رعي
ر - ع - ي
جذر- الورود: ١٠
- الآيات: ٩
- الصيغ: ٩
- المعاجم: ١٣
Otlak yerdir. “Ra’iy” etmek, hayvanları otlatmak demektir. Merkezi yönetim “ra’iy”, yerinden yönetim “nezaret”tir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: رعى
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Otlak yerdir. “Ra’iy” etmek, hayvanları otlatmak demektir. Merkezi yönetim “ra’iy”, yerinden yönetim “nezaret”tir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٠٬٠٥٧باب العين والرّاء والواو معهما
ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر
عرو:
عري:
عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها.
وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٤١٧الرَعاوي الرُعاوي، بفتح الراء وضمها: الإبل التي تَرْعى حوالي القوم وديارِهم؛ لأنّها الإبل التي يُعتَمَل عليها. ورَعا يَرْعُو، أي كفَّ عن الأمور. يقال: فلانٌ حسن الرَعْوَةِ والرِعْوَةِ والرُعْوى والارْعِواءِ. وقد ارْعَوى عن القبيح. والاسم الرُعيا بالضم والرَعْوى بالفتح. الرِعْيُ بالكسر: الكلا. وبالفتح المصدر والمَرْعَى: الرِعْيُ، والموضع، والمصدر. والراعي جمعه رُعاةٌ، ورُعْيانٌ، ورِعاءٍ. وفلان
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٣٨٬٢٢٣باب العين والراء
عرى ، عرا ، عير ، عور ، رعي ، روع ، ريع ، ورع ، وعر ، يعر ، يرع .
عرا : قال الله جلّ وعزّ : ( إِن نَّقُولُ إِلاَّ اعْتَرَاكَ بَعْضُ ءَالِهَتِنَا بِسُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ ) ( هُود : 54 ) قال الفراء : كانوا كذّبوه يعني هوداً ثم جعلوه مختلِطاً ، وادَّعَوا أن آلهتهم هي التي خَبَّلته لعيبه إيّاها . فهنالك قال : ( إِنِّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أُشْهِدُ اللَّهِ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٩٣٢(باب الراء والعين وما يثلثهما)
(رعف) الراء والعين والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على سَبْق وتقدُّم. يقال فَرَسٌ راعفٌ: سابقٌ متقدِّم. ورَعَف فلانٌ بفرسِهِ الخيلَ، إِذا تقدَّمها. قال الأعشى:
به تَرْعُفُ الألْفَ إِذْ أُرْسِلَتْ *** غَداةَ الصّباح إذا النَّقْعُ ثارا([1]) ومن الباب رَعَفْت ورَعُفت([2]). والرُّعاف فيما يقال: الدّمُ بعينه. والأصل أنّ الرُّعاف ما يُصيب الإنسانَ من ذلك، على فُعال، كما يقال
(باب الراء والعين وما يثلثهما) (رعف) الراء والعين والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على سَبْق وتقدُّم. يقال فَرَسٌ راعفٌ: سابقٌ متقدِّم. ورَعَف فلانٌ بفرسِهِ الخيلَ، إِذا تقدَّمها. قال الأعشى: به تَرْعُفُ الألْفَ إِذْ أُرْسِلَتْ *** غَداةَ الصّباح إذا النَّقْعُ ثارا([1]) ومن الباب رَعَفْت ورَعُفت([2]). والرُّعاف فيما يقال: الدّمُ بعينه. والأصل أنّ الرُّعاف ما يُصيب الإنسانَ من ذلك، على فُعال، كما يقال في الأدواء. ويقولون للرِّماح رواعفُ، قِيل ذلك من أجل أنها تقدَّم للطَّعْنِ. ويقال بل سُمِّيت لِمَا يقطُر منها الدّمُ. والأصل فيه كلِّه واحدٌ([3]). وراعُوفَةُ البِئر: حجرٌ يتقدم من طَيِّها([4]) نادراً، يقوم عليه السَّاقي. وأَرْعَفَ فلانٌ فلاناً، إذا أعجَلَه. وجاء في الرَّاعوفة "أنّه سُحِرَ وجُعِل سِحرُه في جُفِّ طَلْعةٍ ودُفِنَ تحت راعُوفة البِئر([5])". والرَّاعف: أَنْف الجبَل، ويجمع رواعِفَ. وطرَفُ الأرنبة راعفٌ. ويقال أرعَفَ فلانٌ قرْبتَه إرعافاً، إذا ملأَها حتى تَرْعُف. قال: * يَرْعُفُ أعلاها مِنِ امتلائها([6]) * (رعق) الراء والعين والقاف ليس أصلاً، بل هو صوتٌ من الأصوات. فالرُّعَاق: صوتٌ يخرج من قُنْب الدّابّة الذكرِ، كما يُسمَع الرَّعيق من ثفْر الأُنثى. تقول: رَعَق رَعْقاً ورُعاقا. (رعك([7])) الراء والعين والكاف كلمةٌ واحدة. يقولون: الرّاعك من الرجال: الأحمَق. (رعل) الراء والعين واللام معظمُ بابِه أصلان: أحدهما جماعةٌ، والآخَر شيءٌ يَنُوس ويضطرب. فالأول الرَّعْلَة: القِطعة من الخيل. والرَّعِيل مثل الرَّعلة. وقال طرَفةُ في الرِّعال وجعَلَها للطّير: ذُلُقٌ في غارةٍ مسفوحةٍ *** كرِعال الطَّيرِ أسراباً تمُرّْ([8]) وأراعيل الرِّياح: أوائلها. وحكى ابنُ الأعرابيّ: تركت عيالاً رَعْلَةً، أي كثيرة. فأما قولُه: أبَأْنا بِقَتْلانا وسُقْنا بسَبْيِنا *** نساءً وجِئْنا بالهِجان المرعَّلِ([9]) فالمعنى المجمَّع، من القياس الذي ذكرناه. ويقال المرعَّل: السمين المختار([10])؛ وليس ببعيدٍ، إلاّ أنَّ القولَ الأولَ أقْيَس. والأصل الثاني الرَّعْلة: ما يُقطَع من أذُن الشاة ويُترك معلَّقا ينوسُ، كأنه زَنَمة. وناقةٌ رَعلاءُ، إذا فُعِل بها ذلك. قال الفِنْد الزِّمَّانيّ: رأيت الفِتْيَةَ الأعْزا *** لَ مِثْلَ الأينُق الرُّعْلِ([11]) قال ابن الأعرابي: مَرّ فلان يَجُرّ رَعْلَه، وأراعيلَه، أي ثيابه([12]). وشاةٌ رَعْلاءُ: طويلة الأذُن. ويقال للذي تَهَدَّلَ أطرافُه من الثِّياب: أرْعَلُ. وممّا شذ عن البابين- وقد يمكن من أحدهما- الرَّعْلَةُ، وهي النَّعامة([13]). ويقال إنّ الرّاعل فُحَّالٌ بالمدينة. (رعم) الراء والعين والميم كلمتان متباينتانِ، بعيدٌ ما بينهما. فالأولى الرُّعام: شيءٌ يَسيل من أنْفِ الشاةِ لداءٍ يصيبها؛ يقال منه: شاةٌ رَعُومٌ. والكلمة الثانية شيءٌ ذكره الخليل. قال: رَعَمَ الشمسَ يَرْعَمُها، إذا رَقَب غيبوبَتَها. وذكر أنه في شعر الطرِمّاح([14]). (رعن) الراء والعين والنون أصلان: أحدهما يدلُّ على تقدُّم في شيءٍ، والآخر يدلُّ على هَوَج واضطراب. فالأول الرَّعْن: الأنْف النادر من الجبَل. قال ابنُ دُريد: وسمِّيت البَصرة رعناءَ لأنَّها تشبّه برَعْن الجبل. وهو قولُ الفرزدق: لولا ابنُ عُتبةَ عمروٌ والرّجاءُ لـه *** ما كانت البَصرة الرَّعناءُ لي وطَنا([15]) ويقال جَيْشٌ أرْعَنُ، إذا كانت له فُضولٌ كرُعُون الجِبال. والأصل الآخَر قولهم أرعَنُ: مستَرْخٍ. قالوا: هو من رَعَنَتْه الشمسُ، إذا آلَمتْ دِماغه. يقال مِن ذلك: رجلٌ مَرعُون. ويقال: رَعُنَ الرَّجُل يَرْعُن رعَناً، فهو أرْعَن، أي أهْوَج، والمرأة الرّعناءُ. فأمّا قولُه جل ثناؤه ﴿لاَ تَقُولُوا رَاعِنَا﴾ [البقرة 104]، فهي كلمةٌ كانت اليهود تَتَسابُّ بها، وهو من الأَرْعَن. ومن قرأها ﴿رَاعِناً﴾، منونة فتأويلُها لا تقولوا حُمْقاً من القَول. وهو من الأوَّل؛ لأنّه يكونُ كلاماً أرْعَنَ، أي مضطرباً أهوج. ويقال: رحَلُوا رِحْلَةً رَعنْاءَ، أي مضطرِبة. قال: * ورحلوها رِحْلَةً فيها رَعَنْ([16]) * وذلك إذا لم تكن على الاستقامة. (رعي) الراء والعين والحرف المعتل أصلان: أحدهما المراقَبة والحِفظ، والآخَر الرجوع. فالأوَّل رعَيْتُ الشَّيءَ، رقَبتُه؛ ورَعَيْته، إذا لاحَظْتَه. والراعِي: الوالي. قال أبو قيس: ليس قطاً مِثْلَ قُطّيٍّ ولا الـْ *** مَرْعِيُّ في الأقوام كالرّاعِي([17]) والجميع الرِّعاء، وهو جمعٌ على فِعالٍ نادرٌ، ورُعاةٌ أيضاً. وراعيت [الأمر([18])]: نظرت إلامَ يصيرُ. ورعَيْتُ النُّجُومَ: رقَبْتُها. قالت الخنساء: أرعَى النُّجومَ وما كُلِّفْتُ رِعْيَتَها *** وتارةَ أتغَشَّى فَضْلَ أَطْمَارِي([19]) والإِرعاء: الإبقاء، وهو من ذاك الأصلِ؛ لأنّه يحَافِظُ على ما يحافَظُ عليه. قال ذو الإصبع: عَذِيرَ الحَيِّ مِنْ عَدْوَا *** نَ كانوا حَيَّةَ الأرض([20])بغَى بعضٌ على بعضٍ *** فلَمْ يُرْعُوا على بَعْضِ ورجلِ تَُِرْعِية([21])* وتِرْعايةٌ: حسن الرِّعيْة بالإبل. ومن الباب أرعَيْتُه سَمْعي: أصغَيْتُ إليه. وأَرْعِنِي سَمْعَك، بكسر العين، أي ليرقُبْ سمعُك ما أقولُه. والأصل الآخَر: ارْعَوى عن القبيح، إذا رجَع. وحكى بعضهم: فلانٌ حسنُ الرَّعْو والرِّعو([22]) والرَُّعْوَى. ومن الشَّاذّ عن الأصلين: الرَّعاوَى والرُّعَاوَى، وهي الإِبل التي يُعتمَل عليها. قالت امرأةٌ تخاطِب بَعلَها: تَمَشَّشْتَنِي حتَّى إذا ما تركْتَنِي *** كنِضْوِ الرُّعاوَى قلتَ إِنيَ ذَاهبُ([23]) وممكنٌ أن يكون هذا من الأصل، لأنّها تَهْرَم فتُرَدُّ إلى حالٍ سيِّئة، كما قال جلَّ ثناؤه: ﴿وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ﴾ [النحل 70، الحج 5]. (رعب) الراء والعين والباء أصولٌ ثلاثة: أحدها الخوف، والثاني المَلْء، والآخر القَطْع. فالأول الرَّعْب وهو الخَوف، رَعَبْتُه رَعْباً، والاسم الرُّعْب. ويقال إنّ الرَّعْبَ رُقْيةٌ، يزعمون أنهم يرْعَبون ذا السِّحْر بكلامٍ([24])، أي يُفْزِعونه. وفاعله راعبٌ ورَعَّاب. والأصل الآخر قولهم: سيلٌ راعبٌ، إذا مَلأَ الواديَ. ورعَبْتُ الحوضَ إذا ملأتَه. والثالث قولهم للشَّيء المقَطَّع: مُرَعَّب. ويقال للقِطعة من السَّنام رُعْبوبة. وتسمَّى الشَّطْبَة من النِّساء رُعبوبةً؛ تشبيهاً لها بقِطعة السنام. ويقال سَنامٌ مرعوبٌ إذا كان يقطُر دسَما. (رعث) الراء والعَين والثاء أصلٌ واحد، وهو تزيُّنُ شيءٍ بشيء. فالرَّعَث: العِهْن من الصُّوف، وهو يزيَّن به([25]). والرِّعاث: القِرَطة، واحدتها رعثة([26]). وفي كتاب الخليل: الرِّعاث: ضَرْبٌ من الخرَز والحَلْي. قال: * وما حُلِّيَتْ إلاَّ الرِّعاثَ المُعَقَّدا * ومما شُبِّه بهذا وحُمل عليه: رَعْثة الدِّيك، وهي عُثْنُونُه، كأنّها شُبِّهت برَعَث العهن. قال: * مِنْ صَوتِ ذِي رَُعَُثَاثٍ ساكنِ الدَّارِ([27]) * (رعج) الراء والعين والجيم أَصلٌ يدلُّ على نَضارة وحُسْن وخِصْب وامتلاء. ويقال أرضٌ مِرْعاجٌ ورَعِجَة([28])؛ إذا كانت خِصْبةً. ومن النَّضارة والحُسن: إرعاج البَرْق([29])، وهو تلألؤُه. (رعد) الراء والعين والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حركةٍ واضطرابٍ. وكلُّ شيءٍ اضطربَ فقد ارتعدَ. ومنه الرِّعديدَة([30]) والرِّعْديد: الجبان. وأرْعِدَتْ فرائصُ الرَّجُل عند الفَزَع. والرِّعديدة: المرأة الرَّخْصَة، والجمع رَعاديد. ومن الباب الرَّعْد، وهو مَصْع مَلَكٍ يسوقُ السَّحَاب. والمَصْع: الحركة والذَّهاب والمَجِيء. ويقال مَصَعَت [الدَّابَّة] بذنَبها، إذا حرّكَتْه. ثم يُتصرَّف في الرَّعْد، فيقال رَعَدَت السماء وبَرَقَتْ. ورَعَدَ الرَّجُل وبَرَق، إذا أَوْعَدَ وتَهَدَّد. وأجازُوا: أرعَدَ وأَبرَقَ. وأنشد: أرعِدْ وأبْرِقْ يا يزيـ *** ـدُ فما وَعيدُك لي بضائرْ([31]) وفي أمثالهم: "صَلَفٌ تَحْتَ الرَّاعِدة([32])"، للذي يُكْثِرُ الكلام ولا خيرَ عنده. والصَّلَف: قِلَّةُ النَّزَل. ويقال أرْعَدْنا وأبرقْنا، إذا سمِعْنا الرَّعدَ ورأينا البرق. ومن أمثالهم: "جاءَ بِذاتِ الرَّعْد والصَّليل" إذا جاءَ بشَرٍّ وغَزْو([33]). ويقال إنّ ذاتَ الرَّعدِ والصّليلِ الحربُ. وذاتُ الرَّواعِد: الدّاهية. (رعز) الراء والعين والزاء ليس بشيء. على أنّهم يقولون: المُرَاعِزُ: المُعاتِبُ([34]). (رعس) الراء والعين والسين أُصَيْلٌ يدلُّ على ضَعف. قال الفرّاء: رَعَسْتُ في المشْي، إذا مشَيْتَ مشياً ضعيفاً، من إِعياءٍ أو غيرِه. وقال بعضُهم: الارتعاس كالارتعاش والانتفاض. قال: يَبْرِي بإِرْعاسٍ يَمِينِ المُؤْتَلِي *** خُضُمَّةَ الذِّرَاعِ هَذَّ المُخْتَلِي([35]) (رعش) الراء والعين والشين في معنى الباب قبله من الاضطراب والارتعاد. ورجلٌ جبانٌ رَعِشٌ. وجَملٌ رَعْشَنٌ، وذلك اهتزازُه في سَيره والنون زائدة. والرَّعْشاءُ من النَّعام: السريعة. (رعص) الراء والعين والصاد* في معنى البابِ الذي قبلَه. فالرَّعْص الاضطراب. ويقال ارتعصت الحيّةُ: تلوَّت. قال: أَنّيَ لا أسعَى إلى داعِيَّهْ *** إلاّ ارتعاصاً كارتعاصِ الحيَّهْ([36]) ويقال ارتعص الجَدْيُ، إذا ظَفَرَ من النَّشاط. (رعظ) الراء والعين والظاء كلمةٌ واحدة لا يُقاس ولا يَتفرَّع. فالرُّعْظُ: مَدْخَل النَّصْل في السَّهم. وحكى الخليل: "إنّ فلاناً لَيَكسِر عليك أرعاظَ النَّبْل"، إذا كان يتغضّب. ويقال سهمٌ رَعِظٌ، إذا غاب في رُعْظِه. ---------------------------------------------------------------ـ ([1]) ديوان الأعشى 40 واللسان (رعف). ويروى: "ترعف" بالبناء للمفعول أيضاً. ([2]) كذا ضبطا في الأصل. ولغاته في القاموس: كنصر ومنع وكرم وعنى وسمع. ([3]) في الأصل: "كلمة واحدة". ([4]) في الأصل: "طينها"، صوابه في المجمل واللسان. ([5]) ويروى: "راعوثة" بالثاء. وهو من حديث عائشة. اللسان (رعث، رعف). ([6]) لعمر بن لجأ، في اللسان (رعف). وأنشده في المجمل. ([7]) لم أجد لهذه المادة ذكراً في المعاجم المتداولة. وانظر ما سبق في مادة (دعك). ([8]) ديوان طرفة 70 واللسان (ذلق). ([9]) البيت في المجمل واللسان (رعل). ([10]) في المجمل: "المختار". ([11]) في المجمل واللسان (رعل). ويروى: "الأغرال". وانظر المخصص (7: 156). ([12]) في الأصل: "شابه"، صوابه في المجمل واللسان. ([13]) في اللسان: "سميت بذلك لأنها تقدم فلا تكاد ترى إلا سابقة للظليم". ([14]) هو قوله، في الديوان 108 واللسان (رعم): ومشيح متأق عدوه *** يرعم الإيجاب قبل الظلام ([15])رواية ياقوت (البصرة) واللسان (رعن): * لولا أبو مالك المرجو نائله * والبيت لم يرو في ديوان الفرزدق. ([16]) البيت من رجز يروى لخطام المجاشعي، وللأغلب العجلي. اللسان (رعن). ([17]) البيت في اللسان (رعي، قطا). وقصيدته في المفضليات (2: 84-86). ([18]) التكملة من المجمل. ([19]) ديوان الخنساء 55 واللسان (رعي). ([20]) البيتان من أبيات في الأصمعيات 37. وانظر اللسان (رعي). ([21]) ترعية، بتثليث التاء وتشديد الياء، وقد تخفف. ([22]) والرعو أيضاً بالضم. ويقال "الرعوة" كذلك بالتثليث. ([23]) البيت في اللسان (رعي). ([24]) في الأصل: "أنه يرعبون السحر بكلام". ([25]) يزين به الهودج ونحوه. ([26]) رعثة بالضم، ورعثة بالتحريك. ([27]) للأخطل في اللسان (رعث، حمض) والحيوان (2: 346). وصدره: * ماذا يؤرقني والنوم يعجبني * ([28]) هاتان الصفتان لم تردا في المعاجم المتداولة. ([29]) ويقال رعج ورعج، بالفتح والتحريك، ويقال ارتعج ارتعاجاً أيضاً. ([30]) في الأصل: "الرعددة" تحريف. وأنشد في اللسان لأبي العيال: ولا زميلة رعديـ *** ـدة رعشٍ إذا ركبوا([31]) البيت للكميت كما سبق في حواشي (برق 222). ([32]) كذا ورد نصه مضبوطاً في الأصل والمجمل. والمعروف: "رب صلف"، كما في اللسان. ([33]) في الأصل: "وعز". ([34]) زاد في القاموس: "وراعز: القبض". والكلمتان لم تردا في اللسان. ([35]) الرجز للعجاج في ديوانه 52-53 واللسان (رعس). وفي اللسان: "الدارع"، أي لابس الدرع. ([36]) للعجاج في ديوانه 72 واللسان (رعص، دعو) والمخصص (8: 112). ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٤٠المدخل: رعى- الرعي في الأصل: حفظ الحيوان، إما بغذائه الحافظ لحياته؛ وإما بذب العدو عنه. يقال: رعيته، أي: حفظته، وأرعيته: جعلت له ما يرعى. والرعي: ما يرعاه، والمرعى: موضع الرعي، قال تعالى: ﴿كلوا وارعوا أنعامكم﴾ [طه/54]، ﴿أخرج منها ماءها ومرعاها﴾ [النازعات/31]، ﴿والذي أخرج المرعى﴾ [الأعلى/4]، وجعل الرعي والرعاء للحفظ والسياسة. قال تعالى: ﴿فما رعوها حق رعايتها﴾ [الحديد/27]، أي: ما حافظوا عليها حق المحافظة.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٢١ر ع ي
رعاك الله وأحسن رعايتك.
وهو راعيهم وهم رعيته ورعاياه.
وليـس المرعـيّ كالراعـي.
ويقولون للمرأة: راعية البيت.
واسترعى الله خليفته خليقته.
ورعيت له عهده وحرمته.
وما أرعـاك للعهـود.
وأرعـى عليه: أبقى.
وهو حسن الرعوى والرعيا كالبقوي والبقيا.
وارعوى عن القبيح.
ورعت الماشية الكلأ وارتعت ورعاها صاحبها.
وهـو راعـي الإبـل وهـم رعاتهـا ورعاؤها ورعاؤها ورعيانها.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٦١١الرَّعْيُ: مصدر رَعَى الكَلأَ ونحوَه يَرْعى رَعْياً. والراعِي يَرْعى الماشيةَ أَي يَحوطُها ويحفظُها. والماشيةُ تَرْعى أَي ترتفع وتأْكل. وراعي الماشيةِ: حافظُها، صفةٌ غالبة غلَبةَ الاسم، والجمع رُعاةٌ مثل قاضٍ وقُضاةٍ، ورِعاءٌ مثل جائعٍ وجِياعٍ، ورُعْيانٌ مثل شابٍّ وشُبَّانٍ، كسَّروه تكسير الأَسماء كَحاجِرٍ وحُجْرانٍ لأَنها صفة غالبة، وليس في الكلام اسم على فاعل يَعْتَوِرُ عليه فُعَلَة وفِعالٌ إلا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠٣١* ر ع ي * * الرِّعْيُ * بالكسر الكلأ وبالفتح المصدر و * المَرْعَى * الرعي والموضع والمصدر وفي المثل مرعى ولا كالسعدان وجمع * الرَّاعي * رعاة كقاض وقضاة و * رُعْيَانٌ * كشاب وشبان و * رِعَاءٌ * كجائع وجياع و * رَاعَى * الأمر نظر الأمر إلى أين يصير و * رَاعَاهُ * لاحظه وراعاه من * مُرَاعَاةِ * الحقوق و * اسْتَرْعَاهُ * الشيء * فَرَعاهُ * وفي المثل من * اسْتَرْعَى * الذئب فقد ظلم و * الرَّاعي *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٢٤٨: ( ى *!الرِّعْيُ ، بالكسْرِ : الكَلأُ ، ج *!أرْعاءٌ ) ، كحِمْلٍ وأَحْمالٍ .
( و ) الرَّعْيُ ، ( بالفتْحِ : المَصْدَرُ ) . يقالُ : *!رَعَى *!رَعْياً .
( *!والمَرْعَى ) و ( *!الرِّعْيُ ) بمعْنىً واحِدٍ وهو ما *!تَرْعاهُ *!الرَّاعِيَةُ ؛ قالَ الله تعالى : ﴿والذي أَخْرَجَ *!المَرْعَى﴾ ، وأَيْضاً : ﴿أَخْرَجَ منها ماءَها *!ومَرْعَاها﴾ .
( و ) المَرْعَى أَيْضاً : ( المَصْدَرُ ) المِيمِي من رَعَى
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ١٩٬٥٦٧المدخل: رعىرَعَتِ المَاشِيَةُ
1 رَعَتِ المَاشِيَةُ ذ , aor. تَرْعَى, (Msb, K,) inf. n. رَعْىٌ (S, * Msb, K) and رِعَايَةٌ (K) and مَرْعًى; (S, * K, * JM;) and ↓ ارتعت, and ↓ ترعّت; (K;) The cattle [pastured, or] pastured by themselves. (Msb.) And رَعَتِ المَاشِيَةُ الكَلَأَ, inf. n. رَعْىٌ (Mgh, TA) and رِعَايَةٌ [and مَرْعًى]; and ↓ ارتعت, and ↓ ترعّت; [The cattle pastured upon, or depastured, the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٥٦٤رَعَى
رَعَى A ( n. ac. رَعْي 1 ),
a. Browsed, grazed; cropped, pastured upon.
b. Pastured, tended, kept, guarded, watched.
c. Ruled, governed.
d. [ 'Ala ], Kept the flocks of.
e. ( n. ac. رُعْيًا ,
رُعْوَى
رُعْوَى ),
a. Kept, guarded, took care of.
f. Watched, observed ( stars ).
g. Itched.
رَاْعَيَ
رَاْعَيَ III ,
a. Grazed together.
b. Abounded in pasture.
c. Shewed regard,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٧٬٣٦٧رعي
رَعَى - يَرْعَى - رِعَايَة - رَاعِي - رَاعُوْن - رِِعَاء - مَرْعى - رَاعَى - يُرًاعِي
رَعَى - يَرْعَى + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يتعهده بالحفظ والصون من الهلاك والضياع
رَعَى - يَرْعَى + كائن + كائناً: (بشر أو بهائم) يهتم به ويتعهده بالحفظ والعناية، بما في ذلك الطعام والمأوى وما شابه ليبقي عليه من الهلاك
رَعَى - يَرْعَى + كائن +
الصيغ(٩)
- رَاعُونَGözetenler(فَاعِلُونَ)×٢
- الرِّعَاءُÇobanlar(الْفِعَالُ)×١
- الْمَرْعَىMera(الْمَفْعَلَ)×١
- رَاعِنَاBizi güt(فَاعِلْنَا)×١
- رَعَوْهَاOnu gözettiler(فَعَلُوهَا)×١
- رِعَايَتِهَاOnu gözetmek(فِعَالَتِهَا)×١
- وَارْعَوْاVe güdün(وَافْعَلُوا)×١
- وَرَاعِنَاVe bizi güt(وَفَاعِلْنَا)×١
- وَمَرْعَاهَاVe onun merası(وَمَفْعَلَهَا)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٦ (الإجمالي: ٨٤)
- ذود
الآيات المشتركة: ١ · Zevd: Küçük deve sürüsü (3-10 arasında) demektir
- عهد
الآيات المشتركة: ٢ · Söz
- طعن
الآيات المشتركة: ١ · Ve dil uzatmak
- أمن
الآيات المشتركة: ٥ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- موه
الآيات المشتركة: ٢ · Su
- بدع
الآيات المشتركة: ١ · Bedee deki hemze ayn’a dönüşmüş
- شيخ
الآيات المشتركة: ١ · Kurumaya başlayan bitkidir
- قفو
الآيات المشتركة: ١ · Kafa tası demektir
- لوي
الآيات المشتركة: ١ · Ucu kıvrık demir veya ağaç demektir
- حرف
الآيات المشتركة: ١ · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
- ورد
الآيات المشتركة: ١ · Gül demektir
- نظر
الآيات المشتركة: ٢ · Korkuluk demektir
الآيات التي ورد فيها(٩)
وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ
Gözetenler
وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ
Gözetenler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رعي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حفظ, كفل, ولى |
| Zıt Kök | ضيع |
| Çekirdek Özet 1 | Canlının beslenmesini, güvenliğini ve gelişimini gözeterek otlatmak, dikkatle kollamak ve denetlemek |
| Çekirdek Özet 2 | Emanet ve sorumluluk altındakileri zayi etmeden gözetmek, ahde ve ilahi sınırlara riayet etmek |
| Çekirdek Özet 3 | Yönetim ve denetimin tahakküm değil, himaye, besleme, geliştirme ve koruma eksenli bir emanet oluşu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca edilgen bir «sürü gütme» veya keyfi otorite olarak anlayıp ayetlerdeki karşılıklı dikkat, himaye ve hukuki sorumluluk boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رع | Titreme, sarsılma, uyanıklık ve teyakkuz haliyle harekete geçme; nitekim رعب kökünde korku ve dehşetle sarsılma, رعد kökünde ise gök gürültüsünün şiddetli titreşimi ve hareketi yer alır | ي | Titreşim ve uyanıklık hareketini zihinsel dikkate, canlı bir varlığın durumunu sürekli gözetlemeye, onu tehlikelerden sakınarak otlatmaya ve himaye etmeye yöneltmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Başta olma, öncülük etme, yönlendirici akıl ve yüksekten gözetleme |
| ع | Göz | Görme, sürekli takip, dikkat kesilme, teyakkuz ve kaynağı kollama |
| ي | El ve kol | İcra, fiili müdahale, yönlendirme, bakım ve koruyucu güç |
| رعي | Başın öncülüğünde gözün kesintisiz dikkati ve elin müdahalesiyle korunan varlığı besleme ve yönlendirme | Öncü zihnin (ر) uyanık bir nazarla (ع) tehlikeleri izlemesi ve pratik müdahaleyle (ي) sorumluluk alanındaki varlığı doyurup tehlikelerden muhafaza etmesi hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Otlağı ve suyu aramak, davarları yayılmaları için otlakta serbest bırakıp yırtıcılardan koruyarak gütmek, beslenmelerine ve korunmalarına nezaret etmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebu Kays beytinde topluluk içindeki gözetilen kişi ile gözeten yöneticinin bir olmadığını belirtir: ليس قطاً مِثْلَ قُطّيٍّ ولا الـ / مَرْعِيُّ في الأقوام كالرّاعِي. El-Hansâ ise hüznün getirdiği uykusuzluğu yıldızları gece boyu gözlemeye benzetir: أرعَى النُّجومَ وما كُلِّفْتُ رِعْيَتَها / وتارةَ أتغَشَّى فَضْلَ أَطْمَارِي |
| Erken Arapça kullanım | Zu’l-İsba‘ el-Advânî kabile içi çekişmede tarafların birbirini gözetip kollamadığını şu beyitle anlatır: عَذِيرَ الحَيِّ مِنْ عَدْوانَ كانوا حَيَّةَ الأرض / بغَى بعضٌ على بعضٍ فلَمْ يُرْعُوا على بَعْضِ |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dîvânu’l-Hamsâ.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça رعي kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde otlatma, gütme, himaye etme ve arkadaşlık/yoldaşlık etme semantik alanıyla derin bir ortak mirasa dayanır. İbranicede aynı köke denk gelen רעה (ra'ah) fiili hayvanları otlatmak, beslemek, rehberlik etmek ve mecazen halkı yönetmek anlamlarını taşır; buradan türeyen ro'eh kelimesi doğrudan çoban ve önder karşılığıdır. Süryanicede ܪܥܐ (r'o / r'ā) kökü otlatmak, beslemek ve ruhi gözetim altında tutmak işlevine sahiptir. Kökün en eski Akatça katmanında rē'û(m) kelimesi hükümdarların tanrılar adına halkı gütmesini ve koruyucu çobanlığını ifade eden kurumsal bir unvandır. Sami dillerindeki bu ortak semantik eksen, kökün yalnızca ziraî bir faaliyeti değil, en erken dönemlerden itibaren yönetsel himaye, besin sağlama ve koruma işlevini aynı potada taşıdığını belgeler.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رعي kökünün gözetleme, muhafaza etme ve vazgeçip dönme (ir‘ivâ) eksenleri | Fiziksel planda hayvanı otlatıp tehlikeden sakındırma hareketi, ahlaki ve hukuki planda sınırlara dikkat etme ve kötülükten el çekme anlamlarına evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רעה (ra'ah), Süryanice ܪܥܐ (r'ā), Akatça rē'û | Ortak Sami mirasında çobanlık, otlatma, halkı besleme ve yönetsel koruma ortak çekirdeği tam bir fonetik ve semantik denklikle mevcuttur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapçası ve Ge'ez dillerinde r‘y kökü | Çobanlık ve gözetim kavramı Güney Sami kolunda da aynı ses ve anlam düzeniyle korunmuştur; Afroasyatik dışı doğrudan ödünçleme bağı bulunmamaktadır | Güçlü |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew Grammar, Cohen Semitic Roots.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رعي | Anlamlı | Otlatmak, gözetmek, korumak | Canlıyı beslemek, tehlikelerden muhafaza etmek ve emanete riayet etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ريع | Anlamlı | Yükselmek, çoğalmak, artmak | Yüksek tepe, yapının yükseltisi, mahsulün bereketi ve aslına dönüş | رعي kökündeki beslenme ve gelişmenin zemin veya sonuç bağıyla örtüşür; Kur'an'da geçer |
| عري | Anlamlı | Çıplak olmak, soyulmak, arınmak | Üzerindeki elbise, örtü veya yaprağın kalkması, açıkta kalma | Koruma ve örtünmenin zıddı bir durum; Kur'an'da geçer |
| عير | Anlamlı | Yük taşımak, hareket etmek, kervan | Yük taşıyan kervan, kervandaki binekler veya yabani eşek | Hayvanların yönetimi ve sevk edilmesiyle tematik yakınlık taşır; Kur'an'da geçer |
| يرع | Anlamlı | Korkak olmak, zayıf düşmek, sazlık | İçi boş kamış, sazlık; metanetsiz, çabuk irkilen kimse | رع ikili çekirdeğindeki titreme ve ürperme haliyle irtibatlıdır; Kur'an'da geçmez |
| يعر | Anlamlı | Melemek, bağırmak | Koyun veya keçinin yüksek sesle bağırması | Çobanlık ve sürü bağlamında hayvanın çıkardığı sesle ilişkili ses yansımalı köktür; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رعي | Merkez | Gözetmek, beslemek, himaye etmek | Bakım, besleme, gelişim ve sürekli teyakkuzu içeren koruma | Nesnenin sadece varlığını değil, gelişimini ve gıdasını da üstlenen dinamik gözetim |
| حفظ | Komşu | Korumak, muhafaza etmek | Zayi olmaktan, bozulmaktan ve unutulmaktan koruma | Statik muhafaza ve emanetin aslını eksiksiz tutma vurgusu öndedir |
| كفل | Komşu | Bakımını üstlenmek, kefil olmak | Maddi ihtiyaçları ve maişeti garanti altına alma | Kişinin nafakası ve himayesini hukuki veya fiili taahhüt altına almasıdır |
| ولى | Komşu | Yetki sahibi olmak, yönetmek | Yakınlık ve otorite bağıyla tasarrufta bulunma | İktidar, tasarruf ve velayet hakkını haiz olma yönü ağır basar |
| ضيع | Zıt | Zayi etmek, telef etmek, ihmal etmek | Gözetimsiz bırakarak bozulmaya ve yok olmaya terk etme | Himayenin çekilmesiyle varlığın heder olması ve dağılması |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رعي | Otlatmak, gözetmek, riayet etmek | Canlıyı doyurma, tehlikelerden koruma ve emanet edilen hukuka sadakat gösterme | Kesin |
| Latince | Pascere, custodire | Otlatmak, beslemek, korumak | Pascere besleme ve gütme boyutunu karşılarken, custodire muhafaza ve bekçilik boyutunu verir | Güçlü |
| İngilizce | To pasture, to shepherd, to observe | Otlatmak, çobanlık etmek, riayet etmek | Shepherd himaye ve rehberliği, observe ise kurala ve ahde uymayı karşılar | Kesin |
| Almanca | Weiden, hüten, beachten | Otlatmak, gütmek, korumak, riayet etmek | Hüten himaye ve esirgemeyi, beachten ise dikkat kesilmeyi ve riayeti karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Paitre, pâtre, observer | Otlatmak, gütmek, riayet etmek | Paitre hayvanın beslenmesini, observer ise kurallara uymayı ve gözetmeyi ifade eder | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert Dictionnaire Historique.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَاعُونَ | Ahitleri, emanetleri ve şahitlikleri titizlikle koruyanlar, riayet edenler | Müminlerin ve kurtuluşa erenlerin ahlaki ve hukuki vasıfları bağlamında; Mü'minûn 23:8, Meâric 70:32 |
| الرِّعَاءُ / وَارْعَوْا | Hayvanları otlatan çobanlar ve sürüleri yayma emri | Musa kıssasında Medyen suyu başında bekleyen çobanlar ile yeryüzündeki rızıkların sunumu bağlamında; Kasas 28:23, Tâhâ 20:54 |
| الْمَرْعَى / وَمَرْعَاهَا | Otlak, mera, bitki örtüsü | Allah'ın yeryüzünden çıkardığı yeşillikler, otlar ve canlıların besin kaynağı bağlamında; Nâziât 79:31, A'lâ 87:4 |
| رِعَايَتِهَا / رَعَوْهَا | Hakkını vermek, gereğince gözetmek ve korumak | Hristiyanların ihdas ettiği ruhbanlığın sınırlarına ve ilahi rızaya gereğince uymamaları bağlamında; Hadîd 57:27 |
| رَاعِنَا / وَرَاعِنَا | Bizi gözet, bize dikkat et (çift anlamlı istihza kalıbı) | Muhataba «bizi dinle/bizi gözet» derken kelimeyi bükerek İbranice/Aramice hakaret veya ahmaklık manasına kaydırma bağlamında; Bakara 2:104, Nisâ 4:46 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi inayet, rızık ve teklif-i mâ lâ yutâk | Allah'ın kullarını gözetmesi (riâyetü'l-aslah), kulların ilahi sınırları koruma mükellefiyeti | Allah'ın yaratıklarını başıboş bırakmayıp rızıklandırması ve gözetmesi; insanın ise teklife riayet etmesi |
| Fıkıh | Raiyye hukuku, emanet, velayet ve vekâlet | Yöneticinin halk üzerindeki tasarrufunun maslahata bağlılığı (tasarrufu'l-imâm 'ale'r-ra'iyye menûtün bi'l-maslaha) | Yetkinin keyfi bir mülkiyet değil, koruma, adalet ve kamu yararını gözetme emaneti olması |
| Tefsir | «Râinâ» lafzının nehyi ve ruhbanlığın riayeti | Sözlerin suistimale açık anlamlarından arındırılması edebi ile ibadet ve ahitlerin hakkını verme | Nezaket dili inşası ve sorumlulukların sınırlarına titizlikle uyulması |
| Hadis | Çobanlık ve yöneticilik mesuliyeti | «Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüklerinizden sorumlusunuz» hadisindeki mesuliyet ilkesi | Yönetimin bir tahakküm değil, her bireyin altındakileri koruma ve hesap verme bilinci |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ahitler, sınırlar ve ibadet sorumluluğu | Riayet ve takva | İlahi hududu çiğnemeden muhafaza etmek | Dini emirlerin ve kulluk sözleşmesinin zayi edilmeden özenle korunması | Kesin |
| İlmi | Hakikatin, metodun ve delilin takibi | İlmi teyakkuz ve emanet | Bilgiyi tahriften koruyup yerli yerince gözetmek | Araştırmacının ulaştığı veriye ve ilmi ahlaka riayet ederek hakikati koruması | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi, tebaa ve yönetici ilişkisi | Raiyye ve emanetçi yönetim | Toplumu himaye etmek, asayiş ve maslahatı temin etmek | Merkezi ve yerel otoritenin halkı mülk değil, gözetilmesi ve bakılması gereken emanet sayması | Kesin |
| İktisadi | Kaynakların yönetimi, mera ve üretim faktörleri | Sürdürülebilir kaynak yönetimi | Mera ve rızık alanlarını tüketmeden üretimi canlı tutmak | Doğal varlıkların ve üretim araçlarının tahrip edilmeksizin ortak faydaya tahsisi | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geri beslemeli dinamik denetim ve stabilizasyon (Feedback control) | Bir sistemin kararlı durumunu koruması için parametrelerin kesintisiz izlenmesi, sapma anında müdahale edilerek dengenin muhafaza edilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mütevellilik / Vesayet teorisi (Trusteeship & Stewardship) | Otorite sahibinin yönettiği topluluk üzerinde mülkiyet değil, onların refahı, gelişimi ve haklarının korunması için hesap verebilir vekil kılınması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca «koyun gütmek» gibi ilkel bir bedevi faaliyeti veya siyasi dilde tebaayı «güdülecek iradesiz sürü» olarak niteleyen hiyerarşik bir tahakküm kalıbına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Canlı bir varlığın gıdasından güvenliğine kadar tüm gelişim evrelerini dikkatle kollamak, ahitleri zayi etmemek ve emanet edilen hukukun sınırlarına uyanık bir şuurla riayet etmek |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Çoban-sürü metaforunun İslami yönetim modelinde halkı iradesiz nesneler kıldığı zannına kapılmak veya ayetlerdeki ahde riayet ve edep ilkelerini kuru bir formalizme indirgemek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın emanet, ahit, yönetim ve hitap ahlakına dair temel paradigmalarını birbirine bağlar; iktidarın sahiplik değil hizmet ve gözetim olduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin vasıflarını bildiren ayetlerde (23:8, 70:32), peygamber kıssalarındaki çobanlık ve rızık tasvirlerinde (20:54, 28:23) ve dil istismarına set çeken nehiy ayetlerinde (2:104, 4:46) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yöneticinin halka dilediğini yapabileceği zorba iktidar telakkisini yıkar; ahde bağlılığı sadece sözde bırakmayıp fiili bir koruma ve dikkat süreci kıldığını ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlının beslenmesi, güvenliği ve gelişimi için otlakta yayılmasına nezaret etmek ve onu yırtıcılardan korumak.
- Soyut anlamBir emanetin, ahdin veya sorumluluk alanının bilincinde olarak onu zayi olmaktan koruyup hakkını eksiksiz yerine getirmek.
- Sistematik karşılıkİktidarı ve sorumluluğu, tahakküm aracı olmaktan çıkarıp zayıf olanı himaye, besleme ve denetleme eksenli bir emanet mekanizmasına dönüştürme.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormüldeki , gözetim ve riayet sürecinin net koruma ve bakım çıktısını temsil eder. Zamana bağlı integral (), gözetimin anlık değil kesintisiz bir süreç olduğunu gösterir. gözetilen varlığa sunulan rızık, besin ve gelişim imkanlarını; gözeten failin uyanık dikkat ve teyakkuz derecesini; ise varlığa yönelebilecek dış tehlike, ihmal ve telef edici tehdit fonksiyonunu simgeler. Süreç, besleme ve dikkatin tehlikeyi sıfırlayarak varlığı koruması esasına dayanır.