ذبب

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ذ-ب-بالصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ١٥ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».خلقشيأضربأييذببسلبدعوطلبسمعالذُّبَابُضعفألهدونأنس

الجذرالصيغ ٢الآيات ١السور ١المجاورة ١٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

ذبب

ذ - ب - ب

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ٩

Zubab sinek demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Zubab sinek demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٥٦
باب الذّال والباء ب ذ، ذ ب يستعملان بذ: تقول العربُ بَذَّ يَبُذُّ بَذّاً إذا خَرَجَ شيءٌ على الآخر في حُسْن أو عَمَل كائنا ما كانَ. والبَذاذةُ: سُوءُ الهَيْئة، ورجلٌ باذُّ الهَيئة، ولقد بَذِد وأَبَذَّهُ غَيْرُهُ. ذب: ذبَّ يَذِبُّ ذُبُوباً وهو يُبْسُ الشَّفَةِ، وقد ذَبَّتْ شَفَتاه وهما ذابَّتان، والجميع الذَّوابّ. وهو يَذُبُّ في الحَرْبِ عن حَريمه وأصحابه، أي يدفَع عنهم ذَبّاً. والمِذَبَّةُ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٧٦
الذَبُّ: المنعُ والدفعُ. وقد ذَبَبْتُ عنه. وذَبَّبَ، أي أكْثَرَ الذَبَّ. يقال طِعانٌ غيرُ تذبيبٍ إذا بُولغ فيه. وذَبَّبْنا لَيْلَتَنا، أي أَتْعَبْنا في السير. ولا ينالون الماء إلا بقَرَبٍ مُذَنِّبٍ، أي مُسْرِعٍ، قال الشاعر: مُذَبِّبَةً أَضَرَّ بها بُكـوريوتَهْجيري إذا اليَعْفورُ قالا وجاءنا راكبٌ مُذَبِّبٌ، وهو العَجِلُ المنفردُ. وظِمْءٌ مُذَبِّ[ٌ، أي طويلٌ يَسارُ إلى الماءِ من بُعْدِ
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٤٥٣
ذ ب ب ذبّ عن حريمه وذيّبَ عنه‏.‏ قال الطرماح‏:‏ أذبب عن أحساب قحطان إنني أنا ابن بني بطحائها حيث حلّت وذبّت شفتاه من العطش‏.‏ قال‏:‏ هم سقوني عللا بعد نهل مـن بعـد مـا ذب السـان وذبـل وإنه لأزهى من الذباب‏.‏ وهو أهون عليّ من ونيم الذباب‏.‏ وأبخر من أبي الذبان وهو عبد الملـك بـن مـروان‏.‏ وفـرس مذبـوب‏:‏ دخـل الذباب في منخره‏.‏ وتذبذب الشيء‏:‏ ناس في الهواء‏.‏ والمنافق مذبذب‏.‏ وناست
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٦٨٦
الذَّبُّ: الدَّفْعُ والـمَنْعُ. والذَّبُّ: الطَّرْدُ. وذَبَّ عنه يَذُبُّ ذَبّاً: دَفَعَ ومنع، وذَبَبْت عنه. وفُلانٌ يَذُبُّ عن حَرِيمِه ذَبّاً أَي يَدْفَعُ عنهم؛ وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: إِنما النِّساءُ لَحْمٌ على وَضَمٍ، إِلا ما ذُبَّ عنه؛ قال: مَنْ ذَبَّ منكم، ذَبَّ عَنْ حَمِـيمِهِ، * أَو فَرَّ منكم، فَرَّ عَنْ حَريمِهِ وذَبَّبَ: أَكْثَرَ الذَّبَّ. ويقال: طِعانٌ غيرُ تَذْبِـيبٍ إِذا
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٢١
* ذ ب ب * * الذَّبُّ * المنع والدفع وبابه رد و * الذُّبَّانةُ * بالضم وتشديد الباء ونو قبل الهاء واحدة * الذُّبَابُ * ولا تقل ذبانة بالكسر وجمع الذباب في القلة * أذِبَّةٌ * والكثير * ذِبَّانٌ * كغراب وأغربة وغربان أبو عبيدة أرض * مَذَبَّةٌ * بفتحتين ذات ذباب الفراء أ { ض * مَذْبُوبَةٌ * كموحوشة من الوحش و * المِذَبَّةُ * بكسر الميم ما يُذَب به الذباب و * الذَّبْذَبُ * كالمذهب الذكر و *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬١٢٧
ذب عنه يذب ذبا: دفع ومنع وذببت عنه، وفلان يذب عن حريمه ذبا أي يدفع عنهم، وفي حديث عمر رضي الله عنه إنما النساء لحم على وضم إلا ما ذب عنه ، قال: من ذب منكم ذب عن حميمه أو فر منكم فر عن حريمه والذب: الطرد، ومن المجاز: أتاهم خاطب فذبوه: ردوه. وذب فلان يذب ذبا: اختلف فلم يستقم ويوجد في بعض النسخ بالواو بدل الفاء في مكان واحد. وذب الغدير يذب: جف في آخر الحر، عن ابن الأعرابي،
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٠٧
ذَبَّ ذَبَّ U ( n. ac. ذَبّ 1 ) a. [ acc. & 'An ], Drove away; repulsed, repelled from. b. [ 'An ], Defended. c. Forbade to. d. I ( n. ac. ذَبّ 1 , ذَبَب 4 , ذُبُوْب 27 ), Became dry; dried, withered up. e. Became lean, emaciated. f. Drew to its close ( day ). g. [ pass. ], Became possessed, insane. ذَبَّبَ ذَبَّبَ II , a. see I (b) , ( f ). c. [ Fī ], Exerted, tired himself
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٣٬٣٠٠
ذبب ذَبَّ - يَذُبُّ - ذُبَابَة - ذُبَاب ذَبَّ - يَذُبُّ + كائن + كائناً أو شيئاً + عن كائن أو شيء أو مكان: يدفعه ويطرده عنه بشكل متكرر ومعاود: يدفع ويبعد شيئاً أو كائناً عن مكانه، والذي لا يلبث أن يعود من نفسه إلى ذات المكان أو قربه فيدفعه ويبعده مرة أخرى ، ثم يعود اليه فيبعده مرة أخرى وهكذا ذُبَابَة: على وزن " فـُعالة": اسم فعل بمعنى مفعول
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٥ (الإجمالي: ٢٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. سلب

    الآيات المشتركة: ١ · Onlardan kapar

  2. طلب

    الآيات المشتركة: ١ · Onu talep eder

  3. نقذ

    الآيات المشتركة: ١ · “Enkaz” kirpi, “nakize” ise zırh demektir

  4. ضعف

    الآيات المشتركة: ١ · Katlanmış deri demektir

  5. ضرب

    الآيات المشتركة: ١ · Örnek verdi

  6. جمع

    الآيات المشتركة: ١ · Yumruk demektir

  7. دون

    الآيات المشتركة: ١ · Dane, inek yavrusuna denir

  8. مثل

    الآيات المشتركة: ١ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  9. سمع

    الآيات المشتركة: ١ · İşiten

  10. دعو

    الآيات المشتركة: ١ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  11. خلق

    الآيات المشتركة: ١ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  12. أنس

    الآيات المشتركة: ١ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. … لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ

    Sinek

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökذبب
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer (muzaaf)
Bağlamsal Yakın Köklerدفع, حمي, طرد
Zıt Kökجلب
Çekirdek Özet 1Bir şeyi kovuldukça tekrar tekrar savmak, defetmek ve kovmak
Çekirdek Özet 2En zayıf varlık karşısında bile savunma ve geri alma acziyetini ortaya koyarak sahte ilahların yetersizliğini ilan etme
Çekirdek Özet 3Savunma ve himaye kudretinin mutlak yaratıcıya ait olduğu, sahte otoritelerin ise mikro düzeydeki bir kaybı bile engelleyemeyeceği
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca alelade bir haşere adına indirgeyip kökteki sürekli savunma, savuşturma ve geri alma mücadelesini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ذبKararsız biçimde hareket etmek, iki yön arasında gidip gelmek, itip savmak; bu çekirdek hızla kesip ayırmayı anlatan ذبح ve iki taraf arasında tereddütle gidip gelmeyi anlatan ذبذب köklerinde de görülürبSavma, kovma ve karşı koyma eylemi katlanarak süreklilik kazanmış; kovulan şeyin geri gelmesi ve buna karşı verilen döngüsel defetme hareketi kök anlamına yerleşmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ذKapı (د harfinden türetme, sızma ve geçiş sesi); aralıktan sızma, yönelme ve hareketSavunulan sınıra doğru yönelen harici hareket veya aradan içeri sızma hamlesi
بEv, çadır; iç, barınma, sınırları belirlenmiş alanKorunması gereken mahrem alanı, barınağı veya bünyeyi temsil eder
بEv, çadır; iç, barınma, sınırları belirlenmiş alanSınırı ihlal eden unsura karşı alandan dışarıya doğru gösterilen ikinci direnç ve kapanma hamlesi
ذببMahrem veya korunan alana sızmaya çalışan unsurları sınır boyunda ısrarla geriye püskürtme, defetme ve savuşturma hareketi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKovuldukça geri dönen sinek ve benzeri haşeratı el veya aletle sürekli kovmak, defetmek; susuzluk veya sıcaktan dudakların kuruyup büzüşmesi; develerin sinek hücumu sebebiyle yerinde duramayıp huzursuzca kıpırdanması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairleri kökü himaye altındakileri savunmak ve sineklerin verdiği huzursuzluğu anlatmak için kullanmıştır: فكأَننا فيهم جِمالٌ ذَبَّةٌ / أُدْمٌ، طَلاهُنَّ الكُحَيْل وَقار beytinde sinek hücumundan ötürü bir yerde duramayan huzursuz develer tasvir edilir
Erken Arapça kullanımHz. Ömer'in kadınların korunmasını tembihleyen şu ifadesinde savunma anlamı öne çıkar: إِنما النِّساءُ لَحْمٌ على وَضَمٍ، إِلا ما ذُبَّ عنه (Kadınlar savunulup korunmadıkça et tahtası üzerindeki açık et gibidir). Tırmâh ise kabilesini müdafaa etmesini şöyle ifade eder: أذبب عن أحساب قحطان إنني / أنا ابن بني بطحائها حيث حلّت

المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça ذبب kökü, Sami dillerinde vızıltılı uçuş, kanat çırpma, titreme ve bu kökten türeyen haşere adlarıyla köklü bir ortak mirasa dayanır. Akatçada zumbu veya zumbū, İbranicede zevuv (זְבוּב), Süryanicede debbābā (ܕܒܒܐ) ve Aramicede didbevā biçimlerinde yaşayan bu kelime grubu, doğrudan uçan haşeratı ve bilhassa sineği adlandırmak için kullanılmıştır. Kuzeybatı Sami dillerinde isim formu sabit bir böcek türünü imleyecek şekilde daralmışken, Arapçada kök çift yönlü bir canlılık göstermiş; hem kovuldukça dönen hareketinden ötürü haşereye ad olmuş (ذُبَاب) hem de o haşereyi uzaklaştırma çabasından hareketle "savunmak, defetmek, himaye etmek" (ذَبَّ عَنْ حَرِيمِهِ) fiilini kurmuştur. Dolayısıyla Sami dillerindeki ortak onomatopoetik ve biyolojik adlandırma, Arapçanın eylemsel dinamizmiyle savunma ve defetme refleksine dönüşmüştür.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönIsrarla kovmak, savunmak ve yerinde duramamakHaşereyi kovma hareketinden kabile ve haysiyeti savunma eylemine geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkatça zumbū, İbranice zevuv, Süryanice debbābāOrtak Proto-Sami kökünden türeyen sinek ve uçucu böcek adıKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış bir bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ذببAnlamlıSavmak, defetmek, sinekBir zararlıyı ısrarla kovmak veya haysiyetini savunmakHedef kök, Kur'an'da geçer
بذبAnlamlıÜstün gelmek, pejmürde olmakBir alanda öne geçmek ya da kılık kıyafeti dağınık ve perişan olmakKalb ilişkili kök (بذذ), Kur'an'da geçmez
ببذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ذببMerkezSavmak ve korumakKovulanın geri gelmesine karşı gösterilen döngüsel ve ısrarlı savunmaHücumu sürekli püskürtme
دفعKomşuİtmek ve savuşturmakGüç kullanarak bir şeyi tek hamlede veya toptan uzaklaştırmakذبب kökündeki süreklilik ve geri dönüş döngüsü دفع kökünde şart değildir
حميKomşuKorumak ve sahiplenmekBir alanın etrafına sınır çekerek ihlallere karşı dokunulmaz kılmakحمي koruma kalkanını kurmayı, ذبب ise fiilen saldıranı savmayı ifade eder
طردKomşuKovmak ve sürmekBir varlığı bulunduğu mekândan bir daha dönmemek üzere uzaklaştırmakطرد uzaklaştırıp göndermeyi, ذبب ise yakına gelen tacizi püskürtmeyi hedefler
جلبZıtÇekmek ve getirmekBir şeyi dışarıdan içeriye doğru çekmek, toplamak ve yaklaştırmakSavuşturmanın ve uzaklaştırmanın zıddı olarak içeri celbetme

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaذببIsrarla savmak, sinekTaciz eden şeyi defetme eylemi ve bu eyleme muhatap olan sinekKesin
Latincemusca, propulsareSinek, savuşturmakBiyolojik ismi ve tehlikeyi püskürtme hareketini ayrı ayrı karşılarGüçlü
İngilizcefly, fend off, repelSinek, savmak, püskürtmekHaşere adını ve ısrarlı savunma eylemini iki farklı kelimeyle verirGüçlü
AlmancaFliege, abwehren, verscheuchenSinek, savmak, kovalamakSaldırıyı savuşturma ve böceği defetme anlam alanlarını kapsarGüçlü
Fransızcamouche, repousser, chasserSinek, geri itmek, kovmakTaciz edici unsuru uzaklaştırma eylemini karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ذُبَاب (İsim)Biyolojik sinek ve mutlak acziyetin somut örneğiPutların ve sahte ilahların tek bir sinek dahi yaratamayacakları, sineğin kaptığı bir nesneyi bile ondan kurtaramayacakları bağlamında uluhiyet iddialarının iflasını beyan eden ayet (Hac 22:73)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYaratma delili ve acziyetAllah'tan başka hiçbir varlığın en zayıf canlıyı bile yoktan var edemeyeceği ve mülk üzerinde bağımsız tasarruf kuramayacağıMutlak kudret karşısında mahlukatın ontolojik yetersizliği
FıkıhTaharet ve ziyan hükümleriAkıcı kanı olmayan haşeratın sulara düşmesinin necasete etkisi ve hayvanların telef ettiği şeylerde tazmin sorumluluğuEşyanın saflığı ve mikro zararların hukuki statüsü
TefsirTemsil ve mesel yöntemiHac 22:73'te geçen "isteyen de aciz istenen de" ifadesiyle putperestliğin mantıksal ve ahlaki çöküşünün tahliliSahte otoritelerin savunma ve geri alma kabiliyetinden yoksunluğu
HadisBiyolojik hikmet ve savunmaİçeceğe sinek düştüğünde izlenecek yol ile aile ve değerlerin savunulmasını emreden rivayetlerdeki koruma prensibiSavunma refleksi ve mikro düzeydeki zararın izalesi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukAcziyet kanıtıSahte ilahları geçersiz kılmaEn küçük varlığı yaratmaktan ve onun aldığını geri almaktan aciz olan varlığa tapılamazKesin
İlmiBiyoloji ve anatomiMikro organizmaTasarım mükemmelliğini göstermeBasit görünen bir sineğin sindirim ve hareket sisteminin dahi beşer tarafından taklit edilemeyişiGüçlü
SiyasiEgemenlik ve otoriteSavunma zaafıSahte otoritenin çöküşüKendi sınırlarını ve mülkünü en zayıf saldırgana karşı bile koruyamayan gücün meşruiyet kaybıGüçlü
İktisadiMülkiyet ve tasarrufZiyan ve istirdatHakiki tasarruf yetkisiKendisinden eksiltilen en ufak değeri dahi geri almaya güç yetiremeyen bir mülkiyet iddiasının geçersizliğiMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeri püskürtme kuvveti ve kaotik geri beslemeFiziksel bir alana yaklaşan parçacığın itme kuvvetiyle savuşturulması ve sistemin mikro düzeydeki kaotik müdahalelere karşı koyamamasıGüçlü
Beşeri bilimlerMeşru müdafaa ve tecavüzü defetmeHukukta ve psikolojide sınır ihlallerine karşı geliştirilen döngüsel savunma mekanizması ve direnç refleksiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca sokaktaki sıradan bir böcek türü olarak okuyup kökün ihtiva ettiği "sürekli savunma, defetme ve geri kurtarma mücadelesi" anlamını yok saymak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, sahte tanrıların ve güç merkezlerinin en zayıf mikro tehdide karşı bile koruma ve geri alma kabiliyetinden yoksun olduğunu sergileyen ontolojik bir turnusol kâğıdı olarak kullanılır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlgili ayeti sadece böceklere dair yüzeysel bir benzetme sayarak egemenlik, yaratma, himaye ve mülkiyet iddialarının kökten reddedildiği tevhidî manifestoyu ıskalamak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Şirk koşan aklın yücelttiği putların, kralların ve ideolojilerin kofluğunu en çarpıcı ve somut biçimde ifşa eden acziyet metaforunu kurduğu için hayati öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Putperestliğin mantıki tutarsızlığını, yaratma fiilinin yalnızca Allah'a ait olduğunu ve insanın sahte sığınaklarının zafiyetini ele alan meydan okuma ayetlerinde belirleyicidir (Hac 22:73).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Putların veya yaratılmış güç odaklarının azametli görüntülerine aldanıp onlara koruyucu veya rızık verici güç atfeden vehimleri, sineğin kaptığı bir zerreyi bile kurtaramayacaklarını göstererek düzeltir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamKovuldukça geri gelen sineği sürekli savmak, defetmek ve himaye altındakileri dış saldırılara karşı savunmak.
  • Soyut anlamBir varlığın bağımsız egemenlik ve ilahlık iddiasının, en zayıf mikro kayıp karşısında dahi savunma ve geri alma üretememesiyle ontolojik olarak çökmesi.
  • Sistematik karşılıkHimaye ve mülkiyetin ancak mutlak yaratma gücüyle kaim olduğu; yaratma kudreti olmayan hiçbir gücün savunma (def) ve geri kurtarma (istinkāz) sağlayamayacağı ilkesi.
  • LaTeX modeliA→fX∧¬∃C:(C→gA∨C→hX)
  • LaTeX açıklamasıFormülde A mikro tehdidi (sineği), X eksiltilen veya kapılan nesneyi, C ise ilahlık iddiasındaki sahte otoriteyi temsil eder. f fonksiyonu mikro tehdidin nesneyi çekip almasını gösterir. Model, sahte otoritenin (C) ne bu mikro tehdidi bizzat yaratma veya defetme gücüne (g) ne de kapılan nesneyi geri kurtarma kabiliyetine (h) sahip olamayacağını mantıksal imkânsızlık üzerinden sembolize eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ذ