دلو

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: د-ل-والصيغ: ٥ · الجذور المجاورة: ٣٤ · الآيات: ٤ · السور: ٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».فَدَلَّاهُمَاوردبيندلووَتُدْلُواخصففَتَدَلَّىبديدَلْوَهُندوبضعغررأثم

الجذرالصيغ ٥الآيات ٤السور ٤المجاورة ٣٤

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

دلو

د - ل - و

جذر
  • الورود: ٥
  • الآيات: ٤
  • الصيغ: ٥
  • المعاجم: ٩

Delv(dal) : Kova demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Delv(dal) : Kova demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٢٨٤
باب الدال اللام و و ء ي معهما د ل و، ل د ي، د و ل، د أ ل، أ د ل، و ل د، ل و د مستعملات دلو: جمع الدَّلْوِ الدِّلاء، والعَدَدُ أَدْلٍ، والكثيرُ دُلِيًّ ودِلِيٌّ. والدَّلاةُ: الدَّلْوُ، وأَدْلَيْتُها: أَرْسَلْتُها في البِئر، وقول الله -عزَّ وجلَّ-: "فأدْلَى دَلْوَه قال يا بُشرَى"، ودَلَوْتُها: مَلأَتُها ونزَعتُها من البئر مَلأَى، قال الراجز: يْنزَعُ من جَمّاتِها دَلْوَ الدّالْ أي نَزْعَ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٨١
الدَلْوُ: واحدة الدِلاءِ التي يستقى بها وكذلك الدَلا بالفتح، الواحدة دَلاةٌ. وجمع الدَلْوِ في أقل العدد أَدْلٍ. والدَلْوُ: برجٌ من بروج السماء. والدَلْوُ: سمةٌ للإبل. وقولهم: جاء فلان بالدَلْوِ، أي بالداهية. والدالِيَةُ: المَنْجَنُونُ تديرها البقر، والناعورة يديرها الماء. ودَلَوْتُ الدَلْوَ: نزعتها. وأَدْلَيْتُها: أرسلتها في البئر لتمتلئ. ودَلَوْتُ الناقة دَلْواً: سِرْتُها سيراً رويداً.
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٧٧
- دلوت الدلو: إذا أرسلتها، وأدليتها أي: أخرجتها، وقيل: يكون بمعنى أرسلتها (قاله أبو منصور في الشامل) (أبو منصور الجبان الرازي، واسمه محمد بن علي، كنيته أشهر من اسمه، شيخ وقته في اللغة، وكتابه (الشامل) في اللغة كثر فيه الألفاظ اللغوية، وقابل الشواهد، وهو كتاب كبير في ثلاثة عشر مجلدا، رتبه على الحروف، كان يجالس علاء الدين ابن بويه، وكان الصاحب كافي الكفاة يعزه ويجله وتعاصر مع ابن سينا واجتمعا في
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٤٧
* د ل و * * الدَّلْوُ * التي يستقى بها وجمعها في القلة * أَدْلٍ * وفي الكثرة * دِلاَءٌ * و * دُلِيٌّ * كفعول و * الدَّالِيَةُ * المنجنون تديرها البقرة والناعورة يديرها الماء و * دَلاَ * الدلو نزعها وبابه عدا و * أدْلاَها * أرسلها في البئر وقد جاء في الشعر * الدَّالِي * بمعنى المدلي و * دَلاَّهُ * بغرور أوقعه فيما أراد من تغريره وهو من إدلاء الدلو و * دَلَوْتُ * بفلان إليك أي استشفعت به إليك وفي
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٣٤٤
: ( و ( *!الدَّلْوُ : م ) مَعْروفٌ ، وهي التي يُسْتَقى بها ، ( وقد تُذَكَّرُ ) ؛ قالَ رُؤْبَة : تَمْشي *!بدَلْوٍ مُكْرَبِ العَراقي والتَّأْنيثُ أَعْلَى وأَكْثَر ، لأنَّهم يُصَغِّرُونَه على *!دُلَيَّة ؛ ( ج ) في أقَل العَدَدِ ( *!أَدْلٍ ) ، وهو أَفْعُلٌ ، قُلِبَتِ الواوُ ياءً لوُقوعِها طَرَفاً بعْدَ ضمَّةٍ ؛ ( و ) الكَثيرُ ( *!دِلاءٌ ) ، ككِتابٍ ، ( *!ودُلِيَ ) ، على فُعولٍ ، ( *!ودِلِيٌّ ) ،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٢٧٤
دَلَا الدَّلْوَ 1 دَلَا الدَّلْوَ دلا الدلو , (Mgh, K, [in the CK, دَلّاها is erroneously put for دَلَاهَا,]) [and دَلَا بِالدَّلْوِ,] first pers. دَلَوْتُ الدَّلْوَ, (T, S, Msb,) and دَلَوْتُ بِالدَّلْوِ, (Msb,) aor., first pers., أَدْلُو, inf. n. دَلْوٌ; (T;) and الدَّلْوَ ↓ ادلى; (Mgh; [the only authority that I find for the latter verb in the sense here explained;]) He pulled the دَلْو [or
رابط المدخل

دَلَا الدَّلْوَ 1 دَلَا الدَّلْوَ دلا الدلو , (Mgh, K, [in the CK, دَلّاها is erroneously put for دَلَاهَا,]) [and دَلَا بِالدَّلْوِ,] first pers. دَلَوْتُ الدَّلْوَ, (T, S, Msb,) and دَلَوْتُ بِالدَّلْوِ, (Msb,) aor., first pers., أَدْلُو, inf. n. دَلْوٌ; (T;) and الدَّلْوَ ↓ ادلى; (Mgh; [the only authority that I find for the latter verb in the sense here explained;]) He pulled the دَلْو [or bucket] up, or out, (T, S, Mgh, Msb,) from the well, (T, Mgh,) full: (T, Mgh:) or he pulled the دلو to make it come forth. (K.) Hence, i. e. from ادلى الدلو as explained above, the saying, in a trad., if it be correct, عَنِ المَآءَ ↓ وَرَدُوا مَآءٍ فَسَأَلُوا أَهْلَهُ أَنْ يُدْلُوهُمْ [They came to water, and they asked its owners to draw for them from the water]; for يُدْلُوا لَهُمْ, or يُدْلُوا دَلْوَهُمْ. (Mgh.) And أَدْلُو حَاجَتِى, from دَلَوْتُ الدَّلْوَ explained above, means (assumed tropical:) I seek, or demand, the accomplishment of my want: (Ham p. 500:) or دَلَا حَاجَتَهُ means (assumed tropical:) He sought, or demanded, the object of his want. (TA.) And دَلَوْتُ بِفُلَانٍ اـِلَيْكَ, (S, TA,) inf. n. as above, (TA,) (tropical:) I begged, or beg, such a one to make intercession for me to thee. (S, TA.) ― -b2- [Hence also,] دَلَا (assumed tropical:) He drove, or urged on: (IAar, T:) or did so gently; for دَلْوٌ [the inf. n.] means the driving, or urging on, gently. (M.) You say, دَلَوْتُ النَّاقَةَ, (S, K,) aor. أَدْلُو, (TA,) inf. n. دَلْوٌ, (S, TA,) (tropical:) I made the she-camel to go gently, or leisurely. (S, K, TA.) ― -b3- And دَلَوْتُهُ and ↓ دَالَيْتُهُ (tropical:) I was gentle with him; namely, a man; (S, K, TA;) treated him with gentleness or blandishment, soothed him, coaxed him, or wheedled him; (S, TA; and K in art. دلى [in which, as is said in the TK, دَاوَيْتُهُ is erroneously put, in some copies, for دَارَيْتُهُ];) endeavoured to conciliate him. (TA.) ― -b4- See also 4, in three places.

تَدْلِيَةٌ 2 تَدْلِيَةٌ أدلى دل دلى تدليه تدلية [inf. n. of دلّى] signifies The lowering a thing; like ↓ اـِدْلَآءٌ [inf. n. of 4]. (Bd in vii. 21.) You say, دلّى الشَّىْءَ فِى مَهْوَاةٍ He let down the thing, made it to hang down, or let it fall, into a pit or the like. (T, * M, TA.) And دَلَّاهُ مِنْ سَطْحٍ بِحَبْلٍ He let him, or it, down from a house-top by means of a rope. (Mgh.) And دلّى رِجْلَيْهِ مِنَ السَّرِيرِ [He hung down his legs from the couch]; and ↓ ادلى occurs in the same sense. (Mgh.) It is said in a trad., دُلِّىَ عَلَىَّ جِرَابٌ مِنْ شَحْمٍ مِنْ بَعْضِ حُصُونِ خَيْبَرَ, meaning [A bag, or provision-bag, of fat] was let down, or let fall, upon me [from one of the forts of Kheyber]. (Mgh.) See also 4. ― -b2- And دلّى الشَّىْءَ He made, or brought, or drew, the thing near to another thing (مِنْ غَيْرِهِ); like الدَّلْوِ ↓ اـِدْلَآءُ. (Har p. 173.) ― -b3- دَلَّاهُ بِغُرُورٍ (assumed tropical:) He caused him to fall into that which he desired [to bring about] by exposing him to perdition, or destruction, or loss, without his knowledge; from الدَّلْوِ ↓ اـِدْلَآءُ. (S.) [In the Kur vii. 21,] فَدَلَّاهُمَا بِغُرُورٍ means (assumed tropical:) And he caused them to fall (فدلّاهما) into disobedience by deceiving, or beguiling, them: so says Aboo-Is-hلk [Zj]: or (assumed tropical:) he excited their cupidity [with deceit, or guile]; originating from the case of a thirsty man's being let down (يُدَلَّى) into a well in order that he may satisfy his thirst from its water, and his not finding water in it, so that he is let down into it with deceit, or guile: or it means he emboldened them to eat of the tree with deceit, or guile; originally دَلَّلَهُمَا. (T.)

دَالَيْتُهُ 3 دَالَيْتُهُ دالية داليته داليتة : see 1.

أَدْلَيْتُ 4 أَدْلَيْتُ ذ , [in the CK, erroneously, دَلَيْتُ,] and ↓ دَلَوْتُ (K;) or أَدْلَيْتُ الدَّلْوَ, (T, S, M, Mgh, Msb, K,) inf. n. اـِدْلَآءٌ; (T, Msb;) and الدَّلْوَ ↓ دَلَوْتُ, [and app. بِالدَّلْوِ,] aor. أَدْلُو, [inf. n. دَلْوٌ;] (T, * Msb;) I let down the دَلْو [or bucket] (T, S, M, Mgh, Msb, K) into the well, (T, S, Mgh, K,) to fill it, (T,) or to draw water with it. (M, Msb.) أَدْلِ دَلْوَكَ فِى الدِّلَآءِ [Let down thy bucket with the other buckets] is a prov. used in urging [a person] to strive, or labour, for gain; (TA;) originating from a company's assembling at a well, and letting down their buckets in order that every one of them may take his share of the water, or what is easily procurable by him thereof: meaning, use means to acquire, like as do others. (Har p. 167.) See also 2, in four places. ― -b2- Hence, (Mgh,) ادلى بِحُجَّتِهِ (tropical:) He adduced his plea, or the like, (T, S, M, Mgh, K,) correctly, or validly; (T;) or he defended himself by adducing it or urging it: (S:) or he established his plea, or the like, and so obtained his claim or demand or suit. (Msb.) And in like manner you say, ادلى بِحَقِّهِ (tropical:) [He urged, or established, his right or due]. (TA.) ― -b3- And ادلى بِمَالِهِ (tropical:) He gave, (دَفَعَ, M, K, TA,) or presented, or offered, (رَفَعَ, S, TA,) his property, (S, M, K, TA,) اـِلَيْهِ [to him], (M,) or الى الحَاكِمَ [to the judge]. (S.) Hence, in the Kur [ii. 184], وَتُدْلُوا بِهَا اـِلَى, الحُكَّامِ, (S, K,) i. e. (tropical:) And [do not] give it, or offer it, as a bribe to the judges: (S, * TA:) or and do not endeavour to conciliate with it the judges in order that they may cut off for you what is the right of others: (T:) or and do not throw it to the judges to be decided by them, (Mgh, Bd, Jel,) or as a bribe. (Jel.) And in a letter of 'Omar, فَافْهَمْ اـِذَا أُدْلِىَ اـِلَيْكَ And understand thou when an application is made to thee by litigants for the decision of a cause. (Mgh.) ― -b4- And ادلى بِرَحِمِهِ (tropical:) He sought to bring himself near, to approach, or to gain access, [اـِلَى غَيْرِهِ to another,] by means of his relationship: (S, K, TA:) and he pleaded, or made intercession, thereby. (TA.) بِهِ اـِلَيْكَ ↓ وَقَدْ دَلَوْنَا, in a prayer for rain, of 'Omar, referring to El-' Abbلs, i. e., accord. to the “ Ghareebeyn, ” (assumed tropical:) And we have sought to approach, or to gain access, to Thee by him, app. means that they sought to obtain the mercy and aid of God [by means of his intercession], like as one seeks to get at, or obtain, the water by means of the دَلْو [or bucket]. (M.) One says also, أَدْلَى اـِلَى المَيَّتِ بِالبُنُوَّةِ وَنَحْوِهَا, meaning (assumed tropical:) He was united to the dead by sonship, and the like; from اـِدْلَآءُ الدَّلْوِ. (Msb.) And فُلَانٌ يُدْلِى اـِلَى المَيِّتِ بِذَكِرٍ (assumed tropical:) Such a one is united with the dead by a male. (Mgh.) ― -b5- ادلى فِيهِ means (tropical:) He said of him what was evil, or foul. (M, K.) ― -b6- And ادلى said of a horse &c., He put forth his yard, for the purpose of staling or covering; (M, K;) as also ↓ دلّى said of an ass, as is also the former verb. (M.) ― -b7- See also 1, first and second sentences.

تدلّى 5 تدلّى أدل أدلى دل دلى تدلى تدلي It was let down or lowered; it hung down, or dangled; it was let down; (T, * M, Mgh;) into, and over, a pit or the like; (M;) it hung (K) from (مِنْ) a tree; (S, K) it hung down as a fruit [from a tree]. (Bd in liii. 8.) [Hence,] تدلّى عَلَيْنَا مِنْ أَرْضِ كَذَا [He, or it, came down, or descended, upon us from such a land]. (TA.) And تدلّى بِالشَّرِّ He descended upon one with evil, or mischief. (TA.) ― -b2- Also He drew near, or approached: (K in art. دلى:) or he drew near, or approached, [from above, or] after being high. (IAar, T.) Accord. to Fr, ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى [in the Kur liii. 8] means ثَمَّ تَدَلَّى فَدَنَا, (T,) i. e. Then he (Gabriel) hung down from the highest region of the sky, and so drew near to the Apostle: showing that he took him up without becoming separated from his place: or the meaning of the phrase, as it stands, is, then he drew near to the Prophet, and he clung to him: (Bd:) but accord. to Zj, it means then he drew near, and drew nearer; and is like the phrase دَنَا فُلَانٌ مِنِّى وَقَرُبَ. (T. [See also another explanation in what follows.]) ― -b3- And He was, or became, lowly, humble, or submissive; or he lowered, humbled, or abased, himself. (IAar, T; and K in art. دلى.) ― -b4- In the saying of a poet, كَأَنَ رَاكِبَهَا غُصْنٌ بِمَرْوَحَةٍ اـِذَا تَدَلَّتْ بِهِ أَوْ شَارِبٌ ثَمِلٌ تدلّت may be quasi-pass. of دَلَا, inf. n. دَلْوٌ, signifying “ he drove, or urged on, gently: ” or it may be for تَدَلَّلَتْ: [so that the meaning may be, As though her rider were a branch of a tree in a place over which the wind was blowing, when she became urged on gently with him, or an intoxicated drinker: or, when she emboldened herself with him, &c.:] (M:) [for] تَدَلَّى is also syn. with تَدَلَّلَ: (S, K:) and [J says that] this is its meaning in the saying in the Kur [otherwise explained above] ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى: being like يَتَمَطَّى in the Kur [lxxv. 33], i. e. يَتَمَطَّطُ. (S.)

اِدْلَوْلَى 12 اِدْلَوْلَى ادلولى ادلولي , of the measure اِفْعَوْعَلَ, He hastened, made haste, sped, or went quickly; (S;) [like اذلولى.]

دَلًا دَلًا دل دلا : see what next follows.

دَلْوٌ دَلْوٌ دلو [A bucket, generally of leather;] a certain thing with which one draws water; (S, TA;) a vessel with which one draws water from a well; (KL;) well known; (T, K;) in Pers. دول [i. e. دُولْ, pronounced “ dَl ”]: (MA:) masc. and fem.; (M;) sometimes masc.; (K;) mostly fem., (M, Msb,) and thus accord. to the more approved usage: (M:) pl. (of pauc., T, S, Msb) أَدْلٍ, (T, S, M, Msb, K,) of the measure أَفْعُلٌ, [originally أَدْلُوٌ,] (S,) and (of mult., T, * S, Msb) دِلَآءٌ (T, S, M, Msb, K) and دُلِىٌّ, (S, M, Msb, K,) which is of the measure فُعُولٌ (S, Msb) originally, (Msb,) and دِلِىٌّ (T, M, K, omitted in the CK) and دُلِيَّةٌ, omitted here by the author of the K but mentioned by him in art. نحو, (TA,) and ↓ دَلَا; (K; [there said to be like عَلَى; but correctly دَلًا;]) or دَلًا is syn. with دِلَآءٌ, and its sing. [or n. un.] is ↓ دَلَاةٌ; (S, M;) like as that of فَلًا is فَلَاةٌ; (M;) [for] دَلَاةٌ is syn. with دَلْوٌ: (T:) or دَلَاةٌ signifies, (K,) or signifies also, (M,) a small دَلْو. (M, K. [But in the M, in one place, it seems to be stated that, accord. to some, دَلَاةٌ and دَلًا signify the same, in a pl. sense: for, after the pls. of دَلْوٌ, it is added, وَهِىَ الدَّلَاةُ وَالدَّلَا. I think, however, that he who first said this meant thereby that الدَّلَاةُ and الدَّلَا signify, respectively, the same as الدَّلْوُ and الدِّلَآءُ &c.]) [Hence the saying, أَتْبِعِ الدَّلْوَ رِشَآءَهَا: see 4 in art. تبع.] As masc., it has for its dim. ↓ دُلَّىٌّ: as fem., ↓ دُلَيَّةٌ. (Msb.) See also دَالِيَةٌ. ― -b2- And hence, (M,) الدَّلْوُ (tropical:) [The sign of Aquarius;] one of the signs of the Zodiac. (S, M, K.) ― -b3- And (assumed tropical:) The hopper of a mill. (Golius on the authority of Meyd.) ― -b4- And (assumed tropical:) A certain mark made with a hot iron upon camels; (S, K;) app. in the form of a دَلْو [properly so called]. (TA.) ― -b5- And (assumed tropical:) Calamity, misfortune, or mischief. (S, K.) So in the saying, جَآءَ فُلَانٌ بِالدَّلْوِ (assumed tropical:) [Such a one brought calamity, &c.]. (S.)

دَلَاةٌ دَلَاةٌ دل دلاه دلاة دلى : see the next preceding paragraph. ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) A share, or portion: so in the saying of a rلjiz, آلَيْتُ لَا أُعْطِىَ غُلَامًا أَبَدَا دَلَاتَهُ اـِنِّى أُحِبُّ الأَسْوَدَا meaning [I have sworn, or, emphatically, I swear, I will not give a boy, ever,] his share, or portion, of love, or affection: [verily I love ElAswad:] El-Aswad was the name of his son. (S, TA.)

دُلَىٌّ دُلَىٌّ دل دلى دلي : see دَلْوٌ, of which they are dims.

دُلَيَّةٌ دُلَيَّةٌ دليه دلية : see دَلْوٌ, of which they are dims.

دَالٍ دَالٍ دال Pulling up, or out, a دَلْو [or bucket] from a well: (T:) and occurring in poetry in the sense of مُدْلٍ [meaning letting down a دَلْو into a well]: (S:) pl. دُلَاةٌ. (TA.)

دَالِيَةٌ دَالِيَةٌ دال داليه دالية A [water-wheel, or machine for irrigating land, such as is called] مَنْجَنُون, (S, M, K,) that is turned by an ox or a cow: (S:) and [such as is called] a نَاعُورَة: (K:) or the ناعورة is turned by water: (S:) and a thing made of palm-leaves (M, K) and pieces of wood, with which water is drawn [for irrigating land] by means of ropes, or cords, (M,) [app. held and drawn at one end by a man, and at the other end] tied to a tall palm-trunk: (M, K:) it is a bucket (دَلْو), and the like, with pieces of wood made in the form of a cross, [i. e. with two pieces of wood placed across and so tied together,] the two arms of which are bound to the top [or rim] of the bucket; them one end of a rope is tied to it, and the other end to a palm-trunk standing at the head of the well; and one irrigates [land] with it [app. by drawing and swinging it up by means of another, or of the same, rope]: the word is of the measure فَاعِلَةٌ in the sense of the measure مَفْعُولَةٌ [because it is pulled up]: the pl. is دَوَالٍ: El-Fلrلbee deviates from others, by explaining it as meaning a مَنْجَنُون; and J follows him: (Msb:) [a similar apparatus for irrigating land is used in the northern parts of Egypt, called قَطْوَة and ↓ دَلْو: it consists of a bowl-shaped bucket, with four cords attached to its rim: two men, each holding two of the cords, throw up the water by means of it into a trough or trench: accord. to Mtr,] the دَالِيَة is a tall palm-trunk set in the manner of the machine with which rice is beaten [to remove the husks], having at its head a large bowl, with which water is drawn [for irrigating land]. (Mgh.) ― -b2- Also Land that is irrigated by means of the دَلْو [or bucket] or the [machine called] مَنْجَنُون [mentioned above]. (M, K.) ― -b3- And the pl., دَوَالٍ, Unripe dates hung, and eaten when they become ripe. (T, K.) Hung fruit. (Bd in liii. 8. [But perhaps الثمر is there a mistranscription for التّمْرُ.]) ― -b4- Also (i. e. the pl.) Black grapes, but not intensely black, (AHn, M, K,) the bunches of which are the largest of all bunches, appearing like goats hung [upon the vines]: the berries thereof are coarse, breaking in the mouth, and round; and are dried. (AHn, M.) [See also دَوَالِىُّ, in art. دوال.) ― -b5- [The sing. also signifies A grape-vine itself: and a shoot of a grape-vine: pl. as above.]

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠١٣
دَلَا دَلَا U ( n. ac. دَلْو 1 ), a. Pulled up or let down ( the bucket of a well ). b. Treated with gentleness; drove gently. c. [ Bi & Ila ], Made use of as mediator or intercessor with. دَلَّوَ دَلَّوَ II , a. Let down or drew up. b. [ acc. & Bi ], Made to fall into ( error ). دَاْلَوَ دَاْلَوَ III , a. Used blandishments with; coaxed, cajoled. أَدْلَوَ أَدْلَوَ IV a. [ Fī ],
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٢٬٤٦٠
دلو دَلَا - يَدْلُوْ - دَلْوٌ - أَدْلى - يُدْلِي - تَدَلّى - يَتَدَلَّى دَلَا - يَدْلُوْ + كائن + شيئاً: يجعله يتدلى: يجعله يتقل وينزل من موقع إلى آخر متعلقاً بشيء: يدفع شيئاً فيرسله في مهواة أو بئر أو ما شابه من أعلى لأسفل متعلقاً بوسيلة حمل وسيطة كحبل أو ما شابه دَلْوٌ: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " دَلَا - يَدْلُوْ ": الهبوط
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٥)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٤ (الإجمالي: ٥٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. خصف

    الآيات المشتركة: ١ · Ayakkabının yüzü için kullanılan meşin demektir

  2. طفق

    الآيات المشتركة: ١ · Ve ikisi yapmaya başladı

  3. ورق

    الآيات المشتركة: ١ · Yaprak

  4. بضع

    الآيات المشتركة: ١ · Bud parça et demektir

  5. ورد

    الآيات المشتركة: ١ · Gül demektir

  6. غلم

    الآيات المشتركة: ١ · Ğulam, Genç, delikanlı demektir

  7. غرر

    الآيات المشتركة: ١ · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir

  8. سير

    الآيات المشتركة: ١ · Gezerler

  9. شجر

    الآيات المشتركة: ١ · Ağaç

  10. بدي

    الآيات المشتركة: ١ · Açığa çıkarırsınız

  11. بطل

    الآيات المشتركة: ١ · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…

  12. أثم

    الآيات المشتركة: ١ · İsm hurmadan yapılan içkidir

الآيات التي ورد فيها(٤)

  1. وَجَاءَتْ سَيَّارَةٌ فَأَرْسَلُوا وَارِدَهُمْ فَأَدْلَى دَلْوَهُ قَالَ يَابُشْرَى هَذَا غُلَامٌ وَأَسَرُّوهُ بِضَاعَةً وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَعْمَلُونَ

    Onun kovası

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökدلو
YapıÜçlü
Özel DurumNakıs (lâm harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerنزع, جذب, حبل, رسل
Zıt Kökرفع
Çekirdek Özet 1Kovayı kuyuya sarkıtmak, derinliğe vasıta uzatarak bir şeyi çekip çıkarmak veya aşağı doğru sarkmak
Çekirdek Özet 2Bir hedefe veya mertebeye ulaşmak için vasıta, hile veya aracı öne sürerek yukarıdan aşağıya ya da derinliğe doğru sarkıtma ve uzanma
Çekirdek Özet 3Bir sisteme nüfuz etmek veya bir menfaati elde etmek amacıyla kurumsal veya ahlaki düzeyi aşağı çekerek aracı mekanizmaları devreye sokma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel su kovası veya rüşvet ile sınırlayarak şeytanın insanı aldatma stratejisindeki derece derece aşağı çekme nüansını ve manevi iniş boyutunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دلBir şeye doğru uzanma, bir hedefe yöneltme, işaret etme ve yol gösterme; çekirdeğin bu ana karakteri دلك kökünde temas ederek bastırıp ovalama, دلل kökünde ise açık bir işaretle kılavuzluk etme anlamlarında görülür.وİki harfli çekirdeğin taşıdığı yöneltme ve uzanma hareketini dikey eksene ve derinliğe taşır; bir bağ veya ip vasıtasıyla boşluğa doğru sarkıtma, derece derece aşağı indirme ve gizli derinliklere araç uzatma nüansını kazandırır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir açıklıktan diğer tarafa geçişi, bir kapıdan veya sınırdan içeri doğru hareket başlatmayı ifade eder.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHarekete istikamet vermeyi, uzaktan kontrol etmeyi ve bir hedefe doğru sevk edici uzanmayı temsil eder.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki unsuru birbirine bağlayan ipi, ilişkilendirmeyi ve süreklilik arz eden bağı simgeler.
دلوKapıdan veya açıklıktan bir bağ vasıtasıyla hedefe doğru yönelip sarkmaBir açıklıktan (kuyu ağzı, sınır) bağlı bir araç veya irtibat ipi yardımıyla derinliğe doğru yönelme, sarkma ve bu yolla bir nesneye erişme hareketinin bütünüdür.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDerin bir kuyudan su çekmek için kullanılan deri veya ahşap kova; bu kovayı kuyuya bir ip yardımıyla aşağıya doğru sarkıtmak veya kişinin kendisini bir boşluğa, yardan aşağıya sarkıtmasıdır.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem kullanımında kova atmak, nasip ve rızık arayışında bir vesileye başvurmayı temsil eder; Ebu'l-Esved ed-Düelî'ye nispet edilen beyitte bu kullanım şöyle geçer: وليس الرزق عن طلب حثيث / ولكن ألق دلوك في الدلاء
Erken Arapça kullanımBir kimsenin davasını veya delilini hâkime sunması, arzusuna ulaşmak için aracı koyması veya malı yetkililere aktarması anlamında erken Arapçada kullanılmıştır: أدلى بحجته ve أدلى بماله إلى الحاكم

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, el-Mufradāt, Lisānü’l-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde دلو kökü, su çekme aracı olan kova ve dikey düzlemde bir şeyi aşağı doğru salma/sarkıtma eylemiyle doğrudan örtüşen kadim bir ortak mirası temsil eder. İbranicede kova veya su çekme kabı anlamına gelen dĕlî (דְּלִי) ve su çekmek, yukarı kaldırmak anlamındaki dālāh (דָּלָה) biçimleri fonetik ve semantik açıdan Arapça kökle tam bir denklik içindedir. Süryanicede dlaw (ܕܠܰܘ) ve dlaytā (ܕܠܰܝܬܳܐ) sözcükleri su çekmek ve kova anlamlarını korur; Akadcada ise dalû sözcüğü su çekmek, kovayla sulamak veya kovanın kendisi işlevini karşılar. Bu filolojik katman, kökün Afro-Asyatik ana gövdesinden itibaren temel su temin mekanizması olan dikey sarkıtma ve ipten güç alarak derinlikten bir şey çıkarma eylemi etrafında şekillendiğini, Arapçada bu fiziksel hareketin hem rüşvet ve hile yoluyla hedefe sızma hem de aldatıcı bir vaatle birini mertebesinden aşağı kaydırma gibi soyut mecazlara genişlediğini gösterir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Foreign Vocabulary of the Qur’an.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDeri kova ve kovayı kuyuya salma eylemiFiziksel olarak kovayı ipe bağlayıp derinliğe salma hareketi, zamanla delil sunma, rüşvetle nüfuz etme ve hile ile derece düşürme mecazlarına evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice dālāh / dĕlî, Süryanice dlaytā, Akadca dalûBütün merkezi Sami dillerinde kova, su çekme ve dikey eksende kova sarkıtma anlamı ortak morfo-semantik mirastır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak su temin terminolojisiNil ve Bereketli Hilal tarım havzalarındaki sulama sistemleriyle bağlantılı kova/çekme mekanizmalarının erken dilsel yansımasıdır.Güçlü

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دلوAnlamlıSarkıtmak, kova ile su çekmekKovayı veya kendini bir boşluğa, derinliğe doğru salmak; vesileye başvurmak.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
دولAnlamlıDönüşümlü olmak, el değiştirmekBir şeyin bir durumdan diğerine veya bir elden diğerine geçmesi, tedavül etmesi.Zaman ve iktidarın iniş çıkışlı yer değiştirmesi bakımından dolaylı ilişkilidir; Kur'an'da geçer.
لدوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıBu diziliş klasik kaynaklarda kök olarak müstamel kabul edilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
لودAnlamlıSığınmak, korunmakBir şeye sarılmak, sığınak aramak, yönelmek (lâde-yelûdü).Eksen etrafında dönme veya tutunma nüansı taşır; Kur'an'da geçmez.
ودلAnlamlıYavaş ve ağır yürümekBedensel gevşeklik veya ağırlıkla hareket etmek, salınmak.Salınma hareketi boyutuyla zayıf semantik bağ taşır; Kur'an'da geçmez.
ولدAnlamlıDoğurmak, meydana getirmekBir canlının bir bedenden dışarı çıkması, neslin türemesi.İçeriden dışarıya intikal ve bağ ile türeme bakımından hedef kökle uzaktan akrabadır; Kur'an'da geçer.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دلوMerkezDikey eksende araç uzatmak, sarkıtmak ve derinliğe salmakBir araç veya bağ vasıtasıyla yukarıdan aşağıya doğru uzanarak gizli veya derin bir hedefe ulaşmayı ifade eder.Fiziksel kova salmaktan rüşvet ve hileli inişe kadar vasıtalı erişimi kapsar.
نزعKomşuBir şeyi bulunduğu yerden söküp çekip çıkarmakVasıtanın sarkıtılmasından ziyade, kuvvet uygulayarak yerinden koparıp çekme eylemine odaklanır.Kuyudan su çekerken kovayı yukarı çekme anını anlatır ancak aşağı salmayı içermez.
جذبKomşuKendine doğru çekmek, cezbetmekNesneyi kendi yönüne doğru sürüklemeyi anlatır; dikey kuyu ve kova vasıtasını içermez.Doğrudan bir çekim kuvvetine dayanır, basamaklı sarkıtma nüansı yoktur.
حبلKomşuBağ, ip ve irtibat vasıtasıyla bağlamakEylemin kendisine değil, sarkıtma ve bağlamayı sağlayan vasıtanın zatına yoğunlaşır.Eylemin aracı olan ipi ve ahdi kurar, dikey iniş hareketini doğrudan bildirmez.
رسلKomşuSerbest bırakmak, akıtmak, elçi göndermekBir şeyi kendi haline bırakarak veya bir görevle öne doğru yöneltmeyi anlatır; derinliğe sarkıtma şartı yoktur.Kontrollü bir ip bağıyla aşağı uzanmaktan çok serbest kılma veya yönlendirmedir.
رفعZıtYukarı kaldırmak, yüceltmekAşağıya doğru sarkıtmanın, derinliğe salmanın ve basamak düşürmenin tam karşıtı olarak yukarı çekmeyi ve mertebeyi yükseltmeyi ifade eder.Dikey eksende aşağı yönelişin mutlak zıddıdır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدلوKovayı sarkıtmak, derinliğe vasıta uzatmakFiziksel kova salma ve mecazen aracı ile hedefe yaklaşma, kademe düşürme.Kesin
LatinceHaurire, demittereSu çekmek, aşağıya sarkıtmakHaurire su çekmeyi ve tüketmeyi, demittere ise dikey olarak aşağı indirmeyi karşılar; kökün hileli sarkıtma boyutunu tam taşımaz.Güçlü
İngilizceLower, dangle, draw water, bribeSarkıtmak, kuyuya kova salmak, yemlemek/rüşvet vermekLower dikey indirmeyi, dangle asılı tutup sarkıtmayı, to draw water su çekmeyi karşılar; bütün mecazları tek kelime veremez.Güçlü
AlmancaHerablassen, schöpfenAşağı salmak, su çekmekHerablassen aşağı sarkıtmayı, schöpfen derinlikten kepçe veya kovayla almayı anlatır; ahlaki aldatma nüansı dışarıda kalır.Güçlü
FransızcaPuiser, descendreSu çekip çıkarmak, aşağı indirmekPuiser kuyu kaynağından çekmeyi, descendre ise derece derece aşağıya inmeyi ve indirmeyi aktarır.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
دَلْوَهُ / فَأَدْلَىFiziksel kova ve kovayı kuyuya sarkıtmaKuyudan su temin etmek amacıyla maddi vasıtanın derinliğe salınması bağlamı (Yûsuf 12:19).
فَتَدَلَّىYakınlaşmak için yukarıdan aşağıya doğru süzülüp sarkmaVahiy elçisinin Cebrail veya ilahi tecellinin peygambere yaklaşırken dikey mesafeyi katetmesi bağlamı (Necm 53:8).
فَدَلَّاهُمَاAldatıcı bir vasıta ve sahte vaatle derece düşürmeŞeytanın Âdem ve eşini hileyle yüce mertebelerinden günah zeminine kademe kademe indirmesi bağlamı (A'râf 7:22).
وَتُدْلُواHaksız menfaat sağlamak için yetkililere malı aktarma / rüşvet vermeHâkimlerin ve yöneticilerin önüne haksız kazanç sağlamak amacıyla malı yem veya rüşvet olarak sürme bağlamı (Bakara 2:188).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRüyetullah ve mirac hadisesinde tecelli ve kurbiyetNecm suresindeki تدلى ifadesinin Allah'ın tecellisine mi yoksa Cebrail'in inişine mi raci olduğu tartışması; tenzih ilkesi çerçevesinde mekânsal inişin reddi.Maddi mekândan münezzeh bir kurbiyet ve tezahür nüansı.
FıkıhYargı etiği, rüşvet ve haram kazanç yollarıBakara 2:188'deki تدلوا lafzından hareketle rüşvetin (rüşve), davanın haksız yere hâkime taşınmasının ve yargı mekanizmasının batıl menfaate alet edilmesinin haramlığı.Haksız hüküm elde etmek için yargı organına menfaat uzatma eylemi.
Tefsirİblis'in iğva yöntemi ve insanı aldatma psikolojisiŞeytanın insanı birdenbire değil, içi boş bir kovayı kuyuya salar gibi vaatlerle kandırıp derece derece sukut ettirmesi (غرور ile tedliye).Aldatıcı ümit vererek yüksek makamdan aşağıya düşürme.
HadisKova ile su çekme metaforu ve rüya tabirleriPeygamberimizin rüyasında kuyudan kova ile su çektiğini, ardından Ebû Bekir ve Ömer'in kovayı devralışını anlatan rivayetlerde kova hilafet ve velayet vasıtası sayılmıştır.Topluma hizmet ve sorumluluk üstlenme vasıtası.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul ile ilahi vahiy ve hidayet arasındaki irtibatKurbiyet ve vesileYüksek hakikatlerin insanın algı düzeyine indirilmesi veya insanın manevi mertebesinden düşürülmesiVahyin tecellisi dikey bir yakınlaşma iken, şeytanın iğvası insanı hakikat seviyesinden günaha sarkıtma mekanizmasıdır.Kesin
İlmiBilinmeyen bir derinlikten veri ve hakikat elde etmeAraştırma vasıtası ve metotGörünmeyen veya derinlerde gizli olan bilgiyi kuramsal araçlarla açığa çıkarmaKovanın karanlık kuyuya salınması gibi, zihni metotların bilgi kuyusuna daldırılarak hakikatin çekilmesidir.Güçlü
SiyasiHukuk ve adalet mekanizmalarına gayrimeşru müdahaleRüşvet ve yargıyı manipüle etmeKarar verici otoriteyi maddi veya nüfuz araçlarıyla kendi çıkarına doğru yönlendirmeHâkimlere mal sarkıtmak, kamu gücünü şahsi menfaatler lehine bükerek adaletin zeminini aşağı çekmektir.Kesin
İktisadiMenfaat temini için piyasa ve sermaye araçlarını yönlendirmeHaksız transfer ve finansal yemKendi sermayesini haksız bir kazanç elde etmek amacıyla regülasyonların arasına sürmeMeşru ticaret yerine aracılar ve rüşvet çarkları vasıtasıyla başkalarının malını batıl yolla tüketme girişimidir.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel gradyanı boyunca dikey yer değiştirme ve kuyu fonksiyonuFizikte yerçekimi potansiyel kuyusuna bir kütlenin salınması veya elektrik potansiyeli farkında bir yükün yüksek potansiyelden düşük potansiyele doğru hareket ettirilmesiyle aynı matematiksel yapıyı taşır; derinliğe doğru bir bağ ile iniş iş üretme ve seviye değişimidir.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal yozlaşmada vesayet ve çıkar aktarımı mekanizmasıSosyoloji ve hukukta, karar alıcı elitlere gayriresmî kanallardan kaynak aktararak adalet terazisini aşağı doğru saptırma ve toplumsal aktörleri kademeli olarak yozlaşma çukuruna çekme dinamiğidir.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca fiziksel olarak kuyudan su çekilen kova nesnesine veya hukuk bağlamında klasik dar rüşvet tanımına hapsetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, sadece fiziksel kova değil; varlık mertebeleri arasında dikey iniş (vahiy kurbiyeti), hile ile ahlaki seviyeyi çökertme (şeytanın tedliyesi) ve meşru olmayan aracı mekanizmalarla kamu düzenini ifsat etme eylemlerinin tamamını kuşatan ontolojik ve ahlaki bir sarkma/sarkıtma dinamiğidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataA'râf 7:22'deki kullanımı sadece basit bir kandırma saymak, şeytanın insanı boş bir ümit ipine bağlayıp basamak basamak günaha düşürdüğü stratejik aşamaları gözden kaçırmaya; Bakara 2:188'i dar rüşvetle sınırlamak ise yargı mekanizmasını dolaylı yollardan manipüle eden çağdaş lobicilik ve nüfuz ticaretini Kur'an'ın yasak kapsamı dışında görme hatasına yol açar.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın dikey hiyerarşisinde aşağı inişin ve derinliğe vasıta uzatmanın hem hayırlı (vahiy ve rızık) hem de yıkıcı (şeytani iğva ve rüşvet) yönlerini aynı kök dinamiği altında gösterdiği için önemlidir. İnsanın düşüşünün (sukut) birdenbire değil, aldatıcı bir ip ve kovayla tedrici olarak gerçekleştiğini kavratır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış ve cennetten iniş kıssasında şeytanın vesvese taktiğini anlatan ayetlerde (A'râf 7:22), iktisadi ve kazai adaleti tesis eden hüküm ayetlerinde (Bakara 2:188), peygamberin vahiy alış anındaki kurbiyet tasvirinde (Necm 53:8) ve kıssalardaki rızık/kurtuluş arayışlarında (Yûsuf 12:19).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Şeytanın insanı aniden bir uçuruma attığı zannını düzeltir; aksine onu bir kova gibi aldatıcı vaatlerle adım adım aşağı sarkıttığını gösterir. Ayrıca rüşvetin sadece elden para vermek değil, karar mercilerine doğru menfaat sarkıtarak adaleti felç eden her türlü dolaylı nüfuz çabası olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir derinliğe kuyu kovasını iple sarkıtmak veya bir nesneyi yüksek bir noktadan boşluğa doğru uzatmak.
  • Soyut anlamBir hedefe ulaşmak, bir mertebeyi değiştirmek veya bir menfaati elde etmek amacıyla aracı bir vasıta kullanarak dikey mesafeyi katetmek; tedrici olarak aşağı çekmek veya gizli derinliklere nüfuz etmek.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin potansiyel düzeyini veya karar mekanizmasını harici bir bağ ve vasıta (rüşvet, hile, araç) yoluyla manipüle ederek mertebe kaybına yol açan dikey etkileşim vektörü.
  • LaTeX modeliV(z)=−∇Φ(z)⋅u(t)
  • LaTeX açıklamasıModelde Φ(z) potansiyel mertebe veya yükseklik fonksiyonunu, z dikey konumu veya ahlaki/kurumsal dereceyi temsil eder. −∇Φ(z) yüksek potansiyelden derinliğe/aşağıya doğru olan doğal çekim gradyanıdır. u(t) sisteme dışarıdan uzatılan vasıtayı, ipi veya menfaat aracını simgeler. V(z) ise kovanın sarkıtılmasıyla veya şeytanın/rüşvetçinin aracı devreye sokmasıyla nesnenin veya sistemin aşağı doğru yönelen hız ve hareket vektörünü gösterir. Eksi işareti hareketin yücelikten düşüşe, derinliğe doğru iniş karakterine işaret eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: د