رفق
ر - ف - ق
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٢
Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir. Sonra dirseğe dönüşmüş, mirfak dirsek, refakat koluna girerek arkadaşlık etmekten arkadaşlık anlamına gelmiştir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir. Sonra dirseğe dönüşmüş, mirfak dirsek, refakat koluna girerek arkadaşlık etmekten arkadaşlık anlamına gelmiştir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬٠٠٤القاف والراء والفاء معهما
ق ر ف، ف ر ق، ف ق ر، ر ف ق، ق ف ر مستعملات قرف: القِرْفُ: قشر المقل ونحوه وقشر السدر، وكل قِرْفٍ قشر.
وقَرَفتُه قَرْفاً أي نحيته عنه، وكذلك تَقْرِفُ الجلبة من القرحة. والقطعة منه قِرْفةٌ.
والقَرْفُ من الذنب، وفلان يُقْرَفُ بالسوء أي يرمى به ويظن به، واقتَرَف ذنباً أي أتاه وفعله.
وهؤلاء جميعاً قِرْفَتي أي بهم وعندهم أظن بغيتي، وسل بني فلان فإنهم قِرْفةٌ أي موضع خبره.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٢٦الرَِفْقُ: ضدُّ العنف، وقد رَفَقَ به يَرْفُقُ. وحَكى أبو زيد: رَفَقْتُ به وأَرْفَقْتُه بمعنىً، وكذلك تَرفَّقْتُ به. ويقال أيضاً: أَرْفَقْتُهُ، أي نَفَعْتُهُ. والرُفْقَةُ: الجماعةُ تُرافِقُهمْ في سفرك. والرِفْقَةُ بالكسر مثله، والجمع رِفاقٌ. تقول منه: رافَقْتُهُ. وتَرافَقْنا في السفر. والرَفيقُ: المُرافِقُ؛ والجمع الرُفَقاءُ. فإذا تَفَرَّقْتُمْ ذهب اسم الرُفْقَةِ ولا يذهب اسم الرفيق. وهو أيضاً
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٦٬٥٦٨ق ر ف
قرف ، قفر ، رقف ، رفق ، فرق ، فقر : مستعملات .
قرف : الحرانيّ عن ابن السكيت قال : القَرْف : مصدَرُ قَرَفْت القَرْحة أقرِفها قَرْفاً ، إذا نَكَأْتَها .
أبو عبيد يقال للجُرح إذا تقشَّر قد تَقرَّف واسم الجلدة القِرْفة ، وأنشد :
عُلالَتُنا في كلِّ يومِ كريهةٍ
بأَسيافنا والقَرْحُ لم يتقرّفِ
وقال ابن السكيت : قَرَفتُ الرجلَ بالذنب قَرْفاً : إذا رميتَه به .
وقال الأصمعي : يقال : قَرَف عليه يَقْرف
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٠٣٣(باب الراء والفاء وما يثلثهما)
(رفق) الراء والفاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على موافقةٍ ومقاربةٍ بلا عُنْف. فالرِّفق: خلاف العُنْف؛ يقال رفَقْتُ أْرْفُق. وفي الحديث: "إنّ الله جلّ ثناؤه يحبُّ الرِّفْق في الأمر كله".
هذا هو الأصل ثم يشتقّ منه كلُّ شيءٍ يدعو إلى راحةٍ وموافَقة. والمرفق([1]) مَِرفق الإنسان؛ لأنه يستريح في الاتِّكاء عليه. يقال ارتَفَق الرّجلُ: إذا اتَّكأ على مَِرفقه في جلوسه. ومن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٦٢ر ف ق
أرفـق بـه وترفـق ورفـق به ورفق وفيه رفق وهو لين الجانب ولطافة الفعل.
واسترفقته فأرفقني بكـذا: نغمنـي وارتفقـت بـه: انتفعت.
ومالي فيه مرفق ومرفق.
وما فيها مرفق من مرافق الدار نحو المتوضأ والمطبخ ونحوه.
وسمعتهم يقولون: مالي في هذا رفق.
وأخذ المكّاس الرفق.
ورافقتـه فـي السفـر وارتفقنـا وترافقنـا وهو رفيقي وهم رفيقي ورفقائي " وحسن أولئك رفيقاً " وكنت في رفاقة فلان
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٨٥١الرِّفْق: ضد العنْف. رَفَق بالأَمر وله وعليه يَرْفُق رِفْقاً ورَفُقَ يَرْفُقُ ورَفِقَ: لطَفَ. ورفَقَ بالرجل وأَرْفَقه بمعنى. وكذلك تَرفَّق به. ويقال: أَرْفقْته أَي نَفَعْته، وأَوْلاه رافِقةً أَي رِفْقاً، وهو به رَفِيق لَطِيف، وهذا الأَمر بكَ رفيق ورافِقٌ، وفي نسخة: ورافِقٌ عليك. الليث: الرِّفق لِين الجانب ولَطافةُ الفعل، وصاحبه رَفِيق وقد رَفَقَ يَرفُقُ، وإِذا أَمرت قلت: رِفْقاً، ومعناه ارفُق
الرِّفْق: ضد العنْف. رَفَق بالأَمر وله وعليه يَرْفُق رِفْقاً ورَفُقَ يَرْفُقُ ورَفِقَ: لطَفَ. ورفَقَ بالرجل وأَرْفَقه بمعنى. وكذلك تَرفَّق به. ويقال: أَرْفقْته أَي نَفَعْته، وأَوْلاه رافِقةً أَي رِفْقاً، وهو به رَفِيق لَطِيف، وهذا الأَمر بكَ رفيق ورافِقٌ، وفي نسخة: ورافِقٌ عليك. الليث: الرِّفق لِين الجانب ولَطافةُ الفعل، وصاحبه رَفِيق وقد رَفَقَ يَرفُقُ، وإِذا أَمرت قلت: رِفْقاً، ومعناه ارفُق رِفقاً. ابن الأَعرابي: رَفقَ انْتَظر، ورَفُق إِذا كان رفيقاً بالعمل. قال شمر: ويقال رَفَق به ورَفُقَ به وهو رافِقٌ به ورَفِيق به. أَبو زيد: رَفق الله بك ورفَق عليك رِفْقاً ومَرْفِقاً وأَرفقَك الله إِرْفاقاً. وفي حديث المُزارعة: نهانا عن أَمرٍ كان بنا رافقاً أَي ذا رِفْق؛ والرِّفْقُ: لين الجانب خِلاف العنف. وفي الحديث: ما كان الرِّفْق في شيء إِلاَّ زانَه أَي اللّطفُ، وفي الحديث: في إِرْفاقِ ضَعِيفِهم وسَدّه خَلَّتهم أَي إِيصال الرِّفْق إِليهم؛ والحديثِ الآخر: أَنت رَفِيق واللهُ الطَّبِيبِ أَي أَنت تَرفُق بالمريض وتُلَطِّفُه والله الذي يُبْرئه ويُعافِيه. ويقال للمُتَطَبِّب: مُترفِّق ورَفِيق، وكره أَن يقال طبيب في خبر ورد عن النبي، صلى الله عليه وسلم. والرِّفْقُ والمِرْفَقُ والمَرْفِقُ والمَرفَقُ: ما اسْتُعِينَ به، وقد تَرَفَّقَ به وارْتفَق. وفي التنزيل: ويُهَيِّئُ لكم من أَمركم مِرْفَقاً؛ مَن قرأَه مِرْفَقاً جعله مثل مقْطَع، ومن قرأَه مَرْفِقاً جعله اسماً مثل مسجد، ويجوز مَرْفَقاً أَي رِفْقاً مثل مَطْلَع ولم يُقرأْ به؛ التهذيب: كسر الحسنُ والأَعمش الميم من مِرْفَق، ونصبَها أَهل المدينة وعاصم، فكأَن الذين فتحوا الميم وكسروا الفاء أَرادوا أَن يَفْرقُوا بين المَرفِق من الأَمر وبين المِرْفَق من الإِنسان، قال: وأَكثر العرب على كسر الميم من الأَمر ومن مِرفَق الإِنسان؛ قال: والعرب أَيضاً تفتح الميم من مَرفِق الإِنسان، لغتان في هذا وفي هذا. وقال الأَخفش في قوله تعالى ويهيِّئ لكم من أَمركم مِرْفَقاً: وهو ما ارتفَقْت به، ويقال مَرفِق؛ وقال يونس: الذي اختاره المَرْفِقُ في الأَمر، والمِرْفَقُ في اليد، والمِرْفَقُ المُغْتَسَلُ. ومَرافِقُ الدار: مَصابُّ الماء ونحوُها. التهذيب: والمِرْفَقُ من مَرافِق الدار من المغتسل والكنيف ونحوه. وفي حديث أَبي أَيُّوب: وجدْنا مَرافِقَهم قد اسْتُقْبِل بها القِبْلةُ، يريد الكُنُفَ والحُشُوشَ، واحدها مِرْفَق، بالكسر. الجوهري: والمِرْفَق والمَرْفِقُ مَوْصِلُ الذراع في العَضُد، وكذلك المِرفَق والمَرفِقُ من الأَمر وهو ما ارتفقْت وانْتفعْت به. ابن سيده: المِرفَق والمَرفِق من الإِنسان والدابة أَعلى الذِّراع وأَسفلُ العَضُد. والمِرفَقةُ، بالكسر، والمِرْفَقُ: المُتَّكأُ والمِخَدَّةُ. وقد تَرفَّق عليه وارْتَفَقَ: تَوَكَّأَ، وقد تَمَرْفَقَ إِذا أَخذَ مِرْفَقةً. وبات فلان مُرتَفِقاً أَي مُتَّكِئاً على مِرفَق يده؛ وأَنشد ابن بري لأَعشى باهِلةَ: فبِتُّ مُرْتَفِقاً، والعينُ ساهِرةٌ، كأَنَّ نَوْمي عليَّ، اللَّيلَ، مَحْجُورُ وقال عز وجل: نِعْمَ الثوابُ وحَسُنَت مُرْتَفَقاً؛ قال الفراء: أُنِّثَ الفعل على معنى الجنة، ولو ذُكِّرَ كان صواباً؛ ابن السكيت: مرتفَقاً أَي مُتَّكأً. يقال: قد ارْتفَق إِذا اتَّكأَ على مِرْفَقةٍ. وقال الليث: المِرفق مكسور من كل شيء من المُتَّكَأِ ومن اليد ومن الأَمر. وفي الحديث: أَيُّكم ابنُ عبد المطلب؟ قالوا: هو الأَبيضُ المُرتفِق أَي المتكِئُ على المِرفَقة، وهي كالوِسادة، وأَصله من المِرْفَق كأَنه اسْتعملَ مِرفقه واتَّكأَ عليه؛ ومنه حديث ابن ذي يَزَنَ: اشْرَبْ هَنيئاً عليكَ التاج مُرْتَفِقا وقيل: المِرْفَقُ من الإِنسان والدابة، والمَرْفِقُ الأَمر الرَّفيقُ، ففُرِقَ بينهما بذلك. والرَّفَقُ: انْفِتالُ المِرْفَقِ عن الجنب، وقد رَفِقَ وهو أَرْفَقُ، وناقة رَفْقاء؛ قال أَبو منصور: الذي حفظته بهذا المعنى ناقة دَفْقاء وجمل أَدْفَقُ إِذا انْفَتَق مِرفَقُه عن جنبه، وقد تقدم ذكره. وبعير مَرْفوقٌ: يشتكي مِرفَقه. وناقة رَفقاء: اشْتَدَّ إِحليل خِلْفها فحلَبت دماً، ورَفِقةٌ: وَرِمَ ضَرْعُها، وهو نحو الرَّفْقاء؛ وقيل: الرَّفِقةُ التي تُوضع التَّوْدِيةُ على إِحليلها فيَقْرَح؛ قال زيد بن كُثْوَةَ: إِذا انْسَدَّت أَحالِيل الناقة قيل: بها رَفَقٌ، وناقة رَفِقة؛ قال: وهو حرف غريب. الليث: المِرْفاقُ من الإِبل إِذا صُرَّت أَوْجَعها الصِّرار، فإِذا حُلِبت خرج منها دم، وهي الرَّفِقةُ: وناقة رَفِقة أَيضاً: مُذْعِنة. والرِّفاق: حبل يشد من الوَظِيف إِلى العضد، وقيل: هو حبل يشد في عنق البعير إِلى رُسْغه؛ قال بشر بن أَبي خازم: فإِنَّكَ والشَّكاةَ مِن آلِ لأْمٍ، كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشي في الرِّفاقِ والجمعُ رُفُقٌ. وذاتُ الضغن: ناقة تَنْزِعُ إِلى وَطَنِها، يعني أَنَّ ذات الضغن ليست بمُستقيمة المشي لما في قلبها من النِّزاع إلى هَواها، وكذلك أَنا لست بمستقيم لآل لأْم لأَن في قلبي عليهم أَشياء؛ ومثله قول الآخر: وأَقْبَلَ يَزْحَفُ زَحْفَ الكَسِير، كأَنَّ، على عَضُدَيْهِ، رِفاقا ورَفَقها يرفُقها رَفْقاً: شدَّ عليها الرِّفاق، وذلك إِذا خِيف أَن تنزِع إِلى وطَنِها فَشَدَّها. الأَصمعي: الرِّفاقُ أَن يُخْشَى على الناقة أَن تَنزع إِلى وطنها فيُشدَّ عضُدُها شدّاً شديداً لتُخْبَل عن أَن تُسْرِعَ، وذلك الحبل هو الرِّفاق؛ وقد يكون الرِّفاق أَيضاً أَن تَظلَع من إِحدى يديها فيَخْشون أَن تُبْطِرَ اليدُ الصحيحةُ السقيمةَ ذَرْعَها فيَصيرَ الظَّلَعُ كَسْراً، فيُحزَّ عضُد اليد الصحيحةِ لكي تَضْعُفَ فيكون سَدْوُهما واحداً. وجمل مِرْفاق إِذا كان مِرْفَقُه يُصيب جنبه. ورافَق الرجلَ: صاحَبَه. ورَفِيقُك: الذي يُرافِقُك، وقيل: هو الصاحب في السفر خاصّة، الواحد والجمع في ذلك سواء مثل الصَّدِيق. قال الله تعالى: وحَسُن أُولئكَ رَفِيقاً؛ وقد يجمع على رُفَقاء، وقيل: إِذا عَدا الرَّجلان بلا عمل فهما رَفِيقانِ، فإِن عَمِلا على بَعِيرَيْهما فهما زَمِيلانِ. وتَرافَق القوم وارْتفَقُوا: صاروا رُفَقاء. والرُّفاقةُ والرُّفْقةُ والرِّفْقة واحد: الجماعة المُترافِقون في السفر؛ قال ابن سيده: وعندي أَن الرِّفْقةَ جمع رَفِيق، والرُّفْقة اسم للجمع، والجمع رِفَقٌ ورُفَقٌ ورِفاقٌ. ابن بري: الرِّفاقُ جمع رُفْقةٍ كعُلْبةٍ وعِلابٍ؛ قال ذو الرمة:قِياماً يَنْظُرُونَ إِلى بِلالٍ، رِفاقَ الحَجِّ أَبْصَرَتِ الهِلالا قالوا في تفسير الرِّفاق: جمع رُفْقة، ويجمع رُفَق أَيضاً، ومَن قال رِفْقة قال رِفَقٌ ورِفاقٌ، وقيس تقول: رِفْقة، وتميم: رُفْقة. ورِفاقٌ أَيضاً: جمع رَفِيق ككريم وكِرام. والرِّفاقُ أَيضاً: مصدر رافَقْتُه. الليث: الرّفقة يُسمون رفقة ما داموا منضمين في مجلس واحد ومَسير واحد، فإِذا تفرَّقوا ذهب عنهم اسم الرّفْقة؛ والرّفْقة: القوم يَنْهَضُونَ في سَفَر يسيرون معاً وينزلون معاً ولا يَفْترِقون، وأَكثرُ ما يُسمَّوْن رفقة إِذا نهضوا مُيّاراً، وهما رَفِيقانِ وهم رُفقاء. ورَفِيقُك: الذي يُرافِقُك في السفر تَجْمَعُك وإِيّاه رفقة واحدة، والواحد رَفِيق والجمع أَيضاً رَفِيق، تقول: رافَقْته وتَرافَقْنا في السفر. والرَّفِيق: المُرافِقُ، والجمع الرُّفقاء فإِذا تفرَّقوا ذهب اسم الرفقة ولا يذهب اسم الرفيق. وقال أَبو إِسحاق في معنى قوله: وحسُن أُولئك رفيقاً، قال: يعني النبيين، صلوات الله عليهم أَجمعين، لأنه قال: ومَن يُطِع الله والرسول فأُولئك، يعني المُطِيعين مع الذين أَنعم الله عليهم من النبيين والصدِّيقين والشُّهداء والصالحين، وحسُن أُولئك رفيقاً، يعني الأَنبياء ومَن معهم، قال: ورفيقاً منصوب على التمييز ينوب عن رُفقاء؛ وقال الفراء: لا يجوز أَن ينوب الواحد عن الجمع إِلا أَن يكون من أَسماء الفاعلين، لا يجوز حسُن أُولئك رجلاً، وأَجازه الزجاج وقال: هو مذهب سيبويه. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه خُيِّرَ عند موته بين البَقاء في الدنيا والتوسِعة عليه فيها وبين ما عند الله فقال: بل مع الرفيقِ الأَعلى، وذلك أَنه خُيِّر بين البقاء في الدنيا وبين ما عند الله فاختار ما عند الله، وكأَنه أَراد قوله عز وجل: وحَسُنَ أُولئك رفيقاً، ولما كان الرفيق مشتقّاً من فعل وجاز أَن ينوب عن المصدر وُضع مَوْضع الجميع. وقال شمر في حديث عائشة: فوجدت رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يَثْقُل في حِجْري، قالت: فذهبت أَنظر في وجهه فإِذا بصرهُ قد شَخَص وهو يقول: بل الرفِيقَ الأَعْلى من الجنة، وقُبِضَ؛ قال أَبو عَدْنانَ: قوله في الدعاء اللهم أَلْحِقْني بالرَّفيق الأَعلى، سمعت أَبا الفَهْدِ الباهِليّ يقول: إِنه تبارك وتعالى رَفِيقٌ وَفِيقٌ، فكأَن معناه أَلحقني بالرَّفيق أَي بالله، يقال: اللهُ رَفيق بعباده، من الرِّفْق والرأْفة، فهو فَعِيل بمعنى فاعل؛ قال أَبو منصور: والعلماء على أَن معناه أَلحقني بجماعة الأَنبياء الذين يسكنون أَعلى عِلِّيِّين، وهو اسم جاء على فَعِيل، ومعناه الجَماعة كالصَّدِيق والخَليط يقع على الواحد والجمع، والله عز وجل أَعلم بما أَراد؛ قال: ولا أَعرف الرفيق في صفات الله تعالى. وروى الأَزهري من طريق آخر عن عائشة قالت: كان رسول الله، صلى الله عليه وسلم، إِذا ثَقُل إِنسان من أَهله مسَحَه بيده اليمنى ثم يقول: أَذْهِبِ الباسَ ربَّ الناسِ، واشْفِ أَنتَ الشافي، لا شِفاء إِلا شِفاؤُك، شِفاءٌ لا يُغادِرُ سَقَماً؛ قالت عائشة: فلما ثقل أَخذت بيده اليمنى، فجعلت أَمْسَحُه وأَقولهن، فانتزع يده مني وقال: اللهم اغفر لي واجعلني من الرَّفيق؛ وقوله من الرَّفيق يدل على أَن المراد بالرفيق جماعة الأَنبياء. والرفيقُ: ضدُّ الأَخْرَق. ورَفِيقةُ الرجل: امرأَته؛ هذه عن اللحياني؛ قال: وقال أَبو زياد في حديثه سأَلني رَفيقي؛ أَراد زوجتي، قال: ورَفيقُ المرأَة زوجها؛ قال شمر: سمعت ابن الأَعرابي يُنشد بيت عبيد: من بَين مُرْتَفِقٍ منها ومُنْصاحِ وفسر المُنْصاحَ الفائضَ الجاري على وجه الأرض. والمُرْتَفِقُ: المُمْتلِئ الواقف الثابت الدائم، كَرَبَ أَن يَمتلئ أَو امْتلأَ، ورواه أَبو عبيدة وقال: المنصاح المُنْشَقُّ. والرَّفَقُ: الماءُ القصير الرِّشاء. وماءٌ رَفَقٌ: قصير الرشاء. ومَرْتَعٌ رَفِيق: لبس بكثير. ومَرْتَعٌ رَفَقٌ: سهل المَطْلَبِ. ويقال: طلبْتُ حاجة فوجدتها رَفَق البُغْيةِ إِذا كانت سَهْلة. وفي ماله رَفَقٌ أَي قِلَّةٌ، والمعروف عند أَبي عبيد رَقَقٌ، بقافين. والرَّافِقةُ: موضع أَو بلد. وفي حديث طَهْفةَ في رواية: ما لم تُضْمِرُوا الرِّفاق، وفُسِّرَ بالنِّفاق. ومَرْفَقٌ اسم رجل من بني بكر بن وائل قتلته بنو فَقْعَسٍ؛ قال المَرّارُ الفَقعسِيُّ: وغادَرَ مَرْفَقاً، والخَيْلُ تَرْدي بسَيْلِ العِرْضِ، مُسْتَلَباً صَرِيعا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٨٩٩* ر ف ق * * الرِّفْقُ * ضد العنف وقد * رَفَقَ * به يرفق بالضم * رِفْقاً * و * رَفَقَ * به و * أرْفَقَهُ * و * تَرَفَّقَ * به كله بمعنى و * أرْفَقَهُ * أيضا نفعه و * الرِّفْقَةُ * الجماعة ترافقهم في سفرك بضم الراء وكسرها أيضا والجمع * رِفَاقٌ * تقول منه * رَافَقَهُ * و * تَرَافَقُوا * في السفر و * الرَّفِيقُ المُرَافِقُ * والجمع * الرُّفَقَاءُ * فإذا تفرقوا ذهب اسم الرفقة ولا يذهب اسم الرفيق وهو
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٣١٦الرفق، بالكسر: ما استعين به وقال العضد: الرفق: حسن الانقياد لما يؤدي إلى الجميل. والرفق: اللطف وهو ضد العنف، ومنه الحديث: ما كان الرفق في شيء إلا زانه ، وقد رفق به، وعليه كلاهما عن أبي زيد، زاد غيره: ورفق له مثلثة اقتصر الجوهري على رفق، كنصر. وكعلم، وكرم نقلهما الصاغاني، وقال: هما لغتان، وفي الحديث: اللهم من رفق بأمتي فارفق به وقال الليث: الرفق: لين الجانب، ولطافة الفعل، وصاحبه رفيق، وقد رفق
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٠٩٧رَفَقَ
1 رَفَقَ ذ , (S, O, Mgh, Msb, K,) aor. رَفُقَ , (S, Msb,) inf. n. رِفْقٌ (S, * O, Mgh, * Msb, * K) and مَرْفِقٌ and مِرْفَقٌ (AZ, O, K,) and مَرْفَقٌ; (O, K;) and رَفِقَ, (JK, O, K,) [aor. رَفَقَ ,] inf. n. رَفَقٌ; (JK;) and رَفُقَ; (JK, O, K;) He was, or became, gentle, soft, tender, gracious, courteous, or civil; or he be haved, or acted, gently, softly, &c. (JK, S, O, Mgh, Msb, K.) You
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٧٥رَفَقَ
رَفَقَ U ( n. ac. رَفْق 1 ),
a. Helped, assisted, favoured.
b. Struck the elbow of; elbowed.
c. Bound the fore-leg of.
d. see infra (a) .
رَفِقَ
رَفِقَ A ( n. ac. رَفَق 4 ),
a. see infra (a) .
رَفُقَ
رَفُقَ U ( n. ac. رِفْق 2 , مَرْفَق 17 , مَرْفِق 18 , مِرْفَق 20 )
a. [ Bi or 'Ala ], Was kind, gentle towards, to, with.
b. ( n. ac. رَفَاْقَة 22t ), see III .
رَفَّقَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٧٬٣٢١رفق
رَفَقَ - يَرْفُقُ - مِرْفَق - ارْتَفَقَ - يَرْتَفِقُ - مُرْتَفَق
رَفَقَ - يَرْفُقُ + كائن أو شيء + كائناً أو بكائن: يريحه ويزيل عنه الضيق: ييسر له الراحة والسرور: يعينه على ضيقه ويعامله برقة ولطف ولين ومودة ورحمة، ليجعله يرتاح وينبسط
مِرْفَق: على وزن " مـِفـْعـَل اسم فعل مصدر ميمي من " رَفَقَ - يَرْفُقُ " اسم مكان منه: المستراح: المكان
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٩ (الإجمالي: ٩٧)
- نعم
الآيات المشتركة: ٣ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- سردق
الآيات المشتركة: ١ · Onun çiti
- موه
الآيات المشتركة: ٢ · Su
- شوي
الآيات المشتركة: ١ · Karaltı, uzaktan görülebilen karaltı demektir
- غوط
الآيات المشتركة: ١ · Çukur
- وجه
الآيات المشتركة: ٢ · Yüz demektir
- سندس
الآيات المشتركة: ١ · İpek kumaş
- غسل
الآيات المشتركة: ١ · Su bitkisi
- كعب
الآيات المشتركة: ١ · Topuk demektir
- هيأ
الآيات المشتركة: ١ · Biçim gibi
- أرك
الآيات المشتركة: ١ · Misvak ağacıdır
- لمس
الآيات المشتركة: ١ · Birbirinize dokundunuz
الآيات التي ورد فيها(٥)
… يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا
Dayanak
… وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا
Dayanak
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رفق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لطف, لين, عطف, صحب |
| Zıt Kök | عنف |
| Çekirdek Özet 1 | Sertlik ve kabalıktan uzaklaşarak uyum sağlama, dirseğe dayanarak dinlenme ve destek alma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsana hayat yolculuğunda kolaylık, sükûnet, güvenli sığınak ve uyumlu yoldaşlık bahşetme |
| Çekirdek Özet 3 | Şiddet ve zorlamayı dışlayan, ilişkileri esneklik ve karşılıklı destek mekanizmasıyla inşa eden ahlaki ve hukuki düzen |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca pasif bir yumuşak huyluluk veya zayıflık sayıp, onun taşınabilir dirsek desteği, fonksiyonel fayda ve bilinçli refakat boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رف | İnce ve esnek bir yüzeyin gevşemesi, hafifçe dalgalanması, kaldırma veya kanat çırpma hareketi. رفت ufalanıp gevşeme, رفث sözde gevşeklik ve teklifsizlik, رفد destek verip kaldırma, رفرف hafifçe kanatlanıp örtme, رفع yukarı doğru kaldırma köklerinde esneklik, hafiflik ve destek ortak karakterdir. | ق | Boğazın gerisinden çıkan güçlü ve tutucu bir ses eklenerek, esnek ve hafif salınım hareketini sağlam bir eklem, dirsek desteği, tutarlı bir yoldaşlık ve kalıcı bir uyum sınırına bağlamıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; öncülük, yönelme ve zihinsel tercih | Eylemin bilinçli bir yönelişle ve kasti bir iradeyle başlatılmasını temsil eder. |
| ف | Ağız; açıklık, soluk verme, dışa vurum ve temas | Katılığın kırılarak nefes alacak bir alanın açılmasını ve temasın yumuşak tutulmasını gösterir. |
| ق | Ufuktaki güneş veya bağlanan ip/halka; toplanma, tutunma ve sınır | Açılan ve yumuşatılan ilişkinin dağılmadan sabit bir düğüm, dayanak ve intizam noktasına raptedilmesini sağlar. |
| رفق | Bilinçli bir yönelişle sertliği kırıp bir dayanak ve bağ etrafında uyumla birleşme | İnsanın başkasını incitmeden ona dirsek veya kol vererek dayanması, yolculukta uyum içinde kenetlenmesidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kolun büküldüğü mafsal olan dirsek (مِرْفَق), hayvanın ön ayağını bağlamada kullanılan ip (رِفَاق) ve kişinin koluna veya dirseğine dayanarak rahatça oturması (ارتفاق). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi şiirinde devenin göğsü ile dirseği arasındaki açıklık ve rahat adım atışı vasfedilirken kök, devenin dirseğinin kaburgalarına çarpmayıp serbest hareket etmesi anlamında kullanılmıştır. Şair Tarafe b. el-Abd muallakasında devesinin dirseklerinin yanlarından uzak ve esnek oluşunu bu kökle betimler. |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber’in oturma biçimi tasvir edilirken geçen "الْمُرْتَفِقُ" ifadesi, dirseğine yaslanarak rahat ve sükûnet içinde oturan kimseyi anlatmak için kullanılmıştır. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Tarafe b. el-Abd.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde رفق kökü, fiziksel olarak birleşme, yapışma, uyum sağlama ve bir nesneye veya kimseye yaslanarak destek alma semantik ekseninde gelişmiştir. Klasik İbranicede yer alan hithrappeḳ (התרפק) fiili, birine muhabbetle yaslanmak, yanaşmak veya sevgilinin koluna dayanmak anlamını taşır (örneğin Ezgiler Ezgisi 8:5). Süryanicede refaq kökü ve türevleri de birleşme, yanaşma, bir araya gelme ve sofrada birlikte yaslanarak oturma (accumbere) eylemlerine karşılık gelir. Arapça kök, bir yandan dirsek kemiğinin bedene sağladığı fiziksel dayanak işlevini korumuş, diğer yandan toplumsal ve ahlaki düzlemde sertliğin karşıtı olan nezaket, kolaylaştırma ve yol arkadaşlığı kavramına evrilmiştir. Bu durum, Sami kök matrisinde fiziksel bir temas ve dayanma eyleminin zamanla ahlaki ve hukuki bir refakat ve kolaylık zeminine dönüştüğünü gösterir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dirsek mafsalından türeyen dayanma ve yumuşaklık | Dirseğin (مِرْفَق) dayanılan en pratik organ olması, insanın sükûnete ermesini ve işlerin zorlanmadan yürütülmesini doğurmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice rafaq ve Süryanice refaq biçimleri | Bir kimseye yaslanma, dirseğe dayanma ve birlikte oturup dinlenme anlamındaki semantik ve fonetik paralellik tamdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve güvenilir bir eşköken tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رفق | Anlamlı | Uyum, kolaylık, dirsek desteği | Sertliğin zıddı olarak işleri nezaketle yürütmek, dirseğe dayanmak ve yoldaşlık etmek. | Hedef köktür. |
| رقف | Anlamlı | Bir tür beyaz yılan veya hızlı sıçrama | Hızlı, ani hareket etme veya çöl canlılarının esnek kıvrılma eylemi. | Kur'an'da geçmez; fiziksel esneklik bağı vardır. |
| فرق | Anlamlı | Ayırma, bölme, temyiz etme | İki nesnenin veya fikrin arasını açmak, hak ile batılı birbirinden ayırmak. | Kur'an'da geçer; birleştirici رفق kökünün zıt yönlü açılımıdır. |
| فقر | Anlamlı | Delme, omurga kemiği kırılması, muhtaçlık | Omurganın delinmesi veya kırılması sonucu çöküntüye uğramak, desteğini yitirmek. | Kur'an'da geçer; dirsek desteğinin yok oluşuna işaret eder. |
| قرف | Anlamlı | Kabuk soyma, suça bulaşma, töhmet | Ağacın kabuğunu kazımak, bir eyleme veya şüpheye doğrudan temas edip yapışmak. | Kur'an'da geçer; temas ve yapışma çekirdeğini paylaşır. |
| قفر | Anlamlı | Boş ve otsuz arazi, çöl, iz sürme | Üzerinde su ve ot bulunmayan kuru toprak; yiyeceksiz ve desteksiz kalma. | Kur'an'da geçmez; fayda ve dayanağın bulunmadığı ortamı anlatır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رفق | Merkez | Kolaylık, dirsek dayanağı ve yoldaşlık | Sertliği terk ederek amaca uygun, zahmetsiz ve destekleyici bir tavır takınma. | Hem fiziki destek hem de ahlaki esneklik barındırır. |
| لطف | Komşu | İncelik, sezilmez iyilik ve şefkat | لطف, işin arka planındaki sezdirilmez inceliği ve mikroskobik zarafeti öne çıkarır; رفق ise doğrudan davranış ve işlem kolaylığıdır. | لطف kökünde gizlilik ve derinlik esastır. |
| لين | Komşu | Maddi ve manevi yumuşaklık | لين, katı veya sert olmama durumudur (maddenin esnekliği); رفق ise bu esnekliğin eylemde bir metoda dönüşmesidir. | لين nitelik, رفق tutum ve yöntemdir. |
| صحب | Komşu | Beraberlik ve eşlik etme | صحب, zaman veya mekan birlikteliğini vurgularken رفق, yolda birbirine destek olmayı ve yükü hafifletmeyi ifade eder. | Her sahip refik değildir; refiklikte yük paylaşımı şarttır. |
| عنف | Zıt | Kaba kuvvet, sertlik ve zorbalık | İşleri hiddet, acele, kabalık ve şiddet yoluyla zorlayarak yürütme tavrıdır. | رفق kökünün doğrudan ve mutlak zıddıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رفق | Kolaylık, dirsek dayanağı, yoldaşlık | Sertliğin zıddı olup işi incelik ve uyumla yapma, dirseğe dayanıp rahatlama. | Kesin |
| Latince | Commoditas / Comitas / Cubitum | Uygunluk, nezaket, dirsek | Comitas beşeri nezaketi, commoditas işlevsel rahatlığı, cubitum ise dirsek mafsalını karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Gentleness / Support / Companion | Nezaket, dayanak, yol arkadaşı | Gentleness ahlaki boyutunu, elbow-rest/facility altyapı ve dirsek desteğini, companion refakati karşılar. | Kesin |
| Almanca | Sanftmut / Stütze / Gefährte | Yumuşak huyluluk, destek, yoldaş | Sanftmut şiddetsizliği, Gefährte yolculuk ortaklığını, Stütze ise dayanılan dirsek işlevini verir. | Güçlü |
| Fransızca | Douceur / Accompagnement / Appui | Yumuşaklık, eşlik etme, dayanak | Douceur kabalık karşıtı tavrı, appui fiziki veya manevi dayanağı, accompagnement yoldaşlığı ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمَرَافِقِ | Abdestte yıkanması emredilen kol eklemi (dirsekler) | Fıkhi ve ibadi hüküm bağlamında; bedensel sınır tayini (Mâide 5:6). |
| مِرْفَقًا | İnsanın sığındığı zorluktan çıkaran kolaylık ve destek | Mağaraya sığınan gençlerin ilahi lütuf ve yardıma nail olma duası (Kehf 18:16). |
| مُرْتَفَقًا | Dinlenilecek, dirsek dayayıp huzur bulunacak mekan / sahte dayanak | Ahiret sahnelerinde; cehennemin kötü bir konak, cennetin ise mükemmel bir dinlenme yeri oluşu (Kehf 18:29, Kehf 18:31). |
| رَفِيقًا | Hayat ve ahiret yolculuğunda insana destek olan güzel yoldaş | Peygamberler, sıddıklar, şehitler ve salihlerle kurulan ideal refakat bağı (Nisâ 4:69). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi lütuf, inayet ve tevfîk | Allah’ın kullarına teklifte bulunurken onların fıtratına uygun kolaylığı murat etmesi ve zorbalığı reddetmesi. | Lütuf ve ilahi merhametin kula sağladığı zihinsel ve fiili sığınak. |
| Fıkıh | Abdest azaları ve ortak kullanım alanları (merâfık) | Abdestte dirseklerin yıkama sınırına dahil olup olmadığı (gāye/mugayyâ) ve binalardaki ortak kullanım (irtifak) hakları. | Hukuki sınır tayini ve mülkiyetin sağladığı intifa ve destek imkânları. |
| Tefsir | Kehf suresindeki barınak ve Nisâ suresindeki yoldaşlık | Ashâb-ı Kehf’in mağarada bulduğu ilahi dayanak ile cennet ehlinin birbiriyle kurduğu kusursuz arkadaşlığın mahiyeti. | Zahiri darlıktan kurtaran manevi genişlik ve dirsek dayanan ebedi sedirler. |
| Hadis | Ahlaki tavır, davet yöntemi ve yönetim üslubu | "Allah refîktir, her işte rıfkı sever" nebevi ilkesi gereğince sertliğin her türlüsünden teberri etme gereği. | Şiddetin zıddı olarak işleri zarafet, sabır ve kolaylaştırma ile neticelendirme. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi teklif ve kulluk ilişkisi | Kolaylaştırma (Taysîr) | Dine girişte ve amelde zorlamayı kaldırıp itaati tabiileştirme | Dini yükümlülüklerin kulun gücünü aşmayacak bir dirsek desteği gibi tanzim edilmesi. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve pedagoji | Tedricilik ve nezaket | Bilgi aktarımında zihni zorlamadan basamak basamak ilerleme | Eğitilen zihne baskı yapmaksızın, kavrayış kabiliyetine yaslanarak hakikati sevdirme. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamu hukuku | Yumuşak güç ve adil idare | İtaati kaba cebrilikle değil, güven ve refakat duygusuyla sağlama | Yöneticinin halkına karşı kırıcı olmaması, onlara sığınak ve dayanak teşkil etmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Kamu altyapısı ve irtifak hakları | Altyapı ve ortak fayda (Merâfık) | Üretim ve tüketimde maliyetleri düşüren ortak kolaylıklar kurma | Şehirlerin su, yol, kanalizasyon gibi ortak donatılarının topluma karşılıksız destek sağlaması. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mekanikteki manivela desteği ve eklem mafsalı (Fulcrum / Hinge) | Dirsek mafsalı, kuvvet kolunu optimize ederek en az enerjiyle en yüksek işi üreten mekanik destek noktası gibi çalışır; sürtünmeyi ve yıpranmayı minimize eder. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide sosyal destek ağı ve hukuktaki irtifak hakkı (Social support / Easement) | Bireyin kriz anında dayanabileceği toplumsal dayanışma mekanizması ile bir mülkün diğerine sağladığı geçit veya su gibi vazgeçilmez hukuki dayanaklar. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | رفق kökünü yalnızca duygusal bir nezaket, pasif bir uysallık veya etkisiz bir hoşgörü derekesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; abdest sınırındaki dirsekten mağaradaki stratejik sığınağa, cennetteki estetik dayanaklardan hak yolundaki sarsılmaz yoldaşlığa kadar hayatın bütününü taşıyan fonksiyonel bir altyapı ve destek mekanizmasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Rıfk kavramı pasiflik sanıldığında, İslam davetinin ve siyasetinin gerektirdiği bilinçli, sağlam, fonksiyonel ve dönüştürücü destek ağları zafiyet olarak görülür; zulme karşı sığınılacak stratejik "merâfık" inşa edilemez. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin insanla kurduğu ilişkinin cebir ve şiddet değil; fıtrata yaslanan, insanın taşıma kapasitesini gözeten ve ona yol boyunca dirsek desteği sunan bir yöntem olduğunu kavratır. |
| Hangi ayet groupsunda belirleyicidir? | İbadetlerin maddi sınırlarını çizen ahkâm ayetlerinde (Mâide 5:6), kriz ve sığınma anlarında ilahi yardımın stratejik mahiyetini anlatan kıssalarda (Kehf 18:16) ve ahiret yoldaşlığını tasvir eden ayetlerde (Nisâ 4:69). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığı katılık, kabalık ve baskıcılıkla özdeşleştiren yaklaşımları tashih eder; dinin temel gayesinin mümini yalnızlıktan ve yorgunluktan kurtaracak güvenli bir dayanak (mürtefek) kurmak olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKolun büküldüğü dirsek eklemi, hayvanı kaçmaması için bağlayan köstek ipi ve insanın bir yere dirseğiyle dayanarak dinlenmesi.
- Soyut anlamİlişkilerde sertlik ve hoyratlığı terk ederek uyum, kolaylık, işlevsel destek ve güvenli bir yol arkadaşlığı üretme ahlakı.
- Sistematik karşılıkBir yapının, sistemin veya bireyin çöküşünü önleyen, sürtünmeyi en aza indirerek hareketi mümkün kılan hukuki, ahlaki ve fiziksel dayanak ağı (irtifak/altyapı).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ulaşılan rıfk ve kolaylık düzeyini; sisteme sağlanan dirsek dayanağını ve altyapı desteğini; yoldaşlar arasındaki uyum ve refakat katsayısını; ise sürtünme, kabalık ve şiddet miktarını temsil eder. Şiddet ve katılık () sıfıra yaklaştıkça, destek ve uyumun çarpımı olan rıfk () en üst verimlilik seviyesine ulaşır.