رقي
ر - ق - ي
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٠
Rukye tümsek, gırtlak kemiği, ümük demektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: رقى
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Rukye tümsek, gırtlak kemiği, ümük demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٩٨١القاف والراء و"وايء" معهما
ق ر و، ق ي ر، ق و ر، و ق ر، ر و ق، ق ر أ، ر ق ي ومستعملات قرو: القَرْوُ، مسيل المعصرة ومثعبها، والجميع القَرِيُّ، والأقْراءُ ولا فعل له.
والقَرْوُ: شبه حوض ضخم يفرغ فيه الماء من الحوض الضخم ترده الإبل والغنم، ويكون من خشب.
والقَرْوُ: كل شيء على طريقة واحدة.
وقَرَوتُ إليهم اقرُو قَرْواً أي قصدت نحوهم، قال:
أقرو إليهم أنابيب القنا قصدا
وقاريةُ الرمح: أسفله مما يلي الزج.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٨٩المدخل: رقىرَقيتُ في السُلّمِ بالكسر رَقْياً ورُقِيَّا، إذا صعِدتَ. وارْتَقَيتُ مثله. والمَرْقاةُ بالفتح: الدرجة. ورَقَّى عليه كلاماً تَرْقِيَةً، إذا رفع. وتَرَقَّى في العلم، إذا رَقٌيَ فيه درجةً. والرَقْوَةُ: دِعْصٌ من رملٍ. وقولهم: ارْقَ على ظَلْعِكَ أي امْشِ واصْعد بقدر ما تطيق، ولا تحملْ على نفسك ما لا تطيقه. والرُقْيَةُ معروفة، والجمع رُقىً. تقول منه: اسْتَرْقَيْتُهُ فَرقاني رُقْيةً فهو راقٍ.
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٤٥٨(باب الراء والقاف وما يثلثهما)
(رقل) الراء والقاف واللام أصلان: أحدهما طولٌ في شيءٍ، والآخر ضرب من المشي.
فأمّا الأوَّل فالرَّقْلُ: النَّخْل الطُِّوال، واحدتها رَقْلة؛ وتجمع في القِلّة رَقلات. والرَّاقُول: حَبْلٌ تُصعَد به النّخلة.
والأصل الثاني: أرْقَلَت النَّاقةُ، وهو ضربٌ من المشْي، وهي مُرْقِلٌ، ولا يكون إلاَّ بسرعة. وهاشم بن عُتْبة المِرْقالُ([1])، لإرقاله كان في الحروب. قال الرَّاجز،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٩٨ر ق ي
رقى في السلم وارتقى وترقّى ورقي السطح والجبل وارتقاه وترقّاه وهذا جبل لا مرقي فيه ولا مرتقى وهو صعب الرقي والرقي.
قال: أنت الذي كلفتني رقي الدرج على الكلـال والمشيـب والعـرج وهـو راق مـن الرقـاة ورقـاء نافـع الرقـي ورقانـي برقيـة كـذا ويقـال: باسـم اللـه أرقيـك واللـه يشفيك وقد رقي وسقى حتـى شفـي وعوفـي وسليـم مرقـيٌّ ولدغتـه حيـة لا تقبـل الرُّقَـى واسترقاه لداء به.
ومن
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٢٥* ر ق ي * * رَقِيَ * في السلم بالكسر * رَقْياً * و * رُقِيّاً * و * ارْتَقَى * مثله و * المِرْقَاةُ * بالفتح والكسر الدرجة فمن كسر شبهها بالآلة التي يعمل بها ومن فتح جعلها موضع الفعل و * تَرَقَّى * في العلم رقي فيه درجة درجة و * الرُّقْيَةُ * العوذة والجمع رقى و * اسْتَرْقاهُ فَرَقَاهُ * يرقيه * رُقْيَةً * بالضم فهو * رَاقٍ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٢٧٢: ( ى ( *!رَقِيَ إليه ، كَرضِيَ ) ، *!يَرْقَى ( *!رَقْياً ) بالفتْح ، ( *!ورُقِيّاً ) ، كعُتِيَ : ( صَعِدَ ) ؛ وكذلك *!رَقِيَ فيه ؛ ( *!كارْتَقَى *!وتَرَقَّى ) ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿*!فليَرْتَقوا في الأسْبابِ﴾ ( *!والمَرْقاةُ ) ، بالفتْح ( ويُكْسَرُ : الدَّرَجَةُ ) .
وفي المِصْباحِ وليسَ في كَلامِ العَرَبِ الكَسْر ، وأَنْكَرَه أَبو عُبيدٍ ، انتَهَى .
وقالَ الجوهريُّ : مَنْ كَسَرَها شبَّهها
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٥٥٩المدخل: رقىرَقِىَ
1 رَقِىَ ذ , aor. يَرْقَى, inf. n. رُقِىٌّ (JK, K, TA, [but this inf. n. is omitted in the CK,]) and رَقْىٌ, (K, TA, [but this is omitted in my MS. copy of the K,]) He ascended, اـِلَيْهِ [to him, or it]; as also ↓ ارتقى, and ↓ ترقّى: (K:) or he ascended a ladder, or a stair: (JK:) or رَقِيتُ فِيهِ, (S, Msb, in the Mgh رَقِىَ فيه,) inf. n. رُقِىٌّ (S, Mgh, Msb) and رَقْىٌ; (S, Msb;) and ↓
رَقِىَ 1 رَقِىَ ذ , aor. يَرْقَى, inf. n. رُقِىٌّ (JK, K, TA, [but this inf. n. is omitted in the CK,]) and رَقْىٌ, (K, TA, [but this is omitted in my MS. copy of the K,]) He ascended, اـِلَيْهِ [to him, or it]; as also ↓ ارتقى, and ↓ ترقّى: (K:) or he ascended a ladder, or a stair: (JK:) or رَقِيتُ فِيهِ, (S, Msb, in the Mgh رَقِىَ فيه,) inf. n. رُقِىٌّ (S, Mgh, Msb) and رَقْىٌ; (S, Msb;) and ↓ ارتقيت, (S, Mgh, * Msb,) and ↓ ترقّيت; (Mgh, * Msb;) I ascended it; (S;) namely, a ladder, or a stair, (S, Mgh, Msb,) &c.: (Msb:) and رَقِيتُ الجَبَلَ (Msb,) and السَّطْحَ, (Mgh, Msb, TA,) the verb being thus trans. by itself, (Msb, TA,) without فِى (Mgh,) and likewise with فى, (TA,) I ascended, or mounted, upon the mountain, and upon the house-top: (Msb:) and ↓ ارتقى is in like manner trans. without فى; whence the saying, لَقَدِ صَعْبًا ↓ ارْتَقَيْتَ مُرْتَقًى [Thou hast indeed ascended a difficult place of ascent]. (Mgh.) ― -b2- [Hence,] اِرْقَ عَلَى ظَلْعِكَ Ascend thou, and go, [according to thy limping, or halting, i. e.] as far as thou art able to do so, and impose not upon thyself that which thou art not able to perform. (S, TA. [Some, instead of اِرْقَ, say اِرْقَأْ; and some, اِرْقِ, from the verb mentioned in the next sentence; and some, ق: see 1 in art. رقأ; and see also art. ظلع.]) -A2- رَقَاهُ, (JK, S, Mgh, Msb, K,) aor. يَرْقِى, (JK, Mgh, Msb,) inf. n. رُقْيَةٌ (JK, S, Mgh, K) and رَقْى (JK, Mgh, Msb, * K) and رُقِىٌّ (K,) He charmed him, syn. عَوَّذَهُ, (JK, Mgh, Msb,) by [invoking] God: (Msb:) and (Mgh) he puffed, or sputtered, upon his charm; syn. نَفَثَ فِى عُوذَتِهِ: (Mgh, K:) [it signifies he charmed him from, or against, such a thing; (مِنْ كَذَا;) and also he enchanted him, or fascinated him; by uttering a spell; or by tying knots in a thread, or string, and puffing, or sputtering, upon them; or by both these actions combined: see the last chap. but one of the Kur-لn:] the epithet applied to the performer is ↓ رَاقٍ [meaning Charming; &c.]; (S, Mgh, TA;) and ↓ رَقَّآءٌ [A charmer; &c.; or one who habitually practises charming; &c.]: (JK, K, TA:) and the epithet applied to the person who is the object of the performance is ↓ مَرْقِىٌّ [meaning Charmed; &c.]. (JK, TA.) In the saying اِرْقِ عَلَى رَأْسِى مِنَ الصُّدَاعِ, meaning Charm thou me (عَوِّذْنِى [or rather charm thou my head against the headache]), the verb is made trans. by means of على because it is as though it implied the meaning of اِقْرّأْ [i. e. “ recite thou ” a spell] and اُنْفُثْ [i. e. “ puff, ” or “ sputter, ” upon knots]. (Mgh.)
رِقّاهُ 2 رِقّاهُ ذ , inf. n. تَرْقِيَةٌ, He made him to ascend; syn. صَعَّدَهُ. (TA.) [See an ex. in a verse of ElAashà cited in art. ثمن, voce ثَمَانُونَ.] ― -b2- [And hence, He elevated, or exalted, him.] ― -b3- [Hence also,] رَقَّى عَلَيْهِ كَلَامًا, inf. n. as above, i. q. رَفَعَ [meaning He told, or related, a saying against him; he informed against him; as is indicated by what next follows, and by a meaning of ترقّى as quasi-pass. of رقّى thus used]. (S, K.) You say also, رقّى عَلَى البَاطِلَ, inf. n. as above, He brought a false accusation against me; said, against me, what was not the case; and exaggerated [in what he said against me]. (JM, TA.)
5 تَرَقَّىَ see 1, first sentence, in two places. ― -b2- [Hence,] ترقّى فِىِ العِلْمِ He rose by degrees, or step by step, in knowledge, or science. (S, TA.) And hence, مَا زَالَ يَتَرَقَّى بِهِ الحَالُ حَتَّى بَلَغَ غَايَتَهُ The state, or condition, ceased not to rise with him until he reached the utmost point thereof. (TA.) ― -b3- [Hence also, the verb being quasi-pass. of 2,] ترقّى اـِلَيْهِ الخَبَرٌ The news, or information, came to him, or reached him. (MA.)
تراقى 6 تراقى ذ [meaning He exalted himself] is from الرُّقِىُّ signifying الصُّعُودُ and الاِرْتِفَاعُ. (Har p. 128.)
8 اـِرْتَقَىَ see 1, first sentence, in three places. ― -b2- [Hence,] ارتقى بَطْنُهُ His belly became [drawn up, i. e.] lean, or lank; syn. اِنْطَوَى: said of a camel, and of a sheep or goat. (JK.)
استرقاهُ 10 استرقاهُ ذ He asked him, or desired him, to charm him. (S, * TA.)
رُقْيَةٌ رُقْيَةٌ ذ i. q. عُوذَةٌ [as meaning A charm, or spell, either uttered or written], (K, TA,) by which a person having an evil affection, such as fever and epilepsy &c., is charmed: (TA:) when it is in any other language than that of the Arabs, and one knows not what is in it, it is disapproved, lest it should involve enchantment (سِحْر) and infidelity; but in such as is from the Kur-لn or any of the forms of prayer, there is no harm: (Mgh in art. تم: [see تَمِيمَةٌ:]) [but عُوذَةٌ generally signifies “ an amulet to charm the wearer against the evil eye &c. ”:] 'Orweh says, فَمَا تَرَكَا مِنْ عُوذَةٍ يَعْرِفَانِهَا وَلَا رُقْيَةٍ اـِلَّا بِهَا رَقَيَانِى [And they two left not any amulet that they knew, nor any charm, or spell, but with it they charmed me]: (TA:) [sometimes, also, it signifies anything by which one enchants, or fascinates: and hence it is said,] المَرْأَةُ رُقْيَةٌ [Woman is a thing by which one is enchanted, or fascinated]: (Msb:) pl. رُقًى. (S, Msb, K.)
رُقْيَا رُقْيَا ذ [The act, or practice, or art, of charming: and also, of enchanting, or fascinating; i. e. enchantment, or fascination:] the subst., (Msb,) of the measure فُعْلَى, from رَقَاهُ, aor. يَرْقِيهِ. (Msb, TA.)
رُقِيَّةٌ رُقِيَّةٌ ذ [Ascent; or the act of ascending;] the subst. from رَقِىَ aor. يَرْقَى. (TA.)
رَقَّآءٌ رَقَّآءٌ ذ One who ascends mountains much or often. (TA.) -A2- See also 1, last sentence but one.
رَاقٍ رَاقٍ ذ : see 1, last sentence but one. The saying in the Kur [lxxv. 27], مَنْ رَاقٍ [Who is one that charms?] means that there is no charmer that shall charm him and protect him: or, accord. to I'Ab, the meaning is, who is he that ascendeth with his soul? shall the angels of mercy [ascend with it] or the angels of punishment? (TA.) In the saying of a rلjiz, لَقَدْ عَلِمْتَ وَالأَجَلِّ البَاقِى أَنْ لَنْ يَرُدَّ القَدَرَ الرَّوَاقِى [the meaning may be, Assuredly thou knowest, by the Most Majestic, the Everlasting, that the female charmers will not repel, or avert, that which is decreed; or, that the potent charmers will not &c.: for] the pl. may be that of ↓ رَاقِيَةٌ as an epithet applied to a woman, or of this same word as an intensive epithet applied to a man. (S.)
رَاقِيَةٌ رَاقِيَةٌ ذ ; pl. رَوَاقٍ (with the article الرَّوَاقِى): see what next precedes.
مَرْقًى مَرْقًى ذ A place of ascent; as also ↓ مُرْتَقًى; (Msb, TA;) and so ↓ مَرْقَاةٌ and ↓ مِرْقَاةٌ: (Msb:) or ↓ these last two signify a series of steps or stairs; or a ladder; syn. دَرَجَةٌ; (S, K;) and سُلَّمٌ; (M and K in art. سلم;) the former of them as being a place of ascent, and the latter of them as being likened to an instrument; (S, Msb;) and both of them are authorized by the M; (TA;) but the latter of them is disallowed by A'Obeyd, and said by him to be not of the language of the Arabs: (Msb, TA:) the pl. of ↓ مِرَقَاةٌ [and of مَرْقًى] is مَرَاقٍ. (TA.) You say جَبَلٌ لَا مَرْقَى فِيهِ and ↓ لا مُرْتَقَى (JK, TA) A mountain in which is no place of ascent. (TA.)
مَرْقِيَا الأَنْفِ مَرْقِيَا الأَنْفِ ذ [in my MS. copy of the K مُرْقِيَا] The two edges [or alœ] of the nose: (K, TA:) so says Th; but the expression commonly known is مَرَقَّا الأَنْفِ, mentioned before [in art. رق]. (TA.)
مَرْقَاةٌ مَرْقَاةٌ ذ and مِرْقَاةٌ: see مَرْقًى, in four places.
مَرْقِىٌّ مَرْقِىٌّ ذ : see 1, last sentence but one.
مُرْتَقًى مُرْتَقًى ذ : see مَرْقًى, in two places; and see an ex. in the first sentence of this article.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٣٤رَقَى
رَقَى I ( n. ac. رَقْي 1 , رُقْيَة 3t , رُقِيّ
a. [ acc. or 'Ala ], Bewitched; practiced magic against.
b. Furnished with amulets.
رَقِيَ
رَقِيَ A ( n. ac. رَقْي 1 , رُقْيّ )
a. [ Fī or Ila ], Ascended, mounted, climbed up; rose in.
رَقَّيَ
رَقَّيَ II ,
a. Made to mount; raised; exalted.
تَرَقَّيَ
تَرَقَّيَ V ,
a. Ascended, mounted, climbed up.
b. [ Fī ], Rose, advanced,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٢٬٥٦٣رقي
رَقَى - يَرْقِي - رَاقِي
رَقَى - يَرْقِيْ + كائن + كائناً: يشفيه بالتعاويذ: يحاول الحصول على شفاء من المرض بوسائل شبه سحرية من قراءة أو شفاء بالإيحاء أو بالطاقة إلخ
راقـِي: اسم فاعل من " رَقَى - يَرْقِيْ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إبطال وإيقاف أثر كائن ضار في شيء أو كائن"، وهي:
بَرَأَ - يَبْرَأُ، كََشَفَ - يَكْشِف، شَفا - يَشْفِي،
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٨ (الإجمالي: ٣٣)
- زخرف
الآيات المشتركة: ١ · Süs, desen demektir
- سبب
الآيات المشتركة: ١ · Araç
- سمو
الآيات المشتركة: ٢ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- بيت
الآيات المشتركة: ١ · Beyt ev demektir
- بلغ
الآيات المشتركة: ١ · İş ayakkabısı
- قرأ
الآيات المشتركة: ١ · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
- سبح
الآيات المشتركة: ١ · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
- بشر
الآيات المشتركة: ١ · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
- ملك
الآيات المشتركة: ١ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- نزل
الآيات المشتركة: ١ · “Nezle” konaklama yeri demektir
- كتب
الآيات المشتركة: ١ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- قول
الآيات المشتركة: ٢ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
الآيات التي ورد فيها(٤)
كَلَّا إِذَا بَلَغَتِ التَّرَاقِيَ
Soluk boruları
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رقي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صعد, علا, عرج |
| Zıt Kök | هبط |
| Çekirdek Özet 1 | Basamak basamak yukarı tırmanmak, dik bir yüzeyde veya derecede kademeli olarak yükselmek; bedende yukarı doğru uzanan köprücük kemiği |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın fiziksel, ontolojik veya hiyerarşik sınırları aşarak göğe veya iktidar basamaklarına kademe kademe tırmanma iddiası ve canın bedenden yukarı çıkış anı |
| Çekirdek Özet 3 | Yetki ve bilgi basamaklarını meşru vasıtalar olmaksızın zorla tırmanmanın imkânsızlığı; varoluşsal dikey yükselişin yalnızca ilahi izne bağlı oluşu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca büyü, afsun veya şifa duası anlamındaki "rukye" daraltmasına hapsetmek veya ayetlerdeki dikey intikal ve basamaklı yükseliş hareketini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رق | İncelik, şeffaflık, hafiflik, bir yüzey boyunca yukarıya doğru uzama veya hassas sınır teşkil etme hareketini ifade eder. Bu çekirdek رقب kökünde boynu uzatarak gözetlemeyi, رقق kökünde incelip zarlaşmayı, رقد kökünde hareketsiz ve yatay uzanmayı, رقم kökünde ise ince hatlar çizerek işaretlemeyi gösterir. | ي | İki harfli çekirdeğin taşıdığı incelerek uzama ve yukarı yönelme potansiyeline dikey yönelim, basamaklı hareket ve kademeli tırmanma niteliği kazandırarak anlamı somut ve soyut derecelerde yukarı çıkmaya dönüştürmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yükselişin yöneldiği tepe noktasını, baş hizasını, üst sınırı ve öncelik kazanma hedefini temsil eder. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Yükseliş güzergâhındaki dar geçidi, eşiği, aşılması gereken çetin sınırı ve toplanma merkezini simgeler. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Tırmanma fiilinin bedensel eylemini, basamakları tek tek tutunarak aşmayı, bir vasıtaya veya sebebe fiilen yapışarak kendini yukarı çekmeyi ifade eder. |
| رقي | İnsan başı, sınır eşiği ve uzanan el imgelerinin birleşimi | Bir engeli veya dereceyi aşmak için elin bir basamağa tutunarak başı ve bedeni yukarıdaki sınır çizgisine doğru kademeli olarak yükseltmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Merdiven, dağ veya tümsek gibi eğimli ve dik zeminlerde basamak basamak yukarı çıkmak, tırmanmak. Ayrıca göğüs kafesinin üst kısmında yer alan ve boyna doğru yükselen köprücük kemiğine ve yüksekçe kum tepesine ad olmuştur. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde dağa ve merdivene tırmanma ile tedavi amaçlı nefes edip okuma manalarında yaygındır. Ziyâd el-A‘cem veya erken dönem şairlerinin merdiven basamaklarını aşma tasvirlerinde kök yer alır: أنت الذي كلفتني رقي الدرج على الكلال والمشيب والعرج |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde sarp dağ patikalarına مرقاة veya مرقى denilmiş; çöl devesinin güçlükle tepeye çıkması ارْقَ عَلَى ظَلْعِكَ "aksaklığına göre tırman / gücün yettiği kadar yüksel" darb-ı meseliyle ifade edilmiştir. Ayrıca hastayı iyileştirmek için okunan koruyucu sözlere ve tıbbi dualara رقية adı verilmiştir. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça رقي kökü, dikey yönelim, basamak basamak yükselme ve üste çıkma semantik çekirdeğini temsil eder. Batı Sami dillerinde kökün fonetik varyantları ve soydaş biçimleri incelendiğinde, kavramın temel olarak "yukarı çıkmak, tırmanmak, göğe yükselmek" fiilleriyle doğrudan ve dolaylı irtibatları tespit edilir. İbranicede gök kubbe, genişleyen üst tabaka ve yayılıp gerilen gök kubbe anlamındaki רָקִיעַ (rāqīaʿ, kökü rqʿ) sözcüğü ile uzamsal bir paralellik gösterir; her iki kök de yukarıya doğru uzama ve üst düzleme yerleşme zemininde kesişir. Aramice ve Süryanicede de yükselme, bir eşiği aşma ve koruyucu dua vasıtasıyla manevi bir perde oluşturma bağlamında fonetik akrabalıklar izlenir. Klasik Arapçada kök, bir yandan merdiven basamakları gibi somut bir zemin üzerinden fiziksel tırmanışı (رقي في السلم) ifade ederken, diğer yandan nefesin ve ruhun bedenin en üst kemiği olan köprücük kemiklerine (التراقي) dayanmasını ve hastalıktan kurtulmak için koruyucu sözlerle şifa arayışını (رقية) kapsayan üçlü bir semantik genişleme sergilemiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رقي ve رقو kök varyantları | Dikey tırmanış, kum tümseği, köprücük kemiği ve nefesle koruma duaları arasında basamaklı yükselme eksenli türetimler mevcuttur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רָקִיעַ (rāqīaʿ) ve Aramice üst katman, gök kubbe ve yükselme göstergeleri | Yukarı doğru açılma, üst düzleme tırmanma ve koruyucu eşik oluşturma kavramlarında ortak Sami semantik matrisi izlenir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda yukarı hareket ve yükselti gösteren biçimler | Kökün ilk iki konsonantı olan r-q ekseninde incelme, uzama ve üste erişme hareketini gösteren arkaik Afro-Asyatik unsurlar. | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رقي | Anlamlı | Basamak basamak tırmanmak, yukarı çıkmak; köprücük kemiği; rukye | Hedef köktür. Maddi ve manevi basamaklarda yukarı intikali ve dikey yükselişi anlatır. | Kur'an'da geçer |
| ريق | Anlamlı | Tükürük, ağız salgısı; bir şeyin ilk ve en taze anı | Ağızdan çıkan sıvı veya günün başlangıcı anlamına gelir. Kök içi harf dönüşümüdür. | Kur'an'da geçmez |
| قري | Anlamlı | Toplamak, biriktirmek; konuk ağırlamak; yerleşim yeri kurmak | Suyu havuzda, insanları bir arada toplama hareketidir; karye bu köktendir. | Kur'an'da geçer |
| قير | Anlamlı | Zift, katran; gemileri katranla kaplamak | Zemin veya yüzeyi koruyucu siyah zift tabakasıyla sıvama hareketidir. | Kur'an'da geçmez |
| يرق | Anlamlı | Ekinin sararması, sarılık hastalığı, güve kurdu | Bitki veya insanda solgunluk, sararma ve içten içe zayıflama hali. | Kur'an'da geçmez |
| يقر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte müstakil bir asıl kök kaydı bulunmamaktadır. | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رقي | Merkez | Kademeli tırmanış ve dikey yükselme | Bir vasıta, basamak veya sebebe tutunarak kademe kademe yukarı çıkmayı bildirir. | Maddi merdivenden manevi yetki derecelerine kadar araçlı tırmanışı gösterir. |
| صعد | Komşu | Dikey yükseliş ve yukarı yönelme | Geniş ve genel bir tırmanış hareketidir; basamak veya sebep şartı olmaksızın dikine çıkışı anlatır. | Düz veya sarp zeminde yukarı doğru yönelmeyi ifade eder. |
| علا | Komşu | Yükseklik, üstünlük ve galebe | Konum, makam veya itibar bakımından yukarıda olmayı anlatır; eylemden ziyade durumu belirtir. | Hiyerarşik üstünlük ve hâkimiyet durumunu bildirir. |
| عرج | Komşu | Kıvrılarak ve meylederek yükselme | Doğrusal olmayan, eğimli, kavisli ve basamaklı yollarla göğe yükselişi ifade eder. | Meleklerin ve ruhun kavisli semavi yollarla urûcunu bildirir. |
| هبط | Zıt | Yukarıdan aşağıya inme ve düşüş | Yüksek bir mevkiden, dağdan veya mekândan alt düzleme zorunlu veya doğal inişi anlatır. | رقي kökünün gerektirdiği tırmanma çabasının aksine aşağıya iniş ve düşüştür. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رقي | Yukarı tırmanmak, köprücük kemiği, rukye | Basamakları kullanarak üste çıkmayı, boğaz eşiğini ve koruma duasını kapsar. | Kesin |
| Latince | Scandere, ascendere, incantare | Tırmanmak, basamak basamak yükselmek, büyü/efsun okumak | Scandere kökün merdiven ve basamak tırmanma yönünü, incantare ise rukye yönünü karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | To ascend, to scale, incantation, collarbone | Basamakla tırmanmak, yukarı çıkmak, büyü/afsun, köprücük kemiği | Scale ve ascend kademeli yükselişi, collarbone bedensel terakiyi karşılar; tek kelime tüm alanı örtmez. | Güçlü |
| Almanca | Aufsteigen, erklimmen, Beschwörung, Schlüsselbein | Tırmanarak yükselmek, basamak aşmak, rukye, köprücük kemiği | Erklimmen çaba ve basamakla üste varmayı tam yansıtırken bedensel ve şifa yönü diğer kelimelere kalır. | Güçlü |
| Fransızca | Gravir, monter, incantation, clavicule | Tırmanmak, üste çıkmak, efsun, köprücük kemiği | Gravir basamaklı ve zorlu tırmanışı, clavicule canın ulaştığı anatomik eşiği karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَرْقَى / لِرُقِيِّكَ | Merdiven ve vasıtalarla göğe tırmanma, fiziksel-mucizevi dikey yükseliş | Müşriklerin Hz. Peygamber’den göğe merdiven dayayıp çıkmasını ve oradan yazılı kitap getirmesini talep ettikleri meydan okuma bağlamı (İsrâ 17:93). |
| فَلْيَرْتَقُوا | İktidar basamaklarına, göklerin iplerine ve sebeplerine tırmanma iddiası | Müşriklerin ilahi risalet ve vahiy dağıtımına müdahale etme iddialarının reddedildiği, evrenin idari basamaklarına tırmanma meydan okuması (Sâd 38:10). |
| التَّرَاقِيَ | Göğüs kafesinin üstündeki köprücük kemikleri, canın boğaza dayanma eşiği | Ölüm anında canın bedenin alt kısımlarından çekilerek göğsün en üst kemiklerine ulaştığı ve son nefes eşiğinin aşıldığı kıyamet tasviri (Kıyâme 75:26). |
| رَاقٍ | Şifa veren, efsun okuyan, canı yukarı çekecek veya kurtaracak kimse | Ölüm döşeğindeki kişiyi kurtarmak için "Bunu iyileştirecek bir şifacı/okuyucu kim var?" yahut ruhu yukarı çıkaracak melek sorusu bağlamı (Kıyâme 75:27). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ispatı ve kozmik iktidar | Peygamberden göğe çıkma talebinin imkânsızlığı ve kâinatın yönetim basamaklarına mahlûkun tırmanamayacağı ilkesi. | Beşerî güçlerin ontolojik sınırlarını aşarak ilahi egemenlik basamaklarına müdahale edemeyeceği tespiti. |
| Fıkıh | Rukye ve tedavi yöntemlerinin meşruiyeti | Şirk ve anlamsız tılsımlar içermeyen, ayet ve dualarla yapılan rukyenin caiz olup olmadığı tartışması. | Caiz olan koruyucu dua ile haram olan sihir ve efsun ayrımı üzerinden daralma. |
| Tefsir | Canın köprücük kemiklerine dayanması ve ölüm anı | Kıyâme suresindeki ayetin fizyolojik ölüm sürecini ve insanın çaresizliğini tasvirindeki lafzî tahlil. | Canın bedenden dikey olarak ayrılış eşiği ve hekim/rukye ehlinin acziyeti. |
| Hadis | Şifa duaları ve miraç rivayetleri | Hz. Peygamber'in rukye uygulamaları ve gök katlarına yükselişi ifade eden rivayet külliyatı. | Hem şifa vesilesi meşru dualar hem de manevi derecelerde yükselme ameliyesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık mertebeleri ve hidayet | Manevi derecelerde basamak basamak yükselme | İnsanın amel ve bilgi basamaklarıyla takva ufkuna dikey intikali | İnsanın ontolojik sınırını bilerek ibadet ve taat merdivenleriyle Allah'a yaklaşması. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve sebep-sonuç ağları | Sebepler basamağına tutunarak sonuca tırmanma | Bilgi basamaklarını kademeli olarak aşarak hakikate ulaşma | Bilimde birdenbire değil, rasyonel ve deneysel basamaklar (أسباب) yoluyla zirveye varış. | Güçlü |
| Siyasi | Hiyerarşi, iktidar ve meşruiyet | İktidar merdivenleri ve yetki basamakları | Meşruiyet zeminine dayanarak yönetim basamaklarına tırmanma | Siyasi yetkinin keyfi sıçramalarla değil, meşru sebep ve liyakat basamaklarıyla elde edilmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Refah, üretim ve sermaye birikimi | Basamaklı ekonomik büyüme ve üretim araçları | Sermaye ve emeğin kademeli olarak katma değer basamaklarını tırmanması | Ekonomide spekülatif sıçramalar yerine sağlam basamaklarla istikrarlı refah inşası. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık basamak fonksiyonu ve kuantum enerji seviyeleri | Maddenin veya enerjinin sürekli bir çizgi üzerinde değil, belirli ayrık basamaklar (kuantlar) üzerinden bir üst enerji seviyesine tırmanması (رقي) hareketiyle tam bir yapısal örtüşme gösterir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal hareketlilik ve kademeli bürokratik hiyerarşi | Bireyin toplum veya kurum içerisinde keyfi ve rastgele değil, liyakat ve kurallar silsilesine tutunarak basamak basamak dikey hareketlilik sağlaması sürecidir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca geleneksel muska, büyü bozma veya afsunculuk anlamındaki "rukye" kalıbına indirgemek; kökün temelindeki sebep basamaklarına tırmanma ve dikey intikal karakterini yok saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur’an'da kök, hem kozmik yetki iplerine (الأسباب) tutunarak egemenlik iddiasında bulunmayı hem fiziki sınırları aşarak göğe basamak dayamayı hem de ölüm anında canın köprücük kemiklerine dikey tırmanışını kuşatan evrensel bir dikey intikal yasasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki meydan okumaların (Sâd 38:10 ve İsrâ 17:93) ontolojik ve siyasi derinliği kavranamaz; ölüm anındaki (Kıyâme 75:26-27) çaresizlik ve can eşiği metafizik bir belirsizliğe kurban edilir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık hiyerarşisinde insanın konumunu, ilahi egemenliğin ulaşılamaz yüceliğini ve insanın sebepler basamağına muhtaç oluşunu tek bir dikey hareket ekseninde gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müşriklerin peygamberlik ve vahiy merciini sorguladıkları iktidar ayetlerinde (Sâd suresi), nübüvvetten somut fiziki mucizeler istedikleri meydan okuma sahnelerinde (İsrâ suresi) ve ölüm anının anatomik-ruhsal tasvirinde (Kıyâme suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın ilahi nizamda sebepleri ve basamakları atlayarak mutlak bilgi ve güce doğrudan ortak olabileceği vehmini yıkar; her yükselişin ancak ilahi nizamın koyduğu sebepler (أسباب) ve basamaklar vasıtasıyla gerçekleşebileceğini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAyakları veya elleri basamaklara dayayarak merdiven, dağ veya tümsek gibi dik bir zeminde kademe kademe yukarı tırmanmak; bedende boyun ile göğüs arasındaki en üst kemik olan köprücük kemiğine ulaşmak.
- Soyut anlamBir hedefe, makama veya varoluşsal düzleme meşru sebeplere, vasıtalara ve derecelere tutunarak adım adım yükselmek; canın veya bilincin alt tabakadan üst sınır çizgisine intikali.
- Sistematik karşılıkİnsanın ontolojik, ilmi ve siyasi yetersizliğini basamaklar nizamı üzerinden aşma gayreti; sebepsiz ve hiyerarşisiz hiçbir dikey yükselişin mümkün olamayacağını tescil eden sebep-sonuç hiyerarşisi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , bir varlığın veya nizamın ulaştığı toplam dikey yükseliş derecesini temsil eder. , tırmanılan münferit basamakları (’den ’ye kadar); , her bir basamağın sağladığı dikey irtifa payını gösterir. , basamağın aşılma şartını denetleyen gösterge fonksiyonudur. , o basamakta sarf edilen meşru cehdi, sebebi ve tutunma gücünü; ise o basamağın gerektirdiği aşılma eşiğini ifade eder. Çaba eşiği aştığında basamak tamamlanır ve dikey yükseliş gerçekleşir; sebep bulunmadığında yükseliş sıfırlanır.