سبأ
س - ب - أ
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٢
Şehir adı, şarabın yapıldığı üzüm bahçelerinin olduğu bir yerdir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: سبء
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Şehir adı, şarabın yapıldığı üzüm bahçelerinin olduğu bir yerdir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬١٧٠باب السين والباء و و ا ي ء معهما
و س ب، س ب ي، س ي ب، ب ي س، ي ب س، س ب أ، س أ ب، ب س أ، أ س ب، ب أ س، أ ب س مستعملات
وسب:
الوَسْبُ من الغنم: ما كثرُ صُوفُه، ومن الأَرْض: ما كثر عُشيه، أو يَبِيسُه، وقد أوسبت.
سبي:
السَّبنيُ: معروف. تسابَى القوم: سَبَى بعضُهم بعضاً وهؤلاءِ سَبْيٌ كثير. وقد سبيتهم سَبْياً وسِباءً.
وسبتِ الجاريةُ قلبَ الفتى تَسْبِيهِ، أي: ذهبتُ به.
والسّابِياء. كالحِوَلاء من
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٠٩سَبَأْتُ الخمر سَبْأًز ومَسْبَأً، إذا اشتريتَها لتشربها. قال الشاعر:
يَغْلو بأيدي التِجار مَسْبَؤُها
أي إنها من جودتها يغلو اشتراؤها.
واسْتَبَأْتُها مثله، والاسم: السِباءُ، ومنه سُمِّيَتِ الخَمْرُ سَبِيئَةً. ويُسَمَّونَ الخمًّار: السَّبَّاء. فأمَّا إذا اشتريتها لتحملها إلى بلدٍ آخر قلت: سَبَيْتُ الخمر بلا همزٍ. وسَبَأَ فلانٌ على يمين كاذبة، إذا مرَّ عليها غير مُكْتَرِثٍ، وسَبَأْتُ الرَّجُلَ،
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٤٬٧٣٣س ب ( و ا ى ء )
سيب ، سبي ، وسب ، يبس ، بسأ ، بيس ، أسب ، أبس ، سأب ، بأس ، سبأ : ( مستعملة ) .
سيب : الحراني عن ابن السكّيت : السَّيْب : العَطاء ، والسِّيبُ : مَجرَى الماء ، وجمعُهُ سُيُوب . وقد سابَ الماءُ يَسِيب : إذا جَرَى .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : سابَ الأَفعَى وانسابَ : إذا خَرَج من مَكمَنِه .
وقال الليث : الحيّة تَسِيب وتَنْساب إذا مَرّت مستمرّة .
قال : وسَيّبْتُ الدابّة أو الشيءَ : إذا
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٩٥- قال عز وجل: ﴿وجئتك من سبأ بنبأ يقين﴾ [النمل/22]، سبأ اسم بلد تفرق أهله، ولهذا يقال: ذهبوا أيادي سبأ (المثل في المجمل 2/485؛ واللسان (سبأ) ؛ ومجمع الأمثال 1/275)، أي: تفرقوا تفرق أهل هذا المكان من كل جانب، وسبأت الخمر: اشتريتها، والسابياء: جلد فيه الولد (انظر الغريب المصنف ورقة 27 نسخة تركيا).
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٣٤س ب أ
ذهبوا أيدي سَبَا.
وسبأ الخمر سباء.
قال لبيد: أغلي السباء بكل أدكن عاتـق قـال أبـو عبيـدة: سبأهـا: شراهـا للشـرب لا للبيع واستبأها لنفسه.
وعنده سبيئة بابلية.
وتقول: ما تسبأ لكم الراح ولكن تسبى منكم الأرواح.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٣٢٥سَبَأَ الخَمْرَ يَسْبَؤُها سَبْأً وسِباءً ومَسْبَأً واستَبَأَها: شَراها. وفي الصحاح: اشتراها لِيَشْرَبَها. قال ابراهيم بن هَرْمةَ: خَوْدٌ تُعاطِيكَ، بعد رَقْدَتِها، * إِذا يُلاقِي العُيونَ مَهْدَؤُها كأْساً بِفِيها صَهْباء، مُعْرَقة، * يَغْلُو بأَيدي التِّجارِ مَسْبَؤُها مُعْرَقةٌ أَي قليلةُ المِزاجِ أَي إِنها من جَوْدَتِها يَغْلُو اشتِراؤُها. واسْتَبَأَها: مِثله. ولا يقال ذلك إِلاَّ في الخَمرِ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٢* س ب أ * * سَبَأُ * اسم رجل يصرف ولا يصرف
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٩٩٦سبأ الخمر كجعل يسبؤها سبأ وسباء ككتاب ومسبأ: شراها، الأكثر استعمال شرى في معنى البيع والإخراج، نحو قوله تعالى وشروه بثمن بخس أي باعوه، ولذا فسره في الصحاح والعباب باشتراها، لأنه المعروف في معنى الأخذ والإدخال، نحو إن الله اشترى وإن كان كل من شرى وباع يستعمل في المعنيين، وكذا فسره ابن الأثير أيضا، وزاد الجوهري والصاغاني قيدا آخر، وهو ليشربها، قال إبراهيم بن علي بن محمد بن سلمة بن عامر بن هرمة:
سبأ الخمر كجعل يسبؤها سبأ وسباء ككتاب ومسبأ: شراها، الأكثر استعمال شرى في معنى البيع والإخراج، نحو قوله تعالى وشروه بثمن بخس أي باعوه، ولذا فسره في الصحاح والعباب باشتراها، لأنه المعروف في معنى الأخذ والإدخال، نحو إن الله اشترى وإن كان كل من شرى وباع يستعمل في المعنيين، وكذا فسره ابن الأثير أيضا، وزاد الجوهري والصاغاني قيدا آخر، وهو ليشربها، قال إبراهيم بن علي بن محمد بن سلمة بن عامر بن هرمة: خود تعاطيك بعد رقدتهـا إذا يلاقي العيون مهدؤها كأسا بفيها صهباء معرقة يغلو بأيدي التجار مسبؤها قوله معرقة أي قليلة المزاج، أي أنها من جودتها يغلو اشتراؤها، قال الكسائي: وإذا اشتريت الخمر لتحملها إلى بلد آخر قلت: سبيتها، بلا همز، وعلى هذه التفرقة مشاهير اللغويين إلا الفيومي صاحب المصباح فإنه قال: ويقال في الخمر خاصة سبأتها، بالهمز إذا جلبتها من أرض إلى أرض، فهي سبيئة، قاله شيخنا كاستبأها، ولا يقال ذلك إلا في الخمر خاصة، قال مالك بن أبي كعب: بعثت إلى حانوتها فاستـبـأتـهـا بغير مكاس في السوام ولا غصب وبياعها السباء كعطار، وقال خالد بن عبد الله لعمر بن يوسف الثقفي: يا ابن السباء، حكى ذلك أبو حنيفة. ومما أغفله المؤلف: سبأ الشراب، إذا جمعها وخبأها، قاله أبو موسى في معنى حديث عمر رضي الله عنه، أنه دعا بالجفان فسبأ الشراب فيها. وسبأ الجلد بالنار سبأ: أحرقه قاله أبو زيد، وسبأ الرجل سبأ: جلد، وسبأ سلخ. فيه قلق، لأنه قول في سبأ الجلد: أحرقه، وقيل: سلخه، فالمناسب ذكره تحت أحرقه وانسبأ الجلد انسلخ، وانسبأ جلده إذا تقشر، قال الشاعر: وقد نصل الأظفار وانسبأ الجلد وسبأ: صافح قال شيخنا: هو معنى غريب خلت عنه زبر الأولين. قلت: وهو في العباب، فلا معنى لإنكاره وسبأت النار وكذا السياط، كذا في المحكم الجلد سبأ:لذعته بالذال المعجمة والعين المهملة وقيل غيرته ولوحته، وكذلك الشمس والسير والحمى، كلهن يسبأن الإنسان، أي يغيرنه. وسبأ كجبل يصرف على إرادة الحي، قال الشاعر: أضحت ينفرها الولدان من سبإ كأنهم تحت دفيهـا دحـاريج ويمنع من الصرف لأنه اسم بلدة بلقيس باليمن، كانت تسكنها، كذا ورد في الحديث. قال الشاعر: من سبأ الحاضرين مأرب إذ يبنون من دون سيلها العرما وقال تعالى وجئتك من سبإ بنبإ يقين قال الزجاج: سبأ هي مدينة تعرف بمأرب، من صنعاء على مسيرة ثلاث ليال، ونقل شيخنا عن زهر الأكم في الأمثال والحكم ما نصه: وكانت أخصب بلاد الله، كما قال تعالى جنتان عن يمين وشمال قيل: كانت مسافة شهر للراكب المجد، يسير الماشي في الجنان من أولها إلى آخرها لا يفارقه الظل مع تدفق الماء وصفاء الأنهار واتساع الفضاء، فمكثوا مدة في أمن، لا يعاندهم أحد إلا قصموه، وكانت في بدء الأمر تركبها السيول فجمع لذلك حمير أهل مملكته، وشاورهم، فاتخذوا سدا في بدء جريان الماء، ورصفوه بالحجارة والحديد، وجعلوا فيه مخارق للماء، فإذا جاءت السيول انقسمت على وجه يعمهم نفعه في الجنات والمزدرعات، فلما كفروا نعم الله تعالى ورأوا أن ملكهم لا يبيده شيء، وعبدوا الشمس، سلط الله على سدهم فأرة فخرقته، وأرسل عليهم السيل فمزقهم الله كل ممزق، وأباد خضراءهم. وقال ابن دريد في كتاب الاشتقاق: سبأ لقب ابن يشجب بن يعرب بن قحطان، كذا في النسخ، وفي بعضها: ولقب يشجب، وهو خطأ واسمه عبد شمس، يجمع قبائل اليمن عامة يمد ولا يمد، وقل شيخنا: وزاد بعض فيه المد أيضا، وهو غريب غريب، لأنه إذا ثبت في الأمهات فلا غرابة، مع أنه موجود في الصحاح، وأما الحديث المشار إليه الذي وقع فيه ذكر سبإ فأخرجه الترمذي في التفسير، عن فروة بن مسيك المرادي قال: أتينا رسول الله صلى الله عليه وسلم، فقلت: يا رسول الله، ألا أقاتل من أدبر من قومي بمن أقبل منهم? فأذن لي في قتالهم، وأمرني، فلما خرجت من عنده سأل عني: ما فعل الغطيفي? فأخبر أني قد سرت، قال: فأرسل في أثري فردني، فأتيته، وهو في نفر من أصحابه، فقال ادع القوم، فمن أسلم منهم فاقبل منه، ومن لم يسلم فلا تعجل حتى أحدث إليك، قال: وأنزل في سبإ ما أنزل، فقال رجل: يا رسول الله، وما سبأ? أرض أو امرأة? قال: ليس بأرض ولا امرأة ولكنه رجل ولد عشرة من اليمن فتيامن منهم ستة، وتشاءم منهم أربعة، فأما الذين تشاءموا فلخم وجذام وغسان وعاملة، وأما الذين تيامنوا فالأزد والأشعريون وحمير وكندة ومذحج وأنمار فقال رجل: يا رسول الله، وما أنمار? قال: الذين منهم خثعم وبجيلة قال أبو عيسى: هذا حديث حسن غريب. وسبأ والد عبد الله المنسوب إليه الطائفة السبائية بالمد، كذا في نسختنا، وصحح شيخنا السبئية بالقصر، كالعربية، وكلاهما صحيح من الغلاة جمع غال وهو المتعصب الخارج عن الحد في الغلو من المبتدعة، وهذه الطائفة من غلاة الشيعة، وهم يتفرقون على ثماني عشرة فرقة. والسباء ككتاب والسبأ كجبل، قال ابن الأنباري، حكى الكسائي: السبأ: الخمر، واللطأ: الشر الثقيل، حكاهما مهموزين مقصورين، قال: ولم يحكهما غيره، قال والمعروف في الخمر السباء بكسر السين والمد. والسبيئة، ككريمة: الخمر أي مطلقا، وفي الصحاح والمحكم وغيرهما: سبأ الخمر واستبأها: اشتراها، وقد تقدم الاستشهاد ببيتي إبراهيم بن هرمة ومالك بن أبي كعب، والاسم السباء، على فعال بكسر الفاء، ومنه سميت الخمر سبيئة، قال حسان بن ثابت: كأن سبيئة من بيت رأس يكون مزاجها عسل وماء على أنيابها أو طعم غض من التفاح هصره اجتناء وهذا البيت في الصحاح: كأن سبيئة بيت رأس قال ابن بري: وصوابه: من بيت رأس، وهو موضع بالشام. ويقال: أسبأ لأمر الله وذلك إذا أخبت له قلبه، كذا في لسان العرب، وأسبا على الشيء: خبت أي انخضع له قلبه. والمسبأ كمقعد: الطريق في الجبل. وسبيء كأمير الحية وسبيها يهمز ولا يهمز: سلخها بكسر السين المهملة، كذا في نسختنا، وفي بعضها على صيغة الفعل، سبأ الحية كمنع: سلخها، وصححها شيخنا، وفيه تأمل ومخالفة للأصول. وقالوا في المثل: تفرقوا، كذا في المحكم، وفي التهذيب: ذهبوا، وبهما أورده الميداني في مجمع الأمثال: أيدي سبا وأيادي سبا يكتب بالألف لأن أصله الهمز، قاله أبو علي القالي في الممدود والمقصور، وقال الأزهري: العرب لا تهمز سبا في هذا الموضع، لأنه كثر في كلامهم فاستثقلوا فيه الهمز، وإن كان أصله مهموزا، ومثله قال أبو بكر بن الأنباري وغيره، وفي زهر الأكم: الذهاب معلوم، والأيادي جمع أيد، والأيدي بمعنى الجارحة وبمعنى النعمة وبمعنى الطريق: تبددوا قال ابن مالك: إنه مركب تركيب خمسة عشر، بنوه على السكون أي تكلموا به مبنيا على السكون كخمسة عشر، فلم يجمعوا بيت ثقل البناء وثقل الهمزة، وكان الظاهر بنوهما أو بنوها، أي الألفاظ الأربعة، قاله شيخنا وليس بتخفيف عن سبإ لأن صورة تخفيفه ليست على ذلك وإنما هو بدل وذلك لكثرته في كلامهم، قال العجاج: من صادر أو وارد أيدي سبا وقال كثير: أيادي سبا يا عز ما كنت بعدكم فلم يحل للعينين بعدك منـزل ضرب المثل بهم لأنه لما غرق مكانهم وذهبت جناتهم أي لما أشرف مكانهم على الغرق وقرب ذهاب جناتهم قبل أن يدهمهم السيل، وأنهم توجهوا إلى مكة ثم إلى كل جهة برأي الكاهنة أو الكاهن، وإنما بقي هناك طائفة منهم فقط تبددوا في البلاد فلحق الأزد بعمان، وخزاعة ببطن مر، والأوس والخزرج بيثرب، وآل جفنة بأرض الشام، وآل جذيمة الأبرش بالعراق. وفي التهذيب: قولهم ذهبوا أيادي سبا، أي متفرقين، شبهوا بأهل سبإ لما مزقهم الله في الأرض كل ممزق فأخذ كل طائفة منهم طريقا على حدة، واليد: الطريق، يقال: أخذ القوم يد بحر، فقيل للقوم إذا تفرقوا في جهات مختلفة: ذهبوا أيدي سبا، أي فرقتهم طرقهم التي سلكوها كما تفرق أهل سبإ في مذاهب شتى. وقال ابن الأعرابي: يقال: إنك تريد سبأة بالضم أي إنك تريد سفرا بعيدا يغيرك، وفي التهذيب: السبأة: السفر البعيد، سمي سبأة، لأن الإنسان إذا طال سفره سبأته الشمس ولوحته، وإذا كان السفر قريبا قيل: تريد سربة. ومما بقي على المؤلف من هذه المادة: سبأ على يمين كاذبة يسبأ سبأ: حلف، وقيل: سبأ على يمين يسبأ سبأ: مر عليها كاذبا غير مكترث بها، وقد ذكرهما صاحب المحكم والصحاح والعباب. وصالح بن خيوان السبائي، الأصح أنه تابعي، وأحمد بن إبراهيم ابن محمد بن سبا الفقيه اليمني من المتأخرين.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٨٨٥سَبَأَ الخَمْرَ
1 سَبَأَ الخَمْرَ ذ , (S, M, K,) aor. سَبَاَ , (M, K,) inf. n. سَبْءٌ (S, M, K) and سِبَآءٌ, (M, K, TA,) like كِتَابٌ, (TA, in the CK سَباء,) [but see سِبَآءٌ below,] and مَسْبَأٌ; (S, K;) and ↓ استبأها; (S, M, K;) He bought wine, syn. شَرَاهَا, (M, K,) which mostly means “ he sold it, ” (TA,) or اِشْتَرَاهَا, (S, O,) which is well known as meaning “ he bought it, ” wherefore it
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٥٧المدخل: سبءسَبَأَ
سَبَأَ A ( n. ac. سَبْء [ 1 ] , مَسْبَأ [ 17 ] ,
سِبَآء
سِبَآء [ 23 ] ),
a. Bought ( wine ).
b. Flayed.
أَسْبَأَ
أَسْبَأَ IV
a. [ La ], Submitted to.
b. [ 'Ala ], Was smitten, fell in love with, took a fancy to.
اِنْسَبَأَ
اِنْسَبَأَ VII ,
a. Was stripped off, flayed ( skin ).
اِسْتَبَأَ
اِسْتَبَأَ VIII ,
a. see I (a) .
سُبْءَة
سُبْءَة 3t ,
a. Long journey.
مَسْبَأ
مَسْبَأ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٧٬٤٣١المدخل: سبءسبء
سَبَأَ - يَسْبَأُ - سَبَأ
سَبَأَ - يَسْبَأُ + كائن أو شيء أو أمر + كائناً أو شيئاً: حمَّره بالنار: عرَّضه للنار أو الشمس فأحرق وحَمَّرَ ولوَّح جلده
سَبَأ: اسم قوم عاشوا قديماً في اليمن، ويبدو أنهم هم أيضاً بنو حمير أو الأحمر (العاتلة المعروفة الآن في اليمن)، وذلك لأن بشرتهم حمراء ملوحة من شمس اليمن، والله أعلم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢١ (الإجمالي: ٢٩)
- مكث
الآيات المشتركة: ١ · Oturup bekleyen adam demektir
- شمل
الآيات المشتركة: ١ · Sol
- بلد
الآيات المشتركة: ١ · Beled mezarlık demektir
- حوط
الآيات المشتركة: ١ · Çeper, çit demektir
- يقن
الآيات المشتركة: ١ · “U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene”…
- طيب
الآيات المشتركة: ١ · İyi
- يمن
الآيات المشتركة: ١ · Sağ yandır
- سكن
الآيات المشتركة: ١ · “Sikkin” bıçak demektir
- شكر
الآيات المشتركة: ١ · Sütle dolu memedir
- أكل
الآيات المشتركة: ١ · Ekel pas demektir
- رزق
الآيات المشتركة: ١ · Üzüm demektir
- غير
الآيات المشتركة: ١ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
الآيات التي ورد فيها(٢)
فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَأٍ بِنَبَأٍ يَقِينٍ
Sebe
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سبأ |
| Yapı | Üçlü (Özel ad / kabile ve yer adı) |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خمر, شري, بدد |
| Zıt Kök | جمع |
| Çekirdek Özet 1 | Lüks içki veya tüketim maddesini içmek amacıyla satın alıp getirme; deriyi kavurma veya soyma; Güney Arabistan'da kadim bir kavim ve şehir. |
| Çekirdek Özet 2 | Büyük bir tarımsal ve ticari refaha ulaşan bir medeniyetin şükürsüzlük sebebiyle çözülüp ibretlik biçimde darmadağın olması. |
| Çekirdek Özet 3 | Nimet ve altyapı zenginliğinin etik sorumluluktan kopması durumunda doğan sosyolojik çözülme ve tarihsel dağılma kanunu. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca mitolojik ya da coğrafi bir tesadüf gibi görüp, Arap dilindeki tüketim, sefer ve nihai dağılma semantiğiyle olan bağını ve Kur'an'ın medeniyet yasasını gözden kaçırmak. |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سب | Çekip uzatmak, akıtmak, peş peşe dizmek veya serbest bırakmak; سبب, سبت, سبح, سبط, سبع, سبغ, سبق, سبل köklerinde olduğu gibi bir irtibat veya ardışıklık hattı kurmak. | أ | Hemzenin getirdiği ani durma, içe çekme ve kesintili tutma etkisiyle uzayan akışın doğrudan nefse tahsis edilip içe alınması, şarabın özel tüketim için satın alınması veya kabuğun/örtünün soyulup dağıtılması şeklinde özelleşmesi. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Vaha zemininde kurulan baraj, sınır ve korunma altyapısını temsil eder. |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Korumalı alanın içine toplanan yerleşim, sığınak ve içe dönük yaşam alanını anlatır. |
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Biriken gücü, öncü iradeyi ve ardından gelen ani kopuş ya da yönelişi simgeler. |
| سبأ | Korumalı bir yerleşimde (vaha/şehir) toplanan gücün ve refahın içe dönük tüketime hapsedilmesi ve ardından sınırların kırılarak patlama şeklinde dağılması hareketi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Şarabı ticaret amacıyla değil, bizzat içmek ve tüketmek üzere satın almak; sıcağın veya ateşin derinin yüzeyini yakıp kavurması; yalan yere yemin üzerinden fütursuzca geçmek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında yıllanmış ve kaliteli şarabı yüksek bedel ödeyerek bizzat tüketmek üzere satın almayı bu kökün türeviyle zikreder: أُغْلي السِّباءَ بكُلِّ أَدْكَنَ عاتِـقٍ / أو جَوْنةٍ قُدِحَتْ وفُضَّ خِتامُها |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Hassân b. Sâbit'in kaliteli şarabı nitelerken kullandığı كأن سبيئة من بيت رأس mısraı ve Arap dilinde darbımesel haline gelmiş olan, Sebe halkının Arim seli sonrasında her yöne savrulmasını anlatan ذهبوا أيدي سبأ ifadesi. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Lisânü’l-ʿArab, Dîvânu Lebîd.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça kök Güney Sami dil ailesinde, bilhassa Epigrafik Güney Arapça metinlerinde doğrudan belgelenen Sebece sbʾ köküyle özdeştir. Sebe yazıtlarında bu kök yalnızca bir kabile veya krallık adı değil; "sefere çıkmak, kervan yürütmek, ticari veya askeri amaçla yolculuk yapmak" fiilini de ifade eder. Arapça klasik sözlüklerdeki "şarabı satın alıp getirmek / taşımak" (سَبَأَ الخَمْرَ) fiili, Güney Arabistan kervanlarının lüks tüketim mallarını uzak bölgelere taşıması eylemiyle doğrudan anlamsal örtüşme içindedir. İbranicede Šəḇāʾ (שְׁבָא) zengin baharat ve tütsü ticaretiyle anılan güney krallığını gösterir. Ge'ez dilinde de benzer sefer ve ticaret çağrışımları mevcuttur. Dolayısıyla kök, Güney Sami havzasında örgütlü kervan seferi, refah transferi ve ardından gelen siyasi parçalanmayla semantik bağını korumuştur.
درجة الثقة Kesin
المصدر Sabaic Dictionary (Beeston vd.), Brown-Driver-Briggs, HALOT.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Şarabı taşımak/satın almak, hafif kavurma ve mesellerdeki dağılma | Kökün fiil kalıpları tüketim amaçlı mal tedarikini, yüzeyin sıyrılmasını ve Sebe kavminin dağılışını anlatır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sebece sbʾ (sefere çıkmak, kervan yürütmek), İbranice Šəḇāʾ | Güney Sami havzasında kervan ticareti, organize seferler ve bu seferlerin merkezindeki güney devleti | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Aksum ve Antik Yakındoğu ticaret havzası | Güney Arabistan ticaret yolları üzerinden lüks malların dolaşımını ve yerel krallığı niteleyen ad | Güçlü |
المصدر Beeston Sabaic Lexicon, Gesenius Hebrew Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سبأ | Anlamlı | Şarap satın almak, kavurmak, dağılmak; Sebe kavmi | Lüks içkiyi tüketmek için almak, hafif yanmak, topluluğun dağılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سأب | Anlamlı | Şarap tulumu, deri kap; boğmak | Sıvı saklanan büyük deri kap veya nefesi kesecek derecede sıkma | Kur'an'da geçmez; sıvı kabı ve sınırlama ilişkisi |
| بسأ | Anlamlı | Alışmak, ünsiyet etmek, umursamamak | Çirkin veya zor bir duruma alışarak kaygısızca devam etmek | Kur'an'da geçmez; duyarsızlaşma ve sebat |
| بأس | Anlamlı | Şiddet, güç, harp, zorluk | Çetin direnç, çaresizlik, ilahi veya beşeri şiddet | Kur'an'da geçer; kudret ve mukavemet |
| أسب | Anlamlı | Kök, asıl; sık ağaçlık | Bir şeyin asıl dayanağı veya birbirine geçmiş ağaç topluluğu | Kur'an'da geçmez; toplanma ve menşe |
| أبس | Anlamlı | Alıkoymak, hapsetmek, menetmek | Bir nesneyi ya da kimseyi sınırlandırıp hareketten men etme | Kur'an'da geçmez; bağlama ve durdurma |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سبأ | Merkez | Lüks tüketim, kervan zenginliği ve nihai toplumsal dağılma | Zenginliği içe dönük tüketip şükürsüzlük neticesinde darmadağın olma hali | Yer ve kavim adı zemininde gelişen semantik alan |
| خمر | Komşu | Aklı örtme, sarhoşluk veren içki | Maddenin bizzat zihni örtme niteliğine odaklanır; سبأ ise onun satın alınıp getirilmesi ve zevkine varılmasıdır | Sarhoşluk ve örtme vasfı |
| شري | Komşu | Satın alma, bedel karşılığı edinme | Genel ticari mübadeleyi bildirir; سبأ yalnızca içki ve keyif verici metaı kendi tüketimi için almaya özgülenir | Genel iktisadi değişim |
| بدد | Komşu | Parça parça ayrılma, saçılma | Bütünün kontrolsüzce dağılmasını anlatır; Sebe'nin dağılması ise zirve refah sonrası kozmik bir çözülmedir | Ayrışma ve saçılma |
| جمع | Zıt | Toplama, bir araya getirme, bütünleme | Unsurları bir arada tutup dağılmayı engellemeyi ifade eder; Sebe hali bunun tam zıddı olan çözülmedir | Bütünleşme ve korunma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سبأ | Lüks içki tedariki, Sebe kavmi ve dağılma | Kervanla gelen zenginlik, iç tüketim ve çözülme semantiğini cem eder | Kesin |
| Latince | Sabaea / Sabaei, vinum importare | Sebe diyarı; lüks şarabı getirme | Coğrafi ve ticari refahı karşılar, ahlaki çözülme nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Sheba, luxury wine trade, dispersal | Sebe, lüks şarap ticareti, dağılma | Coğrafi krallık adını ve kervan refahını aktarır; meseldeki dağılmayı kısmen karşılar | Güçlü |
| Almanca | Saba, Weinhandel, Zersplitterung | Seba yurdu, şarap ticareti, parçalanma | Tarihsel kavim adını ve toplumsal dağılmayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Saba, négoce du vin, dispersion | Saba, şarap ticareti, saçılma | Ticaretle gelen refahı ve sonrasındaki çözülmeyi içerir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Gesenius Hebrew-Chaldee Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سبأ (Yer/Şehir adı) | Süleyman'a haberi ulaştırılan siyasi ve iktisadi güç merkezi | Hüdhüd'ün Belkıs ve yönetim nizamı hakkında kesin bilgi getirmesi bağlamı; Neml 27:22. |
| سبأ (Kavim/Toplum adı) | Nimet bolluğu içinde yüzen fakat nankörlükle helak olup dağılan halk | İki bahçe ile rızıklandırılan nankör toplumun Arim seliyle ibretlik bir dağılmaya uğraması bağlamı; Sebe 34:15. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstidraç ve ilahi adalet | Dünyevi refahın ilahi bir rıza kanıtı olmadığı, nankörlüğün sünnetullah gereği çöküş getirdiği tezi | Refahın nankörlükle cezaya dönüşmesi |
| Fıkıh | Kamu malları ve su hukuku | Barajların (sedd), ortak sulama kanallarının ve altyapının korunmasında kolektif mükellefiyet | Altyapı mülkiyeti ve ihmalin tazmini |
| Tefsir | Medeniyet döngüsü ve ibret | Arim seli sonrası toplumun dağılması ve "Saba halkı gibi dağılmak" meselinin sosyolojik analizi | Tarihsel mesel ve ders alma |
| Hadis | Arap kabilelerinin nesebi | Sebe'nin bir ata olduğu, ondan türeyen kabilelerin bir kısmının Yemen'de kalıp bir kısmının Şam'a göçtüğü rivayetleri | Kabile soy kütüğü ve coğrafi intişar |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Şükür-küfür zıtlığı | İbretlik kavim | Nimetin sahibini tanıma veya nankörlükle cezayı hak etme | Bol rızkın nankörlükle karşılık bulması halinde ilahi gazapla medeniyetin silinmesi | Kesin |
| İlmi | Hidrolik mühendislik | Su seddi ve bent teknolojisi | Ekolojik şartları yönetme ve tarımsal verimliliği koruma | Arim Seddi'nin bakımsızlık ve ahlaki çürüme sebebiyle yıkılışının mühendislik boyutu | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim biçimi ve meşveret | Kabile federasyonu ve monarşi | Otoriteyi istişare ile yönetme veya tefrikaya düşme | Neml suresinde meşveret eden kraliçe ile Sebe suresinde dağılan kabilelerin siyasi tezatı | Güçlü |
| İktisadi | Kervan ticareti ve tarım | Ziraat ve transit ticaret entegrasyonu | Artı-ürün üretme ve kervan yollarını kontrol etme | Zenginliğin iç tüketime hapsedilip tekelci refaha dönüşmesiyle gelen sosyo-ekonomik çöküş | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dengesiz termodinamik sistemlerde entropi sıçraması | Yüksek enerji ve düzenlilik içeren kapalı bir sistemin (baraj ve kanallar), koruyucu sınırların çökmesiyle maksimum entropiye (sel ve saçılma) uğraması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İbn Haldun'un asabiyet çözülmesi ve refah döngüsü | Dayanışma ile kurulan medeniyetin, aşırı lüks ve altyapı ihmali sonucu iç bağlarını yitirip dağılması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | سبأ lafzını yalnızca antik çağda kalmış, coğrafi ve arkeolojik bir Güney Arabistan krallığına indirgeyerek, kökün taşıdığı lüks tüketim, kervan seferi ve sosyo-tarihsel çözülme semantiğini göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da Sebe; teknolojik imkan, tarımsal zenginlik ve ticari refahın ahlaki sorumluluk ve şükürle dengelenmediği takdirde nasıl mutlak bir dağılma ve yok oluşa sürükleneceğini belgeleyen evrensel bir medeniyet yasasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıssayı masalsı veya geçmişe mahsus bir harita anlatısı sanarak, günümüz refah toplumlarının altyapı ihmali ve şükürsüzlükle yüz yüze olduğu çöküş kanunlarını fark edememek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an, Sebe üzerinden iki farklı tablo sunar: Neml suresinde siyasi olgunluk ve istişare ile hidayete eren yönetim; Sebe suresinde ise kibir ve nankörlük yüzünden darmadağın olan toplum anlatılarak medeniyetlerin kaderinin ahlaki tercihlerle belirlendiği gösterilir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Neml 27:22 civarındaki diplomatik meşveret ve tevhid arayışı ayetlerinde; Sebe 34:15-19 arasındaki nimet, baraj yıkımı (Arim seli), seyahat güvenliği ve nankörlük sonucu dağılma pasajlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Maddi ve teknolojik üstünlüğün toplumlara mutlak dokunulmazlık sağladığı yanılgısını yıkar; fiziksel altyapının (sedd) ahlaki ve hukuki dayanışma olmaksızın ayakta kalamayacağını ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamŞarabı tüketim amacıyla satın alıp kervanla getirmek; derinin yüzeyini yakıp kavurmak; Güney Arabistan'da gelişmiş vaha ve kabileler birliği.
- Soyut anlamBirikmiş medeni refahın iç tüketime ve şükürsüzlüğe hapsedilmesi neticesinde sistemin patlayarak unsurlarına ayrılması ve mutlak dağılma.
- Sistematik karşılıkSosyo-ekonomik düzende yüksek altyapı ve sermaye yoğunlaşmasının etik ve hukuki denetimden yoksun kalarak entropik felaketle parçalanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde birikmiş zenginlik ve artı-ürünü, bu zenginliği tutan altyapı ve organizasyonel nizamı temsil eder. Bunların bileşimi olan kurulu medeniyet yapısı , şükür ve ahlaki sorumluluğun terk edilmesiyle () korunamamakta; sistem parçalanarak bileşenlerine () ayrılmakta ve mutlak bir dağılma () gerçekleşmektedir.