دهم

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: د-ه-مالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٠ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».دهممُدْهَامَّتَانِ

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

دهم

د - ه - م

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٣

Dehem(dal, he): Dışardan içi görünmeyen sık ağaçlı orman veya bahçe demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Dehem(dal, he): Dışardan içi görünmeyen sık ağaçlı orman veya bahçe demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٦٣١
باب الهاء والدال والميم معهما ه د م،ه م د، د ه م، م ه د، د م ه، م د ه، هدم: الهَدْمُ: قلع المَدَر، أي البُيُوت. والهِدْمُ: الخَلَقُ البالي. والجمعُ: أهدامٌ والهَدِمةُ: النّاقةُ الضَّبِعةُ الشَّديدةُ الضَّبَعَةِ إلى الفَحْل. تقول: هَدِمَتْ تَهْدَم هَدَماً. وقد هَدِمتْ هَدْمةً شديدةٌ. ونابٌ مُتَهَدِّمةٌ، وعجوز مُتَهَدِّمة، أي: فانيةٌ هَرٍمَةُ. همد: الهُمُودُ: المَوْتُ. كما هَمَدتْ. ثَمُود. ورمادٌ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٦١
دَهِمهُمْ الأمر يَدْهَمُهُمْ. وقد دَهِمَتْهُمُ الخيل، قال أبو عبيدة: ودَهَمَتْهُمْ بالفتح لغةٌ. والدَهْمُ: العدد الكثير، والجمع الدُهومُ. وقال: جئنا بدَهْمٍ يَدْهَمُ الدُهوما مَجْرٍ كأَنَّ فوقَه النُجوما والدُهْمَةُ: السوادُ. يقال: فرسٌ أَدْهَمُ، وبعيرٌ أَدْهَمُ،وناقةٌ دَهْماءُ. وادْهَمَّ الفرسُ ادْهِماماً، أي صار أَدْهَمَ وادْهامَّ الشيء ادْهِماماً، أي اسوادَّ. قال تعالى: "مُدْهامَّتانِ"،
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬٢٥١
ه د م هدم ، همد ، دهم ، دمه ، مهد ، مده : مستعملة . هدم : قال الليث : الهَدْم : قَلْع المَدَر ، يعني البُيُوت ، وهو فِعْل مُجاوِز ، والفعل المطاوِع الانهدام ، وهو لازمٌ ، والهِدْم : الخَلَق البالي . وجمعُه أهدام . وقال أبو عبيد : الهِدْم : الشيخُ الذي قد انحطَم مثل الهِمّ . قال : وسمعتُ الأصمعي يقول للناقة إذا اشتدَّت ضَبَعَتُها وهو شَهْوَتُها للفَحْل : هَدِمَتْ تهْدَمُ هَدَماً فهي هَدِمة . وقال
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٥٦٩
(باب الدال والهاء وما يثلثهما) (دهي) الدال والهاء والحرف المعتلّ يدلُّ على إصابة الشّيء بالشيء بما لا يَسُرُّ. يقال ما دَهَاه: أيْ ما أصابه. لا يقال ذلك إلاّ فيما يسوء. ودواهِي الدَّهر: ما أصابَ الإِنسانَ من عظائم نُوَبِه. والدَّهْي: النُّكْر وجَودةُ الرّأي؛ وهو من الباب؛ لأنَّه يُصِيب برأيه ما يريدُه. (دهر) الدال والهاء والراء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبة والقَهْر. وسُمِّي الدّهرُ دَهْراً
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٢٧
- الدهمة: سواد الليل، ويعبر بها عن سواد الفرس، وقد يعبر بها عن الخضرة الكاملة اللون، كما يعبر عن الدهمة بالخضرة إذا لم تكن كاملة اللون، وذلك لتقاربهما باللون. قال الله تعالى: ﴿مدهامتان﴾ [الرحمن/64]، ويناؤهما من الفعل مفعال، يقال: ادهام ادهيماما، قال الشاعر في وصف الليل: *في ظل أخضر يدعو هامه البوم* (الشطر تقدم في باب (خضر) ).
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٢٥
د ه م ومن المجاز‏:‏ ادهامّت الروضة‏.‏ وأصابتهم الدهيماء وهي الداهية لظلمتها‏.‏ ونصبوا الدهمـاء وهي القدر‏.‏ وأصفقت على ذلك الدهماء‏.‏ كما قيل‏:‏ السواد الأعظم‏.‏ قال‏:‏ فقدناك فقدان الربيع وليتنا فديناك من دهمائنا بألوف
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٣٣٧
الدُّهْمَةُ: السواد. والأَدْهَمُ: الأَسْود، يكون في الخيل والإبل وغيرهما، فَرس أَدْهَمُ وبعير أَدْهَمُ، قال أَبو ذؤيب: أمِنْكِ البَرْقُ أرْقُبُهُ فهَاجَا، فبتُّ إخالُهُ دُهْماً خِلاجَا؟ والعرب تقول: ملوك الخيل دُهْمُها، وقد ادْهامَّ، وبه دُهْمَةٌ شديدة. الجوهري: ادْهَمَّ الفرسُ إدْهِماماً أي صار أَدْهَمَ، وادْهامَّ الشيء ادْهيماماً أي اسوادّ، وادْهامَّ الزَّرْعُ: عَلاه السواد رِيّاً. وحديقةٌ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤١٠
* د ه م * * دَهِمَهُم * الأمر غشيهم وبابه فهم وكذا دهمتهم الخيل و * دَهَمَهم * بفتح الهاء لغة و * الدُّهْمةُ * السواد يقال فرس * أدْهَمُ * وبعير أدهم وناقة * دَهْماءُ * و * ادْهَامَّ * الشيء * ادْهِيمَاماً * أي اسود وقال الله تعالى ﴿مدهامتان﴾ أي سوداوان من شدة الخضرة من الري والعرب تقول لكل أخضر أسود وسميت قرى العراق سوادا لكثرة خضرتها والشاة * الدَّهْماءُ * الحمراء الخالصة الحمرة ويقال للقيد *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٣٧٠
| | ( الدُّهْمَةُ ، بالضَّمّ : السَّواد ، | والأَدْهَم : الأَسْوَدُ ) يَكونُ في الخَيْل | والإِبِل وغَيْرِهِما ، فَرسٌ أَدْهَمُ وَبَعِيرٌ | أَدْهَمُ ، والعرب تَقُولُ : مُلوكُ | الخَيْل : دُهْمُها . | | ( و ) الأَدْهَمُ : ( الجَدِيدُ من الآثارِ ) ، | والأَغْبَرُ القَدِيمُ الدَّارِس منها ، هذا | قَولُ الأَصْمَعِيّ . ( و ) قال غَيْرُه : | الأَدهَمُ أيضاً : ( القَدِيم الدَّارِسُ ) ، | وعلى هذا فَهُو
رابط المدخل

| | ( الدُّهْمَةُ ، بالضَّمّ : السَّواد ، | والأَدْهَم : الأَسْوَدُ ) يَكونُ في الخَيْل | والإِبِل وغَيْرِهِما ، فَرسٌ أَدْهَمُ وَبَعِيرٌ | أَدْهَمُ ، والعرب تَقُولُ : مُلوكُ | الخَيْل : دُهْمُها . | | ( و ) الأَدْهَمُ : ( الجَدِيدُ من الآثارِ ) ، | والأَغْبَرُ القَدِيمُ الدَّارِس منها ، هذا | قَولُ الأَصْمَعِيّ . ( و ) قال غَيْرُه : | الأَدهَمُ أيضاً : ( القَدِيم الدَّارِسُ ) ، | وعلى هذا فَهُو ( ضِدٌّ ) ، ومنه قَولُ | الشَّاعر : | % ( وفي كُلِّ أَرْضٍ جِئْتَها أَنْت واجِدٌ % | بها أَثراً منها جَدِيداً وَأدْهَمَا ) % | | ( و ) الأَدْهَمُ ( من البَعِير : الشَّدِيدُ | الوُرْقَة حتى يَذْهَب البَياضُ ) الذي | فيه فإن زَادَ على ذلك حتى اشتَدَّ | السّوادُ فهو جَوْنٌ نقله الجَوْهَرِيّ . | وقيل : الأدهَمُ من الإِبل : نَحْو | الأصفر إِلاَّ أنه أقلُّ سَواداً . وقال | الأصمعِيّ : إذا اشتَدَّت وُرقَةُ البعير | لا يُخالِطُها شيءٌ من البَياضِ فهو | أَدْهَمُ ، ( وهي دَهْماءُ ) ، وفَرَسٌ | أَدْهَم : بَهِيمٌ إذا كان أَسودَ لا شِيَةَ | فيه ، وقالوا : لا آتِيكَ ما حَنَّت | الدَّهْماءُ ، عن اللِّحْيانيّ ، وقال : | هِي النَّاقَةُ ، ولم يَزِدْ على ذلك . قال | اْبنُ سِيدَه : وَعِنْدِي أَنَّه من الدُّهْمَة |

| التي هي هذا اللَّون أي : اشْتِداد | الوُرْقَة . | | ( وقد ادهَمَّ الفَرَسُ ادْهِماماً : صار | أَدْهَم ، وادْهَامَّ الشيءُ ادْهِيمَاماً : | اسوَدَّ ) ، كذا في الصّحاح . وسيَأْتي | الكَلامُ عليه في آخِرِ التَّرْكِيب . | | ( و ) الأَدْهَمُ : ( القَيْدُ ) لِسَوادِه ، | وقَيَّدَه أبو عَمْرو بالخَشَب ( ج : | أَداهِمُ ) ، كَسَّروه تَكْسِيرَ الأَسماء وإن | كان في الأَصْل صِفَةً ، لأنه غَلَب | غَلَبَة الاسْم ، قال جَرِير : | % ( هو القَيْنُ واْبنُ القَيْن لا قَيْنَ مِثلُه % | لبَطْحِ المَساحِي أو لِجَدْلِ الأَداهمِ ) % | وأنشد الجوهري للعديل بن | الفَرْخ : | % ( أَوعَدَنِي بالسِّجن والأَداهِمِ % | رِجْلِي ورِجْلِي شَثْنَةُ المَناسِمِ ) % | | ( و ) الأَدْهَمُ : أسماءُ أفراس ، منها | ( فَرسُ هاشِم بنِ حَرْمَلة المُرِّي ، | و ) فرسُ ( عَنْتَرة بنِ شَدَّادٍ العَبْسِيّ . | و ) فَرسُ ( مُعاوِيَةَ بنِ مِردَاس | السُّلَمِيّ ، و ) فرسٌ ( آخرُ لِبَنِي بُجَيْر | اْبنِ عَبَّاد ) ، وهي صِفَة غَالِبَةٌ . | | ( و ) الدُّهَامُ ( كَغُرابٍ : الأَسْود ، و ) أيضا : ( فَحْلٌ من الإبل ) نُسِبَت إليه | الإِبلُ الدُّهامِيَّة . | | ( و ) من المَجاز : نَصَبُوا ( الدَّهْماء ) | أي : ( القِدْرَ ) كما في الأَساس | والصَّحاح ، وقَيَّدَها اْبنُ شُمَيْل | بالسَّوْداء . ( و ) الوَطْأَة الدَّهْماء : | ( القَدِيمَة ) والحَمْراء الجَدِيدة ، كذا | نَصّ الجَوْهَرِيّ ، وقال غَيرُه : الوَطْأَة | الدَّهْماءُ الجَدِيدَة والغَبْراء الدَّارِسَة . | قُلتُ : فهو إِذَن من الأَضْداد ، قال | ذُو الرُّمَّة : | % ( سِوَى وَطْأةٍ دَهْماءَ من غَيرِ جَعْدَةٍ % | ثَنَى أُخْتَها عن غَرْزِ كَبْداء ضَامِرِ ) % |

| | ( و ) الدَّهْماءُ ( من الضَّأْن ) : الحَمْراء | ( الخَالِصة الحُمْرَة ) ، كما في | المُحْكَم ، وفي الصّحاح : والشَّاةُ | الدَّهْماءُ : الحَمْراءُ الخَالِصَةُ الحُمْرَة . | | ( و ) الدَّهْماءُ : ( العَدَدُ الكَثِير ، و ) | أيضاً : ( جَماعةُ النَّاس ) كما في | الصّحاح ، زادَ غيرُه : وَكَثْرَتُهم . قال | الكٍ سائِيُّ : يقال : دَخَلتُ في خَمَر | النَّاسِ أي : في جَمَاعَتِهم وَكَثْرتِهم ، | وفي دَهْماءِ النَّاس أيضاً مِثْلَه ، وقال : | % ( فَقَدْنَاكَ فِقْدانَ الرَّبِيع ولَيْتَنَا % | فَدَيْنَاك من دَهْمائِنا بأُلُوفِ ) % | | وقال الزَمَخْشَرِيّ : الدَّهْماء : | السَّوادُ الأَعظم ، وهو مجاز . | | الدَّهْماءُ : ( سَحْنَةُ الرَّجُل ) ، نَقَلَه | الجَوْهَرِيّ . | | ( و ) الدَّهْماءُ : ( عُشْبَة عَرِيضَة ) ذَاتُ | وَرَق وقُضُبٍ كأنها القَرْنُوَةُ ولها نَوْرة | حمراء ( يُدْبَغ بها ) ، وَمَنْبِتُها قِفافُ | الرّمل . | | ( و ) الدَّهْمَاءُ : ( فَرَسُ مَعْقِل بنِ | عَامِر ) ، صِفَةٌ غالِبَة . ( و ) أيضاً : | فَرَس ( حُباشَةَ الكِنَانِيّ ) . | | ( و ) الدَّهْمَاءُ : ( لَيْلَةَ تِسْعٍ وعِشْرِين ) | لِسَوادِها . | | ( والدُّهْم ، بالضَّم : ثَلاثُ لَيالٍ من | الشَّهْر ) ؛ لأنها سُودٌ ، وَكَأَنه جَمْع | الدَّهْماء . | | ( و ) يُقالُ : فَعَل به ما ( أَدْهَمَه ) أي : | ( ساءَه ) وَأَرْغَمَه ، عن ثَعْلَب . | | ( ودَهَمَك ، كَسَمِع وَمَنَع ) أي : | ( غَشِيَك ) ، ونصّ الجوهريّ : | دَهِمَهم الأمر : هَمَّهَم ، وقد | دَهِمَتْهُم الخَيْلُ . قال أَبو عُبَيْدة : | ودَهَمتْهم بالفَتْح لغة . ونَقَل شيخُنا | عن اْبن القُوطِيّة في الأَفْعال أنّ | اللُّغَتَين إِنما هما في دَهِمت الخَيلُ ، | وأما دَهِمَك الأمر فبِالكَسْر فقط . |

| انتَهَى . قلت : وعِبارةُ الجوهريّ قد | تُومِئ إلى ذلك وليس بِقَوِيّ ، فقد | قال ثَعْلَب : كل ما غَشِيك فقد | دَهَمَك ودَهِمَك ، وأنشدَ لأبي مُحمَّد | الحَذْلَمِيّ : | % ( يا سَعْدُ عَمَّ المَاءَ وِرْدٌ يَدْهَمُهْ % ) % | % ( يوم تَلاقَى شَاؤُه وَنَعمُهْ % ) % | | وقال بِشْر : | % ( فدهَمْتُهُم دَهْماً بكل طِمِرَّةٍ % | ومُقَطِّعٍ حَلَقَ الرِّحَالَة مِرْجَمِ ) % | | ( و ) يُقال : ما أَدْرِي ( أَيُّ الدُّهْمِ هُو ، | وَأَيُّ دُهْم الله هُوَ أَيْ ) : أَيُّ الخَلْق | هو ، و ( أَيّ خَلْق الله هو ) . | | ( و ) الدُّهَيْمُ ( كَزُبَيْرٍ : الدَّاهِيَةُ ) | لظُلْمَتِها ( كَأمِّ الدُّهَيْم ) ، وهي من | كُنَاهَا . وفي الصّحاحِ : الدُّهَيْماء | تَصْغِير الدَّهْماء ، وهي الدّاهِيَة ، | سُمِّيت بذلك لإظْلامِها . والدُّهَيْمُ : | من أَسماءِ الدَّواهِي . | | ( و ) الدُّهَيْمُ : ( الأَحْمَقُ ) . | | ( و ) أيضاً : اسم ( نَاقَة عَمْرِو بنِ | الزَّبّان ) بنِ مُجالِد ( الذُّهْلِيّ قُتِل | هو وإِخْوَتُه ) ، وكانوا خَرَجُوا في | طَلَب إِبل لهم فَلَقِيهم كُثَيْف بنُ | زُهَير ، فضَرَب أعناقَهم ، ( وحُمِلَت | رُؤُوسَهم ) في جُوالق ، وعُلِّقَت | ( عَلَيْها ) في عُنُقِها ، ثم خُلِّيت | الإِبلُ ، فراحَت على الزَّبّان فقال لمَّا | رأى الجُوالِقَ : أظنُّ بَنِيَّ صَادُوا | بَيْض نَعام ، ثم أَهْوَى بِيَدِه فَأَدْخَلَها | في الجُوالِق فإذا رَأْسٌ ، لَمَّا رآه قال : | آخِرُ البَزِّ على القَلُوصِ فَذَهبت | مَثَلاً ، ( فَقِيلَ ) : أَثْقَلُ من حِمْل |

| الدُّهِيْم ، و ( أَشْأَمُ ) من الدُّهَيْم | نقَله شَمِر . قال سَمِعْتُ اْبنَ | الأَعرابيّ يروي عن المُفَضَّل | هكذا ، قُلتُ : وقولُ الكُمَيت حُجَّة | له وهو قَولُه : | % ( أَهْمدانُ مَهْلاً لا يُصبِّح بُيُوتَكم % | بجُرْمِكُمُ حِمْلٌ الدُّهَيْم وما تَزْبِي ) % | | وقيل : غزا قومٌ من العَرَب قوماً ، | فقُتِل منهم سَبْعَةُ إِخوة ، فَحُمِلُوا على | الدُّهَيْم ، فصار مَثَلاً في كُلّ داهِيَة . | | ( ودَهَّمَت النَّارُ القِدْرَ تَدْهِيماً : | سَوَّدَتْها ) ، عن اْبنِ شُمَيْل . | | ( و ) قال الأزهَرِيُّ : ( المُتَدَهَّم ) | و ( المُتَدَأَّمُ ) والمُتَدَثِّر هو | المَجْبُوسُ المَأْبونُ . | | ( وَكَزُبَيْر : ثَوابَةُ بنُ دُهَيْم ) ، عن أَبِي | مُحَمَّد الدارِميّ ، ( والقَاسِم بنُ دُهَيْم ) | البَيْهَقِيّ رَحَل إِلى عبد الرزاق | ( مُحَدِّثان ) . واْبنُ الأَخِير مُحَمَّدُ بنُ | القَاسِم ، رَوَى عنه يَعْقُوبُ بنُ محمد | الفَقَيه شَيْخ الحاكم . ( وكَغُراب | وَأَحْمَد وعُثْمان أَسماء ) ، ومن الثَّاني | وَالِدُ الإِمامِ الزَّاهِد إِبراهيمَ بنِ أَدْهَم | الحَنْظَلِيّ ، رضي الله عنه ، وَنَفَعَنا به . | | ( و ) من المجاز : ( حَدِيقَةٌ دَهْماءُ | ومُدْهَامَّةٌ ) أي : ( خَضْراء تَضْربُ إلى | السَّوادِ نَعْمَةً ورِيًّا ، وقد ادهامَّ | الزَّرعُ : عَلاهُ السَّوادُ رِيًّا ، ( ومنه ) | قَولُه تَعالى : ! 2 < مدهامتان > 2 ! أي : | سَوْدَاوَان من شِدَّةِ الخُضْرة من | الرِّيّ . يقول : خَضْرَاوَان إلى | السَّوادِ من الرِّيّ ، وقال الزّجاجُ : | أي تَضْرِب خُضْرَتُهما إلى السَّواد ، | وكُلُّ نَبتْ خَضِر فَتَمام خِصْبِهِ ورِيّه | أن يَضْرِب إلى السَّواد . والدُّهْمَةُ | عند العَرَب : السَّواد ، وإنما قيل | للجَنّة مُدْهَامَّة لشِدَّة خُضْرَتِها . | يقال : اسوَدَّتْ الخُضْرة أي : |

| اشتَدَّت ، وفي حَدِيث قُسّ : | ورَوْضَة مُدْهَامَّة أي : شَدِيدَةُ | الخُضْرة المُتَنَاهِية فيها كَأَنَّها سَوداءُ | لِشِدَّة خُضْرَتِها ، والعربُ تَقولُ لكُلّ | أخْضَرَ : أَسودَ ، وَسُمِّيت قُرَى | العِراق سَواداً لكثرة خُضْرَتِها . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَك عَلَيْه : | | الدَّهْمُ : الجَماعةُ الكَثِيرة والجَمْع | الدُّهُوم ، قاله اللّيثُ . وَأَنْشَد : | % ( جِئْنا بِدَهْم يَدْهَم الدُّهُوما % | مَجْرٍ كأنَّ فَوْقَه النُّجُومَا ) % | | وهو في الصّحاح كَذلِكَ ، ولكِنّه | قال : العَدَدُ الكَثِير ، ومِثلُه في | التَّهْذِيب . ومنه قولُ أَبي جَهْل : ما | تَسْتَطِيعُون يا مَعْشَر قُرَيْش وأنتم | الدَّهْم أن يَغْلِب كُلُّ عَشْرة منكم | وَاحِداً منهم . قالَه لَمَّا نَزل قَولُه | تَعَالى : ! 2 < عليها تسعة عشر > 2 ! . | | وجاء دَهْمٌ من النّاس أي : كَثِير . | وفي الحَدِيثِ : مُحَمّد في الدَّهْم | بهذا القوز . وفي حَدِيثٍ آخر | لبَشِير بنِ سَعْد : فأدرَكَه الدَّهْمُ | عند اللَّيل . ويقال : أَتَتْكُم الدَّهْماءُ | أي : الدَّاهِيَة السَّوداء المُظْلِمَة . وفي | حَدِيثِ حُذَيْفَة وذَكَر الفِتْنَة فقال : | أَتتكُم الدُّهَيْماءُ تَرمِي بالنَّشَف ، ثم | التي تَلِيها ترمي بالرَّضْفِ قال | شَمِر : أراد بها الفِتْنَة السَّوداءَ | المُظْلِمَة ، والتَّصْغِير للتَّعْظِيم وبَعضُ | النّاسِ يذهَبُ بالدُّهَيْماء إلى الدُّهَيْم | وهي الدَّاهِيَة . والدُّهْم : الغائِلَةُ . | ومنه الحَدِيثُ : من أَرادَ أَهْلَ | المَدِينة بِدَهْم أي : بِغَائِلةٍ من أَمْر | عَظِيم يَدْهَمُهم أي : يَفْجَؤُهم . |

| | ورماد أَدْهَمُ : أَسْودُ . قال الراجِزُ : | % ( غير ثَلاثٍ في المَحَلّ صُيَّمِ % ) % | % ( روائم وهُنَّ مثل الرُؤَّمِ % ) % | % ( بعد البِلَى شِبْه الرَّمادِ الأَدْهَم % ) % | | ورَبْع أَدْهَم : حَدِيثُ العَهْد | بالحَيّ ، وَأَربُعٌ دُهْم ، قال ذو الرُّمَّة : | % ( أَلِلأربُعِ الدُّهم اللّواتِي كأنها % | بَقِيَّةُ وَحْيٍ في بُطونِ الصَّحائِفِ ) % | | وقد سَمُّوا دَاهِماً . | | وبنو دُهْمانَ ، كَعُثْمانَ : بَطْن من | هُذَيْل ، قال صَخْر الغَيّ : | % ( وَرَهْطُ دُهْمانَ وَرَهْطُ عادِيَهْ % ) % | | قُلتُ : وهم بنو دُهْمانَ بنِ سَعْد بنِ | مَالِك بنِ ثَوْر بن طابِخَةَ بن لِحْيان بنِ | هُذَيْل . وفي جُهَيْنَة دُهْمانُ بنُ مالِك | اْبنِ عَدِيّ بَطْن ، منهم عَبْدُ الله بنُ عَبْدِ | اْبنِ عَوْف وهو الصَّحابِيّ رضي الله | تعالى عنه ، وهو القائِلُ بَيْنَ يَدَيْه | [ & ] في صَفّ | القتال : | % ( أنا اْبنُ دَهْمانَ وَعَوفٌ جدّي % ) % | % ( إِنَّا إِذا عُدَّت بَنُو مَعَدِّ % ) % | % ( نُعَدُّ في جُمْهُورِها الأَشَدِّ % ) % | | وفي أَشْجَع : دُهْمانُ بنُ نَعار بنِ | سُبَيْع بن بَكْر بن أَشْجَع ، وَوَلدُه | المُعَمَّر نَصْر بنُ دُهْمان الذي قيل فيه : | % ( ونَصْرُ بنُ دُهْمانَ الهُنَيْدةَ عاشَهَا % | وسَبْعِين عاماً ثم قُوِّم فانْصاتَا ) % | | % ( وعادَ سَوادُ الرأسِ بعد ابْيِضَاضِه % | وراجَعَه شَرْخُ الشَّباب الذي فَاتَا ) % | | ومن وَلَدِه : جاريةُ بنُ جَمِيل بنِ | نُشْبَة بن قُرْط بن مُرَّة بنِ نَصْر بنِ | دُهْمان ، شَهِد بَدْراً . |

| | وفي قَيْس عَيْلان : دُهْمانُ بنُ عَوْف | اْبنِ سَعْدِ بن ذُبْيان بَطْن من بَنِي مُرَّة بنِ | عَوْف . ودُهْمانُ بنُ عَيْلان أخو قَيْس ، | وهم أَهْلُ بَيْت من قَيْس يُقال لهم : بنو | نَعَامةَ . | | وفي هَوَازن : دُهْمَانُ بنُ نَصْرِ بنِ | مُعَاوِيةَ بنِ بَكْر بنِ هَوَازِن . | | وفي الأزد : دُهْمانُ بنُ نَصْرِ بنِ | زَهْرانَ ، ودُهْمانُ بنُ مُنْهِب بنِ | دَوْس بنِ عَدْنَان بن زَهْران ، منهم : | عَمْرُو بنُ حُمَمَةَ الدَّوْسِيّ الذي تقدَّم | ذِكرُه في ق ر ع ، وبهذا تَعْلَم أن | قولَ الهَجَريّ : دُهْمانُ : نصر | وأشجع ولَيْسَ في العَرَب غيرهما ، | غير وَجِيه . |

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٥٤٦
دَهِمَهُمْ 1 دَهِمَهُمْ أدهم دهم دهمهم (S, Msb) and دَهَمَهُمْ, (Msb,) aor. دَهَمَ , (S, Msb,) inf. n. دَهْمٌ, (TA,) It (an event, S, Msb) came upon them, or happened to them, suddenly, unexpectedly, without their being aware of it, or without any previous cause; surprised them; took them by surprise, or unawares: (Msb:) or دَهَمَكَ and دَهَمَكَ, aor. دَهَمَ , it (anything) came upon thee so as
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٢١
دَهَِمَ دَهَِمَ A ( n. ac. دَهْم 1 ), a. Came upon unexpectedly. دَهَّمَ دَهَّمَ II , a. Blackened. أَدْهَمَ أَدْهَمَ IV , a. Vexed, grieved. اِدْهَمَّ اِدْهَمَّ IX , a. Was black or dark green. دَهْم دَهْم 1 , ( pl. دُهُوْم 27 ), a. Multitude, host- دُهْم دُهْم 3 , a. Last three nights of a lunar month. دُهْمَة دُهْمَة 3t , a. Blackness. أَدْهَمُ أَدْهَمُ 14 , ( pl. دُهْم 3 ), a.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٠٬١٢٥
دهم دَهِمَ - يَدْهَمُ (دَهَمَ - يَدْهَمُ) - أَدْهَمَ - يُدْهِمُ - مُدْهَم - مُدْهَامّ - مُدْهَامّة - مُدْهامَّتان دَهِمَ - يَدْهَمُ (دَهَمَ - يَدْهَمُ) + كائن أو شيء أو أمر + كائناً أو شيئاً: يتغلغل فيه: يدخل فيه بخفاء وينتشر بكثرة وتشعب فيغشاه ويفشي فيه: يتحرك نحو كائن آخر بحركة مفاجئة من جهة ومتخفياً مستعيناً بالعتمة أو بساتر أسود من جهة
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٠ (الإجمالي: ٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

    الآيات التي ورد فيها(١)

    1. مُدْهَامَّتَانِ

      İki yemyeşil

    تحليل الجذر

    تعريف الجذر والخلاصة

    AlanDeğer
    Kökدهم
    YapıÜçlü
    Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
    Bağlamsal Yakın Köklerخضر, غشي, سود
    Zıt Kökبيض
    Çekirdek Özet 1Suya ve nîmete tam doymaktan ötürü yeşilliğin koyulaşıp siyaha çalması; aniden bürüyüp örten yoğun karartı
    Çekirdek Özet 2Cennet bahçelerinin tükenmez canlılığını, sınırsız beslenmişliğini ve kemâl noktasındaki göz alıcı tazeliğini niteleme
    Çekirdek Özet 3Varlığın veya nîmetin kemâl derecesine ulaştığında dışa vurduğu kesif, doymuş ve örtücü yoğunluk hali
    Kritik Hata RiskiKökün siyahlık vurgusunu cansızlık, kasvet veya karanlık sanarak ayetteki nîmet kemâlini ve tazeliğin zirvesini görememek

    التحليل الثنائي

    Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
    دهBir anda bürüyen, akıp dolan, şaşırtıcı ve karşı konulmaz bir yoğunlukla kaplayan hareket; bu çekirdek دهر kökünde zamanın insanı kuşatan ezici akışında, دهق kökünde bardağın taşarcasına dolmasında, دهن kökünde nesnenin içine işleyen yumuşak ve akışkan sıvıda, دهي kökünde ise aklı bürüyen ansızın gelişen musibette görülürمAkışkanlığı, toplanmayı ve kuşatıcı derinliği simgeleyen م harfi, kaplama ve dolma hareketine kesif bir hacim, renk koyuluğu ve bütünüyle içine alan bir derinlik katarak kökü suya ve renge doymuş siyahımsı yoğunluğa dönüştürmüştür

    التحليل التصويري للحروف

    BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
    دkapı; giriş, geçiş, hareketBir mahalle veya alana aniden açılma, eşikten içeri girerek sahaya bütünüyle nüfuz etme hareketini başlatır
    هkollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesVarlığın birdenbire ortaya çıkışını, heybetle belirmesini ve bakışları üzerine çeken canlılığını imler
    مsu; akış, çokluk, derinlikÇokluğu, derin su doygunluğunu, sıvı akışkanlığını ve kuşatıcı kütlesel birikimi temsil eder
    دهمGiriş yapan, birden beliren ve derin bir dolulukla her yeri kaplayan hareketEşikten taşarak ansızın sahayı dolduran ve suya kanmışlığın getirdiği kesif yoğunlukla her yönü bürüyen doygunluk ve örtücülük

    الاستعمال التاريخي والمبكر

    AlanVeri
    İlk fiziksel anlamÇöl hayatında ve atçılıkta katıksız yağız/kara renk; bol sulanma ve aşırı tazelik sebebiyle bir bitkinin ya da otlağın koyu yeşilden siyaha çalması; gecenin zifiri karanlığı ve ateşten kararmış yemek kazanı
    Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî şimşeğin parlaklığını ve bürüdüğü gece karanlığını tasvir ederken kökün siyahlık ve bürüme anlamını şu beytiyle kaydetmiştir: أَمِنْكِ البَرْقُ أَرْقُبُهُ فَهَاجَا / فَبِتُّ إِخَالُهُ دُهْماً خِلاَجَا
    Erken Arapça kullanımErken dönem lügatlerinde ordunun veya kalabalığın aniden baskın yapması دَهَمَتْهُمُ الخَيْلُ kalıbıyla, altı kararmış kazan ise دَهْمَاءُ ismiyle anılmıştır; ayrıca Kitâbü'l-ʿAyn içinde yer alan şu beyit kökün ansızın kaplayan kesif kalabalık mânasını pekiştirir: جَاءُوا بِدَهْمٍ يَدْهَمُ الدُّهُومَا / فَجْرٍ كَأَنَّ فَوْقَهُ النُّجُومَا

    المصدر Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’l-Hüzeliyyîn.

    الطبقة الاشتقاقية السامية

    Sami dil ailesinde دهم kökü, öncelikle karanlık basması, aniden kuşatma, kütlesel kalabalık ve koyu renk semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan sesçil yansımaları sınırlı olmakla birlikte, güney kolunda (Arapça ve Güney Arabistan epigrafik izlerinde) özellikle koyuluk, karaltı ve bir şeyin aniden veya kütle halinde hücum etmesi ekseninde sabitleşmiştir. Kökün içindeki ده ikili tabanı, Sami dillerinde "şaşırtıcı, ansızın vuran, bürüyen kuvvet" kökleriyle (Aramice ve Süryanicedeki ezici kuvvet ve zaman çağrışımlarıyla) fonetik ve semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada bu kök iki belirgin hatta dallanmıştır: Biri fiziksel optik düzlemde koyu yeşilin doymuşluktan ötürü siyaha dönmesi (klorofil ve su doygunluğu), diğeri ise dinamik düzlemde bir insan topluluğunun ya da atlı birliğin baskın yaparak sahayı karaltı halinde kaplamasıdır. Bu durum kökün Sami havzasında derin bir "yoğun karaltı ve kuşatıcı doluluk" matrisine dayandığını kanıtlar.

    درجة الثقة Güçlü

    المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

    التحليل الاشتقاقي

    KatmanVeriAçıklamaGüven
    İç Arapça etimolojik yönدهم ile دهن ve دهر akrabalığıİç bünyede yağ/su doygunluğu (دهن) ve her şeyi bürüyen zaman/kuşatıcı güç (دهر) kavramlarıyla birleşerek kesif, yağlı ve doymuş bir siyah-yeşilliğe işaret ederKesin
    Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça ortak matrisiKuzeybatı dillerinde kök izi zayıf kalırken Güney Sami zemininde koyu karaltı, yağız at ve sürülerin araziyi bürüyen kalabalığı mânasında ortaklaşırGüçlü
    Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü dizilimin doğrudan ve güvenilir bir morfolojik soydaşı tespit edilememiştirVeri bulunamadı

    المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

    الجذور الشقيقة (التقاليب)

    KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
    دهمAnlamlıKararma, bürüme, suya doymaBol nîmet ve su sebebiyle koyu yeşilden siyaha çalma, aniden kaplamaHedef kök; Kur'an'da geçer
    دمهAnlamlıEzme, çiğneme, silip süpürmeBir şeyi ayaklar altında çiğneyip düzlemek veya toprağı ezmekTers permütasyon; Kur'an'da geçmez
    هدمAnlamlıYıkma, çökertme, yerle bir etmeAyakta duran bir yapıyı temelinden sarsıp aşağı indirme, yok etmeOrtak harfler, zıt hareket yönü; Kur'an'da geçer
    همدAnlamlıSönme, kuruma, hareketsiz kalmaAteşin kül olup sönmesi, toprağın kuruyup bitkisiz ve hareketsiz kalmasıدهم kökündeki canlı su doygunluğunun tam zıddı; Kur'an'da geçer
    مدهAnlamlıÖvme, methetme, uzatmaBir kimseyi yüzüne karşı methetme, mânayı yayma ve uzatmaمدح köküyle harf değişimi ilişkisi; Kur'an'da geçmez
    مهدAnlamlıDöşeme, hazırlama, elverişli kılmaYeri yaşanabilir ve oturulabilir şekilde düzleyip hazır hale getirmeKarşı konulmaz kuşatma yerine düzenleyici serilme; Kur'an'da geçer

    الجذور المجاورة والجذر المضاد

    Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
    دهمMerkezKoyu yeşillik ve bürüyen doygunlukSuya ve besine tam doygunluktan ötürü yeşilliğin siyaha yaklaşmasıdırAşırı nîmetten kaynaklanan kesif bir dirilik ve örtücülük bildirir
    خضرKomşuYeşillik ve tazelikRengin doğrudan yeşil tonunu bildirir; دهم gibi siyahımsı doygunluk aşamasını içermesi şart değildirBitkinin genel canlılık rengidir, kemâl derecesindeki koyulaşmayı şart koşmaz
    غشيKomşuKaplama ve bürümeBir şeyin üzerini örtüp görünmez kılma hareketidir; renkle doğrudan bağlı değildirMekânsal veya zihinsel bürümeyi anlatır, bitkisel doymuşluk taşımaz
    سودKomşuSiyahlık ve hâkimiyetRengin bizatihi kendisini ve mutlak kararmayı bildirirSalt siyahlıktır; دهم kökündeki su bolluğundan kaynaklanan parıltılı koyuluk nüansından uzaktır
    بيضZıtBeyazlık, açıklık ve aydınlıkRenkte açıklığı, parlak beyazlığı, örtünün açılıp aydınlanmasını ifade ederKoyu karartının, gölgeli doygunluğun ve siyahımsı kesafetin karşıtıdır

    مقابلات المعنى في لغات أخرى

    DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
    ArapçaدهمSuya doymuş koyu yeşillikAşırı su, nîmet ve tazelik sebebiyle rengin siyaha çalması ve göz alıcı bir kesafet kazanmasıKesin
    Latinceviridissimus, pullusSimsiyah kesilmiş koyu yeşil"Viridissimus" en koyu yeşili, "pullus" ise koyu-kara tonu verir; fakat su doygunluğunun getirdiği dirilik hissini tam kapsamazGüçlü
    İngilizceluxuriant dark-green, blackened with verdureAşırı yeşillikten kararmışAşırı klorofil ve sulanma neticesinde siyaha çalan zengin bitki örtüsünü ifade ederGüçlü
    Almancatiefdunkelgrün, üppig grünendÇok koyu yeşil, gümrahBitki örtüsünün taşkın büyüme ve suyla kararmış yoğunluğunu açıklarGüçlü
    Fransızcad'un vert très sombre, luxuriantÇok koyu yeşil, taşkın canlılıkSuyun bolluğundan siyaha çalan yaprak ve bahçe dokusunu anlatırGüçlü

    المصدر Lane’s Arabic-English Lexicon, Georges Ausführliches Lateinisch-Deutsches Handwörterbuch.

    الوجوه والنظائر

    Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
    مُدْهَامَّتَانِSuya, nîmete ve tazeliğe doymuşluktan ötürü koyu yeşilden siyaha çalan iki cennet bahçesiÂhirette alt derecedeki iki cennetin üstündeki iki yüce cennet bahçesini vasfeden eskatolojik mükâfat bağlamı (Rahmân 55:64)

    سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

    DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
    KelamAhiret ahvali ve cennet nîmetlerinin ebediyetiCennet nîmetlerinin eksilmeyen, solmayan ve sürekli kemâl üzere olan ontolojik doygunluğuCennetteki canlılığın çürüme taşımayan mutlak kemâli ve yetkinliği
    FıkıhVeri bulunamadıFıkhî hüküm ve ahkâm sahasında kök ıstılahî bir terim olarak yer almazVeri bulunamadı
    TefsirCennet tasvirleri ve lafızların belâgat tahlili{مُدْهَامَّتَانِ} lafzındaki if'illâl (veya if'îlâl) vezninin renkteki ve vasıftaki aşırılığı (mübalağayı) göstermesi; yeşilin en kâmil halinin siyaha çalmasıBitkinin sulanma ve canlılıkta son noktaya erişmesiyle rengin kararması
    HadisFiten ve melâhim rivayetleri ile at tasvirleriKaranlık fitnelerin bürümesini anlatan اَلدُّهَيْمَاءُ nitelemesi ve atların en hayırlısını anlatan yağız at (الأَدْهَم) vasfıKarartıcı, bürüyücü felaket veya asil ve saf bir koyuluk

    تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

    SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
    DiniEskatolojik nîmet ve mükâfatKemâl derecesinde doymuşlukİlahi lütfun sınırsızlığını ve nîmetin tazelikte zirveye ulaştığını hissettirmeCennet bahçelerinin solgunluktan uzak, daimi ve gümrah bir canlılıkta olduğunu gösterirKesin
    İlmiBotanik ve klorofil yoğunluğuAşırı fotosentez ve su doyumuBitki hücresindeki sıvı basıncının ve pigment sıklığının maksimum seviyeye çıkmasıBitkiler suya ve minerale tam doyduğunda yaprak rengi açık yeşilden siyaha yaklaşan koyu yeşile dönerGüçlü
    SiyasiToplumun ezici çoğunluğuSevad-ı âzam (büyük kitle)Toplumsal gövdenin meşruiyet ve güç zeminini oluşturmaKlasik lügatte الدهماء lafzı avam ve halk kalabalığı demektir; siyasal istikrarı sağlayan kitle gücünü simgelerGüçlü
    İktisadiÜretim ve kaynak bolluğuDoygunluk ve atıl kapasitesizlikKaynakların eksiksiz beslenmesiyle hasılanın en yüksek verim düzeyine çıkmasıToprağın ve üretim faktörlerinin hiçbir kuraklık çekmeden tam kapasite ürün vermesi halidirMuhtemel

    التماثل في العلوم العددية والإنسانية

    Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
    Sayısal bilimlerDoygunluk sınırı (saturation point) ve optik yoğunlukBir çözeltinin artık çözünen madde alamayacak denli dolması veya bir ortamın ışığı soğuracak ölçüde kütlesel partikül yoğunluğuna ulaşarak kararmasıGüçlü
    Beşeri bilimlerKültürel ve toplumsal yoğunlaşma (kemâl noktası)Bir medeniyetin veya kurumun kaynak, nüfus ve tecrübe bakımından zirveye çıkarak tüm alanı kaplaması ve dış etkenlere karşı kendi iç yoğunluğunu korumasıMuhtemel

    التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

    AlanAçıklama
    Modern daraltma riskiKelimeyi sadece alelade bir "yeşillik" veya kökteki siyahlık vurgusuna takılarak "karanlık ve kasvetli iki yer" olarak tercüme etmek
    Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'ın bu kökü seçmesi, bahçelerin sıradan bir yeşillik değil, suyun ve nîmetin bolluğundan yaprakları siyahımsı bir koyuluğa bürünmüş nihai bir tazelik ve canlılık şaheseri olduğunu bildirmesidir
    Yanlış anlamanın doğuracağı hataRahmân suresindeki nîmet hiyerarşisinin kavranamaması; cennet tasvirinin sıradan bir tabiat manzarasına indirgenerek ilahi lütfun mükemmellik derecesinin gözden kaçırılması

    خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

    SoruCevap
    Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın tek bir kelimeyle (tek ayet olarak) müstakil bir tabiat ve nîmet zirvesini nasıl resmettiğini gösterir; Arap dilinde rengin kemâle erdiğinde zıddına yaklaşması inceliğini anlamayı sağlar
    Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Rahmân suresindeki cennetlerin derecelendirilmesini ve müttakilere vadedilen bahçelerin fiziksel-estetik üstünlüğünü bildiren ayet grubunda belirleyicidir (Rahmân 55:62-66)
    Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeşilliğin yalnızca açık ve parlak renkle övülebileceği zannını düzeltir; bitkide asıl verim, gümrahlık ve canlılık zirvesinin suya kanmışlıktan doğan koyu siyahımsı ton olduğunu öğretir

    التركيب النهائي والنموذج الرياضي

    • Somut anlamBitkinin ve toprağın suya tam kanması neticesinde yeşil rengin aşırı yoğunlaşarak siyaha çalması; aniden sahayı kaplayan kütlesel karaltı.
    • Soyut anlamBir vasfın, nîmetin veya durumun kendi türündeki doygunluk ve kemâl noktasına erişerek zıddının sınırına yaklaşacak derecede kesifleşmesi.
    • Sistematik karşılıkSistemin iç dinamiklerinin (besin, su, enerji) en üst sınıra ulaşmasıyla ortaya çıkan kusursuz örtücülük ve tükenmez canlılık dengesi.
    • LaTeX modeliS(c,ρ)=lim⁡ρ→ρmax⁡C(ρ)=K
    • LaTeX açıklamasıModelde c canlılık veya renk değişkenini, ρ su ve besin yoğunluğunu temsil eder. Yoğunluk parametresi ρ, erişilebilecek en üst doygunluk seviyesi olan ρmax⁡ değerine yaklaştıkça, sistemin dış görünümü olan renk fonksiyonu C(ρ), klorofilin ve nîmetin kemâli olan koyu siyahımsı kararlılık durumuna (K) evrilir. Bu da cennet bahçelerinin aşırı dirilik ve su doygunluğu ile kazandığı nihai estetik kemâli simgeler.
    النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: د