رشد

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ر-ش-دالصيغ: ١٢ · الجذور المجاورة: ١١٩ · الآيات: ١٩ · السور: ٩؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عروفجوأمرغوييَرْشُدُونَبِرَشِيدٍرشدكهفمُرْشِدًاالرَّاشِدُونَحريفصمرَشَدًابدررَشِيدٌعفف

الجذرالصيغ ١٢الآيات ١٩السور ٩المجاورة ١١٩

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

رشد

ر - ش - د

جذر
  • الورود: ١٩
  • الآيات: ١٩
  • الصيغ: ١٢
  • المعاجم: ١٣

“Rasad” gözetleyici demektir. “Sad” “şin”e dönüşmüş gözetleyerek yol bulmak ve göstermek anlamları kazanmıştır. Rüşde ermek kendi kendine karar vermek yeteneğine ulaşmak demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

“Rasad” gözetleyici demektir. “Sad” “şin”e dönüşmüş gözetleyerek yol bulmak ve göstermek anlamları kazanmıştır. Rüşde ermek kendi kendine karar vermek yeteneğine ulaşmak demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٨٠٢
باب الشين والدال والراء معهما ش ر د، ر ش د مستعملان فقط شرد: شردَ البعيرُ يشردُ شراداً. وفرسٌ شرُود، أي: مستعصٍ. وقافيةٌ شرُود أي: عائرةٌ في البلاد. ورجلٌ مُشرَّدٌ شريد، أي: طريد. وشردته وطرَّدته: جعلته طريداً شريداً. وقول الله عز وجل: "شرِّد بهم من خلفهم"، أي: نكَّل بهم، قال: أطوف في الأباطحِ كلِّ يومٍ مخافة أن يُشردَ بي حكيمُ رشد: رشد يرشد رشداً ورشاداً وهو نقيض الغي. ورشد يرشد رشداً وهو
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٤٢
الرَشادُ: خلاف الغَيّ، وقد رَشَدَ يَرْشُدُ رُشْداً، ورَشِدَ بالكسر يَرْشَدُ رَشَداً لُغَةٌ فيه. وأرشده الله. والمَراشِدُ: مقاصِدُ الطُرُق. والطريق الأرْشَدُ: نحو الأَقْصد. وتقول: هو لِرِشْدةٍ، خلاف قولك لزنْيَةٍ. وأُمُّ راشِدٍ: كُنْية الفأرة.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٨٠١
ش د ر شرد ، رشد ، درش . شرد : قال ابن المظفر : شَرَد البعيرُ يشرُدُ شِراداً ، وكذلك الدّوابّ ، وفرسٌ شَرودٌ وهو المسْتَعصِي على صاحبه ، وقافيةٌ شرود : عائرةٌ سائرة في البلاد ، وقال الشاعر : شَرُودٌ إذا الرّاءُونَ حَلُّوا عِقَالها مُحَجَّلةٌ فيها كلامٌ مُحَجَّلُ وشرَدَ الجمل شُروداً فهو شارد ، فإِذا كان مُشَرَّداً فهو شريدٌ طريد . وتقول : أَشرَدْتُه ، وأَطرَدْتُه ؛ إذا جعلته شريداً طريداً لا
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬١٤١
(باب الراء والشين وما يثلثهما) (رشف) الراء والشين والفاء أصلٌ واحد، وهو تَقَصِّي شُرب الشّيء. والرَّشْف: استِقْصاء الشُّرب حتَّى لا يَدَع في الإِناء شيئاً. رشف يرشُف ويَرْشِف. وفي كتاب الخليل: الرَّشَْف: بقيّة الماء في الحَوض. والرَّشْف: أخْذُ الماء بالشَّفَتَين، وهو فوقَ المَصّ. والرَّشُوف: المرأة الطيِّبة الفَم. ومعنى هذا أنَّ رِيقَتَها مِن طِيبها تُتَرَشَّف. (رشق) الراء والشين والقاف أصلٌ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٩٨
- الرشد والرشد: خلاف الغي، يستعمل استعمال الهداية، يقالك رشد يرشد، ورشد (انظر: الأفعال 3/85؛ والبصائر 3/75) يرشد قال: ﴿لعلهم يرشدون﴾ [البقرة/186]، وقال: ﴿قد تبين الرشد من الغي﴾ [البقرة/256]، وقال تعالى: ﴿فإن آنستم منهم رشدا﴾ [النساء/6]، ﴿ولقد آتينا إبراهيم رشده من قبل﴾ [الأنبياء/51]، وبين الرشدين - أعني: الرشد المؤنس من اليتيم، والرشد الذي أوتي إبراهيم عليه السلام - بون بعيد. وقال: {هل أتبعك على
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٤٠
ر ش د رجـل راشـد ورشيـد وفيه رشد ورشد ورشاد وقد رشد يرشد ورشد يرشد‏.‏ واسترشدته فأرشدني‏.‏ وأخذ في سبيل الرشاد‏.‏ وهو يمشي على الطريق الأسد الأرشد‏.‏ وتقول للمسافر‏:‏ راشداً مهدياً ولمن يقول أريد أن أفعل كذا‏:‏ رشدت ورشد أمرك‏.‏ ولا يعمى عليك الرشد إذا أصاب وجه الأمر‏.‏ وهو يهدي إلى المراشد‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هو لرشدة إذا صح نسبه‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٦١٠
في أَسماء الله تعالى الرشيدُ: هو الذي أَرْشَد الخلق إِلى مصالحهم أَي هداهم ودلهم عليها، فَعِيل بمعنى مُفْعل؛ وقيل: هو الذي تنساق تدبيراته إِلى غاياتها على سبيل السداد من غير إِشارة مشير ولا تَسْديد مُسَدِّد. الرُّشْد والرَّشَد والرَّشاد: نقيض الغيّ. رَشَد الإِنسان، بالفتح، يَرْشُد رُشْداً، بالضم، ورَشِد، بالكسر، يَرْشَد رَشَداً ورَشاداً، فهو راشِد ورَشيد، وهو نقيض الضلال، إِذا أَصاب وجه الأَمر
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٤٤
* ر ش د * * الرَّشَادُ * ضد الغي تقول * رَشَدَ * يرشد مثل قعد يقعد * رُشْداً * بضم الراء وفيه لغة أخرى من باب طرب و * أرْشَدَهُ * الله والطريق * الأرْشَدُ * مثل الأقصد وتقول هو * لِرِشْدَةٍ * ضد قولهم لزنية قلت هو بكسر الراء والزاء وفتحهما أيضا
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٢٢٤
رشد كنصر يرشد، وهو الأشهر، والأفصح، ورشد يرشد، مثل فرح، رشدا بضم فسكون، مصدر رشد كنصر، ورشدا محركة ورشادا كسحاب، مصدر رشد، كفرح: اهتدى وأصاب وجه الأمر والطريق، فهو رشيد وراشد. والرشاد نقيض الضلال ونقل شيخنا عن بعض أرباب الاشتقاق أن الرشد يستعمل في كل ما يحمد، والغي في كل ما يذم. وجماعة فرقوا بين المضموم والمحرك فقالوا: الرشد، بالضم يكون في الأمور الدنيوية والأخروية، وبالتحريك إنما يكون في
رابط المدخل

رشد كنصر يرشد، وهو الأشهر، والأفصح، ورشد يرشد، مثل فرح، رشدا بضم فسكون، مصدر رشد كنصر، ورشدا محركة ورشادا كسحاب، مصدر رشد، كفرح: اهتدى وأصاب وجه الأمر والطريق، فهو رشيد وراشد. والرشاد نقيض الضلال ونقل شيخنا عن بعض أرباب الاشتقاق أن الرشد يستعمل في كل ما يحمد، والغي في كل ما يذم. وجماعة فرقوا بين المضموم والمحرك فقالوا: الرشد، بالضم يكون في الأمور الدنيوية والأخروية، وبالتحريك إنما يكون في الأخروية خاصة، قال وهذا لا يوافقه السماع، فإنهم استعملوا اللغتين، ووردت القراءات بالوجهين، في آيات متعددة. و الله أعلم. كاسترشد يقال: استرشد فلان لأمره، إذا اهتدى له، وأرشدته فلم يسترشد، واسترشده: طلبه، أي طلب منه الرشد، والرشدى، محركة كجمزى: اسم منه، أي من الرشد. عن ابن الأنباري قال: ومثله امرأة غيرى من الغيرة، وحيرى من التحير. وأنشد الأحمر: لا نزل كـذا أبـدا ناعمين في الرشدى وأرشده الله تعالى ورشده: هداه. والرشد، بالضم: الاستقامة على طريق الحق مع تصلب فيه. والرشيد في صفات الله تعالى الهادي إلى سواء الصراط فعيل بمعنى مفعل. والرشيد أيضا: هو الذي حسن تقديره فيما قدر، أو الذي تنساق تدبيراته إلى غايا تها على سبيل السداد من غير إشارة مشير ولا تسديد مسدد. ورشيدة قرب الإسكندرية وقد دخلتها، وهي مدينة معمورة، حسنة العمارة، على بحر النيل. وقد نسب إليها بعض المتأخرين من المحدثين، والرشيدتة: طعام. م كأنه منسوب إلى الرشيد، في الظاهر، وليس كذلك، وإنما هو معرب فارسيته رشته، بفتح الراء وكسرها. ويقال:هو يهدي إلى المراشد أي مقاصد الطرق، قال أسامة بن حبيب الهذلي: توق أبا سهم ومن لم يكن لـه من الله واق لم تصبه المراشد وليس له واحد، إنما هو من باب: محاسن وملامح. ومن المجاز: ولد فلان لرشدة، بفتح الراء، ويكسر، إذا صح نسبه، ضد لزنية. وفي الحديث: من ادعى ولدا لغير رشدة فلا يرث ولا يورث يقال: هذا ولد رشدة إذا كان لنكاح صحيح، كما يقال في ضده: ولد زنية، بالكسر فيهما. و يقال بالفتح، وهو أفصح اللغتين. قال الفراء في كتاب المصادر: ولد فلان لغير رشدة وولد لغية ولزنية كلها بالفتح. وقال الكسائي: يجوز لرشدة وزنية، قال: وهو اختيار ثعلب في الفصيح، فأما غية فهو بالفتح. وقال أبو زيد والفراء: هما بالفتح. ونحو ذلك قال الليث. وأنشد أبو زيد هذا البيت بالفتح: لذى غية من أمـه ولـرشـدة فيغلبها فحل على النسل منجب وكذلك قول ذي الرمة: وكائن ترى من رشدة في كريهة ومن غية تلقى عليها الشراشر يقول: كم رشد لقيته فيما تكرهه، وكم من غي فيما تحبه وتهواه، والشراشر: النفس والمحبة.

إذا عرفت هذا فقول شيخنا: والفتح لغة مرجوحة، محل تأمل وأم راشد: كنية الفأرة. وسموا رأشدا ورشدا، ورشيدا، ورشيدا، ورشدا، ورشدان، ورشادا، ومرشدا، ومرشدا كقفل وأمير وزبير وجبل وسحبان وسحأب ومسكن ومظهر. والرشادة: الصخرة. وقال أبو منصور: سمعت غير واحد من العرب يقول: الرشادة: الحجر الذي يملأ الكف، ج: رشاد قال: وهو صحيح. وقال أيضا حب الرشاد: الحرف، كقفل، عند أهل العراق، سموه به تفاؤلا، لأن الحرف معناه الحرمان، وهم يتطيرون به. والرشدية: ة ببغداد، نقله الصاغاني. وبنو رشدان بالفتح، ويكسر: بطن من العرب كانوا يسمون بني غيان، فغيره النبي صلى الله عليه وسلم وسماهم بني رشدان، ورواه قوم بالكسر. وقال لرجل: ما اسمك? قال: غيان. فقال: بل رشدان وفتح الراء لتحاكي غيان الراء لتحاكي غيان قال ابن منظور: وهذا واسع في كلاب العرب، يحافظون عليه، ويدعون غيره إليه، أعني أنهم قد يؤثرون المحاكاة، والمناسبة بين الألفاظ، تاركين لطريق القياس. قال ونظير مقابلة غيان برشدان، ليوفق بين الصيغتين استجازتهم تعليق فعل على فاعل لا يليق به ذلك الفعل، لتقدم تعليق فعل على فاعل يليق به ذلك الفعل. وكل ذلك على سبيل المحاكاة، كقوله تعالى إنما نحن مستهزئون، الله يستهزئ بهم والاستهزاء من الكفار حقيقة وتعليقه بالله عز وجل مجاز، جل ربنا وتقدس عن الاستهزاء، بل هو الحق، ومنه الحق. ومما يستدرك عليه: رشد أمره: رشد فيه. وقيل: إنما ينصب على توهم: رشد أمره، وإن لم يستعمل هكذا. ونظيرة بطرت عيشك وسفهت نفسك. والطريق الأرشد نحو الأقصد ويقال: يا راشدين، بمعنى: يا راشد. ورشدين بن سعد، محدث. والرشاد، ككتان، كثير الرشد، وبه قرئ في الشواذ إلا سبيل الرشاد عن ابن جني. وبنو رشدة: بطن من العرب. ورشيد بن رميض مصغرين: شاعر. والرواشد: بطن من العرب، ومنية مرشد قرية بمصر. والراشدية: أخرى بها، وقد دخلت كلا منهما. والرشيد: لقب هارون الخليفة العباسي. وكذا الراشد، والمسترشد، من ألقابهم. وراشدة بن أدب قبيلة من لخم. والرشيدية، مصغرا: طائفة من الخوارج. وأبو رشيد، كأمير، محمد بن أحمد الأدمى، شيخ للخطيب. وأبو رشيد أحمد بن محمد الخفيفي عن زاهر بن طاهر. وعبد اللطيف بن رشيد التكريتي، التاجر، حدث عن النجيب الحراني. وأحمد بن رشد بن خيثم الكوفي، محركة، عن عمه، وعنه أبو حاتم وغيره، قاله ابن نقطة.

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬١٧٩
رَشَدَ 1 رَشَدَ ذ , aor. رَشُدَ ; and رَشِدَ, aor. رَشَدَ ; (S, A, L, Msb, K;) the former of which is the better known and the more chaste; (TA;) inf. n. رُشْدٌ, (S, L, Msb, K,) which is of the former, (S, L,) and رَشَدٌ, (S, L, Msb, K,) which is of the latter, (S, L, Msb,) and رَشَادٌ, (L, K,) which is also of the latter verb, (TA,) or this last is a simple subst.; (Msb;) He took, or followed, a
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٥٠
رَشَدَ رَشَدَ U ( n. ac. رُشْد 3 ) رَشِدَ A ( n. ac. رَشَد 4 , رَشَاْد 22 ) a. Took, followed the right path, way, course. أَرْشَدَ أَرْشَدَ IV , a. Directed, guided aright. b. Was, came of age. اِسْتَرْشَدَ اِسْتَرْشَدَ X , a. see I . b. Asked to be directed, asked for guidance. رَشْدَة رَشْدَة 1t , رِشْدَة 2t , a. Marriage, wedlock. - رُشْد 3 , رَشَد 4 , Uprightness, rectitude;
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٦٬٨٤٨
رشد رَشَدَ - يَرْشُدُ - رُشْد - رَشَد - رَشَاد - رَاشِد - رَاشِدُوْن - رَشِيْد - أَرْشَدَ - يُرْشِدُ - مُرْشِد رَشَدَ - يَرْشُدُ + الكائن: ينضج تفكيره: يصير بكامل قواه العقلية: يصير سليم العقل والتفكير: يصبح أداء وظيفة التفكير لديه بوضعها الأفضل، فيصدر الأحكام الأفضل تجاه الأمور التي تعرض له رُشْد - الرُّشْد: على وزن " فـُعـْل" اسم فعل من "
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١١٩ (الإجمالي: ١٥٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. كهف

    الآيات المشتركة: ٢ · Kovuk

  2. حري

    الآيات المشتركة: ١ · Aradılar

  3. فجو

    الآيات المشتركة: ١ · Geniş boşluk

  4. فصم

    الآيات المشتركة: ١ · Kopmak

  5. غوي

    الآيات المشتركة: ٢ · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…

  6. هدي

    الآيات المشتركة: ٥ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  7. بدر

    الآيات المشتركة: ١ · Bedr dolunay demektir

  8. عرو

    الآيات المشتركة: ١ · Kulpu

  9. هرع

    الآيات المشتركة: ١ · (Her’) Rüzgarın döktüğü yapraktır

  10. كره

    الآيات المشتركة: ٢ · Hoşlanmadı

  11. أمر

    الآيات المشتركة: ٤ · Murar acı bir ağacın adıdır

  12. عفف

    الآيات المشتركة: ١ · Haramdan kaçınırlar

الآيات التي ورد فيها(١٩)

  1. إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا

    Doğru yolu bulmak

  2. إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ وَاذْكُرْ رَبَّكَ إِذَا نَسِيتَ وَقُلْ عَسَى أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هَذَا رَشَدًا

    Doğru yolu bulmak

  3. وَأَنَّا لَا نَدْرِي أَشَرٌّ أُرِيدَ بِمَنْ فِي الْأَرْضِ أَمْ أَرَادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَدًا

    Doğru yolu bulmak

  4. وَأَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَمِنَّا الْقَاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولَئِكَ تَحَرَّوْا رَشَدًا

    Doğru yolu bulmak

  5. قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا

    Doğru yolu bulmak

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökرشد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهدي, سدد, صوب, عقل
Zıt Kökغيي
Çekirdek Özet 1Bir hedefe sapmadan, isabetle ulaştıran dosdoğru yol ve bu yolda sebat etme
Çekirdek Özet 2Kişinin hak ile batılı, fayda ile zararı ayırt ederek kendi başına doğru karara varabilme olgunluğu
Çekirdek Özet 3Bireysel vesayetten kurtulup ahlaki, akli, hukuki ve iktisadi özerklik ve sorumluluk kazanma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca bedensel ergenliğe veya pasif bir hidayet bulmaya indirgeyip iradi kararlılık ve özerk muhakeme boyutunu dışarıda bırakmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رشHafif, kesintisiz ve belirli bir yöne doğru yayılan akış, serpinti ve temas hareketi; nitekim رشش serpme, رشق hedefe hafifçe ve hızla yönelme, رشف azar azar ve durulmadan çekme anlamı taşırدAkış ve yönelim hareketine sınır, sabit bir kapı ve nihai bir karar noktası eklenerek dağınık yönelişin hedefini bulan, sapmayan, sağlam bir istikamete ve kararlılığa kavuşması sağlanmıştır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başıAkıl, öncülük, bilinçli yönelim ve hareketin çıkış noktasındaki sevk edici irade
شDişKeskinlik, seçip ayırt etme, nüfuz etme ve çiğneyip özümseme eylemi
دKapıGiriş, geçiş, sabit bir eşikten geçerek ehliyet ve olgunluk safhasına dâhil olma
رشدAkıl ve irade merkezli bilincin (ر), hakikati batıldan keskin bir biçimde ayırt ederek (ش), doğru hareket eşiğinden içeri adım atması (د)Zihnin şüphe ve dalaletten sıyrılarak sağlam bir muhakemeyle doğru karar ve istikamet kapısına ulaşması

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇölde bir hedefe veya su kaynağına sapmadan, kaybolmadan dosdoğru ulaştıran yol; yolun ana istikametinin bulunması ve isabetli doğrultu
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Evs b. Hacer divanında ve Kitâbü’l-ʿAyn’da nesep ve tutumun meşruiyetini nitelemek üzere gayy zıddı olarak kullanılmıştır: وكائن ترى من رشدة في كريهة / ومن غية تلقى عليها الشرائر
Erken Arapça kullanımKlasik dönemde kişinin kendi işini çekip çevirebilmesi, tasarruflarında aldanmaması ve nesebin meşru bir nikâhla sabit olması durumunda ولد لرشدة terkibinde kullanılmıştır

المصدر Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Evs b. Hacer.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça رشد kökü, Batı Sami dillerinde özellikle Kuzeybatı grubunda doğrudan aynı üçlü kök dizilimiyle geniş biçimde temsil edilmeyen, Arapçada semantik olarak belirginleşip uzmanlaşmış bir köktür. Akraba dillerden İbranice ve Aramicede bu fonetik diziliş genel olarak seyrek olup doğrudan rehberlik, iz sürme ve doğru yolu bulma anlamları çoğunlukla y-š-r (doğruluk, dürüstlük) veya h-d-k kökleriyle ifade edilir. Ancak Güney Sami sahasında ve kadim Arap lehçelerinde kök, fiziksel çöl coğrafyasında pusula işlevi gören ana vadi veya patikanın sapmaksızın hedefe varmasını anlatırken, zihinsel alana aktarılarak kişinin zararı faydadan, eğriyi doğrudan ayırt edebilme melekesi haline dönüşmüştür. Kökün İbranicedeki rāšā' (kötülük yapmak, yoldan sapmak) ile fonetik benzerliği bulunsa da semantik açıdan karşıt veya bağımsız bir gelişim çizgisine sahiptir. Arapçada kökün kazandığı temel semantik matris, cehalet veya aldanışın zıddı olan aktif ve isabetli kavrayış, yani el-isâbe fi’l-emr eksenindedir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane’s Lexicon.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرشد — istikamet, isabet ve olgunlukÇölde yön kaybetmeme somut tecrübesinden zihni, ahlaki ve hukuki tasarruflarda doğruyu bulma ve reşit olma soyutlamasına geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça özgün semantik uzmanlaşmaKuzeybatı Sami dillerindeki genel doğruluk ve istikamet köklerinin yerine Arapça sahasında karar verme yetkinliğini karşılayan bağımsızlaşmış yapıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli ses ve anlam denkliği gösteren güvenilir soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann (Vergleichende Grammatik).

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رشدAnlamlıDoğru yolu bulmak, olgunlaşmakHedef köktür; hedefe sapmadan ulaşma ve doğru karar verme yetisiKur'an'da geçer
ردشAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
شردAnlamı bulunmayanÜrküp kaçmak, dağılmakHedef kökün zıddına istikametten kopup vahşileşerek topluluktan ve yoldan ayrılma hareketiKur'an'da geçer
شدرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
درشAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
دشرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رشدMerkezDoğru yola erme ve olgunlukKişinin dış desteğe muhtaç olmaksızın kendi muhakemesiyle doğruyu bulup uygulamasıİsabet, kemal ve kendi kendine yeten idrak
هديKomşuYol gösterme ve kılavuzlukهدي başkasına yön göstermeyi ve rehberliği öncelerken, رشد bu rehberliğin içselleştirilip nihai hedefe varış olgunluğuna dönüşmesidirDışsal işaret ve kılavuzluk boyutu baskındır
سددKomşuHedefe tam isabet etmeسدد atılan okun hedefi vurması gibi pratik eylemdeki tam isabeti ifade ederken, رشد bunun arkasındaki zihni olgunlukturFiili doğrultu ve hedefe vurma vurgusu
صوبKomşuİsabet ve doğrulukصوب kararın veya sözün hakikate uygun düşmesi durumudur; رشد ise bu isabeti süreklileştiren kişilik vasfıdırNeticenin doğruluğu ve hatasızlık
عقلKomşuZihni bağlama ve kavrayışعقل nefsi ve dürtüleri dizginleyip engellemeyi vurgularken, رشد bu dizginlemenin ürettiği yapıcı ve doğru eylemi anlatırTutma, dizginleme ve muhakeme gücü
غييZıtAzgınlık, cehalet ve batıla sapmaغيي inanç ve eylemde hedeften bütünüyle saparak zarara sürüklenmektir; رشد kökünün doğrudan Kur'ani ve lügavi zıddıdırBilgisizlikten veya taşkınlıktan kaynaklanan sapma

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرشدDoğru yolu bulma, rüştZihni, ahlaki ve pratik isabetle hedefine ulaşma melekesiKesin
Latincematuritas, rectitudoOlgunluk, doğrulukMaturitas daha çok zamansal ergenliği, rectitudo ise ahlaki doğruluğu karşılar; rüştteki tasarruf ehliyeti ve basiret bileşimini kısmen verirGüçlü
İngilizcematurity, discernment, right guidanceOlgunluk, temyiz gücü, doğru rehberlikDiscernment muhakeme gücünü, maturity reşitliği karşılar; kökün hidayet ve necat boyutunu tam içermezGüçlü
AlmancaMündigkeit, UrteilskraftReşitlik, temyiz kudretiMündigkeit hukuki ve felsefi erginliği (kendi aklını kullanma cesaretini) çok iyi karşılar; manevi istikamet boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
Fransızcadiscernement, majoritéTemyiz, reşitlikDiscernement iyiyi kötüden ayırmayı, majorité hukuki rüştü karşılar; kavramın dini istikamet boyutu eksik kalırGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lalande Vocabulaire technique et critique de la philosophie.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رَشَدًاHukuki ve mali ehliyet, tasarruf olgunluğuYetimlerin mallarının kendilerine devredilmesi için aranan akli ve iktisadi kemal bağlamı (Nisâ 4:6)
الرُّشْدِHakikat yolu, batıldan ayrılan dosdoğru inançDinde zorlama olmadığını ve imanın açıkça tebeyyün ettiğini bildiren akide bağlamı (Bakara 2:256, A‘râf 7:146, Cin 72:2)
الرَّشَادِSiyasi ve ahlaki doğru yönetim, kurtuluş yoluFiravun'un sahte iddiasına karşı müminin hakiki kurtuluş çağrısı bağlamı (Mü’min 40:29, Mü’min 40:38)
رُشْدَهُFıtri basiret, peygamberi muhakeme yetisiHz. İbrahim'in putları kırmadan önceki tevhid bilinci ve delil getirme kabiliyeti (Enbiyâ 21:51)
الرَّاشِدُونَİmanı seven, fısk ve isyandan nefret eden ahlaki olgunlarMüminlerin kalplerinin tezkiye edilmesi ve ahlaki sebat kazanması bağlamı (Hucurât 49:7)
رَشِيدٌ / بِرَشِيدٍAklı başında, öğüt dinleyen, doğru karar veren kişiLût kavminin azgınlığına karşı basiretli kimse arayışı ve Firavun'un emrinin tutarsızlığı (Hûd 11:78, Hûd 11:97)
مُرْشِدًاHakka ulaştıran yardımcı, manevi rehberKehf ehlinin sığındığı mağarada Allah'ın hidayetine muhtaç oluş bağlamı (Kehf 18:17)
يَرْشُدُونَDuaya icabetle ulaşılan zihni ve ameli isabetAllah'ın kullarına yakınlığı ve emirlerine icabetin doğurduğu kemal (Bakara 2:186)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayet, kesb ve irade hürriyetiKulun kendi iradesiyle rüşdü seçmesi, cebir altında olmaksızın tebeyyün eden delillerle imana ulaşması meselesiİtikadi basiret ve delile dayalı kesin kavrayış
FıkıhEhliyet, hacir ve velayet hukukuYetimin veya küçüğün yalnızca biyolojik büluğ ile mi yoksa malı koruma ve harcamada olgunluk (rüşd) göstermesiyle mi malına tasarruf edeceğiHukuki ve iktisadi tasarruf ehliyeti
TefsirHidayet türleri ve peygamberi tebliğالرشد ile الغي arasındaki ayrımın fıtrata ve akla açık delillerle vaz edilmesi; istikametin zihni netliğiBatıldan arınmış tevhid istikameti
HadisSünnete ittiba ve adil yönetimHulefâ-yi Râşidîn terkibinde geçtiği üzere adaletten sapmayan, hakkı ikame eden örnek idare tarzıNebevi yöntemi bihakkın temsil ve adalet

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİman ve kullukİtikadi berraklıkAldanıştan kurtarmaİmanın taklitten tahkike geçerek kulun kendi kalbiyle hakkı onaylamasıKesin
İlmiMetodoloji ve akılEleştirel muhakemeDoğruyu yanlıştan ayırmaBilginin sadece ezberlenmesi değil, hayata ve amele tatbik edilecek olgunluğa varmasıGüçlü
SiyasiMeşruiyet ve idareİstişari adaletZulüm ve istibdadı engellemeYöneticinin keyfi kararlar yerine hakka ve maslahata uygun basiretle hükmetmesiGüçlü
İktisadiMülkiyet ve tasarrufMali basiret ve liyakatServetin israfını ve telefini önlemeMalın sefihlerin elinden korunup rüşdünü ispat etmiş bireylere teslim edilmesiKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKararlı durum ve optimizasyon (stabilite)Bir dinamik sistemin dışsal sarsıntılara rağmen yönünü ve dengesini kaybetmeden asgari enerjiyle hedef yörüngesinde kalması olgusu kökün istikamet karakterini yansıtırGüçlü
Beşeri bilimlerÖzerklik ve karar verme yetisi (otonomi)Bireyin vesayetten çıkarak kendi eylemlerinin sorumluluğunu üstlenebilme, rasyonel ve ahlaki seçimler yapabilme kapasitesiKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiRüşdü sadece fıkhi bir büluğ yaşına veya sadece tasavvuftaki mürşit-mürit ilişkisine indirgeyerek akli ve toplumsal boyutunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamRüşd, bireyin inançta (Bakara 2:256), ahlakta (Hucurât 49:7), siyasette (Hûd 11:78) ve iktisatta (Nisâ 4:6) vesayetsiz, doğru karar alabilme yetkinliğidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataToplumun ve bireyin vesayet altında tutulmasını meşrulaştırmak; ergenliğe girmiş fertleri zihnen ve iktisaden reşit sayarak ehliyetsiz tasarruflara kurban etmek veya hakiki reşitliği engelleyen baskıcı yapılara boyun eğmek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın nihai amacının insanı dış müdahalelerle değil, kendi akli ve ahlaki muhakemesiyle doğruyu seçen reşit bir varlık kılmak olduğunu gösterir.
Hangi ayet groupsunda belirleyicidir?Dinde zorlamayı reddeden ayetlerde, yetim ve mülkiyet ahkâmında, peygamberlerin kavimleriyle olan delil ve basiret tartışmalarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini bağlılığın körü körüne bir taklit olduğunu zanneden algıyı yıkar; dinin ancak rüşd (temyiz ve idrak) zemininde anlam kazandığını ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamÇölde bir hedefe sapan yollara kapılmadan, doğru istikamette dosdoğru ulaştıran ana yol ve bu doğrultudaki sebat.
  • Soyut anlamZihnin, nefsin ve iradenin aldanıştan arınarak menfaat ve mazarratı kesin biçimde teşhis etmesi ve bağımsız, isabetli karar alma erginliği.
  • Sistematik karşılıkBireyin hem hukuki ve iktisadi vesayetten hem de taklidi inanç kalıplarından kurtulup kendi hür iradesiyle sorumluluk yüklenebilir hale gelmesi.
  • LaTeX modeliR=f(A∩M)×I{G=0}
  • LaTeX açıklamasıFormülde R reşit olma ve olgunluk düzeyini (رشد), A akli muhakeme ve temyiz kabiliyetini, M ahlaki ve pratik sebatı temsil eder. Bu iki kümenin kesişimi (A∩M), doğru bilginin doğru eyleme dönüşme kapasitesini doğurur. İndikatör fonksiyonu I, gayy ve dalalet durumunu temsil eden G değişkeninin sıfır olması şartına bağlıdır (G=0). Zira kök, özü itibarıyla gayy ve sapmanın mutlak yokluğunda istikametin gerçekleşmesini ifade eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ر