ذبب
ذ - ب - ب
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ١
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ٩
Zubab sinek demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Zubab sinek demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٥٦باب الذّال والباء
ب ذ، ذ ب يستعملان
بذ:
تقول العربُ بَذَّ يَبُذُّ بَذّاً إذا خَرَجَ شيءٌ على الآخر في حُسْن أو عَمَل كائنا ما كانَ.
والبَذاذةُ: سُوءُ الهَيْئة، ورجلٌ باذُّ الهَيئة، ولقد بَذِد وأَبَذَّهُ غَيْرُهُ.
ذب:
ذبَّ يَذِبُّ ذُبُوباً وهو يُبْسُ الشَّفَةِ، وقد ذَبَّتْ شَفَتاه وهما ذابَّتان، والجميع الذَّوابّ.
وهو يَذُبُّ في الحَرْبِ عن حَريمه وأصحابه، أي يدفَع عنهم ذَبّاً.
والمِذَبَّةُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٧٦الذَبُّ: المنعُ والدفعُ. وقد ذَبَبْتُ عنه. وذَبَّبَ، أي أكْثَرَ الذَبَّ. يقال طِعانٌ غيرُ تذبيبٍ إذا بُولغ فيه. وذَبَّبْنا لَيْلَتَنا، أي أَتْعَبْنا في السير. ولا ينالون الماء إلا بقَرَبٍ مُذَنِّبٍ، أي مُسْرِعٍ، قال الشاعر:
مُذَبِّبَةً أَضَرَّ بها بُكـوريوتَهْجيري إذا اليَعْفورُ قالا
وجاءنا راكبٌ مُذَبِّبٌ، وهو العَجِلُ المنفردُ. وظِمْءٌ مُذَبِّ[ٌ، أي طويلٌ يَسارُ إلى الماءِ من بُعْدِ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٤٥٣ذ ب ب
ذبّ عن حريمه وذيّبَ عنه.
قال الطرماح: أذبب عن أحساب قحطان إنني أنا ابن بني بطحائها حيث حلّت وذبّت شفتاه من العطش.
قال: هم سقوني عللا بعد نهل مـن بعـد مـا ذب السـان وذبـل وإنه لأزهى من الذباب.
وهو أهون عليّ من ونيم الذباب.
وأبخر من أبي الذبان وهو عبد الملـك بـن مـروان.
وفـرس مذبـوب: دخـل الذباب في منخره.
وتذبذب الشيء: ناس في الهواء.
والمنافق مذبذب.
وناست
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٦٨٦الذَّبُّ: الدَّفْعُ والـمَنْعُ. والذَّبُّ: الطَّرْدُ.
وذَبَّ عنه يَذُبُّ ذَبّاً: دَفَعَ ومنع، وذَبَبْت عنه. وفُلانٌ يَذُبُّ عن حَرِيمِه ذَبّاً أَي يَدْفَعُ عنهم؛ وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: إِنما النِّساءُ لَحْمٌ على وَضَمٍ، إِلا ما ذُبَّ عنه؛ قال: مَنْ ذَبَّ منكم، ذَبَّ عَنْ حَمِـيمِهِ، * أَو فَرَّ منكم، فَرَّ عَنْ حَريمِهِ وذَبَّبَ: أَكْثَرَ الذَّبَّ.
ويقال: طِعانٌ غيرُ تَذْبِـيبٍ إِذا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٢١* ذ ب ب * * الذَّبُّ * المنع والدفع وبابه رد و * الذُّبَّانةُ * بالضم وتشديد الباء ونو قبل الهاء واحدة * الذُّبَابُ * ولا تقل ذبانة بالكسر وجمع الذباب في القلة * أذِبَّةٌ * والكثير * ذِبَّانٌ * كغراب وأغربة وغربان أبو عبيدة أرض * مَذَبَّةٌ * بفتحتين ذات ذباب الفراء أ { ض * مَذْبُوبَةٌ * كموحوشة من الوحش و * المِذَبَّةُ * بكسر الميم ما يُذَب به الذباب و * الذَّبْذَبُ * كالمذهب الذكر و *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬١٢٧ذب عنه يذب ذبا: دفع ومنع وذببت عنه، وفلان يذب عن حريمه ذبا أي يدفع عنهم، وفي حديث عمر رضي الله عنه إنما النساء لحم على وضم إلا ما ذب عنه ، قال:
من ذب منكم ذب عن حميمه
أو فر منكم فر عن حريمه والذب: الطرد، ومن المجاز: أتاهم خاطب فذبوه: ردوه.
وذب فلان يذب ذبا: اختلف فلم يستقم ويوجد في بعض النسخ بالواو بدل الفاء في مكان واحد.
وذب الغدير يذب: جف في آخر الحر، عن ابن الأعرابي،
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٠٧ذَبَّ
ذَبَّ U ( n. ac. ذَبّ 1 )
a. [ acc. & 'An ], Drove away; repulsed, repelled from.
b. [ 'An ], Defended.
c. Forbade to.
d. I ( n. ac. ذَبّ 1 , ذَبَب 4 , ذُبُوْب 27 ), Became dry; dried, withered up.
e. Became lean, emaciated.
f. Drew to its close ( day ).
g. [ pass. ], Became possessed, insane.
ذَبَّبَ
ذَبَّبَ II ,
a. see I (b) , ( f ).
c. [ Fī ], Exerted, tired himself
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٣٬٣٠٠ذبب
ذَبَّ - يَذُبُّ - ذُبَابَة - ذُبَاب
ذَبَّ - يَذُبُّ + كائن + كائناً أو شيئاً + عن كائن أو شيء أو مكان: يدفعه ويطرده عنه بشكل متكرر ومعاود: يدفع ويبعد شيئاً أو كائناً عن مكانه، والذي لا يلبث أن يعود من نفسه إلى ذات المكان أو قربه فيدفعه ويبعده مرة أخرى ، ثم يعود اليه فيبعده مرة أخرى وهكذا
ذُبَابَة: على وزن " فـُعالة": اسم فعل بمعنى مفعول
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٥ (الإجمالي: ٢٢)
- سلب
الآيات المشتركة: ١ · Onlardan kapar
- طلب
الآيات المشتركة: ١ · Onu talep eder
- نقذ
الآيات المشتركة: ١ · “Enkaz” kirpi, “nakize” ise zırh demektir
- ضعف
الآيات المشتركة: ١ · Katlanmış deri demektir
- ضرب
الآيات المشتركة: ١ · Örnek verdi
- جمع
الآيات المشتركة: ١ · Yumruk demektir
- دون
الآيات المشتركة: ١ · Dane, inek yavrusuna denir
- مثل
الآيات المشتركة: ١ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- سمع
الآيات المشتركة: ١ · İşiten
- دعو
الآيات المشتركة: ١ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- خلق
الآيات المشتركة: ١ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- أنس
الآيات المشتركة: ١ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
الآيات التي ورد فيها(١)
… لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ
Sinek
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ذبب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دفع, حمي, طرد |
| Zıt Kök | جلب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi kovuldukça tekrar tekrar savmak, defetmek ve kovmak |
| Çekirdek Özet 2 | En zayıf varlık karşısında bile savunma ve geri alma acziyetini ortaya koyarak sahte ilahların yetersizliğini ilan etme |
| Çekirdek Özet 3 | Savunma ve himaye kudretinin mutlak yaratıcıya ait olduğu, sahte otoritelerin ise mikro düzeydeki bir kaybı bile engelleyemeyeceği |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca alelade bir haşere adına indirgeyip kökteki sürekli savunma, savuşturma ve geri alma mücadelesini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ذب | Kararsız biçimde hareket etmek, iki yön arasında gidip gelmek, itip savmak; bu çekirdek hızla kesip ayırmayı anlatan ذبح ve iki taraf arasında tereddütle gidip gelmeyi anlatan ذبذب köklerinde de görülür | ب | Savma, kovma ve karşı koyma eylemi katlanarak süreklilik kazanmış; kovulan şeyin geri gelmesi ve buna karşı verilen döngüsel defetme hareketi kök anlamına yerleşmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ذ | Kapı (د harfinden türetme, sızma ve geçiş sesi); aralıktan sızma, yönelme ve hareket | Savunulan sınıra doğru yönelen harici hareket veya aradan içeri sızma hamlesi |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, sınırları belirlenmiş alan | Korunması gereken mahrem alanı, barınağı veya bünyeyi temsil eder |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, sınırları belirlenmiş alan | Sınırı ihlal eden unsura karşı alandan dışarıya doğru gösterilen ikinci direnç ve kapanma hamlesi |
| ذبب | Mahrem veya korunan alana sızmaya çalışan unsurları sınır boyunda ısrarla geriye püskürtme, defetme ve savuşturma hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kovuldukça geri dönen sinek ve benzeri haşeratı el veya aletle sürekli kovmak, defetmek; susuzluk veya sıcaktan dudakların kuruyup büzüşmesi; develerin sinek hücumu sebebiyle yerinde duramayıp huzursuzca kıpırdanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairleri kökü himaye altındakileri savunmak ve sineklerin verdiği huzursuzluğu anlatmak için kullanmıştır: فكأَننا فيهم جِمالٌ ذَبَّةٌ / أُدْمٌ، طَلاهُنَّ الكُحَيْل وَقار beytinde sinek hücumundan ötürü bir yerde duramayan huzursuz develer tasvir edilir |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer'in kadınların korunmasını tembihleyen şu ifadesinde savunma anlamı öne çıkar: إِنما النِّساءُ لَحْمٌ على وَضَمٍ، إِلا ما ذُبَّ عنه (Kadınlar savunulup korunmadıkça et tahtası üzerindeki açık et gibidir). Tırmâh ise kabilesini müdafaa etmesini şöyle ifade eder: أذبب عن أحساب قحطان إنني / أنا ابن بني بطحائها حيث حلّت |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ذبب kökü, Sami dillerinde vızıltılı uçuş, kanat çırpma, titreme ve bu kökten türeyen haşere adlarıyla köklü bir ortak mirasa dayanır. Akatçada zumbu veya zumbū, İbranicede zevuv (זְבוּב), Süryanicede debbābā (ܕܒܒܐ) ve Aramicede didbevā biçimlerinde yaşayan bu kelime grubu, doğrudan uçan haşeratı ve bilhassa sineği adlandırmak için kullanılmıştır. Kuzeybatı Sami dillerinde isim formu sabit bir böcek türünü imleyecek şekilde daralmışken, Arapçada kök çift yönlü bir canlılık göstermiş; hem kovuldukça dönen hareketinden ötürü haşereye ad olmuş (ذُبَاب) hem de o haşereyi uzaklaştırma çabasından hareketle "savunmak, defetmek, himaye etmek" (ذَبَّ عَنْ حَرِيمِهِ) fiilini kurmuştur. Dolayısıyla Sami dillerindeki ortak onomatopoetik ve biyolojik adlandırma, Arapçanın eylemsel dinamizmiyle savunma ve defetme refleksine dönüşmüştür.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Israrla kovmak, savunmak ve yerinde duramamak | Haşereyi kovma hareketinden kabile ve haysiyeti savunma eylemine geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akatça zumbū, İbranice zevuv, Süryanice debbābā | Ortak Proto-Sami kökünden türeyen sinek ve uçucu böcek adı | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış bir bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ذبب | Anlamlı | Savmak, defetmek, sinek | Bir zararlıyı ısrarla kovmak veya haysiyetini savunmak | Hedef kök, Kur'an'da geçer |
| بذب | Anlamlı | Üstün gelmek, pejmürde olmak | Bir alanda öne geçmek ya da kılık kıyafeti dağınık ve perişan olmak | Kalb ilişkili kök (بذذ), Kur'an'da geçmez |
| ببذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ذبب | Merkez | Savmak ve korumak | Kovulanın geri gelmesine karşı gösterilen döngüsel ve ısrarlı savunma | Hücumu sürekli püskürtme |
| دفع | Komşu | İtmek ve savuşturmak | Güç kullanarak bir şeyi tek hamlede veya toptan uzaklaştırmak | ذبب kökündeki süreklilik ve geri dönüş döngüsü دفع kökünde şart değildir |
| حمي | Komşu | Korumak ve sahiplenmek | Bir alanın etrafına sınır çekerek ihlallere karşı dokunulmaz kılmak | حمي koruma kalkanını kurmayı, ذبب ise fiilen saldıranı savmayı ifade eder |
| طرد | Komşu | Kovmak ve sürmek | Bir varlığı bulunduğu mekândan bir daha dönmemek üzere uzaklaştırmak | طرد uzaklaştırıp göndermeyi, ذبب ise yakına gelen tacizi püskürtmeyi hedefler |
| جلب | Zıt | Çekmek ve getirmek | Bir şeyi dışarıdan içeriye doğru çekmek, toplamak ve yaklaştırmak | Savuşturmanın ve uzaklaştırmanın zıddı olarak içeri celbetme |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ذبب | Israrla savmak, sinek | Taciz eden şeyi defetme eylemi ve bu eyleme muhatap olan sinek | Kesin |
| Latince | musca, propulsare | Sinek, savuşturmak | Biyolojik ismi ve tehlikeyi püskürtme hareketini ayrı ayrı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | fly, fend off, repel | Sinek, savmak, püskürtmek | Haşere adını ve ısrarlı savunma eylemini iki farklı kelimeyle verir | Güçlü |
| Almanca | Fliege, abwehren, verscheuchen | Sinek, savmak, kovalamak | Saldırıyı savuşturma ve böceği defetme anlam alanlarını kapsar | Güçlü |
| Fransızca | mouche, repousser, chasser | Sinek, geri itmek, kovmak | Taciz edici unsuru uzaklaştırma eylemini karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ذُبَاب (İsim) | Biyolojik sinek ve mutlak acziyetin somut örneği | Putların ve sahte ilahların tek bir sinek dahi yaratamayacakları, sineğin kaptığı bir nesneyi bile ondan kurtaramayacakları bağlamında uluhiyet iddialarının iflasını beyan eden ayet (Hac 22:73) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratma delili ve acziyet | Allah'tan başka hiçbir varlığın en zayıf canlıyı bile yoktan var edemeyeceği ve mülk üzerinde bağımsız tasarruf kuramayacağı | Mutlak kudret karşısında mahlukatın ontolojik yetersizliği |
| Fıkıh | Taharet ve ziyan hükümleri | Akıcı kanı olmayan haşeratın sulara düşmesinin necasete etkisi ve hayvanların telef ettiği şeylerde tazmin sorumluluğu | Eşyanın saflığı ve mikro zararların hukuki statüsü |
| Tefsir | Temsil ve mesel yöntemi | Hac 22:73'te geçen "isteyen de aciz istenen de" ifadesiyle putperestliğin mantıksal ve ahlaki çöküşünün tahlili | Sahte otoritelerin savunma ve geri alma kabiliyetinden yoksunluğu |
| Hadis | Biyolojik hikmet ve savunma | İçeceğe sinek düştüğünde izlenecek yol ile aile ve değerlerin savunulmasını emreden rivayetlerdeki koruma prensibi | Savunma refleksi ve mikro düzeydeki zararın izalesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Acziyet kanıtı | Sahte ilahları geçersiz kılma | En küçük varlığı yaratmaktan ve onun aldığını geri almaktan aciz olan varlığa tapılamaz | Kesin |
| İlmi | Biyoloji ve anatomi | Mikro organizma | Tasarım mükemmelliğini gösterme | Basit görünen bir sineğin sindirim ve hareket sisteminin dahi beşer tarafından taklit edilemeyişi | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve otorite | Savunma zaafı | Sahte otoritenin çöküşü | Kendi sınırlarını ve mülkünü en zayıf saldırgana karşı bile koruyamayan gücün meşruiyet kaybı | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf | Ziyan ve istirdat | Hakiki tasarruf yetkisi | Kendisinden eksiltilen en ufak değeri dahi geri almaya güç yetiremeyen bir mülkiyet iddiasının geçersizliği | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geri püskürtme kuvveti ve kaotik geri besleme | Fiziksel bir alana yaklaşan parçacığın itme kuvvetiyle savuşturulması ve sistemin mikro düzeydeki kaotik müdahalelere karşı koyamaması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Meşru müdafaa ve tecavüzü defetme | Hukukta ve psikolojide sınır ihlallerine karşı geliştirilen döngüsel savunma mekanizması ve direnç refleksi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca sokaktaki sıradan bir böcek türü olarak okuyup kökün ihtiva ettiği "sürekli savunma, defetme ve geri kurtarma mücadelesi" anlamını yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, sahte tanrıların ve güç merkezlerinin en zayıf mikro tehdide karşı bile koruma ve geri alma kabiliyetinden yoksun olduğunu sergileyen ontolojik bir turnusol kâğıdı olarak kullanılır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayeti sadece böceklere dair yüzeysel bir benzetme sayarak egemenlik, yaratma, himaye ve mülkiyet iddialarının kökten reddedildiği tevhidî manifestoyu ıskalamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Şirk koşan aklın yücelttiği putların, kralların ve ideolojilerin kofluğunu en çarpıcı ve somut biçimde ifşa eden acziyet metaforunu kurduğu için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Putperestliğin mantıki tutarsızlığını, yaratma fiilinin yalnızca Allah'a ait olduğunu ve insanın sahte sığınaklarının zafiyetini ele alan meydan okuma ayetlerinde belirleyicidir (Hac 22:73). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Putların veya yaratılmış güç odaklarının azametli görüntülerine aldanıp onlara koruyucu veya rızık verici güç atfeden vehimleri, sineğin kaptığı bir zerreyi bile kurtaramayacaklarını göstererek düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKovuldukça geri gelen sineği sürekli savmak, defetmek ve himaye altındakileri dış saldırılara karşı savunmak.
- Soyut anlamBir varlığın bağımsız egemenlik ve ilahlık iddiasının, en zayıf mikro kayıp karşısında dahi savunma ve geri alma üretememesiyle ontolojik olarak çökmesi.
- Sistematik karşılıkHimaye ve mülkiyetin ancak mutlak yaratma gücüyle kaim olduğu; yaratma kudreti olmayan hiçbir gücün savunma (def) ve geri kurtarma (istinkāz) sağlayamayacağı ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde mikro tehdidi (sineği), eksiltilen veya kapılan nesneyi, ise ilahlık iddiasındaki sahte otoriteyi temsil eder. fonksiyonu mikro tehdidin nesneyi çekip almasını gösterir. Model, sahte otoritenin () ne bu mikro tehdidi bizzat yaratma veya defetme gücüne () ne de kapılan nesneyi geri kurtarma kabiliyetine () sahip olamayacağını mantıksal imkânsızlık üzerinden sembolize eder.