alır. Aramice ve Süryanicede ḥyṭ (ܚܝܛ) kökü doğrudan "dikmek" fiilini ve ḥūṭā (ܚܘܛܐ) formu dikiş ipliğini karşılar; nitekim Süryanicede dikiş diken kimseye de ḥayyāṭā denmektedir. Akadcadaki ḫāṭu kökü ise tartmak, gözetlemek ve incelemekle ilişkili olsa da Batı Sami dillerindeki ortak semantik çekirdek dikiş, bağlama ve ince çizgisel uzantı üzerinde yoğunlaşır. Klasik Arapçada bu kök, bükülmüş lif somutluğundan hareketle hem iğne deliğinden geçen dikiş aletini (خياط) hem de ufukta beliren ilk ince aydınlık çizgisini mecazi olarak ifade edecek bir kavrayış derinliği kazanmıştır.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs; Payne Smith, Compendious Syriac Dictionary; Lisānü’l-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönخيطBükülmüş ince ip, iğne ile kumaşı tutturma, ufuktaki ince ışık veya karanlık çizgisi.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice hûṭ (חוּט), Süryanice ḥyṭ (ܚܝܛ)Dikiş dikmek, iplik ve kordon anlamlarında düzenli ses ve anlam denkliği gösterir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi.Veri bulunamadı

المصدر HALOT; Payne Smith; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خيطAnlamlıİplik, dikmek, ince hatİnce bir çizgi boyunca uzamak ve iki şeyi birbirine tutturmak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
خطيAnlamlıAdım atmak, hata etmekBir noktadan diğerine adım uzatmak veya hedeften sapmak.Hedef kökle doğrusal uzanım paydası vardır; Kur'an'da geçer (خطأ / خطو).
يخطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça sözlüklerde mühmel kabul edilir.
يطخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça sözlüklerde mühmel kabul edilir.
طخيAnlamlıKaranlık, örtünme, bulanıklıkGecenin veya bulutun her tarafı kaplayıp görüşü engellemesi.Hedef kökteki aydınlık-karanlık hattının tersine bütünüyle kararmayı anlatır.
طيخAnlamlıSapma, kibre kapılma, saçmalamaDoğru çizgiden çıkıp taşkınlık ve hafiflik göstermek.Çizgisel intizamın bozulması yönüyle zıt çağrışım taşır.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خيطMerkezİnce bağ ve hatİki parçayı birleştiren veya iki alanı birbirinden ayıran en ince doğrusal unsur.Dikiş, iplik, iğne ve ufuktaki ışık çizgisi.
سلكKomşuBir nesneyi diğerinin içine sokmaBir şeyin dar bir kanaldan veya delikten geçirilip ilerletilmesini vurgular.İpliğin iğneye geçirilmesi eylemini öne çıkarır.
حبلKomşuKalın bağ ve ipDayanıklılık, çekme ve tutma gücü taşıyan bükümlü kalın araç.خيط köküne göre çok daha kalın, hacimli ve taşıyıcıdır.
قرنKomşuİki şeyi yan yana bağlamaİki varlığı denk tutarak eşleştirme ve birleştirme.Dikiş yoluyla bitiştirmeyi değil, çift oluşturmayı merkeze alır.
قطعZıtKesme ve ayırmaAradaki bağı ortadan kaldırarak iki unsuru bütünüyle birbirinden koparma.İpliğin sağladığı birleşmenin ve sürekliliğin mutlak karşıtıdır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaخيطİplik, dikiş bağı, ince sınır çizgisiHem somut lifi hem de ufuktaki ince optik hattı karşılayan kök anlam.Kesin
Latincefilum, suturaİplik, tel, dikiş yeri"Filum" doğrusal inceliği, "sutura" iki parçanın dikilerek birleştirilmesini karşılar; ufuk mecazını doğrudan içermez.Güçlü
İngilizcethread, suture, seamİplik, dikiş, sınır hattı"Thread" ince bağı ve ardışık akışı, "suture" dikişi verir; şafak çizgisi anlamı yan mecazla kurulur.Kesin
AlmancaFaden, Nahtİplik, dikiş çizgisi"Faden" fiziksel ipliği ve mantıksal bağı, "Naht" birleşme hattını karşılar.Güçlü
Fransızcafil, coutureİplik, hat, dikiş"Fil" nesnel ve mecazi ipliği taşır; Arapçadaki iğne aleti türevi dışarıda kalır.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Trésor de la Langue Française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ / الْخَيْطُ الْأَسْوَدُGecenin karanlığı ile şafağın ilk aydınlığı arasındaki ince görsel sınırOruç vaktinin başlama sınırını belirleyen optik ve fıkhî bağlam (Bakara 2:187).
سَمِّ الْخِيَاطِDikiş iğnesi ve iğnenin dar geçiş kanalıİnkârcıların cennete girişinin imkânsızlığını vurgulayan darbımesel bağlamı (A'râf 7:40).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi vaad ve tehdidin kesinliğiA'râf 7:40 ayetinde geçen iğne deliği metaforu üzerinden, kâfirlerin ebedî olarak cennete giremeyecekleri ve affedilme imkânsızlığı tartışılmıştır.İmkânsızlık şartının mantıksal kurgusu ve muhal oluş.
Fıkıhİmsak ve iftar sınırlarıFecr-i sâdık vaktinin başlangıcını tespit etmede beyaz ipliğin siyah iplikten ayrılması ölçütü fıkıhta ibadet sınırını belirlemiştir.Zaman sınırının optik olarak kesinleşmesi ve mükellefiyetin başlaması.
TefsirTemsil ve mecaz tahliliBakara 2:187 ayetindeki iplik lafzının somut kumaş bağı mı yoksa ufuktaki ışıma çizgisi mi olduğu mecaz-hakikat dengesi içinde incelenmiştir.Ufuktaki doğrusal ışık yayılımının dille ifadesi.
HadisSahâbenin lafzı anlama süreciAdiy b. Hâtim'in yastığının altına siyah ve beyaz ip koyup bakması üzerine Hz. Peygamber'in bunun gece ve gündüzün aydınlığı olduğunu beyan etmesi.Lafzî lafızcılıktan bağlamsal ve maksatlı anlama geçiş.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet vakti ve had sınırlarıİntikal sınırı (fecr)Ayrıştırma ve tayinGece ile gündüz arasındaki en ince çizginin tespiti, sorumluluğun başladığı fıtrî ve şer'î eşiği belirler.Kesin
İlmiAstronomi ve optik ölçümIşığın kırılma ve yayılma hattıEşik tespitiIşığın atmosferde saçılmaya başladığı ilk ince doğrusal hattın tayini, zaman ve mekân ölçümüne temel oluşturur.Güçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meşruiyet çizgisiAyrım hattıSınır güvenliğiHak ile batıl veya meşru ile gayrimeşru arasındaki hassas ayrım, toplumsal düzenin dağılmasını önleyen ince sınırdır.Muhtemel
İktisadiÜretim, tekstil ve zanaatHammaddenin mamule dönüşüm bağıBütünleştirmeAyrık liflerin bir araya getirilip kumaşa dönüştürülmesi gibi, parçalı iktisadi unsurlar sözleşme bağıyla birleşir.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBir boyutlu doğru (geometri) / Eşik frekansı (fizik)Genişliği ihmal edilebilecek kadar dar olan, iki bölgeyi birbirinden ayıran matematiksel çizgi veya sistemin faz değiştirdiği kritik eşik değeri.Güçlü
Beşeri bilimlerNormatif sınır / Sosyolojik geçişkenlik bariyeriİki hukuki veya toplumsal statü arasındaki en ince ayrım çizgisi; bir durumdan diğerine geçişi imkânsız kılan dar eşik kanalı.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca terzilik zanaatı ve basit bir dikiş malzemesi olarak görüp taşıdığı sınır, eşik ve geçiş bariyeri niteliklerini göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamBirbirinden zıt iki durumu (gece-gündüz) ayıran hassas optik hat ve zıtların bir araya gelmesini engelleyen imkânsızlık ölçüsü.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBakara 2:187 ayetini zahirî iplik parçası zanneden tarihsel yanılgıya düşmek veya A'râf 7:40 ayetindeki temsili darbımeseli sıradan bir söz sanatı sanıp ontolojik imkânsızlık vurgusunu hafifletmek.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın soyut zaman sınırlarını ve ahlaki/ontolojik imkânsızlıkları somut fiziksel imgelerle nasıl zihne nakşettiğini gösteren temel anahtarlardan biridir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbadet vakitlerini tanzim eden ahkâm ayetlerinde (Bakara 2:187) ve ahiret hallerine dair kâfirlerin akıbetini bildiren mesel ayetlerinde (A'râf 7:40) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Lafızların yüzeysel ve dar kalıplarla anlaşılmasını engelleyerek Kur'an'ın istiare, temsil ve fıtrî gözlem dengesini doğru kurmayı sağlar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBükülmüş liflerden elde edilen ince dikiş ipi, iğne ve doğrusal biçimde uzayan ince hat.
  • Soyut anlamİki zıt veya ayrık alanı birbirinden ayıran en dar sınır eşiği; iki nesneyi bitiştiren bağ; geçişi kısıtlayan en dar kanal.
  • Sistematik karşılıkZamansal ve fıkhî intikallerde sınır göstergesi; eskatolojik ve ahlaki yargılarda imkânsızlık bariyeri.
  • LaTeX modeliL={x∈R2∣f(x)=c}veyalim⁡d→0+P(A∩B)=0
  • LaTeX açıklamasıBirinci modelde L çizgisi, iki boyutlu uzayda iki farklı bölgeyi (A ve B) birbirinden ayıran sıfır kalınlıklı sınır hattını (ufuktaki aydınlık ve karanlık çizgisini) temsil eder. İkinci modelde ise d kanal çapını (iğne deliğinin genişliğini), P ise devenin veya hacimli bir nesnenin bu dar kanaldan geçme olasılığını gösterir; delik çapı minimum sınıra yaklaştıkça geçiş olasılığı mutlak sıfıra ulaşır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: خ